Adhyaya 26

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । तस्मिन्कनखलंनाम पर्वते पापनाशने

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਠ, ਤੂੰ ਉਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾ ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ—ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ ਪਰਬਤ ‘ਕਨਖਲ’ ਉੱਤੇ।

Verse 2

शृणु तत्राऽभवत्पूर्वं यदाश्चर्यं महीपते । पार्थिवः सुमतिर्नाम संप्राप्तोऽर्बुदपर्वते

ਹੇ ਮਹੀਪਤੇ, ਸੁਣ ਕਿ ਉੱਥੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਅਚੰਭਾ ਵਾਪਰਿਆ। ‘ਸੁਮਤਿ’ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਅਰਬੁਦ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 3

सूर्यग्रहे महीपाल तीर्थं कनखलं गतः । तेन विप्रार्थमानीतं सुवर्णं जात्यमेव हि

ਹੇ ਮਹੀਪਾਲ, ਸੂਰਜ-ਗ੍ਰਹਣ ਵੇਲੇ ਉਹ ਕਨਖਲ ਦੇ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਗਿਆ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਅਰਥ-ਦਾਨ ਲਈ ਉਹ ਖ਼ਾਲਿਸ ਜਾਤੀ ਸੋਨਾ ਨਾਲ ਲਿਆਇਆ ਸੀ।

Verse 4

प्रभूतं पतितं तोये प्रमादात्तस्य भूपतेः । न लब्धं तेन भूपाल अन्वेषणपरेण च

ਹੇ ਭੂਪਤੇ, ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੀ ਅਣਧਿਆਨੀ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਸੋਨਾ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਹੇ ਭੂਪਾਲ, ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿਣ ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਨਾ ਲੱਭ ਸਕਿਆ।

Verse 5

ततः स्नात्वा गृहं प्राप्तः पश्चात्तापसमन्वितः । ततः कालेन महता स भूयस्तत्र चागतः

ਫਿਰ ਉਹ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ, ਪਛਤਾਵੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ ਉਹ ਮੁੜ ਉੱਥੇ ਹੀ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 6

स्नानार्थं भास्करे ग्रस्ते तं च देशमपश्यत । चिंतयामास मेधावी ह्यस्मिन्देशे तदा मम

ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸਤ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਹ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ। ਮੇਧਾਵੀ ਰਾਜਾ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਵਿਚਾਰਣ ਲੱਗਾ—‘ਇਸੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਵੇਲੇ, ਮੇਰਾ…’

Verse 7

सुवर्णं पतितं हस्तान्न च लब्धं कथंचन

‘ਸੋਨਾ ਮੇਰੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚੋਂ ਫਿਸਲ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਮੁੜ ਨਾ ਮਿਲਿਆ।’

Verse 8

पुलस्त्य उवाच । एवं चिंतयतस्तस्य वागुवाचाशरीरिणी । नात्र नाशोऽस्ति राजेन्द्र इह लोके परत्र च

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਅਸ਼ਰੀਰੀ ਵਾਣੀ ਬੋਲੀ—‘ਹੇ ਰਾਜੇੰਦਰ, ਇੱਥੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ; ਨਾ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ।’

Verse 9

अत्र कोटिगुणं जातं सुवर्णं यत्पुरातनम् । पश्चात्तापस्त्वया भूरि कृतो यद्द्रव्यनाशने

‘ਇੱਥੇ ਉਹ ਪੁਰਾਤਨ ਸੋਨਾ ਕਰੋੜ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਤੇ ਧਨ ਦੇ ਨਾਸ ਉੱਤੇ ਤੂੰ ਜੋ ਬਹੁਤ ਪਛਤਾਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ…’

Verse 10

तस्मात्संख्या च संजाता तथैवाकल्पितस्य च । येऽत्र श्रद्धासमायुक्ताः सुवर्णैर्नृपसत्तम । यत्नाच्छ्राद्धं करिष्यंति सुवर्णं च विशेषतः

‘ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਜੋ ਅਕਲਪਿਤ ਸੀ ਉਹ ਵੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸੱਤਮ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਆ ਕੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ…’

Verse 11

ब्राह्मणेभ्यः प्रदास्यंति संख्या तस्य न विद्यते । अत्रान्वेषय देशे त्वं प्राप्स्यसे नाऽत्र संशयः

ਜਦੋਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਐਸੇ ਦਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਇਸੇ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਕਰ—ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਮਿਲੇਗਾ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 12

स श्रुत्वा भारती तत्र ह्याकाशादुत्थितां नृप । अन्वेषमाणोऽस्मिन्देशे सुवर्णं तच्च लब्धवान्

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉੱਥੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਉੱਠੀ ਦਿਵ੍ਯ ਵਾਣੀ (ਭਾਰਤੀ) ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਸੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸੋਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 13

शुभ्रं कोटिगुणं प्राज्यं ततस्तुष्टिं समागतः । ज्ञात्वा तीर्थप्रभावं तं ब्राह्मणेभ्यः सहस्रशः । प्रददौ च दयायुक्त उद्दिश्य पितृदेवताः

ਉਹ ਸੋਨਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ, ਕਰੋੜ ਗੁਣਾ ਵਧਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਚੁਰ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਪਿਤ੍ਰਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ।

Verse 14

ततस्तस्य प्रभावेण स दानस्य महीपतिः । संजातो धनदोनाम यक्षो नानाधनप्रदः

ਫਿਰ ਉਸ (ਤੀਰਥ) ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ‘ਧਨਦ’ ਨਾਮਕ ਯਕਸ਼ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਧਨ ਦਾ ਦਾਤਾ ਸੀ।

Verse 15

तत्र यः कुरुते श्राद्धं ग्रहे सूर्यस्य भूमिप । आकल्पं पितरस्तस्य तृप्तिं यांति सुतर्पिताः

ਹੇ ਭੂਪਾਲ, ਜੋ ਕੋਈ ਉੱਥੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਰ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰਪਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ।

Verse 16

स्नानेन ऋषयो देवास्तुष्टिं यांति महोरगाः । नाशः संजायते सद्यः पापस्य पृथिवीपते

ਉਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਨਾਗ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਹੇ ਧਰਤੀਪਤੀ, ਪਾਪ ਦਾ ਨਾਸ ਤੁਰੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 17

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन स्नानं तत्र समाचरेत् । यथाशक्त्या तथा दानं श्राद्धं च नृपसत्तम

ਇਸ ਲਈ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸੱਤਮ, ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵੀ ਕਰੇ।

Verse 26

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे तृतीयेऽर्बुदखंडे कनखलतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनाम षङ्विंशोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਤੀਜੇ ਅਰਬੁਦਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਕਨਖਲ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਛੱਬੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।