Adhyaya 93

Verse 1

सूत उवाच । अथान्यदपि तत्रास्ति गोमुखाख्यं सुशोभनम् । यद्गोवक्त्रात्पुरा लब्धं सर्वपातकनाशनम्

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉੱਥੇ ਹੀ ਗੋਮੁਖ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਗਾਂ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 2

पुरासीदत्र गोपालः कश्चित्कुष्ठसमावृतः । चमत्कारपुरं विप्र अतीव क्षामतां गतः

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਉੱਥੇ ਇਕ ਗੋਪਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਜੋ ਕੋੜ੍ਹ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਚਮਤਕਾਰਪੁਰ ਨਾਮਕ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।

Verse 3

कस्यचित्त्वथ कालस्य तेन मार्गेण गोकुलम् । मध्याह्नसमये प्राप्तं चंद्रे चित्रासमन्वितः

ਫਿਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਸੀ ਰਾਹੀਂ ਦਿਹਾੜੇ ਦੇ ਮੱਧ ਵੇਲੇ ਗੋਕੁਲ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਦੋਂ ਚੰਦਰਮਾ ਚਿਤ੍ਰਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ।

Verse 4

एकादश्यां तृषार्त्तं च भास्करे वृषसंस्थिते । एकयापि ततो धेन्वा तृणस्तम्बमतीव हि । नीलमालोकितं तत्र दूरादेत्य प्रहर्षिता

ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਇਕ ਧੇਨੂ ਨੇ ਦੂਰੋਂ ਇਕ ਘਾਹ ਦਾ ਗੁੱਛਾ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਨੀਲਾਵਟ ਜਿਹਾ ਦਿਸਦਾ ਸੀ; ਉੱਥੇ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਈ।

Verse 5

दन्तैर्द्रुतं समुत्पाट्य यावदाकर्षति द्विजाः । तावत्तज्जडमार्गेण तोयधारा विनिर्गता

ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਕੇ ਖਿੱਚਿਆ, ਹੇ ਦਵਿਜੋ; ਉਸੇ ਪਲ ਉਸ ਜੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਰਾਹੇ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਦੀ ਧਾਰਾ ਨਿਕਲ ਪਈ।

Verse 6

अथास्वाद्य तृणं तस्मात्तृषार्ता च शनैःशनैः । पपौ तोयं सुविश्रब्धा सुस्वादु क्षीरसंनिभम्

ਫਿਰ ਉਸ ਘਾਹ ਨੂੰ ਚੱਖ ਕੇ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਗਾਂ ਨੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਪਾਣੀ ਪਿਆ—ਸੁਆਦ ਵਿੱਚ ਮਿੱਠਾ, ਦੁੱਧ ਵਰਗਾ।

Verse 7

तस्या वेगेन तत्तोयं पिबन्त्यास्तत्रभूतले । गर्ता जाता सुविस्तीर्णा सलिलेन समावृता

ਉਸ ਨੇ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਪਾਣੀ ਪਿਆ; ਉਸੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗੜ੍ਹਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੋ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਢੱਕ ਗਿਆ।

Verse 8

ततोऽन्याः शतशो गावः पपुस्तोयं मुनिर्मलम् । तृषार्त्तास्तद्द्विजश्रेष्ठाः पीयूषरससंनिभम्

ਫਿਰ ਹੋਰ ਸੈਂਕੜੇ ਗਾਂਵਾਂ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਤੜਫਦੀਆਂ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਨਿਰਮਲ ਜਲ ਨੂੰ ਪੀਣ ਲੱਗੀਆਂ, ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ—ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਰਸ ਵਰਗਾ।

Verse 9

यथायथा गता गावस्तत्र तोयं पिबंति ताः । सा गर्ता वक्त्रसंस्पर्शाद्वृद्धिं याति तथा तथा

ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਹੋਰ ਗਾਂਵਾਂ ਉੱਥੇ ਆ ਕੇ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਤਿਵੇਂ-ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਗੜ੍ਹਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਵਧਦਾ ਹੀ ਗਿਆ।

Verse 10

ततश्च गोकुले कृत्स्ने जाते तृष्णाविवर्जिते । गोपालोऽपि तृषार्तस्तु तस्मिंस्तोये विवेश च

ਤਦੋਂ ਸਾਰੇ ਗੋਕੁਲ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਿਵਿਰਤ ਹੋ ਗਈ; ਪਰ ਗੋਪਾਲ ਤ੍ਰਿਸ਼ਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਸ ਜਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 11

अंगं प्रक्षाल्य पीत्वापो यावन्निष्क्रामति द्रुतम् । तावत्पश्यति गात्रं स्वं द्वादशार्कसमप्रभम्

ਉਸ ਨੇ ਅੰਗ ਧੋ ਕੇ ਉਹ ਜਲ ਪੀਤਾ; ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਜਲ ਤੁਰੰਤ ਅੰਦਰ ਰਹਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਬਾਰਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਸਮਾਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਵੇਖਿਆ।

Verse 12

ततो विस्मयमापन्नो गत्वा स्वीयं निकेतनम् । वृतांतं कथयामास लोकानां पुरतोऽखिलम्

ਫਿਰ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 13

तृणस्तम्बं यथा धेन्वा तत्रोत्पाट्य प्रशक्तितः । यथा विनिर्गतं तोयं यथा तेनावगाहितम्

ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਧੇਨੂ ਨੇ ਤ੍ਰਿਣਾਂ ਦਾ ਗੁੱਛਾ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉਖਾੜਿਆ, ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਜਲ ਫੁੱਟ ਪਿਆ—ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਨਿਕਲਿਆ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 15

भवंति च विनिर्मुक्ता रोगैः पापैश्च तत्क्षणात् । अपापाश्च पुनर्यांति तत्क्षणात्त्रिदिवालयम्

ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਰੋਗਾਂ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਨਿਸ਼ਪਾਪ ਹੋ ਕੇ ਉਸੇ ਪਲ ਦੇਵਲੋਕ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 16

ततःप्रभृति तत्ख्यातं तीर्थं गोमुखसंज्ञितम् । गोमुखाद्भूतले जातं यतश्चैवं द्विजोत्तमाः

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਹ ਤੀਰਥ ‘ਗੋਮੁਖ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ; ਕਿਉਂਕਿ ਗਾਂ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ—ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ।

Verse 17

अथ भीतः सहस्राक्षस्तद्दृष्ट्वा स्वर्गदायकम् । अक्लेशेन मनुष्याणां पूरयामास पांसुभिः

ਫਿਰ ਸਹਸ੍ਰਾਖ਼ (ਇੰਦਰ) ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਕਿ ਇਹ ਸਵਰਗ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਡਰ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਕਲੇਸ਼ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਰੇਤ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 18

ऋषय ऊचुः । किं तत्कारणमादिष्टं येन तत्तादृशं जलम् । तस्मात्स्थानाद्विनिष्क्रांतं सूतपुत्र वदस्व नः

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਕਿਹੜਾ ਨਿਯਤ ਕਾਰਣ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਐਸਾ ਜਲ ਉਸ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ? ਹੇ ਸੂਤਪੁੱਤਰ, ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ।’

Verse 19

सूत उवाच । अत्र पूर्वं तपस्तप्तमम्बरीषेण भूभुजा । पुत्र शोकाभिभूतेन तोषितो गरुडध्वजः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਇੱਥੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਰਾਜਾ ਅੰਬਰੀਸ਼ ਨੇ—ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹੋ ਕੇ—ਤਪ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਗਰੁੜਧਵਜ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ।’

Verse 20

तस्य पुत्रः सुविख्यातः सुवर्चा इति विश्रुतः । एको बभूव वृद्धत्वे कथंचिद्द्विजसत्तमाः

ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ‘ਸੁਵਰਚਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵਿਖਿਆਤ; ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਤਾਂ ਵੀ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ—ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸੱਤਮੋ।

Verse 21

पूर्वकर्मविपाकेन स बालोऽपि च तत्सुतः । कुष्ठव्याधिसमाक्रांतः पितृमातृसुदुःखदः

ਪੂਰਵ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਪਾਕ ਨਾਲ ਉਹ ਪੁੱਤਰ, ਬਾਲਕ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਕੋੜ੍ਹ ਰੋਗ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ; ਪਿਤਾ ਮਾਤਾ ਲਈ ਅਤਿ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਿਆ।

Verse 22

अथ तत्कामिकं क्षेत्रं स गत्वा पृथिवीपतिः । चकार रोगनाशाय स्वपुत्रार्थं महत्तपः

ਤਦ ਧਰਤੀਪਤੀ ਰਾਜਾ ਉਸ ਕਾਮਨਾ-ਪੂਰਕ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਰੋਗ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 23

ततस्तुष्टिं गतस्तस्य स्वयमेव जनार्दनः । प्रदाय दर्शनं वाक्यं ततः प्रोवाच सादरम्

ਤਦ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਦਰਸ਼ਨ ਬਖ਼ਸ਼ੇ; ਫਿਰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਇਹ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ।

Verse 24

परितुष्टोऽस्मि ते वत्स तस्माच्चित्तेऽभिवांछितम् । प्रार्थयस्व प्रयच्छामि वरं पुत्र न संशयः

“ਵਤਸ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਤੇਰੇ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਭਾਵੇ ਮੰਗ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿਆਂਗਾ, ਪੁੱਤਰ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।”

Verse 25

राजोवाच । ममायं संमतः पुत्रो ग्रस्तः कुष्ठेन केशव । बालोऽपि तत्कुरुष्वास्य कुष्ठव्याधिपरिक्षयम्

ਰਾਜਾ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਮੇਰਾ ਇਹ ਪ੍ਰਿਯ ਪੁੱਤਰ ਕੋੜ੍ਹ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸਤ ਹੈ। ਬਾਲਕ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋੜ੍ਹ ਰੋਗ ਦਾ ਪੂਰਨ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿਓ।”

Verse 26

श्रीभगवानुवाच । एष आसीत्पुरा राजा मेघवाहनसंज्ञितः । ब्रह्मण्यश्च कृतज्ञश्च सर्वशास्त्रार्थपारगः

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੇਘਵਾਹਨ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ—ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਭਗਤ, ਕ੍ਰਿਤਜ੍ਞ, ਅਤੇ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ।

Verse 27

कस्यचित्त्वथ कालस्य ब्राह्मणोऽनेन घातितः । अंतःपुरे निशाकाले प्रविष्टो जारकर्मकृत

ਪਰ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ—ਜੋ ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਘੁੱਸ ਆਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜਾਰਕਰਮ (ਵਿਆਭਿਚਾਰ) ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 28

अथ पश्यति यावत्स प्रभातेऽभ्युदिते रवौ । यज्ञोपवीतसंयुक्तस्तावत्स द्विजरूपधृक्

ਫਿਰ ਜਦ ਸਵੇਰ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹ ਆਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ—ਉਹ ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ (ਜਨੇਊ) ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਸੀ, ਦ੍ਵਿਜ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਧਾਰੇ ਹੋਏ।

Verse 29

अथ तं ब्राह्मणं मत्वा घृणाविष्टः सुदुःखितः । गत्वा काशीपुरीं पश्चात्तपश्चक्रे समाहितः

ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਪਛਤਾਵੇ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ, ਅਤਿ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਕਾਸ਼ੀਪੁਰੀ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 30

राज्ये पुत्रं समाधाय वैराग्यं परमं गतः । नियतो नियताहारो भिक्षान्नकृतभोजनः

ਰਾਜਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਬਿਠਾ ਕੇ ਉਹ ਪਰਮ ਵੈਰਾਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਇੰਦ੍ਰਿਯ-ਨਿਗ੍ਰਹੀ, ਮਿਤਾਹਾਰੀ, ਉਹ ਭਿਖਿਆ ਦੇ ਅੰਨ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦਾ, ਜੋ ਕੁਝ ਮੰਗ ਕੇ ਮਿਲੇ ਓਹੀ ਖਾਂਦਾ ਸੀ।

Verse 31

ततः कालेन संप्राप्तो यमस्य सदनं प्रति । विपाप्मापि च चिह्नेन युक्तोऽयं पृथिवीपतिः

ਫਿਰ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਤੇ ਇਹ ਧਰਤੀਪਤੀ ਯਮ ਦੇ ਸਦਨ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਪਾਪੋਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਸ ਕਰਤੂਤ ਦਾ ਇਕ ਨਿਸ਼ਾਨ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਿਹਾ।

Verse 32

ब्रह्मघातोद्भवेनैव बालभावेऽपि संस्थिते । येऽत्र कुष्ठसमायुक्ता दृश्यंते मानवा भुवि । तैर्नूनं ब्राह्मणाघातो विहितश्चान्यजन्मनि

ਬ੍ਰਹਮਘਾਤ ਦੇ ਫਲ ਤੋਂ ਹੀ—ਭਾਵੇਂ ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਇੱਥੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕੋੜ੍ਹ ਲੱਗਿਆ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ; ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਵਧ ਕੀਤਾ ਸੀ।

Verse 33

हाटकेश्वरजे क्षेत्रे यो गत्वा श्राद्धमाचरेत् । पितॄणां चैव सर्वेषामनृणः स प्रजायते

ਜੋ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਭ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਕਰਜ਼ੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 34

न ब्राह्मणवधाद्बाह्यं कुष्ठव्याधिः प्रजायते । एतत्सत्यं विजानीहि वदतो मम भूपते

ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਵਧ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਕੋੜ੍ਹ ਰੋਗ ਨਹੀਂ ਉਪਜਦਾ। ਹੇ ਰਾਜਾ, ਮੇਰੇ ਬਚਨਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸੱਚ ਜਾਣ ਲੈ।

Verse 35

अंबरीष उवाच । एतदर्थं सुराधीश मया त्वं पूजितः प्रभो । प्रसन्ने त्वयि देवेश नासाध्यं विद्यते भुवि

ਅੰਬਰੀਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਅਧੀਸ਼, ਪ੍ਰਭੂ! ਇਸੀ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਜਦ ਤੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇਂ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸਾਧ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

Verse 36

एवमुक्तस्ततस्तेन भगवान्मधुसूदनः । पातालजाह्नवीतोयं स सस्मार समाधिना

ਇਉਂ ਉਸ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੇ ਸਮਾਧੀ ਧਾਰ ਕੇ ਪਾਤਾਲ-ਵਾਸੀ ਜਾਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ।

Verse 37

सा ध्याता सहसा तेन विष्णुना प्रभविष्णुना । कृत्वा तु विवरं सूक्ष्मं विनिष्क्रांताऽथ तत्क्षणात्

ਉਸ ਪ੍ਰਗਟ-ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਜਦੋਂ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਜਾਹਨਵੀ ਦਾ ਜਲ ਤੁਰੰਤ ਇਕ ਸੁਖਮ ਰਾਹ ਬਣਾਕੇ ਉਸੇ ਪਲ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਇਆ।

Verse 38

ततः प्रोवाच वचनमंबरीषं चतुर्भुजः । निमज्जतु सुतस्तेऽत्र सुपुण्ये जाह्नवीजले

ਫਿਰ ਚਤੁਰਭੁਜ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਅੰਬਰੀਸ਼ ਨੂੰ ਬਚਨ ਕਿਹਾ: “ਇਥੇ ਇਸ ਅਤਿ-ਪੁਣ੍ਯ ਜਾਹਨਵੀ ਜਲ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਡੁੱਬਕੀ ਲਵੇ।”

Verse 39

येन कुष्ठविनिर्मुक्तस्तत्क्षणादेव जायते । तथा ब्रह्मवधोद्भूतैः पातकैरुपपातकैः

ਜਿਸ ਡੁੱਬਕੀ ਨਾਲ ਕੋੜ੍ਹ ਉਸੇ ਛਿਨ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਹਤਿਆ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਪਾਪਾਂ ਤੇ ਉਪਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Verse 40

एतस्मिन्नेव काले तु समानीय सुतं नृपः । स्नापयामास तत्तोयैः प्रत्यक्षं शार्ङ्गधन्वनः

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲਿਆ ਕੇ, ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਧਾਰੀ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਦੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਜਲਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾਇਆ।

Verse 41

ततः स बालकः सद्यः स्नातमात्रो द्विजोत्तमाः । कुष्ठव्याधिविनिर्मुक्तो जातो बालार्कसंनिभः

ਤਦੋਂ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਉਹ ਬਾਲਕ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹੀ ਤੁਰੰਤ ਕੋੜ੍ਹ ਦੇ ਰੋਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਤ਼ਕਾਲ ਦੇ ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਤੇਜਸਵੀ ਹੋ ਉਠਿਆ।

Verse 42

ततः प्रणम्य तं देवं हर्षेण महताऽन्वितः । पित्रा समं जगामाथ स्वकीयं भवनं द्विजाः

ਫਿਰ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਨ ਹರ್ಷ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਹੀ ਘਰ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ।

Verse 43

तस्मिन्गते महीपाले सपुत्रे तत्क्षणाद्धरिः । तद्रंध्रं पूरयामास यथा नो वेत्ति कश्चन

ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਾਜਾ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ ਉੱਥੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਦੋਂ ਹਰੀ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਉਹ ਛੇਦ ਭਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਨਾ ਹੋਵੇ।

Verse 44

एतस्मात्कारणात्पूर्वं तत्तोयं सर्वपापहृत् । यद्गोमुखेन भूयोऽपि भूतले प्रकटीकृतम्

ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਜਲ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਗੋਮੁਖ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਮੁੜ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 46

व्याधयोपि महारौद्रा दद्रुपामा समुद्भवाः । उपसर्गोद्भवाश्चैव विस्फोटकविचर्चिका

ਇੱਥੇ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਵੀ ਉਲੇਖ ਹੈ—ਦਾਦ, ਸੰਕ੍ਰਮਣ ਤੋਂ ਉੱਠਣ ਵਾਲੀ ਖਾਜ, ਅਤੇ ਫੋੜੇ-ਫੁੰਸੀ ਤੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਹੋਰ ਵਿਗਾੜ।

Verse 47

निष्कामस्तु पुनर्मर्त्यो यः स्नानं तत्र भक्तितः । कुरुते याति लोकं स देवदेवस्य चक्रिणः

ਪਰ ਜੋ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਮਰਤਯ, ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 48

यस्मिन्दिने समानीता सा गंगा तत्र विष्णुना । तस्मिन्दिने वृषे सूर्यः स्थितश्चित्रासु चंद्रमाः

ਜਿਸ ਦਿਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਉਸ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਲਿਆਇਆ, ਉਸੇ ਦਿਨ ਸੂਰਜ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਚਿਤ੍ਰਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰਿਆ ਸੀ।

Verse 49

अद्यापि तज्जलस्पर्शात्सुपवित्रो धरातले । यः स्नानं सूर्यवारेण कुरुतेऽर्कोदयं प्रति । तस्य नाशं द्रुतं यांति गलगंडादिका इह

ਅੱਜ ਵੀ ਉਸ ਜਲ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਤਿ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਸੂਰਜੋਦਯ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਗਲਗੰਡ ਆਦਿ ਰੋਗ ਇੱਥੇ ਹੀ ਛੇਤੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 50

तथान्येऽपि दिने तस्मिन्यदि तोयमवाप्य च । स्नानं करोति सद्भक्त्या तत्फलं सोऽपि चाप्नुयात्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਜੇ ਕੋਈ ਉਸ ਜਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਉਹੀ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 93

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये गोमुखतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रिनवतितमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤੀ-ਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ-ਖੇਤਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ ‘ਗੋਮੁਖ ਤੀਰਥ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮ ਤਿਰਾਨਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।