Adhyaya 34

Verse 2

पुलस्त्य उवाच । कृष्णतीर्थं ततो गच्छेत्कृष्णस्य दयितं सदा । यत्र सन्निहितो नित्यं स्वयं विष्णुर्महीपते । ययातिरुवाच । कृष्णतीर्थं कथं तत्र जातं ब्राह्मणसत्तम । कस्मिन्काले मुने ब्रूहि सर्वं विस्तरतो मम

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਸਦਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਿੱਥੇ ਸਵੈੰ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੁ ਨਿਤ੍ਯ ਸਨ੍ਨਿਧ ਹਨ।” ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉੱਥੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਤੀਰਥ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ? ਹੇ ਮੁਨੀ, ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਬਣਿਆ—ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।”

Verse 3

पुलस्त्य उवाच । तस्मिन्नेकार्णवे घोरे नष्टे स्थावरजंगमे । चंद्रार्कपवने नष्टे ज्योतिषि प्रलयं गते

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਦੋਂ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਏਕ-ਅਰਣਵ (ਪ੍ਰਲਯ-ਸਮੁੰਦਰ) ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ—ਥਾਵਰ ਤੇ ਜੰਗਮ ਸਭ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ; ਚੰਦਰ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਪਵਨ ਵੀ ਲੁਪਤ ਹੋ ਗਏ; ਅਤੇ ਜੋਤੀਆਂ ਤੱਕ ਪ੍ਰਲਯ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈਆਂ—

Verse 4

ततो युगसहस्रांते विबुद्धः कमलासनः । एकाकी चिंतयामास कथं सृष्टिर्भवेदिति

ਫਿਰ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਕਮਲਾਸਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਜਾਗ ਪਏ। ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਉਹ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ: “ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇਗੀ?”

Verse 5

भ्रमंश्चापि चतुर्वक्त्रो यावत्पश्यति दूरतः । चतुर्भुजं विशालाक्षं पुरुषं पुरतः स्थितम्

ਚਤੁਰਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ ਜਦੋਂ ਦੂਰ ਤੱਕ ਵੇਖਣ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਚਤੁਰਭੁਜ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਦਿਵ੍ਯ ਪੁਰੁਸ਼ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ।

Verse 6

तं चोवाच चतुर्वक्त्रः कस्त्वं केन विनिर्मितः । किमर्थमिह संप्राप्तः सर्वं विस्तरतो वद

ਤਦ ਚਤੁਰਮੁਖ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਤੈਨੂੰ ਕਿਸ ਨੇ ਰਚਿਆ? ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ।”

Verse 7

तमुवाचाथ गोविंदः प्रहसञ्छ्लक्ष्णया गिरा

ਤਦ ਗੋਵਿੰਦ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਸਕੁਰਾਂਦੇ ਹੋਏ, ਕੋਮਲ ਤੇ ਮਧੁਰ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ।

Verse 8

अहमाद्यः पुमानेको मया सृष्टो भवानपि । स्रष्टुमिच्छामि भूयोऽपि भूतग्रामं चतुर्विधम्

ਮੈਂ ਆਦਿ ਪੁਰਖ ਇਕੋ ਹਾਂ; ਮੇਰੇ ਹੀ ਦੁਆਰਾ ਤੂੰ ਭੀ ਰਚਿਆ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਫਿਰ ਇਕ ਵਾਰ ਚਤੁਰਵਿਧ ਭੂਤ-ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ।

Verse 9

पुलस्त्य उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा क्रुद्धो देवः पितामहः । अब्रवीत्परुषं वाक्यं भर्त्सयंश्च पुनःपुनः

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਕਹੇ ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਡਾਂਟਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 10

सृष्टस्त्वं हि मया मूढ प्रथमोऽहमसंशयम् । त्वादृशानां सहस्राणि करिष्येऽहमसंशयम्

ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਹੇ ਮੂਰਖ! ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੈਂ ਹੀ ਪਹਿਲਾ ਹਾਂ। ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਣਾਵਾਂਗਾ।

Verse 11

एवं विवदमानौ तौ मिथो राजन्महाद्युती । स्पर्धया रोषताम्राक्षौ युयुधाते परस्परम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਾਦ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਪ੍ਰਤਿਸਪਰਧਾ ਨਾਲ ਕ੍ਰੋਧ-ਤਾਮ੍ਰ ਨੇਤਰ ਹੋਏ ਉਹ ਦੋ ਮਹਾਦਿਉਤੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 12

मुष्टिभिर्बाहुभिश्चैव नखैर्दंतैर्विकर्षणैः । एवं वर्षसहस्रं तु तयोर्युद्धमवर्त्तत

ਮੁੱਕਿਆਂ ਅਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ, ਨਖਾਂ ਤੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਚੀਰ-ਫਾੜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਯੁੱਧ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 13

ततो वर्षसहस्रांते तयोर्मध्ये नृपोत्तम । प्रादुर्भूतं महालिंगं दिव्यं तेजोमयं शुभम्

ਤਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ, ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕ ਮਹਾ-ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ—ਦਿਵ੍ਯ, ਤੇਜੋਮਯ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ।

Verse 14

एतस्मिन्नेव काले तु वागुवाचाशरीरिणी । युद्धाद्ब्रह्मन्निवर्तस्व त्वं च विष्णो ममाज्ञया

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਇਕ ਅਸ਼ਰੀਰੀ ਵਾਣੀ ਬੋਲੀ: “ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇਸ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾ; ਅਤੇ ਤੂੰ ਵੀ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੂ—ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਰੁਕ ਜਾ।”

Verse 15

एतन्माहेश्वरं लिंगं योऽस्य चांते गमिष्यति । स ज्येष्ठः स विभुः कर्त्ता युवयोर्नात्र संशयः

“ਇਹ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇਗਾ, ਉਹੀ ਜੇਠਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਵਿਭੂ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਕਰਤਾ ਹੈ—ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।”

Verse 16

अधोभागं व्रजत्वेक एकश्चोर्द्ध्वं ममाज्ञया । तच्छ्रुत्वा सत्वरो ब्रह्मा व्योममार्गं समाश्रितः

“ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਹੇਠਲੇ ਭਾਗ ਵੱਲ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਇਕ ਉੱਪਰ ਵੱਲ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੁਰੰਤ ਆਕਾਸ਼-ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਧਾਰ ਲਿਆ।

Verse 17

विदार्य वसुधां कृष्णोऽप्यधस्तात्सत्वरं गतः । स भित्त्वा सप्तपातालानधो यावत्प्रयाति च । तावत्कालाग्निरुद्रस्तु दृष्टस्तेन महात्मना

ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਸੱਤ ਪਾਤਾਲਾਂ ਨੂੰ ਭੇਦਦਾ ਹੋਇਆ ਜਿੰਨਾ ਹੇਠਾਂ ਜਾ ਸਕਿਆ ਗਿਆ; ਉੱਥੇ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਕਾਲਾਗ્નਿਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

Verse 18

गंतुमिच्छंस्ततोऽधस्ताद्यावद्वेगं करोति सः । तावत्तस्यार्चिभिर्दग्धः कृष्णत्वं समपद्यत

ਹੋਰ ਹੇਠਾਂ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਹ ਪੂਰੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਦੌੜਿਆ; ਪਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਜਵਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਝੁਲਸ ਕੇ ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ-ਵਰਨ, ਕਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 19

ततो मूर्छाभिसंतप्तो दह्यमानोऽद्भुताग्निना । निवर्त्य सहसा विष्णुर्वैलक्ष्यं परमं गतः

ਫਿਰ ਅਦਭੁਤ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜਦਾ, ਮੂਰਛਾ ਤੇ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ ਵਿਸ਼ਣੂ ਤੁਰੰਤ ਮੁੜ ਪਿਆ ਅਤੇ ਪਰਮ ਵਿਹਲਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।

Verse 20

तथा लिंगं समासाद्य भक्त्या पूजा कृता ततः । वेदोक्तैः परमैः सूक्ष्मैः स्तुतिं चक्रे महीपते

ਇਉਂ ਲਿੰਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹੇ ਪਰਮ, ਸੁਖਮ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਹੇ ਮਹੀਪਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਸ্তুਤੀ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀ।

Verse 21

ब्रह्माऽपि व्योममार्गेण गतो हंसविमानतः । दिव्यं वर्षसहस्रं तु तस्यांतं नाभ्यपद्यत

ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਹੰਸ-ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਆਕਾਸ਼-ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਗਿਆ; ਪਰ ਦਿਵ੍ਯ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਿਆ।

Verse 22

ततो वर्षसहस्रांते केतकीं सोऽप्यपश्यत । आयांतीं व्योममार्गेण तया पृष्टश्चतुर्मुखः

ਫਿਰ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਕੇਤਕੀ ਦਾ ਫੁੱਲ ਆਕਾਸ਼-ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖਿਆ; ਅਤੇ ਚਤੁਰਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 23

क्व त्वया गम्यते ब्रह्मन्निरालंबे महापथि । शून्ये तत्त्वं समाचक्ष्व परं कौतूहलं हि मे

ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ! ਇਸ ਨਿਰਾਧਾਰ ਮਹਾਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਇਸ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾ ਦਾ ਪਰਮ ਤੱਤ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਕੌਤੂਹਲ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੈ।

Verse 24

ब्रह्मोवाच । मम स्पर्धा समुत्पन्ना विष्णुना सह शोभने । लिंगस्यास्य हि पर्यंतं यो लभिष्यति चावयोः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ! ਮੇਰੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਸਪರ್ಧਾ ਉੱਠੀ—ਸਾਡੇ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜੋ ਇਸ ਲਿੰਗ ਦਾ ਅੰਤ ਲੱਭ ਲਏ, ਉਹੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 25

स ज्यायानितरो हीनो ह्येतदुक्तं पिनाकिना । प्रस्थितोऽहं ततश्चोर्द्ध्वमधोमार्गं गतो हरिः

‘ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਛੋਟਾ’—ਇਹ ਧਨੁਧਾਰੀ ਪਿਨਾਕੀ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਕਿਹਾ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ, ਅਤੇ ਹਰਿ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਹੇਠਾਂ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਗਿਆ।

Verse 26

लब्ध्वा लिंगस्य पर्यंतं यास्यामि क्षितिमंडले । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा तत्पुष्पमभ्यभाषत

‘ਲਿੰਗ ਦਾ ਅੰਤ ਲੱਭ ਕੇ ਮੈਂ ਧਰਤੀ-ਮੰਡਲ ਵੱਲ ਮੁੜ ਆਵਾਂਗਾ।’ ਉਸ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਫੁੱਲ ਉਸ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।

Verse 27

व्यर्थश्रमोऽसि लोकेश नांतो लिंगस्य विद्यते । चतुर्युगसहस्राणां कोटिरेका पितामह

ਹੇ ਲੋਕેશ! ਤੇਰਾ ਯਤਨ ਵਿਅਰਥ ਹੈ; ਲਿੰਗ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ! ਚਤੁਰਯੁਗਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇ ਕਰੋੜ ਅਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਬੀਤ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ (ਇਸ ਦੀ ਸੀਮਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ)।

Verse 28

लिंगमूर्ध्नः पतंत्या मे कालो जातो महाद्युते । तथापि क्षिति पृष्ठं तु न प्राप्तास्मि कथंचन

ਹੇ ਮਹਾਦ੍ਯੁਤੇ! ਲਿੰਗ ਦੇ ਮੂਧ ਤੋਂ ਡਿੱਗਦਿਆਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ, ਤੱਥਾਪਿ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 29

यावत्कालेन हंसस्ते योजनं संप्रगच्छति । तावत्कालेन गच्छामि योजनानामहं शतम्

ਜਿੰਨੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਹੰਸ-ਵਾਹਨ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸੌ ਯੋਜਨ ਤੈਅ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।

Verse 30

तस्मान्निवर्तनं युक्तं मम वाक्येन ते विभो । दर्शयित्वा च मां विष्णोर्ज्येष्ठत्वं व्रज सांप्रतम्

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਵਿਭੋ! ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਤੇਰਾ ਮੁੜ ਜਾਣਾ ਹੀ ਯੁਕਤ ਹੈ। ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ! ਮੈਨੂੰ ਸਾਕਸ਼ੀ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾ ਕੇ ਹੁਣ ਜਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜ੍ਯੇਸ਼ਠਤਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ।

Verse 31

ततो हृष्टमना भूत्वा गृहीत्वा तां चतुर्मुखः । पुनर्वर्षसहस्रांते भूमिपृष्ठमुपागतः । दर्शयामास तां विष्णोरेषा लिंगस्य मूर्धतः

ਤਦ ਚਤੁਰਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹ੍ਰਿਸ਼ਟ ਮਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਫੁੱਲ ਲੈ ਕੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਮੁੜ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਦਿਖਾ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਲਿੰਗ ਦੇ ਮੂਧ ਤੋਂ ਹੈ।”

Verse 32

मयाऽनीता शुभा माला लब्धश्चांतं चतुर्भुज । त्वया लब्धो न चासत्यं वद मे पुरुषोत्तम

(ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ:) “ਹੇ ਚਤੁਰਭੁਜ! ਮੈਂ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਮਾਲਾ ਲਿਆਇਆ ਹਾਂ ਅਤੇ ਮੈਂ ਅੰਤ ਲੱਭ ਲਿਆ ਹੈ। ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਭਿਆ—ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ, ਮੈਨੂੰ ਸੱਚ ਸੱਚ ਦੱਸ।”

Verse 33

विष्णुरुवाच । अनंतस्याप्रमेयस्य देवदेवस्य शूलिनः । नाहं शक्तः परं पारं गंतुं ब्रह्मन्कथंचन

ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅਨੰਤ, ਅਪ੍ਰਮੇਯ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ—ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ—ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਭੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਰਮ ਸੀਮਾ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ।

Verse 34

यदि त्वयाऽस्य पर्यंतो लब्धो ब्रह्मन्कथंचन । तत्ते तुष्टिं गतो नूनं देवदेवो महेश्वरः

ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਜੇ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਭੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸੀਮਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਲੱਭ ਲਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤੈਥੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 35

नान्यथा चास्य पर्यंतो दृश्यते केन चित्क्वचित् । तस्माज्ज्येष्ठो भवाञ्छ्रेष्ठः कनिष्ठोऽहमसंशयम्

ਸੱਚ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਸੀਮਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਹੋਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਜੇਠਾ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈਂ; ਮੈਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਛੋਟਾ ਹਾਂ।

Verse 36

पुलस्त्य उवाच । एतस्मिन्नेव काले तु भगवान्वृषभध्वजः । कोपं चक्रे महाराज ब्रह्माणं प्रति तत्क्षणात्

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸੇ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧ੍ਵਜ ਭਗਵਾਨ—ਜਿਸ ਦਾ ਧ੍ਵਜ ਬੈਲ ਹੈ—ਤੁਰੰਤ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 37

अथाह दर्शनं गत्वा धिग्धिग्व्यर्थप्रजल्पक । मिथ्या प्रजल्पमानेन किमिदं साहसं कृतम्

ਫਿਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਧਿਕ ਧਿਕ, ਵਿਅਰਥ ਬਕਬਕ ਕਰਨ ਵਾਲੇ! ਝੂਠ ਬੋਲ ਕੇ ਤੂੰ ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸਾਹਸਿਕ ਅਪਰਾਧ ਕਰ ਬੈਠਾ ਹੈਂ?’

Verse 38

यस्मात्त्वया मृषा प्रोक्तं मम पर्यंतदर्शनम् । तस्मात्त्वं सर्ववर्णानां पूजार्हो न भविष्यसि

ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਝੂਠ ਬੋਲ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਸੀਮਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਸਭ ਵਰਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਣਯੋਗ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ।

Verse 39

ये च त्वां पूजयिष्यंति मानवा मोह संयुताः । ते कृच्छ्रं परमं प्राप्य नाशं यास्यंति कृत्स्नशः

ਅਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨਗੇ, ਉਹ ਭਾਰੀ ਕਲੇਸ਼ ਪਾ ਕੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣਗੇ।

Verse 40

केतक्या च तथा प्रोक्तं यस्मात्तस्मात्सुदुष्टया । अस्या हि स्पर्शनाल्लोकः श्वपाकत्वं प्रयास्यति

ਅਤੇ ਕੇਤਕੀ ਨੇ ਵੀ, ਅਤਿ ਦੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ, ਐਸਾ ਹੀ ਕਿਹਾ; ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਹੀ ਲੋਕ ਸ਼ਵਪਾਕ (ਬਹਿਸਕਾਰਿਤ) ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਣਗੇ।

Verse 41

एवं शापो तयोर्दत्त्वा देवः प्रोवाच केशवम् । प्रसन्नवदनो भूत्वा तदा तुष्टो महेश्वरः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨਾਲ ਬਚਨ ਕਿਹਾ; ਤਦ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮੁਖ ਹੋ ਕੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 42

भगवानुवाच । वासुदेव महाबाहो तुष्टस्तेऽहं महामते । सत्यसंभाषणादेव वरं वरय सुव्रत

ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਮਹਾਬਾਹੋ, ਮਹਾਮਤੇ! ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਤੇਰੀ ਸੱਚੀ ਬਾਣੀ ਕਰਕੇ ਹੀ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗ ਲੈ।

Verse 43

श्रीवासुदेव उवाच । एष एव वरः श्लाघ्यो यत्त्वं तुष्टो महेश्वरः । न चापुण्यवतां देव त्वं तुष्टिमधिगच्छसि । अवश्यं यदि मे देयो वरो देवेश्वर त्वया

ਸ਼੍ਰੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਸਲਾਹਯੋਗ ਵਰ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ। ਹੇ ਦੇਵ, ਪੁੰਨ-ਹੀਨ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਤਾਂ ਵੀ, ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼ਵਰ, ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕੋਈ ਵਰ ਦੇਣਾ ਹੋਵੇ…

Verse 44

लिंगमेतदनंताख्यं लघुतां नय मा चिरम् । येन सृष्टिर्भवेल्लोके व्याप्तं विश्वमनेन तु

ਇਸ ਲਿੰਗ ਨੂੰ, ਜੋ ‘ਅਨੰਤ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਤੁਰੰਤ ਛੋਟਾ ਕਰ ਦਿਓ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਸੀ ਤੋਂ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਆਪਤ ਹੈ।

Verse 45

पुलस्त्य उवाच । ततः संक्षिप्य तल्लिंगं लघु कृत्वा महेश्वरः । अब्रवीत्केशवं भूयः शृणु वाक्यमिदं हरे

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਉਸ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਸੰਕੋਚ ਕਰਕੇ ਛੋਟਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ‘ਹੇ ਹਰੀ, ਮੇਰੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ।’

Verse 46

एतन्मेध्यतमे देशे लिंगं स्थापय मे हरे । पूजय त्वं विधानेन परं श्रेयः प्रपत्स्यसे

ਹੇ ਹਰੀ, ਇਸ ਅਤਿ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰ। ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇਂਗਾ ਤਾਂ ਤੂੰ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੇਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਂਗਾ।

Verse 47

मम तेजोविनिर्दग्धः कृष्णत्वं हि यतो गतः । कृष्ण एव ततो नाम लोके ख्यातिं गमिष्यति

ਮੇਰੇ ਤੇਜ ਦੀ ਅਗਨਿ ਨਾਲ ਤੂੰ ਦਗਧ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਲਈ ਤੇਰਾ ਵਰਣ ਕਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਾਰਣ ‘ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ’ ਨਾਮ ਹੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 48

कृष्णकृष्णेति ते नाम प्रातरुत्थाय मानवः । कीर्तयिष्यति यो भक्त्या स याति परमां गतिम्

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਵੇਰ ਉਠ ਕੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ‘ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ’ ਨਾਮ ਜਪਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 49

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा तमीशानस्तत्रैवांतरधीयत । वासुदेवोऽपि तल्लिंगं गृहीत्वाऽर्बुदपर्वते । निर्झरे स्थापयामास सुपुण्ये विमलोदके

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਈਸ਼ਾਨ ਉਥੇ ਹੀ ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਵੀ ਉਹ ਲਿੰਗ ਲੈ ਕੇ ਅਰਬੁਦ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ, ਅਤਿ ਪੁੰਨ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਜਲ ਵਾਲੇ ਝਰਨੇ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ।

Verse 50

कृष्णतीर्थं ततो जातं नाम्ना हि धरणीतले । शृणु पार्थिवशार्दूल तत्र स्नातस्य यत्फलम्

ਤਦੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ‘ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਤੀਰਥ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਸੁਣੋ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਉਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਫਲ ਕੀ ਹੈ।

Verse 51

स्नात्वा कृष्णह्रदे पुण्ये तल्लिंगं पश्यते तु यः । सर्वतीर्थोद्भवं श्रेयः स मर्त्त्यो लभतेऽखिलम्

ਪੁੰਨਮਈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਹ੍ਰਦ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਜੋ ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਰਤਭੂਮੀ ਦਾ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਸਮੂਹ ਸ਼੍ਰੇਯ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 52

तथा च सर्वदानानां निष्कामः प्राप्नुयात्फलम् । सकामोऽपि फलं चेष्टं यद्यपि स्यात्सुदुर्ल्लभम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਦਾਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਸਕਾਮ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਮਨਚਾਹਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਹੋਰ ਥਾਂ ਬਹੁਤ ਦੁਲੱਭ ਹੋਵੇ।

Verse 53

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन स्नानं तत्र समाचरेत् । य इच्छेच्छाश्वतं श्रेयो नात्र कार्या विचारणा

ਇਸ ਲਈ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸਦੀਵੀ ਕਲਿਆਣ ਚਾਹੇ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਜਾਂ ਹਿਚਕ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ।

Verse 54

एकादश्यां महाराज निराहारो जितेन्द्रियः । यस्तत्र जागरं कृत्वा लिंगस्याग्रे सुभक्तितः

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨ ਜੋ ਨਿਰਾਹਾਰ ਰਹੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਸ਼ਿਵ-ਲਿੰਗ ਦੇ ਅੱਗੇ ਸੱਚੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗਰਣ ਕਰੇ—

Verse 55

प्रभाते कुरुते श्राद्धं यस्तु श्रद्धासमन्वितः । पितृन्संतारयेत्सर्वान्पूर्वजैः सह धर्मवित्

ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ ਸਵੇਰੇ ਉੱਥੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਧਰਮ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ ਹੋ ਕੇ—ਉਹ ਪੂਰਵਜਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਉੱਧਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 56

तिलान्कृष्णान्नरस्तत्र ब्राह्मणेभ्यो ददाति यः । ब्रह्महत्यादिभिः पापैः स मर्त्त्यो मुच्यते ध्रुवम्

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਤਿਲ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਰਤਭੂਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਆਦਿ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 57

दर्शनादेव राजेन्द्र कृष्णतीर्थस्य मानवः । मुच्यते सर्वपापेभ्यो नात्र कार्या विचारणा

ਹੇ ਰਾਜੇੰਦਰ, ਕੇਵਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ-ਤੀਰਥ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।