Adhyaya 17

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । पंगु तीर्थं ततो गच्छेत्सर्वपातकनाशनम् । यत्र पूर्वं तपस्तप्तं पंगुना ब्राह्मणेन च

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਪੰਗੂ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਪੂਰਵਕਾਲ ਵਿੱਚ ਪੰਗੂ ਨਾਮਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ।

Verse 2

पंगुनामा द्विजः पूर्वं च्यवनस्यान्वयेऽभवत् । अशक्तश्चलितुं भूमौ पंगुभावान्नृपोत्तम

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ! ਪਹਿਲਾਂ ਚ੍ਯਵਨ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੰਗੁ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਇਆ। ਲੰਗੜਾਪਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚਲਣ-ਫਿਰਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਸੀ।

Verse 3

गृहकृत्यनियुक्तोऽसावेकदा बान्धवैर्नृप । पंगुर्गंतुं न शक्तोऽसौ परं दुःखमवाप्तवान्

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਇੱਕ ਵਾਰ ਬੰਧੂਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਲਾਇਆ; ਪਰ ਪੰਗੁ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣ ਨੂੰ ਸਮਰਥ ਨਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਘੋਰ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।

Verse 4

अथासौ तैः परित्यक्तो गत्वार्बुदमथाचलम् । एकं सरः समासाद्य तपस्तेपे सुदारुणम्

ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਅਰਬੁਦ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਸਰੋਵਰ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਅਤਿ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 5

लिंगं संस्थाप्य तत्रैव पूजयामास तं विभुम् । गन्धपुष्पादिनैवेद्यैः सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः

ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਵਿਭੂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਆਦਿ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ, ਪੱਕੀ ਤੇ ਯਥੋਚਿਤ ਸ਼ਰਧਾ ਸਮੇਤ।

Verse 6

शिवभक्तिपरो जातो वायुभक्षो बभूव ह । जपहोमरतो नित्यं पंगुनामा द्विजोत्तमः

ਪੰਗੁ ਨਾਮ ਦਾ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਵਾਯੁ-ਭਕਸ਼ੀ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਜਪ ਤੇ ਹੋਮ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 7

ततस्तुष्टो महादेवो ब्राह्मणं नृपसत्तम । पंगुं प्रति महाराज वाक्यमेतदुवाच ह

ਤਦ ਮਹਾਦੇਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਹਾਰਾਜ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੰਗੂ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।

Verse 8

ईश्वर उवाच । पंगो तुष्टो महादेवो वरं वरय सुव्रत । तव दास्याम्यहं सर्वं यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪੰਗੂ, ਮਹਾਦੇਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈ। ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਵਰ ਮੰਗ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦਿਆਂਗਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਅਤਿ ਦੁਲਭ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨ ਹੋਵੇ।”

Verse 9

पंगुरुवाच । नाम्ना मे ख्यातिमायातु तीर्थमेतत्सुरेश्वर । पंगुभावोऽत्र मे यातु प्रसादात्तव शंकर

ਪੰਗੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰ, ਇਹ ਤੀਰਥ ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਅਤੇ ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਲੰਗੜਾਪਣ ਇੱਥੇ ਹੀ ਛੁੱਟ ਜਾਵੇ।”

Verse 10

तवास्तु सततं चात्र सांनिध्यं सह भार्यया । एवमुक्तः स तेनाथ विप्रं प्रति वचोब्रवीत्

“ਤਥਾਸਤੁ। ਇੱਥੇ ਮੇਰਾ ਸਦਾ ਸਾਂਨਿਧ੍ਯ ਰਹੇ, ਆਪਣੀ ਭਾਰਿਆ ਸਮੇਤ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 11

ईश्वर उवाच । नाम्ना तव द्विजश्रेष्ठ तीर्थमेतद्भविष्यति । ख्यातिं तपःप्रभावेन तीर्थं यास्यति सत्तम

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਤੀਰਥ ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਹੇ ਸਤ੍ਤਮ, ਤੇਰੇ ਤਪ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਇਹ ਤੀਰਥ ਮਹਾਨ ਖ੍ਯਾਤੀ ਪਾਵੇਗਾ।”

Verse 12

चैत्रशुक्लचतुर्द्दश्यां सांनिध्यं मे भवेत्तथा

ਚੈਤਰ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਦਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ, ਮੇਰੀ ਸਾਨਿਧਤਾ ਇੱਥੇ ਭੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗੀ।

Verse 13

पुलस्त्य उवाच । स्नानमात्रेण विप्रोऽसौ दिव्यरूपमवाप ह । तत्र तस्थौ महादेवो गौर्या सह महेश्वरः

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉੱਥੇ ਮਹਾਦੇਵ—ਮਹੇਸ਼ਵਰ—ਗੌਰੀ ਸਮੇਤ ਵੱਸੇ ਰਹੇ।

Verse 14

तस्मिन्दिने नृपश्रेष्ठ स्नानं तत्र समाचरेत् । स पंगुत्वाद्विनिर्मुक्तो दिव्यरूपमवाप्नुयात्

ਉਸੇ ਦਿਨ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਲੰਗੜਾਪਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।

Verse 17

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे तृतीयेऽर्बुदखण्डे पंगुतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तदशोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਤੀਜੇ ਅਰਬੁਦਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਪੰਗੁ ਤੀਰਥ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਸਤਾਰ੍ਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।