Adhyaya 52

Verse 1

। सूत उवाच । उमामहेश्वरौ तत्र स्थापितौ तेन भूभुजा । प्रासादं परमं कृत्वा साधुदृष्टिसुखप्रदम्

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉੱਥੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਮਾ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਇਕ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਬਣਾਕੇ—ਜੋ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਨੂੰ ਹੀ ਸੁਖ ਦੇਵੇ—ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 2

तस्याग्रतः शुभं कुंडं तत्र चैव विनिर्मितम् । स्वच्छोदकेन सम्पूर्णं पद्मिनीखंडमंडितम्

ਉਸ ਧਾਮ ਦੇ ਅੱਗੇ ਇਕ ਸ਼ੁਭ ਕੁੰਡ ਵੀ ਓਥੇ ਹੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ—ਸਾਫ਼ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅਤੇ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ।

Verse 3

स्नात्वा तत्र नरो भक्त्या तौ पश्येद्यः समाहितः । माघशुक्लचतुर्दश्यां न स भूयोऽत्र जायते

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਜੋੜੇ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ—ਮਾਘ ਸ਼ੁਕਲ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ—ਉਹ ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।

Verse 4

तस्यैव पूर्वदिग्भागेऽगस्त्यकुण्डसमीपतः । अस्ति वापी महापुण्या सर्वपातकनाशिनी

ਉਸੇ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਅਗਸਤ੍ਯ ਕੁੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਇਕ ਮਹਾ-ਪੁਣ੍ਯ ਵਾਪੀ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 5

तस्यां यः कुरुते स्नानं मासि वै फाल्गुने नरः । सोपवासः सिताष्टम्यां वांछितं लभते च सः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਫਾਲਗੁਨ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਕੂਏਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਲ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਰੱਖੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਿਤ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਦਾ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 6

तस्या दक्षिणदिग्भागे तत्रास्ति कपिला नदी । कपिलो यत्र संप्राप्तः सिद्धिं सांख्यसमुद्भवाम्

ਉਸ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਪਾਸੇ ਕਪਿਲਾ ਨਦੀ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਪਿਲ ਮੁਨੀ ਨੇ ਸਾਂਖ੍ਯ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਆਤਮਿਕ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

Verse 7

कपिलायाश्च पूर्वेण सिद्धक्षेत्रं प्रकीर्तितम् । यत्र सिद्धिं गताः सिद्धाः पुरा शत सहस्रशः

ਕਪਿਲਾ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ‘ਸਿੱਧ-ਖੇਤਰ’ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਸਿੱਧਾਂ ਨੇ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

Verse 8

यो यं काममभिध्याय तपस्तत्र समाचरेत् । षण्मासाभ्यंतरे नूनं स तमाप्नोति मानवः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਜਿਸ ਇੱਛਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਉੱਥੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰੇ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਸੇ ਲਕਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 9

तस्याधस्ताच्छिला विप्रा विद्यते वैष्णवी शुभा । भ्रमन्ती चतुरस्रा च सर्वपातकनाशिनी

ਉਸ ਸਥਾਨ ਦੇ ਹੇਠਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਇਕ ਸ਼ੁਭ ਵੈਸ਼ਣਵੀ ਸ਼ਿਲਾ-ਪੱਟ ਹੈ—ਘੁੰਮਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ-ਮਾਰਗ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਚੌਕੋਣੀ ਵੀ—ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 10

सदा महानदीतोयक्षालिता मुक्तिदा नृणाम् । गंगायमुनयोर्मध्ये संनिविष्टा सरस्वती

ਸਦਾ ਮਹਾਨਦੀ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਧੋਤੀ ਹੋਈ, ਨਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ—ਗੰਗਾ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨਿਵਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਰਸਵਤੀ ਹੈ।

Verse 11

त्रिवेणी वहते तस्याः पुरतो भुक्तिमुक्तिदा । तस्यामुपरि दग्धानां ब्राह्मणानां विशेषतः

ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਉਸ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਦਾਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 12

नूनं मुक्तिर्भवेत्तेषां चिता भस्मनि गोष्पदम् । दृश्यते तत्र तज्ज्ञात्वा संस्कार्या ब्राह्मणा मृताः

ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ: ਉੱਥੇ ਚਿਤਾ ਦੀ ਰਾਖ ਵਿੱਚ ‘ਗਾਂ ਦੇ ਖੁਰ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ’ ਵਰਗਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨ ਜਾਣ ਕੇ ਮਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਉੱਥੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 13

तस्यैवोत्तरदिग्भागे रुद्रकोटिर्द्विजोत्तमाः । अस्ति संपूजिता विप्रै र्दाक्षिणात्यैर्महात्मभिः

ਉਸ ਦੇ ਹੀ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਾਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮੋ, ਰੁਦ੍ਰਕੋਟੀ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਹੈ—ਜਿਸ ਦੀ ਦੱਖਣ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਤਮਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।

Verse 14

महायोगिस्वरूपेण दाक्षिणात्या द्विजोत्तमाः । चमत्कारपुरे क्षेत्रे श्रुत्वा स्वयमुमापतिम्

ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮੋ, ਦੱਖਣ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ—ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕਿ ਚਮਤਕਾਰਪੁਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਮਾਪਤੀ (ਸ਼ਿਵ) ਆਪ ਮਹਾਯੋਗੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਦਮਾਨ ਹਨ—ਉੱਥੇ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋਏ।

Verse 15

ततः कौतूहलाविष्टाः श्रद्धया परया युताः । कोटिसंख्या द्रुतं जग्मुस्तस्य दर्शनवांछया

ਫਿਰ ਪਵਿੱਤਰ ਕੌਤੂਹਲ ਨਾਲ ਆਵਿਸ਼ਟ ਅਤੇ ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਤੁਰੰਤ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ।

Verse 16

अहंपूर्वमहंपूर्वं वीक्षयिष्यामि तं हरम् । इति श्रद्धासमो पेताश्चक्रुस्ते शपथं गताः

“ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ! ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਹਰ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗਾ!”—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।

Verse 17

एतेषां मध्यतो यस्तं महायोगिनमीश्वरम् । चरमं देवमीक्षेत भविष्यति स पापकृत्

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਕੋਈ ਉਸ ਮਹਾਯੋਗੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ—ਉਸ ਪਰਮ ਦੇਵ ਨੂੰ—ਸਭ ਤੋਂ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵੇਖੇਗਾ, ਉਹ ਪਾਪਕਰਤਾ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 18

ततस्तेषामभिप्रायं ज्ञात्वा देवो महेश्वरः । भक्तिप्रीतो हितार्थाय कोटिरूपैर्व्यवस्थितः

ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਨੋਭਾਵਨਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਕਰੋੜਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਵਸਥਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 19

हेलया दर्शनं प्राप्तः सर्वेषां द्विजसत्तमाः । ततः प्रभृति तत्स्थानं रुद्रकोटीतिविश्रुतम्

ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕਲੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ; ਤਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹ ਸਥਾਨ ‘ਰੁਦ੍ਰਕੋਟੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 20

तदर्थं पठितः श्लोको नारदेन पुरा द्विजाः । रुद्रावर्तं समालोक्य प्रहृष्टेन द्विजोत्तमाः

ਇਸੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਨਾਰਦ ਨੇ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਪਾਠ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾਵਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ।

Verse 21

आषाढीं कार्तिकीं माघीं तथा चैत्रसमुद्भवाम् । धन्याः पृथिव्यां लप्स्यंते रुद्रावर्ते चतुर्दशीम्

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਧੰਨ ਹਨ ਉਹ ਜੋ ਰੁਦ੍ਰਾਵਰਤ ਵਿੱਚ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਤਿਥੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਆਸ਼ਾਢ, ਕਾਰਤਿਕ, ਮਾਘ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਚੈਤਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇ।

Verse 22

आजन्मशतसाहस्रं कृत्वा पापं नरः क्षितौ । रुद्रावर्तं समालोक्य विपाप्मत्वं प्रपद्यते

ਭਾਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੱਖ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਰਹੇ, ਰੁਦ੍ਰਾਵਰਤ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਵੇਖ ਲੈਣ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਨਿਸ਼ਪਾਪਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 23

रुद्रावर्त्ते नरो गत्वा दृष्ट्वा योगेश्वरं हरम् । शुक्लपक्षे चतुर्दश्यां विपाप्मा जायते ध्रुवम्

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਰੁਦ੍ਰਾਵਰਤ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਯੋਗੇਸ਼ਵਰ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ, ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 24

यस्तत्र कुरुते श्राद्धं महायोगिपुरे द्विजाः । रुद्रावर्ते स चाप्नोति फलं शतमखोद्भवम्

ਹੇ ਦਵਿਜੋ, ਜੋ ਕੋਈ ਉੱਥੇ ਮਹਾਯੋਗਿਪੁਰ ਵਿੱਚ, ਰੁਦ੍ਰਾਵਰਤ ਤੇ, ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੌ ਯਜਨਾਂ (ਇੰਦਰ ਦੇ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ) ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 25

उपवासपरो भूत्वा यः कुर्याद्रात्रिजागरम् । कामगेन विमानेन स स्वर्गे याति मानवः

ਜੋ ਉਪਵਾਸ-ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਕੇ ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਕਾਮਗਾਮੀ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਰਾਹੀਂ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 26

तत्र यः कपिलां दद्याद्ब्राह्मणायाहिताग्नये । स गणः स्यान्न संदेहो हरस्य दयितस्तथा

ਉੱਥੇ ਜੋ ਅਹਿਤਾਗ੍ਨਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕਪਿਲਾ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਗਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 27

षडक्षरं जपेद्यस्तु महायोगिपुरः स्थितः । मंत्रं तस्य भवेच्छ्रेयः षङ्गुणं राजसूयतः

ਜੋ ਮਹਾਯੋਗਿਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਕੇ ਛੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਮੰਤਰ ਦਾ ਸ਼੍ਰੇਯ ਉਸ ਲਈ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜ੍ਞ ਤੋਂ ਛੇ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 28

यस्तस्य पुरतो भक्त्या जपेद्वा शतरुद्रियम् । चतुर्णामपि वेदानां सोऽधीतानां भजेत्फलम्

ਜੋ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰੀਯ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ, ਉਹ ਚਾਰਾਂ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 29

गीतं वा यदि वा नृत्यं तत्पुरः कुरुते नरः । स सर्वेषां भजेच्छ्रेयो मखानां नात्र संशयः

ਗੀਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ—ਜੋ ਨਰ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਯਜ੍ਞਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੇਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 30

एवमुक्त्वा द्विजश्रेष्ठाः स मुनिर्ब्रह्मसंभवः । विरराम ततो हृष्टस्तीर्थयात्रां गतो द्रुतम्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਜਨਮ ਮুনি ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਨਿਕਲ ਪਿਆ।