Adhyaya 30

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । अग्नितीर्थं ततो गच्छेत्पावनं परमं नृणाम् । तत्र वह्निः पुरा नष्टो लब्धश्च त्रिदशैरपि

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਫਿਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪਰਮ ਪਾਵਨ ਅਗਨਿਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਵੇ। ਉੱਥੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਵਹਿਨੀ ਅਗਨੀ ਲੁਪਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਲੱਭ ਲਿਆ।

Verse 2

ययातिरुवाच । किमर्थं भगवन्वह्निः पुरा नष्टो द्विजोत्तम । कथं तत्रैव लब्धस्तु कौतुकं मे महामुने

ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਭਗਵਨ, ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਵਹਿਨੀ ਅਗਨੀ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਲੁਪਤ ਹੋ ਗਈ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ? ਅਤੇ ਉਹ ਉੱਥੇ ਹੀ ਕਿਵੇਂ ਮੁੜ ਮਿਲੀ? ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੇ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੌਤੁਕ ਉੱਠਿਆ ਹੈ।

Verse 3

पुलस्त्य उवाच । पुरा वृष्टिनिरोधोऽभूद्यावद्द्वादशवत्सरान् । संशयं परमं प्राप्तः सर्वो लोकः क्षुधार्दितः

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਵਰਖਾ ਰੁਕ ਗਈ। ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸਾਰਾ ਲੋਕ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਸੰਦੇਹ ਅਤੇ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ।

Verse 4

प्रायो मृतो मृतप्रायः शेषोऽभूद्धरणीतले । नष्टा अरण्यजा ग्राम्याः पशवः पक्षिणो मृगाः

ਲਗਭਗ ਸਭ ਮਰ ਗਏ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੋ ਬਚੇ ਉਹ ਵੀ ਮਰੇ ਵਰਗੇ ਹੋ ਗਏ। ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਜੀਵ—ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਗ—ਸਭ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ।

Verse 5

एवं कृच्छ्रमनुप्राप्ते मर्त्यलोके नराधिपः । विश्वामित्रो मुनिवरः संदेहं परमं गतः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਘੋਰ ਕਲੇਸ਼ਤਾ ਮਰਤ੍ਯਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆ ਪਈ, ਹੇ ਰਾਜਨ। ਤਦ ਮੁਨਿਵਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਅਤਿ ਗਹਿਰੇ ਸੰਦੇਹ ਅਤੇ ਵਿਹਲਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।

Verse 6

अन्नौषधिरसाभावादस्थिशेषो व्यजायत । अन्यस्मिन्दिवसे प्राप्तः क्षुत्क्षामः पर्यटन्दिशः

ਅੰਨ, ਔਖਧੀਆਂ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਕ ਰਸਾਂ ਦੇ ਅਭਾਵ ਕਾਰਨ ਉਹ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਹੀ ਢਾਂਚਾ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਫਿਰਿਆ।

Verse 7

चंडालनिलयं प्राप्तः क्षुत्तृषापीडितो भृशम् । तत्रापश्यन्मृतं श्वानं शुष्कं पार्थिवसत्तम

ਭੁੱਖ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਚੰਡਾਲ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਮਰਾ ਹੋਇਆ, ਸੁੱਕਿਆ ਕੁੱਤਾ ਵੇਖਿਆ—ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ!

Verse 8

तमादाय गृहं प्राप्तः प्रक्षाल्य सलिलेन तु । क्षुत्क्षामः पाचयामास ततस्तं पावकेऽजुहोत्

ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਘਰ ਆ ਗਿਆ; ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੋ ਕੇ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਕਾਇਆ; ਫਿਰ ਉਸ ਮਾਸ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਵਜੋਂ ਚੜ੍ਹਾਇਆ।

Verse 9

अभक्ष्यभक्षणं ज्ञात्वा हव्यवाहस्ततो नृप । शक्रस्योपरि मन्युं स्वं चक्रेऽतीव महीपते

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ! ਅਭੱਖ੍ਯ ਦਾ ਭੱਖਣ ਹੋਇਆ ਜਾਣ ਕੇ, ਹਵ੍ਯਵਾਹ ਅਗਨੀ ਨੇ ਫਿਰ ਸ਼ਕ੍ਰ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਕ੍ਰੋਧ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਧਾ ਲਿਆ—ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ!

Verse 10

नष्टौषधिरसे लोके युक्तमेतद्धि सांप्रतम् । यादृगाप्तं हविस्तादृगग्निभक्षो विशिष्यते

ਜਦ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਔਖਧੀ-ਰਸ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੁਣ ਇਹੀ ਯੋਗ੍ਯ ਲੱਗਦਾ ਹੈ: ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹਵਿਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਗਨੀ ਦਾ ਭੱਖਣ ਵੀ ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 11

नाभक्ष्यं भक्षयिष्यामि त्यजिष्ये क्षितिमंडलम् । येन शक्रादयो देवा यांति कष्टतरां दशाम्

ਮੈਂ ਅਭੱਖ੍ਯ ਨੂੰ ਕਦੇ ਭੱਖ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ; ਧਰਤੀ-ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿਆਂਗਾ—ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸ਼ਕ੍ਰ ਆਦਿ ਦੇਵ ਹੋਰ ਵੀ ਕਠਿਨ ਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ।

Verse 12

एवं संचिंत्य मनसा सकोपो हव्यवाहनः । प्रणष्टः सकलं हित्वा मर्त्यलोकं चराचरम्

ਇਉਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹਵ੍ਯਵਾਹਨ (ਅਗਨੀ) ਅਚਾਨਕ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ—ਚਰਾਚਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰਾ ਮਰਤ੍ਯਲੋਕ ਤਿਆਗ ਕੇ।

Verse 13

प्रणष्टे सहसा वह्नावग्निष्टोमादिकाः क्रियाः । प्रणष्टास्तु जनाः सर्वे विशेषात्संशयं गताः

ਜਦੋਂ ਅਗਨੀ ਅਚਾਨਕ ਲੁਪਤ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਆਦਿਕ ਕਰਮ ਰੁਕ ਗਏ; ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਘੋਰ ਸੰਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ।

Verse 14

ततो देवगणाः सर्वे संदेहं परमं गताः । यज्ञभागविहीनत्वान्मंत्रं चक्रुस्ततो मिथः

ਤਦ ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣ ਪਰਮ ਸੰਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ; ਯਜ੍ਞ-ਭਾਗ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮੰਤ੍ਰਣਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 15

त्यक्तस्तु वह्निना मर्त्यस्ततो नाशं गता नराः । शेषनाशाद्वयं सर्वे विनंक्ष्यामो न संशयः

ਅਗਨੀ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਮਰਤ੍ਯ ਲੋਕ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ। ਜਦੋਂ ਬਾਕੀ ਭੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਵੀ ਮਿਟ ਜਾਵਾਂਗੇ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 16

तस्मादन्वेष्यतां वह्निर्यत्र तिष्ठति सांप्रतम् । यथा चरति मर्त्ये च तथा नीतिर्विधीयताम्

ਇਸ ਲਈ ਅਗਨੀ-ਦੇਵ ਦਾ ਅਨੁਸੰਧਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਵੇਲੇ ਕਿੱਥੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਰਤ੍ਯ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਯੋਗ ਨੀਤੀ ਤੇ ਉਪਾਯ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ।

Verse 17

पुलस्त्य उवाच । एवं ते निश्चयं कृत्वा सर्वे देवाः सवासवाः । अन्वैषयंस्तथाग्निं ते समंतात्क्षितिमंडले

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰਕੇ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਖੋਜਣ ਲੱਗ ਪਏ ਅਤੇ ਧਰਤੀ-ਮੰਡਲ ਦੇ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਹਰ ਥਾਂ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 18

ततस्ते पुरतो दृष्ट्वा शुकं श्रांता दिवौकसः । पप्रच्छुः श्रद्धया वह्निर्यदि दृष्टः प्रकथ्यताम्

ਫਿਰ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਸੁਰਲੋਕ-ਵਾਸੀ, ਸਾਹਮਣੇ ਸ਼ੁਕ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ: “ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ।”

Verse 19

शुक उवाच । योऽयं वंशो महानग्रे प्रदग्धो वह्निसंगतः । प्रणष्टो हव्यवाहोत्र मया दृष्टो महाद्युतिः

ਸ਼ੁਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਉਹ ਮਹਾਨ ਬਾਂਸ ਦਾ ਡੰਡਾ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਅਗਨੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ ਸੜ ਗਿਆ ਸੀ—ਉੱਥੇ ਹੀ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹਵ੍ਯਵਾਹ (ਅਗਨੀ), ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ।”

Verse 20

शुकेनावेदितो वह्निः शप्त्वा तं मन्युना वृतः । गद्गदा भावि ते वाणी प्रोक्त्वेदं प्रस्थितो द्रुतम्

ਸ਼ੁਕ ਵੱਲੋਂ ਅਗਨੀ ਦਾ ਪਤਾ ਦੱਸੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਵਹਿਨੀ (ਅਗਨੀ) ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: “ਤੇਰੀ ਵਾਣੀ ਹਕਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 21

प्रविवेश शमीगर्भमश्वत्थं तरुसत्तमम् । तत्रस्थो द्विपराज्ञा स कथितो विबुधान्प्रति

ਉਹ ਸ਼ਮੀ-ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ—ਅਸ਼ਵਤ्थ, ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ। ਉੱਥੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਗਜਰਾਜ ਵੱਲੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

Verse 22

स तं प्रोवाच ते जिह्वा विपरीता भविष्यति । ततो जलाशयं गत्वा पर्वतेऽर्बुदसंज्ञके

ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਤੇਰੀ ਜੀਭ ਵਿਗੜ ਜਾਵੇਗੀ।” ਫਿਰ ਅਰਬੁਦ ਨਾਮਕ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਜਲਾਸ਼ਯ ਵੱਲ ਜਾ ਕੇ,

Verse 23

प्रविष्टो भगवान्वह्निर्यथा देवैर्न लक्ष्यते । तत्रोत्थेन दर्दुरेण तेषां प्रोक्तो हुताशनः

ਭਗਵਾਨ ਵਹ્નੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਦਿਸਿਆ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਉੱਥੇ ਉੱਠੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਮੇਡਕ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੂਤਾਸ਼ਨ ਦਾ ਪਤਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।

Verse 24

अत्राऽसौ तिष्ठते वह्निर्निर्झरे पर्वतस्य च । दग्धाश्च जलजाः सर्वे सुतप्तेनैव वारिणा

“ਇੱਥੇ ਉਹ ਵਹ્નੀ ਟਿਕਿਆ ਹੈ—ਪਹਾੜ ਦੇ ਝਰਨੇ ਵਿੱਚ; ਅਤੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਉਸੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸੜ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਅਤਿ ਤਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।”

Verse 25

कृच्छ्रादहं विनिष्क्रांतस्तस्मान्मृत्युमुखात्सुराः । तच्छ्रुत्वा यत्नमास्थाय प्रविष्टो हव्यवाहनः

“ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਸ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਬਚ ਨਿਕਲਿਆ ਹਾਂ, ਹੇ ਸੁਰੋ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਹਵ੍ਯਵਾਹਨ (ਅਗਨੀ) ਨੇ ਯਤਨ ਧਾਰ ਕੇ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।”

Verse 26

भविष्यसि विजिह्वस्त्वं शप्त्वा तं दर्दुरं नृपः

ਰਾਜਾ ਅਗਨੀ ਨੇ ਉਸ ਮੇਡਕ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ— “ਤੂੰ ਜੀਭ ਤੋਂ ਵੰਝਿਆ (ਜੀਭ ਵਿਗੜੀ ਹੋਈ) ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ!”

Verse 27

ततो देवगणाः सर्वे निष्क्रांताः सलिलाश्रयात् । संवेष्ट्य तुष्टुवुः सर्वे स्तवैर्वेदोद्भवैर्नृप

ਤਦ ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣ ਆਪਣੇ ਜਲ-ਆਸ਼੍ਰਯ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ; ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਚੌਫੇਰੇ ਘੇਰ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੇਦਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਸਤੋਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 28

देवा ऊचुः । त्वमग्ने सर्वभूतानामंतश्चरसि पावक । त्वया हीनं जगत्सर्वं नाशं यास्यति सत्वरम्

ਦੇਵ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਅਗਨੀ, ਹੇ ਪਾਵਕ, ਤੂੰ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਹੋ ਕੇ ਚਲਦਾ ਹੈਂ। ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਛੇਤੀ ਹੀ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇਗਾ।”

Verse 29

त्वं मुखं सर्वदेवानां त्वयि लोकाः प्रतिष्ठिताः । भूलोके च त्वया त्यक्ते वयं सर्वे सवासवाः । विनाशमेव यास्यामस्तस्मात्त्वं त्रातुमर्हसि

“ਤੂੰ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮੁਖ ਹੈਂ; ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਲੋਕ ਟਿਕੇ ਹਨ। ਜੇ ਤੂੰ ਭੂਲੋਕ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇਂ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਸਭ—ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ—ਕੇਵਲ ਨਾਸ ਨੂੰ ਹੀ ਪਹੁੰਚਾਂਗੇ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਜੋਗ ਹੈਂ।”

Verse 30

त्वं ब्रह्मा त्वं महादेवस्त्वं विष्णुस्त्वं दिवाकरः । त्वं चंद्रस्त्वं च धनदो मरुत्त्वं च सुरेश्वरः

“ਤੂੰ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਮਹਾਦੇਵ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਦਿਵਾਕਰ ਸੂਰਜ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਹੀ ਚੰਦਰਮਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਧਨਦ ਕੁਬੇਰ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਮਰੁਤ ਹੈਂ; ਅਤੇ ਤੂੰ ਹੀ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਇਸ਼ਵਰ ਹੈਂ।”

Verse 31

इंद्राद्या विबुधाः सर्वे त्वदायत्ता हुताशन । किमर्थं भगवन्मर्त्त्यं त्यक्त्वा त्वमत्र संस्थितः । किमर्थं भगवन्नस्माननागांस्त्यक्तुमिच्छसि

ਹੇ ਹੁਤਾਸ਼ਨ! ਇੰਦ੍ਰ ਆਦਿ ਸਭ ਦੇਵਤੇ ਤੇਰੇ ਹੀ ਆਸਰੇ ਹਨ। ਹੇ ਭਗਵਨ, ਮਰਤ ਲੋਕ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਟਿਕਿਆ ਹੈਂ? ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸਾਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਿਉਂ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?

Verse 32

पुलस्त्य उवाच । वेष्टितो भगवान्वह्निर्देवैः स्तुतिपरायणैः । तस्यैव निर्झरस्याथ तटस्थो वाक्यमब्रवीत्

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਤੁਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਭਗਵਾਨ ਵਹਿਨ ਉਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਝਰਨੇ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।

Verse 33

वह्निरुवाच । अभक्ष्यभक्षणे शक्रो मामिच्छति नियोजितुम् । तेनैव न करोत्येष वृष्टिं मर्त्त्ये सुरेश्वरः

ਵਹਿਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸ਼ਕ੍ਰ ਮੈਨੂੰ ਅਭੱਖ੍ਯ ਦੇ ਭੱਖਣ ਵਿੱਚ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਮਰਤ ਲੋਕ ਉੱਤੇ ਵਰਖਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

Verse 34

अतोऽहं भूतलं त्यक्त्वा प्रविष्टो निर्झरे त्विह । प्रणष्टान्नरसे लोके न चाहं स्थातुमुत्सहे

ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਤਲ ਛੱਡ ਕੇ ਇੱਥੇ ਇਸ ਝਰਨੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਨੁਖਤਾ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਆਚਾਰ ਦਾ ਰਸ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਟਿਕਣ ਦਾ ਸਾਹਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

Verse 35

शक्र उवाच । शृणु यस्मान्मया रोधः कृतो वृष्टेर्हुताशन । देवापिर्नाम धर्मज्ञः क्षत्रियाणां यशस्करः

ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਹੁਤਾਸ਼ਨ, ਸੁਣ—ਮੈਂ ਵਰਖਾ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਰੋਕਿਆ। ਦੇਵਾਪੀ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਪੁਰਖ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖ਼ਤਰੀਆਂ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 36

प्रतीपस्तत्सुतः साधुः सर्वशीलवतां वरः । देवापौ च गते स्वर्गं ज्येष्ठभ्रातरमग्रजम् । संत्यक्त्वा जगृहे राज्यं शंतनुस्तत्सुतोऽवरः

ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਤੀਪ ਸਾਧੂ ਸੀ, ਸੁਚਰਿਤ੍ਰਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ। ਜਦੋਂ ਜੇਠਾ ਭਰਾ ਦੇਵਾਪੀ ਸਵਰਗ ਸਿਧਾਰ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀਪ ਦਾ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੰਤਨੂ ਨੇ ਅਗਰਜ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਕੇ ਰਾਜਸਿੰਹਾਸਨ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ।

Verse 37

एतस्मात्कारणाद्राज्ये तस्य वृष्टिर्निराकृता । तवादेशात्करिष्यामि निवर्तस्व हुताशन

ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵਰਖਾ ਰੋਕ ਲਈ ਗਈ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਾਂਗਾ; ਇਸ ਲਈ ਹਟ ਜਾ, ਹੇ ਹੁਤਾਸ਼ਨ (ਅਗਨੀ)॥

Verse 38

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा सहस्राक्षः पुष्करावर्तकान्घनान् । द्रुतमाज्ञापयामास वृष्ट्यर्थं जगतीतले

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਪੁਸ਼ਕਰਾਵਰਤਕ ਨਾਮਕ ਵਰਖਾ-ਵਾਹਕ ਘਣਾਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ-ਤਲ ਉੱਤੇ ਵਰਖਾ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ।

Verse 39

अथ शक्रसमादिष्टा विद्युत्वन्तो बलाहकाः । गम्भीरराविणः सर्वं भूतलं प्रचुरैर्जलैः । पूरयामासुरत्युग्रा द्युतिमन्तो महीपते

ਫਿਰ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਬਿਜਲੀ-ਭਰੇ ਬਲਾਹਕ, ਗੰਭੀਰ ਗੱਜਣ ਵਾਲੇ, ਅਤਿ ਉਗ੍ਰ ਤੇ ਤੇਜਸਵੀ, ਹੇ ਮਹੀਪਤੇ, ਪ੍ਰਚੁਰ ਜਲਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਭਰ ਗਏ।

Verse 40

ततोऽगमत्परां तुष्टिं भगवान्हव्यवाहनः । रोचयामास भूपृष्ठे वसतिं देवकारणात्

ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਹਵ੍ਯਵਾਹਨ (ਅਗਨੀ) ਪਰਮ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਨਿਵਾਸ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ।

Verse 41

देवा ऊचुः । तवाऽदेशात्कृता वृष्टिरन्यत्कार्यं हुताशन । यत्ते प्रियं तदस्माकं सुशीघ्रं हि निवेदय

ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਵਰਖਾ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਹੇ ਹੁਤਾਸ਼ਨ (ਅਗਨੀ), ਹੋਰ ਕਿਹੜਾ ਕਾਰਜ ਬਾਕੀ ਹੈ? ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਦੱਸ।”

Verse 42

अग्निरुवाच । एतज्जलाशयं पुण्यं मन्नाम्ना तीर्थमुत्तमम् । ख्यातिं यातु धरापृष्ठे युष्माकं हि प्रसादतः

ਅਗਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਪੁੰਨ ਜਲਾਸ਼ਯ ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਬਣ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇ—ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ।”

Verse 43

देवा ऊचुः । अग्नितीर्थमिदं लोके प्रख्यातिं संप्रयास्यति । अत्र स्नातो नरः सम्यगग्निलोकं प्रयास्यति

ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅਗਨਿਤੀਰਥ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਅਗਨੀ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।”

Verse 44

यस्तिलान्दास्यति नरस्तीर्थेऽस्मिन्सुसमाहितः । अग्निष्टोमस्य यज्ञस्य फलं तस्य भविष्यति

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸੁਸਮਾਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਤਿਲ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 45

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा सुराः सर्वे स्वस्वस्थानं ययुस्ततः । वह्निश्च भगवान्राजन्यथापूर्वमवर्तत

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧਾਮਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਅਤੇ ਹੇ ਰਾਜਨ, ਭਗਵਾਨ ਵਹਿਨੀ (ਅਗਨੀ) ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਠਹਿਰਿਆ ਰਿਹਾ।”

Verse 46

यश्चैत्पठते नित्यं प्रातरुत्थाय चोत्तमम् अग्नितीर्थस्य माहात्म्यं मुच्यते सर्वपातकैः

ਜੋ ਕੋਈ ਨਿੱਤ ਸਵੇਰੇ ਉਠ ਕੇ ਅਗ્નਿਤੀਰਥ ਦੇ ਇਸ ਉੱਤਮ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 47

अहोरात्रकृतात्पापात्स शृण्वन्नपि मुच्यते

ਦਿਨ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਵੀ, ਜੋ ਇਹ ਸੁਣਦਾ ਮਾਤ੍ਰ ਹੈ, ਉਹ ਭੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।