Adhyaya 80

Verse 1

। अथ सुपर्णाख्यमाहात्म्यं भविष्यंति । ऋषय ऊचुः । यदेतद्भवता प्रोक्तं तेजोवीर्यसमन्वितः । गरुडस्तेन संजज्ञे मुनीनां होमकर्मणा

ਹੁਣ “ਸੁਪਰਨ” ਨਾਮਕ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਹੋਵੇਗਾ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਆਖਿਆ ਕਿ ਤੇਜ ਅਤੇ ਵੀਰਯ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਗਰੁੜ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਹੋਮ-ਕਰਮ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ—ਉਹ ਅਸੀਂ ਸਪਸ਼ਟ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।”

Verse 2

स कथं तत्र संभूत एतन्नो विस्तराद्वद । विनतायाः समुद्भूत इत्येषा श्रूयते श्रुतिः

“ਤਾਂ ਫਿਰ ਉਹ ਉੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮਿਆ? ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ। ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਜੋ ਪਰੰਪਰਾ ਸੁਣੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵਿਨਤਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।”

Verse 3

सूत उवाच । योऽसावाथर्वणैर्मंत्रैः कलशश्चाभिमन्त्रितः । तैर्मंत्रैर्वालखिल्यैश्च महाऽमर्षसमन्वितैः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਉਹ ਕਲਸ਼, ਜੋ ਅਥਰਵਣ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਭਲੀਭਾਂਤ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ—ਉਹੀ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ—ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਤਪ-ਰੋਸ਼ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਵਾਲਖਿਲ੍ਯ ਮੁਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ…”

Verse 4

निवारितैश्च दक्षेण सूचिते विहगाधिपे । कश्यपस्तं समादाय कलशं प्रययौ गृहम्

ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਦਕਸ਼ ਨੇ (ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ) ਰੋਕਿਆ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ, ਤਦ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੇ ਉਹ ਕਲਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 5

ततः प्रोवाच संहृष्टो विनतां दयितां निजाम् । एतत्पिब जलं भद्रे मन्त्रपूतं महत्तरम्

ਤਦ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਵਿਨਤਾ ਨੂੰ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਇਹ ਜਲ ਪੀ ਲੈ—ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਮਹਾਨ ਜਲ ਹੈ।”

Verse 6

येन ते जायते पुत्रः सहस्राक्षाधिको बली । तेजस्वी च यशस्वी च अजेयः सर्व दानवैः

“ਇਸ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇਗਾ—ਸਹਸ੍ਰਨੇਤ੍ਰ ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਵੀ ਅਧਿਕ ਬਲੀ; ਤੇਜਸਵੀ, ਯਸ਼ਸਵੀ, ਅਤੇ ਸਭ ਦਾਨਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਜੇਯ।”

Verse 7

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा तत्क्षणादेव संपपौ । तत्तोयं सा वरारोहा सद्यो गर्भं ततो दधे

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਉਸੇ ਖ਼ਸ਼ਣ ਪੀ ਗਈ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਨੇ ਉਹ ਜਲ ਪੀ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਗਰਭ ਧਾਰ ਲਿਆ।

Verse 8

एवं तज्जलपानेन तेजोवीर्यसम न्वितः । कश्यपाद्गरुडो जज्ञे सर्वसर्पभयावहः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਜਲ ਦੇ ਪਾਨ ਨਾਲ ਤੇਜ ਅਤੇ ਵੀਰਯ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਗਰੁੜ ਕਸ਼੍ਯਪ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਸਭ ਸੱਪਾਂ ਲਈ ਭਯੰਕਰ ਬਣਿਆ।

Verse 9

येनामृतं हृतं वीर्यात्परिभूय पुरंदरम् । मातृभक्तिपरीतेन सर्पाणां संनिवेदितम्

ਜਿਸ ਦੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਅਮ੍ਰਿਤ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਲਜਾਇਆ; ਅਤੇ ਜੋ ਮਾਤਾ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਉਹ ਅਮ੍ਰਿਤ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 10

यो जज्ञे दयितो विष्णोर्वाहनत्वमुपागतः । ध्वजाग्रे तु रथस्यापि यः सदैव व्यवस्थितः

ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ ਜਨਮਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਵਾਹਨ ਬਣਨ ਦਾ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਿਆ; ਜੋ ਸਦਾ ਰਥ ਦੇ ਧਵਜ ਦੇ ਅੱਗੇਲੇ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 11

येन पूर्वं तपस्तप्त्वा क्षेत्रेऽत्रैव महात्मना । त्रिनेत्रस्तुष्टिमानीतो गतपक्षेण धीमता

ਇਥੇ ਹੀ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ—ਪੰਖਾਂ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ—ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਨੇਤਰ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 12

पक्षाप्तिर्येन संजाता यस्य भूयोऽपि तादृशी । देवदेवप्रसादेन विशिष्टा चाऽथ निर्मिता

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੰਖ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹੋ ਜਿਹੇ ਪੰਖ ਦੁਬਾਰਾ ਘੜੇ ਗਏ—ਦਿਵ੍ਯ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬਣੇ।

Verse 13

मुनय ऊचुः । कथं तस्य गतौ पक्षौ गरुडस्य महात्मनः । पुनर्लब्धौ कथं तेन कथं तुष्टो महेश्वरः । एतन्नो विस्तराद्ब्रूहि सूतपुत्र यथातथम्

ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਗਰੁੜ ਦੇ ਪੰਖ ਕਿਵੇਂ ਗਏ? ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਮੁੜ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ? ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ? ਹੇ ਸੂਤਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਹੋਇਆ ਤਿਵੇਂ ਦੱਸੋ।”

Verse 14

सूत उवाच । पुरासीद्ब्राह्मणो मित्रं भृगुवंशकुलोद्वहः । गरुडस्य द्विजश्रेष्ठा बालभावादपि प्रभो

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ—ਭ੍ਰਿਗੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ—ਜੋ ਗਰੁੜ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਸੀ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੋ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਸਨੇਹੀ ਸਨ।”

Verse 15

तस्य कन्या पुरा जाता माधवी नाम संमता । रूपौदार्यसमोपेता सर्वलक्षणलक्षिता

ਉਸ ਨੂੰ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਧੀ ਜਨਮੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਮ ਮਾਧਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਰੂਪ ਅਤੇ ਉਦਾਰਤਾ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ, ਅਤੇ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਸੀ।

Verse 16

न देवी न च गन्धर्वी नासुरी न च पन्नगी । तादृग्रूपा महाभागा यादृशी सा सुमध्यमा

ਉਹ ਨਾ ਦੇਵੀ ਸੀ, ਨਾ ਗੰਧਰਵ-ਕੰਨਿਆ, ਨਾ ਅਸੁਰੀ, ਨਾ ਹੀ ਨਾਗ-ਸਤ੍ਰੀ। ਤੌਂ ਵੀ ਉਹ ਮਹਾਭਾਗਾ ਸੁਮੱਧਿਆ ਐਸੇ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਵਰਗੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।

Verse 17

अथ तस्या वरार्थाय गरुडं विहगाधिपम् । स प्रोवाच परं मित्रं विनयावनतः स्थितः

ਫਿਰ ਉਸ ਲਈ ਵਰ ਲੱਭਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਗਰੁੜ—ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ—ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਮ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 18

एतस्या मम कन्याया वरं त्वं विहगाधिप । सदृशं वीक्षयस्वाद्य येन तस्मै ददाम्यहम्

ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਵਿਹਗਾਧਿਪ! ਮੇਰੀ ਇਸ ਧੀ ਲਈ ਅੱਜ ਕੋਈ ਐਸਾ ਵਰ ਵੇਖੋ ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸੇ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰ ਸਕਾਂ।”

Verse 19

गरुड उवाच । मम पृष्ठं समारुह्य समस्तं क्षितिमंडलम् । त्वं भ्रमस्व द्विजश्रेष्ठ गृहीत्वेमां च कन्यकाम्

ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੇਰੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੋ ਅਤੇ ਇਸ ਕੰਨਿਆ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ-ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਮਣ ਕਰੋ।”

Verse 20

ततस्तस्याः कुमार्या वै अनुरूपं गुणान्वितम् । स्वयं चाहर भर्तारमेषा मैत्री ममोद्भवा

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਕੁਮਾਰੀ ਲਈ ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਐਸਾ ਪਤੀ ਲਿਆ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੋਵੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ (ਅਤੇ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਾਂਗੀ)।

Verse 21

सूत उवाच । एवमुक्तोऽथ विप्रः स तत्क्षणात्कन्यया सह । आरूढो गारुडं पृष्ठं वरार्थाय द्विजोत्तमाः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਕੁਮਾਰੀ ਸਮੇਤ ਗਰੁੜ ਦੀ ਪਿੱਠ ‘ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਅਤੇ ਯੋਗ ਵਰ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਨਿਕਲ ਪਿਆ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ!

Verse 22

यंयं पश्यति विप्रः स कुमारं तरुणाकृतिम् । स स नो तस्य चित्तांते वर्ततेस्म कथंचन

ਜਿਸ-ਜਿਸ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੇਖਦਾ—ਤਰੁਣ ਰੂਪ ਵਾਲਾ—ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਟਿਕ ਨਾ ਸਕਿਆ।

Verse 23

कस्यचिद्रूपमत्युग्रं न कुलं च सुनिर्मलम् । कुलं रूपं च यस्य स्यात्तस्य नो गुणसंचयः

ਕਿਸੇ ਦਾ ਰੂਪ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤੇਜ਼ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਮਲ ਨਹੀਂ; ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਕੋਲ ਕੁਲ ਤੇ ਰੂਪ ਦੋਵੇਂ ਹਨ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸੰਚਯ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

Verse 24

यस्य वा गुणसन्दोहस्तस्य नो रूपमुत्तमम् । पक्षपातं च वित्तं च तथान्यद्वरलक्षणम्

ਜਾਂ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਢੇਰ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿੱਚ ਪੱਖਪਾਤ, ਧਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਰ-ਲੱਛਣ ਤਾਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 25

एवं वर्षसहस्रांते भ्रमतस्तस्यभूतलम् । विप्रस्य पक्षिनाथस्य वरार्थाय द्रिजोत्तमाः

ਇਉਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਭਟਕਣ ਮਗਰੋਂ—ਵਰ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ—ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਨਾਥ ਦੇ ਆਸਰੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 26

कदाचिदथ तौ श्रान्तौ भ्रममाणावितस्ततः । क्षेत्रेऽत्रैव समायातौ वासुदेवदिदृक्षया

ਫਿਰ ਕਦੇ, ਇਧਰ-ਉਧਰ ਭਟਕਦਿਆਂ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ।

Verse 27

श्वेतद्वीपं समालोक्य तथान्यां बदरीं शुभाम् । क्षीरोदं च सवैकुण्ठं तथान्यं तस्य संश्रयम्

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਵੇਤਦਵੀਪ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਬਦਰੀ ਨੂੰ ਵੀ; ਖੀਰਸਾਗਰ ਨੂੰ ਵੈਕੁੰਠ ਸਮੇਤ—ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਸਰੇ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਧਾਮਾਂ ਨੂੰ ਵੀ।

Verse 28

अथ ताभ्यां मुनिर्दृष्टो नारदो ब्रह्मसंभवः । सांत्वपूर्वं तदा पृष्टो विष्णुं ब्रह्म सनातनम्

ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਜਨਮ ਮুনি ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਂਤਵਨਾ ਭਰੇ ਬਚਨ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਨਾਤਨ ਬ੍ਰਹਮ-ਸਰੂਪ ਵਿਸ਼ਣੂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 29

क्व देवः पुंडरीकाक्षः सांप्रतं वर्तते मुने । विष्णुस्थानानि सर्वाणि वीक्षितानि समंततः । आवाभ्यां संप्रहृष्टाभ्यां न संदृष्टः स केशवः

‘ਹੇ ਮੁਨੀ, ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਦੇਵਤਾ ਹੁਣ ਕਿੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ? ਅਸੀਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਸਭ ਧਾਮ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਵੇਖ ਲਏ; ਪਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਖੋਜਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉਹ ਕੇਸ਼ਵ ਸਾਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾ ਦਿੱਤਾ।’

Verse 30

नारद उवाच । जलशायिस्वरूपेण यावन्मासचतुष्टयम् । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे स संतिष्ठति सर्वदा

ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਲ-ਸ਼ਾਯੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 31

तस्मात्तद्दर्शनार्थाय गम्यतां तत्र मा चिरम् । येन सन्दर्शनं याति द्वाभ्यामपि स चक्रधृक्

ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਅਸੀਂ ਤੁਰੰਤ ਉੱਥੇ ਚੱਲੀਏ, ਦੇਰ ਨਾ ਕਰੀਏ; ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਪਾਵਨ ਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗੇ।

Verse 32

अहमप्येव तत्रैव प्रस्थितस्तस्य दर्शनात् । प्रस्थितश्च त्वया युको देवकार्येण केनचित्

ਮੈਂ ਵੀ ਉਸੇ ਥਾਂ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦੇਵ-ਕਾਰਜ ਕਰਕੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵੀ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 33

अथ तौ पक्षिविप्रेन्द्रौ स च ब्रह्मसुतो मुनिः । प्राप्ताः सर्वे स्थितो यत्र जलशायी जनार्दनः

ਤਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ—ਪੰਛੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਅਤੇ ਉਹ ਮੁਨੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਸਭ ਉਸ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚੇ ਜਿੱਥੇ ਜਲ-ਸ਼ਾਯੀ ਜਨਾਰਦਨ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 34

अथ दृष्ट्वा महत्तेजो वैष्णवं दूरतोऽपि तम् । ब्राह्मणं गरुडः प्राह नारदश्च मुनीश्वरः

ਫਿਰ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਉਸ ਮਹਾਨ ਵੈਸ਼ਣਵ ਤੇਜ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਗਰੁੜ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ; ਅਤੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ ਨਾਰਦ ਨੇ ਵੀ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ।

Verse 35

अत्रैव त्वं द्विजश्रेष्ठ तिष्ठ दूरेऽपि तेजसः । वैष्णवस्य सुतायुक्तः कल्पांताग्निसमम् व

ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਠਹਿਰ; ਉਸ ਤੇਜ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿ। ਇਹ ਵੈਸ਼ਣਵ ਪ੍ਰਭਾ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸਮੇਤ, ਕਲਪਾਂਤ ਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਹੈ।

Verse 36

नो चेत्संपत्स्यसे भस्म पतंग इव पावकम् । समासाद्य निशायोगे मूढं भावं समाश्रितः

ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਤੂੰ ਭਸਮ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ—ਜਿਵੇਂ ਪਤੰਗਾ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਦੌੜ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਣਸਮੇਂ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ, ਮੋਹ ਦੇ ਮੂੜ੍ਹ ਭਾਵ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ।

Verse 37

आवाभ्यां तत्प्रसादेन सोढमेतत्सुदुःसहम् । न करोति शरीरार्ति तथान्यदपि कुत्सितम्

ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਇਹ ਅਤਿ ਦੁਸਹ ਤੇਜ ਸਹਾਰ ਲਿਆ। ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਦੇਹ-ਪੀੜਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਨਾਹ ਹੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਹਾਨਿਕਾਰਕ ਕਲੇਸ਼।

Verse 38

एवं तं ब्राह्मणं तत्र मुक्त्वा दूरे सुतान्वितम् । गतौ तौ तत्र संसुप्तस्तोये यत्र जनार्दनः

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਹੀ, ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ, ਦੂਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਅੱਗੇ ਵਧੇ ਉਸ ਥਾਂ ਜਿੱਥੇ ਜਨਾਰਦਨ ਜਲਾਂ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਸੀ।

Verse 39

दिव्यस्तुतिपरौ मूर्ध्नि धृतहस्तांजलीपुटौ । पुलकांकितसर्वांगावानन्दाश्रुप्लुताननौ

ਦਿਵ੍ਯ ਸਤੁਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਮੱਥੇ ਤੱਕ ਅੰਜਲੀ ਜੋੜੇ ਹੱਥ ਧਰੇ ਹੋਏ। ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਤੇ ਰੋਮਾਂਚ, ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਦੇ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਚਿਹਰੇ।

Verse 40

त्रिःपरिकम्य तं देवमष्टांगं प्रणतौ हरिम् । दृष्टवन्तौ च पादांते संनिविष्टां समुद्रजाम्

ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ, ਅੱਠ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਹਰਿ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ-ਕੰਨਿਆ ਸ਼੍ਰੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਬੈਠੀ ਹੋਈ ਵੇਖਿਆ।

Verse 41

पादसंवाहनासक्तां विष्णु वक्त्राहितेक्षणाम् । अथापरां वयोवृद्धां श्वेतवस्त्रावगुंठिताम्

ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਚਰਨ-ਸੰਵਾਹਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਮੁਖ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਸੀ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਉਮਰਦਾਰ ਤੇ ਆਦਰਨੀਯ—ਜੋ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਸੀ।

Verse 42

सन्निविष्टां तदभ्याशे सम्यग्ध्यानपरायणाम् । द्वादशार्कप्रभायुक्तां कृशांगीं पुलकान्विताम्

ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਸ਼ੁੱਧ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ; ਬਾਰਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ, ਸੁਕਮਲ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਦੇ ਰੋਮਾਂਚ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ।

Verse 43

अथ तौ विष्णुना हर्षादुभावपि प्रहर्षितौ । संभाषितौ च संपृष्टौ यदर्थं च समागतौ

ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ; ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਬਾਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹੋ।

Verse 44

श्रीनारद उवाच । अहं हि सुरकार्येण संप्राप्योऽत्र तवांतिकम् । गरुडो वै ब्राह्मणाय यन्मां पृच्छसि केशव

ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਸਨਮੁਖ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਅਤੇ ਗਰੁੜ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਆਇਆ ਹੈ—ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਤੂੰ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਇਹੀ ਹੈ।”

Verse 45

श्रीभगवानुवाच । कच्चित्क्षेमं मुनिश्रेष्ठ सर्वेषां त्रिदिवौकसाम् । कच्चिन्नेंद्रस्य संजातं भयं दानवसंभवम्

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਠ, ਕੀ ਤ੍ਰਿਦਿਵ ਦੇ ਸਭ ਨਿਵਾਸੀ ਸੁਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਹਨ? ਕੀ ਦਾਨਵਾਂ ਤੋਂ ਉੱਠਿਆ ਕੋਈ ਭਯ ਇੰਦਰ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਹੈ?”

Verse 46

यज्ञभागं लभंते स्म कच्चिद्देवाः सवासवाः । कच्चिन्न दानवः कश्चिदुत्कटोऽभूद्धरातले

“ਕੀ ਦੇਵਤਾ ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਸਮੇਤ ਅਜੇ ਵੀ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਯੋਗ ਭਾਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਅਤੇ ਕੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਭਿਆਨਕ ਦਾਨਵ ਨਹੀਂ ਉੱਠਿਆ?”

Verse 47

श्रीनारद उवाच । सांप्रतं धरणी प्राप्ता चतुर्वक्त्रस्य संनिधौ । रोरूयमाणा भारार्ता दानवैः पीडिता भृशम् । प्रोवाच पद्मजं तत्र दुःखेन महताऽन्विता

ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਸ ਵੇਲੇ ਧਰਤੀ ਚਤੁਰਮੁਖ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਆ ਪਹੁੰਚੀ। ਦਾਨਵਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪੀੜਿਤ, ਭਾਰ ਨਾਲ ਦਬੀ ਹੋਈ, ਰੋਦੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਪਦਮਜ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।”

Verse 48

धरण्युवाच । कालनेमिर्हतो योऽसौ विष्णुनाप्रभविष्णुना । उग्रसेनसुतः कंसः संभूतः स महासुरः

ਧਰਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜੋ ਕਾਲਨੇਮੀ ਵਿਸ਼ਣੂ—ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ, ਅਜਿਤ ਵਿਸ਼ਣੂ—ਵੱਲੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹੀ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੰਸ ਬਣ ਕੇ ਫਿਰ ਜਨਮਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ ਹੈ।”

Verse 49

अरिष्टो धेनुकः केशी प्रलम्बोनाम चापरः । तथान्या तु महारौद्रा पूतना नाम राक्षसी

“ਅਰਿਸ਼ਟ, ਧੇਨੁਕ, ਕੇਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਲੰਬ ਨਾਮ ਵਾਲਾ; ਅਤੇ ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ, ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ—ਪੂਤਨਾ ਨਾਮ ਦੀ ਰਾਖਸ਼ੀ।”

Verse 50

इतश्चेतश्च धावद्भिर्दानवैरेभिरेव च । वृथा मे जायते पीडा तथान्यैरपि दारुणैः

ਇਧਰ-ਉਧਰ ਦੌੜਦੇ ਦਾਨਵਾਂ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਿਆਨਕ ਜੀਵਾਂ ਕਰਕੇ ਵੀ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਬਿਨਾ ਰੁਕੇ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਪੀੜ ਉੱਠਦੀ ਹੈ।

Verse 51

ऊर्ध्वबाहुस्तथा जातो मर्त्यलोके जनोऽधुना । बहुत्वान्न प्रमाति स्म कथंचिद्धि ममोपरि

ਅੱਜ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਉੱਚੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਚੁੱਕੇ ਹੋਏ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ—ਮੇਰੀ ਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵਿਰਲਾ ਹੀ ਸੁਣਦਾ ਹੈ।

Verse 52

भारावतरणं देव न करिष्यसि चाशु चेत् । रसातलं प्रयास्यामि तदाऽहं नात्र संशयः

ਹੇ ਦੇਵ! ਜੇ ਤੂੰ ਤੁਰੰਤ ਇਸ ਭਾਰ ਨੂੰ ਉਤਾਰਣ ਦਾ ਉਪਾਅ ਨਾ ਕਰੇਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਰਸਾਤਲ ਨੂੰ ਚਲੀ ਜਾਵਾਂਗੀ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 53

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा ब्रह्मणा लोककर्तृणा । संमंत्र्य विबुधैः सार्धं प्रेषितोऽहं तवांतिकम्

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਰਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਬੈਠ ਕੇ ਸਲਾਹ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ।

Verse 54

प्रोक्तव्यो भगवान्वाक्यं त्वया देवो जनार्दनः । यथाऽवतीर्य भूपृष्ठे भारमस्याः प्रणाशयेत्

ਤੈਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਜਨਾਰਦਨ ਦੇਵ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹਿਣੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਭਾਰ ਨਾਸ ਕਰੇ।

Verse 55

तस्माद्भूभितले देव कृत्वा जन्म स्वयं विभो । भारं नाशय मेदिन्या एतदर्थ मिहागतः

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵ! ਹੇ ਸਰਵਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਵਿਭੋ! ਆਪਣੀ ਹੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਧਰਤੀ-ਤਲ ਉੱਤੇ ਜਨਮ ਧਾਰੋ ਅਤੇ ਭੂਦੇਵੀ ਦਾ ਭਾਰ ਦੂਰ ਕਰੋ। ਇਸੀ ਕਾਰਜ ਲਈ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹਾਂ।

Verse 56

श्रीभगवानुवाच । एवं मुने करिष्यामि संमंत्र्य ब्रह्मणा सह । भारावतरणं भूमेः साकं देवैः सवासवैः

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਮੁਨੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰ ਕੇ ਮੈਂ ਇਹ ਕਰਾਂਗਾ—ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਭੂਮੀ ਦਾ ਭਾਰ ਉਤਾਰ ਦਿਆਂਗਾ।”

Verse 57

एवमुक्त्वाऽथ तं विष्णुर्नारदं मुनिपुंगवम् । ततश्च गरुडं प्राह त्वं किमर्थमिहागतः

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਆ; ਫਿਰ ਗਰੁੜ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਆਇਆ ਹੈਂ?”