Adhyaya 86

Verse 1

सूत उवाच । अथान्यापि च तत्रास्ति सप्तविंशतिका तथा । नक्षत्रैः स्थापिता देवी वांछितस्य प्रदायिनी

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉੱਥੇ ਇਕ ਹੋਰ ਦੇਵੀ ਵੀ ਹੈ, ਸਪਤਵਿੰਸ਼ਤਿਕਾ ਨਾਮ ਦੀ, ਜੋ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 2

दक्षस्य तनया पूर्वं सप्तविंशतिसंख्यया । उद्वाहिता हि सोमेन पूर्वं ब्राह्मणसत्तमाः

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਪਹਿਲਾਂ ਦਕਸ਼ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ—ਸੱਤਾਈ ਗਿਣਤੀ ਵਾਲੀਆਂ—ਚੰਦਰਦੇਵ ਸੋਮ ਨਾਲ ਵਿਆਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।

Verse 3

तासां मध्ये ऽभवच्चैका रोहिणी तस्य वल्लभा । प्राणेभ्योऽपि सदासक्तस्तया सार्धं स तिष्ठति

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਰੋਹਿਣੀ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਬਣੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਉਸ ਨਾਲ ਲਗਨ ਰੱਖਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਦਾ ਉਸ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 4

ततो दौर्भाग्यसंतप्ताः सर्वा स्ता दक्षकन्यकाः । वैराग्यं परमं गत्वा क्षेत्रेऽस्मिंस्तपसि स्थिताः

ਤਦੋਂ ਦੁਰਭਾਗ ਦੇ ਤਾਪ ਨਾਲ ਸੜੀਆਂ ਦਕਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਭ ਧੀਆਂ ਨੇ ਪਰਮ ਵੈਰਾਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਗ ਹੋ ਗਈਆਂ।

Verse 5

संस्थाप्य देवतां दुर्गां श्रद्धया परया युताः । बलिपूजोपहारैस्तां पूजयंत्यः सुरेश्वरीम्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਦੁਰਗਾ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਬਲਿ, ਪੂਜਾ-ਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਉਪਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰੀ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 6

ततः कालेन महता तासां सा तुष्टिमभ्यगात् । अब्रवीच्च प्रतुष्टोऽहं वरं दास्यामि पुत्रिकाः

ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ ਦੇਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ ਅਤੇ ਬੋਲੀ: “ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹਾਂ। ਹੇ ਪੁਤਰੀਓ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਰ ਦਿਆਂਗੀ।”

Verse 7

तस्मात्तत्प्रार्थ्यतां चित्ते यद्युष्माकं व्यवस्थितम् । सर्वं दास्याम्यसंदिग्धं यद्युष्माकं हृदि स्थितम्

ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਹਾਡੇ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਨਿਸਚਯ ਹੈ, ਉਹ ਮੰਗੋ। ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਹਾਡੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਹ ਸਭ ਦਿਆਂਗੀ।

Verse 8

ततः प्रोचुश्च ताः सर्वाः प्रसादात्तव वांछितम् । अस्माकं विद्यते देवि यावत्त्रैलोक्यसंस्थितम्

ਤਦ ਉਹ ਸਭ ਬੋਲੀਆਂ: “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਇੱਛਿਤ ਕਾਮਨਾ ਤਦ ਤੱਕ ਕਾਇਮ ਰਹੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ।”

Verse 9

एकं पत्युः सुखं मुक्त्वा यत्सौभाग्यसमुद्भवम् । तस्मात्तद्देहि चास्माकं यदि तुष्टासि चंडिके

ਪਤੀ ਦੇ ਸੁਭਾਗ ਤੋਂ ਉਪਜਣ ਵਾਲਾ ਇਕੋ ਸੁਖ ਛੱਡ ਕੇ ਅਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ, ਜੇ ਤੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈਂ, ਹੇ ਚੰਡਿਕੇ, ਉਹੀ ਸਾਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ ਦੇ।

Verse 10

वयं दौर्भाग्यदोषेण सर्वाः क्लेशं परं गताः । न शक्नुमः प्रियान्प्राणान्देहे धर्तुं कथंचन

ਦੁਰਭਾਗ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਕਾਰਨ ਅਸੀਂ ਸਭ ਅਤਿ ਕਲੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਈਆਂ ਹਾਂ; ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਿਯ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ।

Verse 11

श्रीदेव्युवाच । अद्यप्रभृति युष्माकं सौभाग्यं पतिसंभवम् । मत्प्रसादादसंदिग्धं भविष्यति सुखोदयम्

ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅੱਜ ਤੋਂ ਤੁਹਾਡਾ ਪਤਿ-ਜਨਿਤ ਸੁਹਾਗ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੁਖ ਦਾ ਉਦਯ ਬਣੇਗਾ।

Verse 12

अन्यापि या पतित्यक्ता स्त्री मामत्र स्थितां सदा । पूजयिष्यति सद्भक्तया चतुर्दश्यामुपोषिता

ਜੋ ਹੋਰ ਕੋਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਭੀ, ਭਾਵੇਂ ਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗੀ ਹੋਵੇ, ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਸਦਾ ਵੱਸਦੀ ਮੈਨੂੰ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜੇ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਪਾਵੇਗੀ।

Verse 13

सा भविष्यति सौभाग्ययु्क्ता पुत्रवती सती । यावत्संवत्सरं तावदेकभक्तपरायणा

ਉਹ ਸੁਹਾਗ-ਸੰਪੰਨ ਹੋਵੇਗੀ, ਪੁੱਤਰਵਤੀ ਸਤੀ ਬਣੇਗੀ; ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਏਕਭਕਤ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਇਕਾਗ੍ਰ ਰਹੇਗੀ।

Verse 14

अक्षारलवणाशा या नारी मां पूजयिष्यति । न तस्याः पतिजं दुःखं दौर्भाग्यं वा भविष्यति

ਜੋ ਨਾਰੀ ਖਾਰ ਅਤੇ ਲੂਣ ਵਾਲਾ ਆਹਾਰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਪੂਜੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਤੀ-ਜਨਿਤ ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਦੌਰਭਾਗ੍ਯ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 15

आश्विनस्य सिते पक्षे संप्राप्ते नवमीदिने । उपवासपरा या मां निशीथे पूजयिष्यति । तस्याः सौभाग्यमत्युग्रं सर्वदा वै भविष्यति

ਆਸ਼ਵਿਨ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਨਵਮੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਨਾਰੀ ਉਪਵਾਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪੂਜੇ, ਉਸ ਦਾ ਸੁਹਾਗ ਸਦਾ ਅਤਿ ਪ੍ਰਬਲ ਰਹੇਗਾ।

Verse 16

एवमुक्त्वा तु सा देवी विरराम द्विजोत्तमाः । ताश्च सर्वाः सुसंहृष्टा जग्मुर्दक्षस्य मंदिरम्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਦੇਵੀ, ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਮੌਨ ਹੋ ਗਈ। ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਮੰਦਰ (ਮਹਿਲ) ਵੱਲ ਚਲ ਪਈਆਂ।

Verse 17

एतस्मिन्नंतरे दक्ष आहूतः शूलपाणिना । प्रोक्तः कस्मात्त्वया चन्द्रो यक्ष्मणा संनियोजितः । तदयुक्तं कृतं दक्ष जामाताऽयं यतस्तव

ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਸ਼ੂਲਪਾਣੀ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ: “ਤੂੰ ਚੰਦਰਮਾ ਨੂੰ ਯਕਸ਼ਮਾ (ਖਪਤ) ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਜੋੜਿਆ? ਇਹ ਅਯੋਗ ਸੀ, ਹੇ ਦਕਸ਼, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਤੇਰਾ ਜਵਾਈ ਹੈ।”

Verse 18

दक्ष उवाच । अनेन तनया मह्यमष्टाविंशतिसंख्यया । ऊढा अखण्डचारित्रास्तास्त्यक्ता दोषवर्जिताः । मुक्त्वैकां रोहिणीं देव निषिद्धेन मयाऽसकृत्

ਦਕਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਸ ਨੇ ਮੇਰੀਆਂ ਅਠਾਈ ਗਿਣਤੀ ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਪਰ ਉਹ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਅਖੰਡ ਚਰਿਤ੍ਰ ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਕੇਵਲ ਇਕ ਰੋਹਿਣੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਹੇ ਦੇਵ, ਮੇਰੇ ਵਾਰੰਵਾਰ ਮਨਾਹ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ।”

Verse 19

ततो मयाऽतिकोपेन नियुक्तो राजयक्ष्मणा । असत्यजल्पको मन्दः कामदेववशं गतः

ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਅਤਿ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜਯਕਸ਼ਮਾ ਨਾਲ ਦੰਡਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਮੰਦਬੁੱਧੀ, ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ।

Verse 20

श्रीभगवानुवाच । अद्यप्रभृति सर्वासां समं स प्रचरिष्यति । मद्वाक्यान्नात्र संदेहः सत्यमेतन्मयोदितम्

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਅੱਜ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਉਹ ਸਭਨਾਂ ਨਾਲ ਸਮਾਨ ਵਰਤਾਵ ਕਰੇਗਾ। ਮੇਰੇ ਵਚਨ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਇਹੀ ਸਤ੍ਯ ਹੈ ਜੋ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਹੈ।”

Verse 21

त्वयापि यद्वचः प्रोक्तमसत्यं स्यान्न तत्क्वचित् । तस्मादेष क्षयं पक्षं वृद्धिं पक्षं प्रयास्यति

ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਉਚਾਰਿਆ ਬਚਨ ਕਦੇ ਵੀ ਅਸੱਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪੱਖ ਦੀ ਖ਼ਤਮਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਵਾਧਾ—ਦੋਵੇਂ ਪੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰੇਗਾ।

Verse 22

दक्षोऽपि बाढमित्येव तत्प्रोक्त्वा च ययौ गृहम् । चंद्रस्तु दक्षकन्यास्ताः समं पश्यति सर्वदा

ਦਕਸ਼ ਨੇ ਵੀ ਕੇਵਲ “ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ” ਕਹਿ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖਿਆ ਅਤੇ ਘਰ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਚੰਦਰਮਾ ਸਦਾ ਦਕਸ਼ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 23

गच्छमानः क्षयं पक्षं वृद्धिं पक्षं च सद्द्विजाः । सापि देवी ततः प्रोक्ता सप्तविंशतिका क्षितौ । सर्वसौभाग्यदा स्त्रीणां तस्मिन्क्षेत्रे व्यवस्थिता

ਹੇ ਸੱਜਣ ਦਵਿਜੋ, ਜਦ ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪੱਖ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਦੇਵੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ‘ਸਪਤਵਿੰਸ਼ਤਿਕਾ’—ਸੱਤਾਈ—ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਸੁਭਾਗ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 24

यश्चैतत्पुरतस्तस्याः संप्राप्ते चाष्टमीदिने । शुचिर्भूत्वा पठेद्भक्त्या स सौभाग्यमवाप्नुयात्

ਜੋ ਕੋਈ ਅਸ਼ਟਮੀ ਦੇ ਦਿਨ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਪਾਠ ਕਰੇ, ਉਹ ਸੁਭਾਗ (ਸੌਭਾਗ੍ਯ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।