Adhyaya 40

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततः कामेश्वरं गच्छेत्तत्र कामप्रतिष्ठितम् । यस्मिन्दृष्टे सदा मर्त्यः सुरूपः सुप्रभो भवेत्

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਕਾਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਜਾਵੇ, ਜਿੱਥੇ ਕਾਮ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮਰਤ੍ਯ ਸਦਾ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਅਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਪ੍ਰਭਾ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 2

ययातिरुवाच । त्वया प्रोक्तं पुरा शंभुः कामबाण भयात्किल । वालखिल्याश्रमं प्राप्तो यत्र लिंगं पपात ह

ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ੰਭੂ ਕਾਮ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ, ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਾਲਖਿਲ੍ਯਾਂ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ—ਜਿੱਥੇ ਲਿੰਗ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਸੀ।

Verse 3

स कथं पूजितस्तेन शंभुर्मे कौतुकं महत् । वद सर्वं द्विजश्रेष्ठ कामेश्वरनिवेशनम्

ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ? ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੱਡੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਹੈ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਕਾਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਬਾਰੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸੋ।

Verse 4

पुलस्त्य उवाच । मुक्तलिंगेऽपि देवेशे न स्मरस्तं मुमोच ह । दर्शयन्नात्मनो बाणं तस्यासौ पृष्ठतः स्थितः

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਲਿੰਗ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਤੱਥਾਪਿ ਸਮਰ (ਕਾਮ) ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਛੱਡਿਆ। ਆਪਣਾ ਬਾਣ ਵਿਖਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਖੜਾ ਰਿਹਾ।

Verse 5

ततो वाराणसीं प्राप्तस्तद्भयात्त्रिपुरांतकः । तत्राऽपि च तथा दृष्ट्वा धृतचापं मनोभवम्

ਤਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ (ਸ਼ਿਵ) ਵਾਰਾਣਸੀ ਪਹੁੰਚੇ। ਉੱਥੇ ਵੀ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰੇ ਮਨੋਭਵ (ਕਾਮਦੇਵ) ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਹਾਲ ਦੇਖਿਆ।

Verse 6

ततः प्रयागमापन्नः केदारं च ततः परम् । नैमिषं भद्रकर्णं च जंबूमार्गे त्रिपुष्करम्

ਫਿਰ ਉਹ ਪ੍ਰਯਾਗ ਪਹੁੰਚੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਕੇਦਾਰ ਗਏ। ਨੈਮਿਸ਼, ਭਦ੍ਰਕਰਣ ਅਤੇ ਜੰਬੂ-ਮਾਰਗ ਦੇ ਰਾਹ ਤ੍ਰਿਪੁਸ਼ਕਰ ਵੀ ਆਏ।

Verse 7

गोकर्णं च प्रभासं च पुण्यं च कृमिजांगलम् । गगाद्वारं गयाशीर्षं कालाभीष्टं वटेश्वरम्

ਉਹ ਗੋਕਰਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਗਏ; ਪੁੰਨਮਈ ਕ੍ਰਿਮਿਜਾਂਗਲ ਵੀ ਗਏ। ਗੰਗਾ-ਦੁਆਰ, ਗਯਾਸ਼ੀਰਸ਼, ਕਾਲਾਭੀਸ਼ਟ ਅਤੇ ਵਟੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਵੀ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 8

किं वा तेन बहूक्तेन तीर्थान्यायतनानि च । असंख्यानि गतो देवः कामं च ददृशे तथा

ਪਰ ਬਹੁਤ ਕਹਿਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਦੇਵ ਅਸੰਖ ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਪਾਵਨ ਆਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਏ, ਤੱਥਾਪਿ ਉੱਥੇ ਵੀ ਕਾਮ ਨੂੰ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਰਹੇ।

Verse 9

यत्रयत्र महादेवस्तद्भयान्नृप गच्छति । तत्रतत्र पुनः कामं प्रपश्यति धृतायुधम्

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਦੇਵ ਉਸ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਜਾਂਦੇ, ਉੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਹਥਿਆਰ ਧਾਰੇ ਕਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ।

Verse 10

कस्यचित्त्वथकालस्य पुनः प्राप्तोऽर्बुदं प्रति । तत्रापश्यत्तथा काममाकर्णाकर्षितायुधम् । आकुंचितैकपादं च स्थिरदृष्टिं नृपो त्तम

ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਮੁੜ ਅਰਬੁਦ ਵੱਲ ਆਇਆ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਫਿਰ ਵੇਖਿਆ—ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਡੋਰ ਕੰਨ ਤੱਕ ਖਿੱਚੀ ਹੋਈ, ਬਾਣ ਛੱਡਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ; ਇਕ ਪੈਰ ਮੋੜ ਕੇ ਖੜਾ, ਨਿਗਾਹ ਅਟੱਲ—ਹੇ ਉੱਤਮ ਰਾਜਨ।

Verse 11

अथाऽसौ भगवाञ्छांतः प्रियादुःखसमन्वितः । क्रोधं चक्रे विशेषेण दृष्ट्वा तं पुरतः स्थितम्

ਤਦ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਾਂਤ ਸਨ, ਪਰ ਪ੍ਰਿਯਾ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਾਰੇ ਹੋਏ; ਸਾਹਮਣੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖੜਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਤੀਬਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭੜਕ ਉਠੇ।

Verse 12

तस्य कोपाभिभूतस्य तृतीयान्नयनान्नृप । निश्चक्राम महाज्वाला ययाऽसौ भस्मसात्कृतः

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਆਵਰਿਤ ਹੋਏ ਉਸ ਦੇ ਤੀਜੇ ਨੇਤਰ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਜਵਾਲਾ ਨਿਕਲੀ; ਉਸ ਅੱਗ ਨਾਲ ਉਹ (ਕਾਮ) ਭਸਮ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 13

सचापः सशरो राजंस्तस्मिन्पर्वतरोधसि । शंकरो रोषपर्यंतं गत्वा सौख्यमवाप्तवान्

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਪਹਾੜੀ ਢਲਾਨ ਉੱਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਬਾਣ ਸਮੇਤ (ਕਾਮ) ਡਿੱਗ ਪਿਆ; ਸ਼ੰਕਰ ਕ੍ਰੋਧ ਦੀ ਸੀਮਾ ਤੱਕ ਜਾ ਕੇ ਫਿਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਸੁਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।

Verse 14

कैलासं पर्वतश्रेष्ठं जगाम सुरपूजितः । दग्धे मनोभवे भार्या रतिरस्य पतिव्रता । व्यलपत्करुणं दीना पतिशोकपरि प्लुता

ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਉਹ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕੈਲਾਸ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਮਨੋਭਵ (ਕਾਮ) ਦੇ ਦਗਧ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਪਤਨੀ ਰਤੀ ਕਰੁਣ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੀ—ਦੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਪਤੀ-ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ।

Verse 15

ततो दारूणि चाहृत्य चितिं कृत्वा नराधिप । आरुरोहाग्निसंदीप्तां चितिं सा पतिदुःखिता । तावदाकाशगां वाणीं शुश्राव च यशस्विनी

ਤਦੋਂ, ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ! ਲੱਕੜਾਂ ਲਿਆ ਕੇ ਚਿਤਾ ਬਣਾਈ; ਪਤੀ-ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਉਹ ਅੱਗ ਨਾਲ ਧਧਕਦੀ ਚਿਤਾ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਈ। ਓਸੇ ਵੇਲੇ ਉਸ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਵਾਣੀ ਸੁਣੀ।

Verse 16

वागुवाच । मा पुत्रि साहसं कार्षीस्तपसा तिष्ठ सुन्दरि । भूयः प्राप्स्यसि भर्त्तारं कामें तुष्टेन शंभुना

ਵਾਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪੁੱਤਰੀ, ਹਠ ਨਾ ਕਰ; ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹੁ। ਸ਼ੰਭੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ ਤੇ ਤੂੰ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਭਰਤਾ ਕਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗੀ।”

Verse 17

सा श्रुत्वा तां तदा वाणीं समुत्तस्थौ समुमध्यमा । देवमाराधयामास दिवानक्तमतंद्रिता । व्रतैर्दानैर्जपैर्होमैरुपवासैस्तथा परैः

ਉਹ ਵਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁਕੜੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠ ਖੜੀ ਹੋਈ। ਬਿਨਾ ਥੱਕੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵ ਦਾ ਆਰਾਧਨ ਕੀਤਾ—ਵ੍ਰਤਾਂ, ਦਾਨਾਂ, ਜਪਾਂ, ਹੋਮਾਂ, ਉਪਵਾਸਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨਾਂ ਨਾਲ।

Verse 18

ततो वर्ष सहस्रांते तुष्टस्तस्या महेश्वरः । अब्रवीद्वद कल्याणि वरं यन्मनसि स्थितम्

ਫਿਰ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਬੋਲ—ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵਰ ਹੈ, ਉਹ ਮੰਗ।”

Verse 19

रतिरुवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव भगवंल्लोक भावनः । अक्षतांगः पुनः कामः कांतो मे जायतां पतिः

ਰਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈਂ, ਹੇ ਦੇਵ—ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਾਲਣਹਾਰ—ਤਾਂ ਕਾਮ, ਆਪਣੇ ਅੰਗ ਅਖੰਡ ਹੋ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਪ੍ਰਿਯ ਪਤੀ ਬਣ ਕੇ ਫਿਰ ਜਨਮੇ।”

Verse 20

एवमुक्ते तया वाक्ये तत्क्षणात्समुपस्थितः । यथा सुप्तो महाराज तद्वद्रूपः स हर्षित

ਉਸ ਨੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ, ਉਸੇ ਛਿਨ ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ—ਹਰਖਿਤ—ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਹੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਜਾਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ।

Verse 21

इक्षुयष्टिमयं चापं पुष्पबाणसमन्वितम् । भृंगश्रेणिमय्या मौर्व्या शोभितं सुमनोहरम्

ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਗੰਨੇ ਦੀ ਡੰਡੀ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਧਨੁਸ਼ ਸੀ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਅਤੇ ਭੌਰਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਰਗੀ ਮੌਰਵੀ (ਧਨੁਸ਼-ਡੋਰ) ਨਾਲ ਸਜਿਆ—ਅਤਿ ਮਨੋਹਰ।

Verse 22

ततो रतिसमायुक्तः प्रणिपत्य महेश्वरम् । अनुज्ञातस्तु तेनैव स्वव्यापारेऽभ्यवर्त्तत

ਫਿਰ ਰਤੀ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਉਸੀ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਿਯਤ ਕਾਰਜ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਿਆ।

Verse 23

स दृष्ट्वा शिवमाहात्म्यं श्रद्धां कृत्वा नृपोत्तम । शिवं संस्थापयामास पर्वतेऽर्बुदसंज्ञिते

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸ਼ਰਧਾ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਰਬੁਦ ਨਾਮਕ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ (ਲਿੰਗ-ਸਥਾਪਨਾ) ਕੀਤੀ।

Verse 24

यस्मिन्दृष्टे महाराज नारी वा यदि वा नरः । सप्तजन्मांतराण्येव न दौर्भाग्यमवाप्नुयात्

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਜਿਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ—ਚਾਹੇ ਨਾਰੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਰ—ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਵੀ ਦੁર્ભਾਗ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ।

Verse 25

एवमेतन्मया ख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि । कामेश्वरस्य माहात्म्यं कामदाह सविस्तरम्

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—ਕਾਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਨੂੰ ਅਤੇ ਕਾਮ ਦੇ ਦਾਹ (ਸੜਨ) ਦੀ ਕਥਾ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ।

Verse 40

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे तृतीयेऽर्बुदखंडे कामेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम चत्वारिंशोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ, ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਤੀਜੇ ਅਰਬੁਦਖੰਡ ਅੰਦਰ ‘ਕਾਮੇਸ਼ਵਰ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਚਾਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।