Adhyaya 10

Verse 1

ययातिरुवाच । केदारं श्रूयते ब्रह्मन्पर्वते च हिमाचले । गंगा तस्माद्विनिष्क्रान्ता प्रविष्टा पूर्वसागरम्

ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਕੇਦਾਰ ਹਿਮਾਚਲ ਦੇ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉੱਥੋਂ ਹੀ ਗੰਗਾ ਨਿਕਲੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ।’

Verse 2

तथा सरस्वती देवी चूतवृक्षाद्विनिर्गता । पश्चिमं सागरं प्राप्ता गृहीत्वा वडवानलम्

‘ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਚੂਤ (ਆਮ) ਦੇ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਵਡਵਾਨਲ ਨਾਮਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਪੱਛਮੀ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ।’

Verse 3

कथमत्र समायातः केदारश्चात्र कौतुकम् । सर्वं विस्तरतो ब्रूहि विचित्रं मम भूसुर

‘ਫਿਰ ਕੇਦਾਰ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਆਇਆ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਅਦਭੁਤ ਹੈ? ਹੇ ਪੂਜਨੀਯ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਮਯਕਾਰੀ ਹੈ; ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।’

Verse 4

पुलस्त्य उवाच । सत्यमेतन्महाराज यन्नोऽत्र परिपृच्छसि । शृणुष्वावहितो भूत्वा यथा जातं श्रुतं तु वै

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਪੁੱਛਦੇ ਹੋ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ; ਮੈਂ ਜਿਵੇਂ ਘਟਿਆ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।’

Verse 5

गंगाद्यानि च तीर्थानि केदाराद्या दिवौकसः । मया सह पुरा देवाः शक्राद्या नृपसत्तमाः

‘ਗੰਗਾ ਆਦਿ ਤੀਰਥ, ਅਤੇ ਕੇਦਾਰ ਆਦਿ ਸਥਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਿਵ੍ਯ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਾਸੀ—ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸੱਤਮ, ਸ਼ਕ੍ਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਾ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸਨ।’

Verse 6

ब्रह्माणं प्रति राजेन्द्र गताः सर्वे महर्षयः । सर्वे तत्र कथाश्चक्रुर्धर्म्या नाना पृथक्पृथक्

ਹੇ ਰਾਜੇੰਦਰ! ਸਭ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਹਰ ਇਕ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗ ਨਾਲ ਧਰਮਯੁਕਤ ਅਨੇਕ ਕਥਾਵਾਂ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਕੀਤੀਆਂ।

Verse 7

समुदाये च देवानां सर्वतीर्थानि पार्थिव । क्षेत्राण्युप स्थितान्येव वनान्युपवनानि च

ਹੇ ਪਾਰਥਿਵ ਰਾਜਨ! ਜਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਜੁੜੀ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ—ਪੁਣ੍ਯ ਖੇਤਰ, ਵਨ ਅਤੇ ਉਪਵਨ ਸਮੇਤ।

Verse 8

ततः कथाप्रसंगेन इन्द्रः प्राह चतुर्मुखम् । कौतुकेन समायुक्तः पप्रच्छ नृपसत्तम

ਫਿਰ ਕਥਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਨੇ ਚਤੁਰਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। ਕੌਤੁਹਲ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸੱਤਮ, ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 9

इन्द्र उवाच । भगवन्पुण्यमाहात्म्यं श्रोतुमिच्छामि सांप्रतम् । प्रमाणं चैव सर्वेषां कृतादीनां पृथग्विधम्

ਇੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਭਗਵਨ! ਮੈਂ ਹੁਣ ਪੁਣ੍ਯ ਦੇ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਨੂੰ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤ ਆਦਿ ਸਭ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਮਾਣ ਵੀ।

Verse 10

ब्रह्मोवाच । लक्षं सप्तदश प्रोक्तं युगमानं सुराधिप । अष्टाविंशतिभिः सार्द्धं सहस्रैः कृतमुच्यते

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸੁਰਾਧਿਪ! ਯੁਗ ਦਾ ਮਾਨ ਲੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਸਤਾਰਾਂ ਲੱਖ ਅਤੇ ਅਠਾਈ ਹਜ਼ਾਰ ਸਮੇਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 11

लक्षद्वादशभिः प्रोक्तं युगं त्रेताभिसंज्ञितम् । षण्णवत्यधिकैश्चैव सहस्रैः परिमाणितम्

ਤ੍ਰੇਤਾ ਨਾਮਕ ਯੁਗ ਬਾਰਾਂ ਲੱਖ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਛਿਆਨਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਵਾਧੂ ਮਾਪੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 12

लक्षाण्यष्टौ चतुःषष्टिसहस्रैः परिकीर्तितम् । ततो वै द्वापरं नाम युगं देवप्रकीर्तितम्

ਅਗਲਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦ੍ਵਾਪਰ ਨਾਮਕ ਯੁਗ ਅੱਠ ਲੱਖ ਅਤੇ ਚੌਂਸਠ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਸਮੇਤ ਵਰਣਿਤ ਹੈ।

Verse 13

लक्षैश्चतुर्भिर्विख्यातो द्वात्रिंशद्भिः कलिस्तथा । सहस्रैश्च सुरश्रेष्ठ युगमानमितीरितम्

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਕਲੀ ਯੁਗ ਚਾਰ ਲੱਖ ਅਤੇ ਬੱਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੁਗ ਦਾ ਮਾਪ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।

Verse 14

चतुष्पदः कृते धर्मः शुक्लवर्णो जनार्दनः । न दुर्भिक्षं न च व्याधिस्तस्मिन्भवति वै क्वचित्

ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਸ਼ੁੱਧ ਸ਼ੁਕਲ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਾ ਅਕਾਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਰੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 15

क्रियते च तदा धर्मो नाकाले मरणं नृणाम् । लांगलेन विना सस्यं भूरिक्षीराश्च धेनवः

ਉਸ ਵੇਲੇ ਧਰਮ ਦਾ ਸੱਚਾ ਆਚਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਮਰਦੇ। ਹਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੀ ਫਸਲ ਉੱਗਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਧੇਨੂਆਂ ਦੇ ਥਣ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 16

कामः क्रोधो भयं लोभो मत्सरश्चाभ्यसूयता । तस्मिन्युगे सहस्राक्ष न भवंति कदाचन

ਹੇ ਸਹਸ੍ਰਨੇਤ੍ਰ ਇੰਦਰ! ਉਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ, ਭਯ, ਲੋਭ, ਮਤਸਰ ਅਤੇ ਦੂਸ਼ਣ-ਭਾਵ ਕਦੇ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।

Verse 17

ततस्त्रेतायुगे जातस्त्रिपादो धर्म एव च । चिरायुषो नरास्तस्मिन्रक्तवर्णो जनार्दनः

ਫਿਰ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਧਰਮ ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਚਿਰੰਜੀਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਨਾਰਦਨ (ਵਿਸ਼ਣੁ) ਰਕਤ ਵਰਣ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 18

तस्मिन्यज्ञाः प्रवर्त्तंते प्राणिनामिष्टदायिनः । न कामादिप्रवृत्तिश्च तस्मिन्संजायते नृणाम्

ਉਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਯਜ્ઞ ਪ੍ਰਵਰਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਮ ਆਦਿ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਭੋਗ-ਵ੍ਰਿੱਤੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਜਨਮਦੀ।

Verse 19

तपसा ब्रह्मचर्येण स्नानैर्दानैः पृथग्विधैः । तथा यज्ञैर्जपैर्होमैस्तत्र वृत्तिर्भवेन्नृणाम्

ਉੱਥੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਵ੍ਰਿੱਤੀ ਤਪ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ, ਪਵਿੱਤਰ ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਬਣਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਯਜ्ञ, ਜਪ ਤੇ ਹੋਮ ਅਗਨਿ-ਆਹੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ।

Verse 20

ततस्तु द्वापरं नाम तृतीयं युग मुच्यते । द्विपदो धर्मः सञ्जातः पीतवर्णो जनार्द्दनः

ਫਿਰ ਤੀਜਾ ਯੁਗ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦ੍ਵਾਪਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਧਰਮ ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਨਾਰਦਨ (ਵਿਸ਼ਣੁ) ਪੀਤ ਵਰਣ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 21

फलाकांक्षाप्रवृत्तानि जपयज्ञतपांसि च । सत्यानृतान्वितो लोको द्वापरे सुरसत्तम

ਦ੍ਵਾਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਫਲ ਦੀ ਆਕਾਂਖਾ ਨਾਲ ਜਪ, ਯਜ੍ਞ ਅਤੇ ਤਪ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਦੇਵੋਤਮ, ਲੋਕ ਸੱਚ ਤੇ ਝੂਠ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 22

तत्रान्योन्यं महीपाला युयुधुर्वसुधातले । सुपूताश्च दिवं यांति यज्ञैरिष्ट्वा जनार्दनम्

ਉੱਥੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤਲ ਉੱਤੇ ਰਾਜੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਯਜ੍ਞਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ, ਸੁਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 23

ततः कलियुगं घोरं चतुर्थं तु प्रव र्त्तते । एकपादो भवेद्धर्मः संत्रस्तो नित्यपूजने

ਫਿਰ ਚੌਥਾ ਭਿਆਨਕ ਕਲਿਯੁਗ ਪ੍ਰਵਰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਧਰਮ ਇਕ ਪੈਰ ਤੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲੋਕ ਕਲੇਸ਼ਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 24

कृष्णवर्णो भवेद्विष्णुः पापाधिक्यं प्रवर्तते । माया च मत्सरश्चैव कामः क्रोधस्तथा भयम्

ਉਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਰਣ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਾਪ ਦਾ ਪ੍ਰਬਲਤਾ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਮਾਇਆ, ਮਤਸਰ, ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਭਯ ਵੀ ਛਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 25

अर्थलुब्धास्तथा भूपा लोभमोहशतान्विताः । अल्पायुषो नरास्तत्र अल्पसस्या च मेदिनी

ਰਾਜੇ ਧਨ ਦੇ ਲੋਭੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਲੋਭ ਤੇ ਮੋਹ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਅਲਪ ਆਯੁ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਫਸਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 26

अल्पक्षीरास्तथा गावः सत्यहीना द्विजातयः । तत्र मायाविनो लोका जैह्व्यौपस्थ्यपरायणाः

ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਥੋੜ੍ਹਾ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਦਵਿਜ ਸੱਚ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਉਥੇ ਲੋਕ ਮਾਇਆਵੀ ਤੇ ਛਲਕਪਟੀ ਬਣ ਕੇ ਜੀਭ ਦੇ ਚਸਕੇ ਅਤੇ ਕਾਮ-ਭੋਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿਣਗੇ।

Verse 27

सत्यहीनास्तथा पापा भविष्यंति कलौ युगे । तत्र षोडशमे वर्षे नराः पलितकुन्तलाः

ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੱਚ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਪਾਪ-ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਉਥੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂਵੇਂ ਵਰ੍ਹੇ ਹੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਕੇਸ ਪੱਕੇ (ਸਫੈਦ) ਹੋ ਜਾਣਗੇ।

Verse 28

नार्यो द्वादशमे वर्षे भविष्यंति सुगर्भिताः । भविष्यति क्रमाद्वर्णसंकरश्च सुराधिप

ਨਾਰੀਆਂ ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਵਰ੍ਹੇ ਹੀ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਅਤੇ ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ, ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਵਰਣ-ਸੰਕਰ, ਅਰਥਾਤ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਗਡ਼ਬਡ਼ੀ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇਗੀ।

Verse 29

एकाकारा भविष्यंति सर्ववर्णाश्रमाश्च वै । नाशं यास्यंति यज्ञाश्च कुलधर्मः सनातनः

ਸਾਰੇ ਵਰਣ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹੋ ਕੇ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਯਜ್ಞ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣਗੇ, ਅਤੇ ਕੁਲ-ਧਰਮ ਦਾ ਸਨਾਤਨ ਮਰਯਾਦਾ ਵੀ ਲੁਪਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।

Verse 30

व्यर्थानि तत्र तीर्थानि म्लेच्छस्पृष्टानि सर्वशः । भविष्यंति सुरश्रेष्ठ प्रभावरहितानि च

ਉਥੇ ਤੀਰਥ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਹਰ ਥਾਂ ਮਲੇੱਛਾਂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਅਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤੇ ਹੋਏ। ਹੇ ਦੇਵ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਭਾਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਵੀ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।

Verse 31

एतच्छ्रुत्वा ततो वाक्यं ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । तत्र स्थितानि तीर्थानि ब्रह्माणमिदमब्रुवन्

ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ—ਅਵ੍ਯਕਤ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ—ਉਥੇ ਸਥਿਤ ਤੀਰਥਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ।

Verse 32

तीर्थान्यूचुः । कथं वयं भविष्यामः संप्राप्ते दारुणे कलौ । स्थानं नो ब्रूहि देवेश स्थातव्यं च सदैव हि

ਤੀਰਥਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਭਿਆਨਕ ਕਲਿਯੁਗ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਟਿਕਾਂਗੇ? ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼! ਸਾਨੂੰ ਥਾਂ ਦੱਸੋ ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਵੱਸ ਸਕੀਏ—ਅਤੇ ਸਦਾ ਲਈ ਰਹੀਏ।”

Verse 33

ब्रह्मोवाच । अर्बुदः पर्वतश्रेष्ठः कलिस्तत्र न विद्यते । अतस्तत्र च गंतव्यं तीर्थैरायतनैः सह

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਅਰਬੁਦ ਪਰਬਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ; ਉਥੇ ਕਲੀ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਤੀਰਥੋ, ਆਪਣੇ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਤੇ ਧਾਮਾਂ ਸਮੇਤ ਉਥੇ ਹੀ ਜਾਓ।”

Verse 34

अपि कृत्वा महत्पापमर्बुदं प्रेक्षते तु यः । कलिदोषविनिर्मुक्तः स यास्यति परां गतिम्

ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮਹਾਂ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਅਰਬੁਦ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਲੀ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 35

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा चतुर्वक्त्रो ब्रह्मलोकं गतो नृप । ततः सर्वाणि तीर्थानि गतानि च कलौ युगे

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਚਤੁਰਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ (ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਆਸ਼੍ਰਯ ਵੱਲ) ਚਲੇ ਗਏ।”

Verse 36

भूमावर्बुदशैलेन्द्रे संस्थितानि कलेर्भयात् । गंगा सरस्वती चैव यमुना पुष्कराणि च

ਕਲੀ ਦੇ ਭਯ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਨਾਥ ਅਰਬੁਦ-ਸ਼ੈਲੇਂਦ੍ਰ ਤੇ ਆ ਵੱਸੇ—ਗੰਗਾ, ਸਰਸਵਤੀ, ਯਮੁਨਾ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ-ਤੀਰਥ ਭੀ।

Verse 37

कुरुक्षेत्रं प्रभासं च ब्रह्मावर्तं तथैव च । तिस्रःकोट्योऽर्द्धकोटिश्च यानि तीर्थानि भूतले

ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ, ਪ੍ਰਭਾਸ ਅਤੇ ਤਥਾ ਬ੍ਰਹਮਾਵਰਤ—ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿਤਨੇ ਭੀ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ ਅਤੇ ਅੱਧ ਕਰੋੜ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਇੱਥੇ ਹੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 38

तेषां वासश्च सञ्जातः पर्वतेऽर्बुदसंज्ञिके । एवं तत्र समापन्ना गंगा चैव सरस्वती

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਅਰਬੁਦ ਨਾਮਕ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਬਣ ਗਿਆ; ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉੱਥੇ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਭੀ ਆ ਪਹੁੰਚੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਈਆਂ।

Verse 39

तत्र शांता नराः सम्यक्परं निर्वाणमाप्नुयुः । श्राद्धं कृत्वा महाराज स्वर्गे यांति च पूर्वजाः

ਉੱਥੇ ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਨਿਰਵਾਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉੱਥੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪੂਰਵਜ ਭੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 40

शृणु तत्राभवत्पूर्वं यदाश्चर्यं महामते । ऋषिर्मंकणकोनाम सरस्वत्यास्तटे स्थितः

ਸੁਣੋ, ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ, ਉੱਥੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਜੋ ਅਦਭੁਤ ਘਟਨਾ ਹੋਈ: ਮੰਕਣ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਸੀ।

Verse 41

तपस्तेपे सुधर्मात्मा कामक्रोधविवर्जितः । तस्यैवं वर्तमानस्य क्षुतमासीत्कदाचन

ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਕਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤਦਿਆਂ ਕਦੇ ਇਕ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭੁੱਖ ਆ ਲੱਗੀ।

Verse 42

पित्तं प्रपतितं तत्र तच्च रक्तमयं बभौ । तद्दृष्ट्वाऽतीव हृष्टः स मंकणर्षिर्बभूव ह

ਉਥੇ ਉਸ ਦਾ ਪਿੱਤ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਲਹੂ ਵਰਗਾ ਦਿਸਿਆ; ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਮੰਕਣ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 43

सिद्धोऽहमिति विज्ञाय ततो नृत्यं चकार सः । तस्यैवं वर्तमानस्य जगत्स्थावरजंगमम्

‘ਮੈਂ ਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ’ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਨਾਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਜਦ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਸਾਰਾ ਜਗਤ—ਥਿਰ ਤੇ ਚਲਾਇਮਾਨ—(ਹਿਲ ਉਠਿਆ)।

Verse 44

तत्र संक्षोभमापन्नं सागरा अपि चुक्षुभुः । गृहकृत्यानि संत्यज्य सर्वे विस्मयमा गताः

ਉਥੇ ਭਾਰੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਮਚ ਗਈ; ਸਮੁੰਦਰ ਵੀ ਮਥਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਘਰੇਲੂ ਕੰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਸਭ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 45

तस्यैवं नृत्यमानस्य सर्वे लोका नृपोत्तम । ननृतुः पार्थिवश्रेष्ठ प्रभावात्तस्य सन्मुनेः

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ, ਜਦ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੱਚਦਾ ਰਿਹਾ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਨੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਵੀ ਨੱਚ ਉਠੇ, ਹੇ ਪਾਰਥਿਵ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।

Verse 46

ततो देवगणाः सर्वे गत्वा कामनिषूदनम् । यथाऽयं नृत्यते नैव तथा कुरु महेश्वर

ਤਦੋਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣ ਕਾਮ-ਨਿਸ਼ੂਦਨ ਮਹਾਦੇਵ ਕੋਲ ਗਏ ਅਤੇ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਐਸਾ ਉਪਾਅ ਕਰੋ ਕਿ ਇਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਚ ਨਾ ਕਰੇ।”

Verse 47

अथ ब्राह्मणरूपेण शंभुनोक्तो द्विजोत्तमः । त्वया ब्रह्मंस्तपस्तप्तमधुना नृत्यते कथम्

ਫਿਰ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੂੰ ਤਪ ਕੀਤਾ ਹੈ—ਹੁਣ ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਾਚ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?”

Verse 48

मंकण उवाच । किं न पश्यसि हे ब्रह्मन्रक्तं पित्तं च मे स्थितम् । संजातं सिद्धिमापन्नो रक्तं पित्तं यतो मम

ਮੰਕਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ ਕਿ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਲਹੂ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਮੌਜੂਦ ਹਨ? ਜਦੋਂ ਇਹ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਨਾਚਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 49

एतस्मात्कारणाद्धर्षाद्द्विज नृत्यं करोम्यहम् । एवमुक्तस्ततस्तेन देवदेवो महेश्वरः

“ਇਸੇ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਅਤਿ ਹਰਖ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 50

तर्जन्या ताडयामास स्वांगुष्ठं नृपसत्तम । ततोंगुष्ठाद्विनिष्क्रांतं भस्म वै बिसपांडुरम्

ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਰਜਨੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅੰਗੂਠੇ ਨੂੰ ਠੋਕਿਆ; ਤਦ ਅੰਗੂਠੇ ਵਿਚੋਂ ਕਮਲ-ਰੇਸ਼ੇ ਵਰਗੀ ਧਵਲ ਭਸਮ ਨਿਕਲੀ।

Verse 51

ततो मंकणकं प्राह पश्य विप्र करान्मम । शुभ्रं भस्म विनिष्क्रांतं पश्य मे द्विज कौतुकम्

ਤਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਮੰਕਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਵੇਖ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ—ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਤੋਂ ਵੇਖ; ਚਮਕਦਾਰ ਚਿੱਟੀ ਭਸਮ ਨਿਕਲੀ ਹੈ। ਹੇ ਦਵਿਜ, ਮੇਰਾ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੇਖ।”

Verse 52

पुलस्त्य उवाच । तद्दृष्ट्वा विस्मितो विप्रो ज्ञात्वा तं वृषभध्वजम् । जानुभ्यामवनिं गत्वा वाक्यमेतदुवाच ह

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਸ ਨੂੰ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧ੍ਵਜ ਪ੍ਰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਜਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਘੁੱਟਣਿਆਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।

Verse 53

मंकण उवाच । नूनं भवान्महादेवः साक्षाद्दृष्टः प्रसीद मे । निश्चितं त्वं मया ज्ञात एतन्मे हृदि वर्तते

ਮੰਕਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਮਹਾਦੇਵ ਹੋ, ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤੇ—ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਾ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।”

Verse 54

नान्यस्यायं प्रभावश्च त्वया यो मे प्रदर्शितः । मां समुद्धर देवेश कृपां कृत्वा महेश्वर

“ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਵਿਖਾਇਆ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਮੈਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕੋ—ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਉਧਾਰ ਕਰੋ।”

Verse 55

श्रीमहादेव उवाच । सम्यग्ज्ञातोऽस्मि विप्रेन्द्र त्वयाऽहं नात्र संशयः । वरं वरय भद्रं ते नृत्याधिक्यं यतः कृतम्

ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਠੀਕ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਵਰ ਮੰਗ; ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ—ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਅਤਿ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਕੀਤਾ ਹੈ।”

Verse 56

मंकण उवाच । येऽत्र स्नानं प्रकुर्वंति सरस्वत्यां समाहिताः । त्वत्प्रसादात्फलं तेषां राजसूयाश्वमेधयोः

ਮੰਕਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਇੱਥੇ ਸਰਸਵਤੀ ਵਿੱਚ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਸੂਯ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ।

Verse 57

श्रीमहादेव उवाच । येऽत्र स्नानं करिष्यंति सरस्वत्यां समाहिताः । ते यास्यंति परं स्थानं जरामरणवर्जितम्

ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਇੱਥੇ ਸਰਸਵਤੀ ਵਿੱਚ ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨਗੇ, ਉਹ ਜਰਾ ਅਤੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ।

Verse 58

अत्र गंगासरस्वत्योः संगमे लोकविश्रुते । श्राद्धं कुर्युर्द्विजश्रेष्ठ ते यास्यंति परां गतिम्

ਇੱਥੇ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਲੋਕ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗਮ ਤੇ, ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਜੋ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 59

सुवर्णं येऽत्र दास्यंति यथाशक्त्या द्विजोत्तमे । सर्व पापविनिर्मुक्तास्ते यास्यन्ति परां गतिम्

ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਵਰਨ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 60

इत्युक्त्वांतर्दधे राजन्देवदेवो महेश्वरः

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੋ ਗਏ।