Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 13

Devanagari script

शुभ्रं कोटिगुणं प्राज्यं ततस्तुष्टिं समागतः । ज्ञात्वा तीर्थप्रभावं तं ब्राह्मणेभ्यः सहस्रशः । प्रददौ च दयायुक्त उद्दिश्य पितृदेवताः

Transliteration

śubhraṃ koṭiguṇaṃ prājyaṃ tatastuṣṭiṃ samāgataḥ | jñātvā tīrthaprabhāvaṃ taṃ brāhmaṇebhyaḥ sahasraśaḥ | pradadau ca dayāyukta uddiśya pitṛdevatāḥ

Translation

ਉਹ ਸੋਨਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ, ਕਰੋੜ ਗੁਣਾ ਵਧਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਚੁਰ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਪਿਤ੍ਰਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ।

Word by Word

• शुभ्रम्: bright/pure
• शुभ्रम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुभ्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन; विशेषण

• कोटि-गुणम्: crore-fold
• कोटि-गुणम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कोटि (प्रातिपदिक) + गुण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन; विशेषण

• प्राज्यम्: abundant
• प्राज्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्राज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन; विशेषण

• ततः: then
• ततः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय/तद्-प्रभव)
• Form: अव्यय; तदर्थ-क्रमवाचक (adverb: 'then/thereupon')

• तुष्टिम्: satisfaction
• तुष्टिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तुष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन

• समागतः: attained/reached
• समागतः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + √गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृत् (क्त-प्रत्ययान्त) कृदन्त; पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन; कर्तरि (having attained)

• ज्ञात्वा: having known
• ज्ञात्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √ज्ञा (धातु) + त्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त; पूर्वकालिक क्रिया (having known)

• तीर्थ-प्रभावम्: the power of the tīrtha
• तीर्थ-प्रभावम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक) + प्रभाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन

• तम्: that
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन

• ब्राह्मणेभ्यः: to Brahmins
• ब्राह्मणेभ्यः: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; चतुर्थी विभक्ति; बहुवचन

• सहस्रशः: in thousands
• सहस्रशः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सहस्रशः (अव्यय; सहस्र + शस्)
• Form: अव्यय; परिमाण/प्रकारवाचक (adverb: 'by thousands/in thousands')

• प्रददौ: gave
• प्रददौ: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + √दा (धातु)
• Form: लिट्-लकार (perfect); परस्मैपद; प्रथमपुरुष; एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक

• दयायुक्तः: endowed with compassion
• दयायुक्तः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दया (प्रातिपदिक) + युक्त (प्रातिपदिक; √युज् + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन; विशेषण

• उद्दिश्य: dedicating to/for
• उद्दिश्य: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: उद् + √दिश् (धातु) + ल्यप् (अव्ययकृदन्त)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund: 'having dedicated/aiming at')

• पितृ-देवताः: the Pitṛ-deities (ancestral deities)
• पितृ-देवताः: Sampradana (Intended beneficiaries/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक) + देवता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; बहुवचन

Speaker

Pulastya (implied)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Arbuda tīrtha (as locus of prabhāva)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: bhūmipa/nṛpa (king)

Visual Art Cues

Scene: A king beholds heaps of pure gold, then turns to rows of brāhmaṇas, distributing gifts by the thousand with a compassionate expression, while invoking ancestors in sankalpa.

Characters & Entities

• Pitṛs (ancestral deities)
• Brāhmaṇas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True tīrtha-knowledge culminates in compassionate giving, especially offerings dedicated for the welfare of one’s ancestors.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kanakhala-tīrtha and its extraordinary tīrtha-prabhāva (sacred potency).

What ritualistic prescription is mentioned?

Dāna to brāhmaṇas in large measure, explicitly dedicated to the Pitṛs (ancestral rites context).