Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 131

Devanagari script

त्रैलोक्ये नास्ति मत्तुल्यः पुमान्कश्चिच्च बालिशि । एवमुक्ता ततो देवी कोपेन महताऽन्विता

Transliteration

trailokye nāsti mattulyaḥ pumānkaścicca bāliśi | evamuktā tato devī kopena mahatā'nvitā

Translation

ਹੇ ਮੂਰਖੇ! ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਪੁਰਖ ਨਹੀਂ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵੀ ਮਹਾਨ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ।

Word by Word

• त्रैलोक्ये: in the three worlds
• त्रैलोक्ये: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: त्रैलोक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; समासः—त्रि + लोक (षष्ठी-तत्पुरुष/समाहारार्थे)

• न: not
• न: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negative particle)

• अस्ति: exists/is
• अस्ति: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• मत्-तुल्यः: equal to me
• मत्-तुल्यः: Visheshana (Predicate adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + तुल्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; समासः—मत् + तुल्य (षष्ठी-तत्पुरुष: 'मम तुल्यः')

• पुमान्: a man
• पुमान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुमांस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• कश्चित्: anyone/someone
• कश्चित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अनिश्चितार्थक-सर्वनाम (indefinite pronoun)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• बालिशि: O foolish one
• बालिशि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: बालिश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (8th/Vocative), एकवचन

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकारार्थक-अव्यय (adverb: 'thus')

• उक्ता: having spoken/being spoken
• उक्ता: Kriya (Participial predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि प्रयोगे 'having spoken/being spoken'

• ततः: then
• ततः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: ततः-शब्दः, अपादान/कालार्थक-अव्यय (then/from that)

• देवी: the goddess
• देवी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• कोपेन: with anger
• कोपेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: कोप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन

• महतā: great
• महतā: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; 'कोपेन' इत्यस्य विशेषणम्

• अन्विता: endowed/filled (with)
• अन्विता: Visheshana (Predicate adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्वि (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; 'युक्ता/समन्विता'

Speaker

Narrator (second half); first half is King’s speech

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (frame) / Arbuda-parvata (section)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The man declares himself unrivaled in all three worlds; immediately the Goddess’s face hardens, eyes blazing, aura intensifying—anger rising like fire.

Characters & Entities

• Devī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Ego that claims supremacy over the three worlds invites divine wrath; humility is a core Purāṇic virtue.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Arbuda region is the broader sacred setting; this verse itself centers on character and consequence.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.