Adhyaya 3

Verse 1

सूत उवाच । श्रुत्वा हिमाचलो वाक्यं वसिष्ठस्य महात्मनः । चिन्तयामास तत्कार्यं विवरस्य प्रपूरणे

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮਹਾਤਮਾ ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਹਿਮਾਚਲ ਨੇ ਉਸ ਕਾਰਜ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ—ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਖੱਡ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਭਰਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 2

चिरं विचार्य तमृषिमिदमाह नगोत्तमः । क उपायो नगानां वै तत्र गंतुं वदस्व मे

ਲੰਮਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਕੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਪਹਾੜਾਂ ਲਈ ਉੱਥੇ ਜਾਣ ਦਾ ਕੀ ਉਪਾਅ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।”

Verse 3

पक्षच्छेदस्तु शक्रेण सर्वेषां च पुरा कृतः । तस्मादस्य मुनिश्रेष्ठ कार्यस्य पश्य निश्चयम्

ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਸਭ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਪੱਖ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇਠ, ਇਸ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸਿਧੀ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਨਿਰਣੇ ਕਰ।

Verse 4

वसिष्ठ उवाच । अस्त्युपायो नगानां तु तत्र नेतुं महानग । तवायं तनयस्तत्र विख्यातो नंदिवर्द्धनः

ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ, ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਲਿਜਾਣ ਦਾ ਇਕ ਉਪਾਯ ਹੈ। ਤੇਰਾ ਇਹ ਪੁੱਤਰ, ਉੱਥੇ ਨੰਦਿਵਰਧਨ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਇਹ ਕਾਰਜ ਕਰੇਗਾ।

Verse 5

तस्यार्बुद इति ख्पातो वयस्यः परमं प्रियः । नागः प्राणभृतां श्रेष्ठः खेचरोऽपि च वीर्यवान्

ਉਸ ਦਾ ਅਰਬੁਦ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਥੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ—ਇੱਕ ਨਾਗ, ਪ੍ਰਾਣਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਗਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਨ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਯੁਕਤ।

Verse 6

स वा ऊर्ध्वगतिः क्षिप्रं क्षणान्नेष्यत्यसंशयः । लीलया सर्वकृत्येषु तं विदित्वाऽहमागतः

ਉਹ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਤੇਜ਼ ਗਤੀ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਇਕ ਖ਼ਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਵੇਗਾ। ਸਭ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਲੀਲਾ-ਸਮਾਨ ਸਫਲਤਾ ਜਾਣ ਕੇ ਹੀ ਮੈਂ (ਤੈਨੂੰ) ਸਲਾਹ ਦੇਣ ਆਇਆ ਹਾਂ।

Verse 7

आदेशो दीयतामस्य दुःखं कर्तुं च नार्हसि । अवश्यं यदि भक्तोऽसि तत्र प्रेषय सत्वरम्

ਉਸ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦੇ ਦਿਓ; ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਣਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਕਰਤਵ੍ਯ-ਭਕਤ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਤੁਰੰਤ ਭੇਜ ਦੇ।

Verse 8

सूत उवाच । वसिष्ठस्य वचः श्रुत्वा हिमवान्पुत्रवत्सलः । दुःखेन महताऽविष्टश्चिंतयामास भूधरः

ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ: ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਪੁੱਤਰ-ਪ੍ਰੇਮੀ ਹਿਮਵਾਨ ਮਹਾਨ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 9

मैनाकस्तनयोऽस्माकं प्रविष्टः सागरे भयात् । ज्येष्ठं तु सर्वथा चाथ वसिष्ठो नेतुमागतः । किं कृत्यमधुनाऽस्माकं कथं श्रेयो भविष्यति

“ਸਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਮੈਨਾਕ ਡਰ ਕਰਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਹੁਣ ਵਸਿਸ਼ਠ ਪੱਕੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਜੇਠੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਆਇਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰੀਏ, ਅਤੇ ਸਾਡਾ ਕਲਿਆਣ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇ?”

Verse 10

इतः शापभयं तीव्रमितो दुःखं च पुत्रजम् । वरं पुत्रवियोगोऽस्तु न शापो द्विजसंभवः

“ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸ਼ਾਪ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਡਰ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਪੁੱਤਰ-ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਦੁੱਖ। ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜਾ ਚੰਗਾ, ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੋਂ ਉੱਠਿਆ ਸ਼ਾਪ ਨਹੀਂ।”

Verse 11

स एवं निश्चयं कृत्वा नंदिवर्धनमुक्तवान् । गच्छ त्वं पुत्र मे वाक्याद्वसिष्ठस्याश्रमं प्रति

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਨੰਦਿਵਰਧਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਜਾ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ।”

Verse 12

तत्रास्ति विवरो रौद्रस्तं प्रपूरय सत्वरम् । अर्बुदं नागमादाय मित्रं प्राणभृतां वरम्

“ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਖੱਡ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਭਰ ਦੇ। ਅਤੇ ਅਰਬੁਦ ਨਾਗ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈ, ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ।”

Verse 13

नंदिवर्द्धन उवाच । पापीयान्स विभो देशः फलमूलैर्विवर्जितः । पालाशैः खादिरैराढ्यो धवैः शाल्मलिभिस्तथा

ਨੰਦਿਵਰਧਨ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਹ ਦੇਸ ਬਹੁਤ ਕਠੋਰ ਹੈ—ਫਲ ਤੇ ਮੂਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਪਰ ਉੱਥੇ ਪਲਾਸ਼ ਅਤੇ ਖਦਿਰ ਦੇ ਰੁੱਖ ਘਣੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਧਵ ਤੇ ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹਨ।”

Verse 14

सुनिष्ठुरैर्नृपशुभिर्भिल्लैश्च विविधैरपि । नद्यो वहंति नो तत्र दुष्टा लोकाश्च वासिनः । नार्होऽहं पर्वतश्रेष्ठ तत्र गंतुं कथंचन

“ਉਹ ਦੇਸ ਬੜੇ ਨਿਰਦਈ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ—ਨੀਚ ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਭੀਲ ਜਾਤੀਆਂ ਨਾਲ। ਉੱਥੇ ਨਦੀਆਂ ਨਹੀਂ ਵਗਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਵਸਨੀਕ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਹਨ। ਹੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਉੱਥੇ ਜਾਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।”

Verse 15

अथोवाच वसिष्ठस्तं संत्रस्तं नंदिवर्द्धनम् । मा भीः कार्या त्वया तत्र देशे दौष्ट्यात्कथंचन

ਤਦ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਨੰਦਿਵਰਧਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਉਸ ਦੇਸ ਦੀ ਦੁਰਾਚਾਰਤਾ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਭੈ ਨਾ ਕਰ।”

Verse 16

तव मूर्ध्नि सदा वासो मम तत्र भविष्यति । तीर्थानि सरितो देवाः पुण्यान्यायतनानि च

“ਤੇਰੇ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਮੇਰਾ ਨਿਵਾਸ ਸਦਾ ਰਹੇਗਾ। ਉੱਥੇ ਤੀਰਥ, ਪਵਿੱਤਰ ਸਰਿਤਾਵਾਂ, ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਪੁਣ੍ਯਦਾਇਕ ਆਯਤਨ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਗੇ।”

Verse 17

वृक्षाश्च विविधाकाराः पत्रपुष्पफलान्विताः । सदा तत्र भविष्यंति मृगाश्च विहगाः शुभाः

“ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ, ਪੱਤਿਆਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਸਦਾ ਉੱਥੇ ਰਹਿਣਗੇ; ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਮ੍ਰਿਗ ਤੇ ਪੰਛੀ ਵੀ ਉੱਥੇ ਵੱਸਣਗੇ।”

Verse 18

अहमेवानयिष्यामि तवार्थे च महेश्वरम् । तदा स्थास्यंति वै तत्र सर्वे देवाः सवासवाः

ਤੇਰੇ ਹੀ ਹਿਤ ਲਈ ਮੈਂ ਆਪ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਲਿਆਵਾਂਗਾ। ਤਦ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਉੱਥੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ—ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਸਮੇਤ—ਵੱਸਣਗੇ।

Verse 19

सूत उवाच । वसिष्ठस्य वचः श्रुत्व संहृष्टो नंदिवर्द्धनः । अर्बुदं नागमासाद्य वाक्यमेतदुवाच ह

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਨੰਦਿਵਰਧਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਰਬੁਦ ਨਾਗਰਾਜ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 20

तत्र यावोऽद्य भद्रं ते वयस्य विनयान्वित । एतत्कार्यमहं मन्ये सांप्रतं द्विजसंभवम्

ਆਓ ਅੱਜ ਹੀ ਉੱਥੇ ਚੱਲੀਏ—ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਵਿਨਮ੍ਰ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਮਿੱਤਰ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਇਹ ਕਾਰਜ ਇਸ ਵੇਲੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਉਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੈ।

Verse 21

अर्बुद उवाच । अहं तत्रागमिष्यामि स्नेहात्ते पर्वतात्मज । तत्रैव च वसिष्यामि त्वया सार्द्धमसंशयम्

ਅਰਬੁਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪਰਵਤ-ਜਨਮੇ, ਤੇਰੇ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਆਵਾਂਗਾ। ਅਤੇ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਹੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਵੱਸਾਂਗਾ।

Verse 22

किं त्वहं प्रणयाद्भ्रातर्वक्ष्यामि यद्वचः शृषु । प्रणयान्नान्यथा कार्यं यद्यहं तव संमतः

ਪਰ ਹੇ ਭਰਾ, ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਇਕ ਬੇਨਤੀ ਕਹਾਂਗਾ—ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ। ਸਾਡੇ ਸਨੇਹ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕੰਮ ਹੋਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹਾਂ।

Verse 23

मन्नाम्ना ख्यातिमायातु नान्यत्किंचिद्वृणोम्यहम् । ततः सोऽपि प्रतिज्ञाय आरूढस्तस्य चोपरि । प्रणम्य पितरौ चैव प्रतस्थे मुनिना सह

“ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੀ ਯਸ਼-ਕੀਰਤੀ ਫੈਲੇ; ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦਾ।” ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹਿਆ। ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮੁਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 24

दिव्यैर्वृक्षैः शुभैः पूर्णैर्नदीनिर्झरसंकुलैः । मधुरैर्विहगैर्युक्तो मृगैः सौम्यैः समन्वितः

ਉਹ ਸਥਾਨ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਝਰਨਿਆਂ ਦੀ ਘਣਤਾ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਸੀ; ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਰਮਿਆ ਅਤੇ ਸੁਭਾਵਿਕ, ਸ਼ਾਂਤ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।

Verse 25

मुक्तोऽर्बुदेन तत्रैव विवरे मुनिवाक्यतः । समस्तस्तत्रानासाग्रं गतः पर्वतसत्तमः

ਮੁਨੀ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਰਬੁਦ ਨੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਸ ਗੁਫਾ ਦੇ ਵਿਵਰ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਤਦ ਉਹ ਉੱਤਮ ਪਰਵਤ-ਸਰਪ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਕਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਰਾਹ ਦੇ ਮੁਖ-ਵਿਵਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।

Verse 26

विमुक्तो विवरे तस्मिन्नर्बुदेन महात्मना । परिपूर्णे महारौद्रे संतुष्टो मुनिपुंगवः

ਉਸ ਵਿਵਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਤਮਾ ਅਰਬੁਦ ਨੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕੀਤਾ—ਉਹ ਸਥਾਨ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਮਹਾ-ਭਯਾਨਕ ਹੋਣ ਬਾਵਜੂਦ—ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੁਨੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 27

ब्रवीच्चार्बुदं नागं वरं वरय सुव्रत । परितुष्टोऽस्मि ते भद्र कर्मणानेन पन्नग

ਉਸ ਨੇ ਅਰਬੁਦ ਨਾਗ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਵਰ ਮੰਗ। ਹੇ ਭਦ੍ਰ ਪੰਨਗ, ਤੇਰੇ ਇਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ।”

Verse 28

अर्बुद उवाच । एष एव वरोऽस्माकं यत्त्वं तुष्टो महामुने । अवश्यं यदि दातव्यं तच्छृणुष्व द्विजोत्तम

ਅਰਬੁਦ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ, ਸਾਡਾ ਵਰ ਤਾਂ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ। ਫਿਰ ਭੀ ਜੇ ਵਰ ਦੇਣਾ ਅਵਸ਼੍ਯ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਸੁਣੋ।”

Verse 29

यच्चैतच्छिखरे ह्यस्मिन्निर्झरं निर्मलोदकम् । नागतीर्थमिति ख्यातिं भूतले यातु सर्वतः

“ਅਤੇ ਇਸੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਇਹ ਨਿਰਮਲ ਜਲ ਵਾਲਾ ਝਰਨਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ‘ਨਾਗਤੀਰਥ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਵੇ।”

Verse 30

अत्रैवाहं वसिष्यामि मित्रस्नेहात्सदा मुने । तत्र स्नात्वा दिवं यातु मानवस्त्वत्प्रसादतः

“ਹੇ ਮੁਨੇ, ਮਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਸਨੇਹ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਸਦਾ ਇੱਥੇ ਹੀ ਵੱਸਾਂਗਾ। ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ।”

Verse 31

अपि वंध्या च या नारी स्नानमात्रं समाचरेत् । सा स्यात्पुत्रवती विप्र सुखसौभाग्यसंयुता

“ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਜੋ ਬਾਂਝ ਇਸਤ੍ਰੀ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਮਾਤਰ ਵੀ ਕਰ ਲਵੇ, ਉਹ ਸੁਖ ਅਤੇ ਸੌਭਾਗ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਪੁੱਤਰਵਤੀ ਹੋ ਜਾਵੇ।”

Verse 32

वसिष्ठ उवाच । या वंध्यास्मिञ्जले पूर्णे स्नानमात्रं करिष्यति । सापि पुत्रमवाप्नोति सर्वलक्षणलक्षितम्

ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਜੋ ਬਾਂਝ ਇਸ ਜਲ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਪੂਰਨ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ, ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਮਾਤਰ ਕਰੇਗੀ, ਉਹ ਵੀ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗੀ।”

Verse 33

नभसः शुक्लपंचम्यां फलैः पूजां करोति च । अपि वर्षशता नारी सा भविष्यति पुत्रिणी

ਨਭਸ ਮਾਸ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੰਚਮੀ ਨੂੰ ਜੋ ਇਸਤ੍ਰੀ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਨਿਸੰਤਾਨ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਸੰਤਾਨ-ਸੁਖ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰਵਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 34

येऽत्र स्नानं करिष्यंति ह्यस्मिंस्तीर्थे च भक्तितः । यास्यंति ते परं स्थानं जरामरणवर्जितम्

ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਇਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨਗੇ, ਉਹ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣਗੇ—ਜਿੱਥੇ ਬੁਢਾਪਾ ਤੇ ਮੌਤ ਨਹੀਂ।

Verse 35

श्राद्धं चात्र करिष्यंति पंचम्यां ये समाहिताः । मासे नभसि तीर्थस्य फलं तेषां भविष्यति

ਅਤੇ ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ ਨਭਸ ਮਾਸ ਦੀ ਪੰਚਮੀ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤੀਰਥ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 36

सूत उवाच । एवं दत्त्वा वरं तस्य वसिष्ठो भगवान्मुनिः । नंदिवर्द्धनमभ्येत्य वाक्यमेतदुवाच ह

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਦੇ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਮੁਨੀ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੰਦਿਵਰਧਨ ਕੋਲ ਆਏ ਅਤੇ ਇਹ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ।

Verse 37

वरं च व्रियतां वत्स परितुष्टोऽस्मि तेऽनघ । विनयात्सौहृदात्सर्वं दास्यामि यत्सुदुर्ल्लभम्

ਹੇ ਵਤਸ, ਵਰ ਮੰਗ ਲੈ; ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਤੇਰੀ ਨਿਮਰਤਾ ਤੇ ਸਨੇਹ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਉਹ ਵੀ ਦੇਵਾਂਗਾ ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਰਲੱਭ ਹੈ।

Verse 38

नंदिवर्द्धन उवाच । तवास्तु वचनं सत्यं पूर्वोक्तं मुनिसत्तम । सांनिध्यं जायतामत्र अवश्यं तव सर्वदा

ਨੰਦਿਵਰਧਨ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਮੁਨਿਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੁਹਾਡਾ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਬਚਨ ਸੱਚ ਹੋਵੇ। ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਡੀ ਨਿਤ੍ਯ ਨਿਵਾਸੀ ਸਾਨਿਧ੍ਯਤਾ ਅਵਸ਼੍ਯ ਹੀ ਸਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇ।

Verse 39

यथाहमर्बुदेत्येवं ख्यातिं गच्छामि भूतले । प्रसादाच्चैव ते भूयादेतन्मे मनसि स्थितम्

ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇਹ ਵੀ ਹੋਵੇ ਕਿ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ‘ਅਰਬੁਦ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵਾਂ; ਇਹੀ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਟਿਕਿਆ ਹੈ।

Verse 40

सूत उवाच । एवमस्त्विति तं प्रोच्य वसिष्ठो भगवान्मुनिः । चक्रे स्वमाश्रमं तत्र तस्य वाक्येन नोदितः

ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉਸ ਨੂੰ “ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ” ਕਹਿ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਮੁਨੀ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉੱਥੇ ਆਪਣਾ ਆਸ਼੍ਰਮ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 41

पनसैश्चंपकैराम्रैः प्रियंगुबिल्वदाडिमैः । नानापक्षिसमायुक्तो देवगन्धर्वसेवितः

ਉਹ ਥਾਂ ਪਨਸ, ਚੰਪਕ, ਆਮ, ਪ੍ਰਿਯੰਗੂ, ਬੇਲ ਅਤੇ ਅਨਾਰ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ; ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਸੀ।

Verse 42

तस्थौ तत्र मुनिश्रेष्ठो ह्यरुंधत्या समन्वितः । गोमतीमानयामास तपसा मुनिसत्तमः

ਉੱਥੇ ਮੁਨਿਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਰੁੰਧਤੀ ਸਮੇਤ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉਸ ਮੁਨਿਸੱਤਮ ਨੇ ਗੋਮਤੀ ਨਦੀ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਲਿਆ ਆਇਆ।

Verse 43

यस्यां स्नात्वा दिवं यांति अतिपापकृतो नराः । माघमासे विशेषेण मकरस्थे दिवाकरे

ਜਿਸ (ਗੋਮਤੀ) ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਅਤਿ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਲਦੇ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਮਕਰ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ।

Verse 44

येत्र स्नानं करिष्यंति ते यास्यंति परां गतिम्

ਜੋ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਤੇ ਵਿਧੀ-ਵਤ ਸਨਾਨ ਕਰਨਗੇ, ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ—ਸਰਵੋਚ ਆਤਮਿਕ ਅਵਸਥਾ—ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ।

Verse 45

माघमासे विशेषेण तिलदानं करोति यः । तिलसंख्यानि वर्षाणि स्वर्गे तिष्ठति मानवः

ਜੋ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਤਿਲ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਤਿਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 46

बहुना किमिहोक्तेन स्तानमात्रं समाचरेत्

ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਹਿਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਕੇਵਲ ਪਵਿੱਤਰ ਸਨਾਨ ਹੀ ਕਰ ਲਵੇ—ਇਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ।

Verse 47

वसिष्ठस्य मुखं दृष्ट्वा पुनर्जन्म न विद्यते । अरुंधती पूजनीया पूजनीया विशेषतः

ਵਸਿਸ਼ਠ ਮੁਨੀ ਦਾ ਮੁਖ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲੈਣ ਨਾਲ ਫਿਰ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਅਰੁੰਧਤੀ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ—ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ।