Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 13

Devanagari script

अथासौ बुभुजे विप्रः क्षुत्क्षामस्त्वरयान्वितः । अविन्दन्न रसास्वादं बृहद्ग्रासैर्मुदान्वितः

Transliteration

athāsau bubhuje vipraḥ kṣutkṣāmastvarayānvitaḥ | avindanna rasāsvādaṃ bṛhadgrāsairmudānvitaḥ

Translation

ਫਿਰ ਉਹ ਵਿਪ੍ਰ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਵੱਡੇ ਗ੍ਰਾਸ ਖਾਂਦਿਆਂ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਉਹ ਰਸ ਦਾ ਸੁਆਦ ਵੱਖਰਾ ਕਰ ਕੇ ਨਾਹ ਜਾਣ ਸਕਿਆ।

Word by Word

• अथ: then
• अथ: Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रम/आरम्भ-बोधक (then/now)

• असौ: that man (he)
• असौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• बुभुजे: ate / enjoyed
• बुभुजे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भुज् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• विप्रः: the brāhmaṇa
• विप्रः: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• क्षुत्क्षामः: emaciated from hunger
• क्षुत्क्षामः: Karta-vishesana (Agent-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्षुत् (प्रातिपदिक) + क्षाम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (क्षुत्या क्षामः = hunger-worn)

• त्वरया: with haste
• त्वरया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: त्वरा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन

• अन्वितः: endowed/possessed (with)
• अन्वितः: Karta-vishesana (Agent-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्वि (धातु) → अन्वित (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (विप्रः)

• अविन्दत्: found / experienced
• अविन्दत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु) + अव (उपसर्ग)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• रसास्वादम्: taste/flavor
• रसास्वादम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रस (प्रातिपदिक) + आस्वाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (रसस्य आस्वादः)

• बृहद्ग्रासैः: with large mouthfuls
• बृहद्ग्रासैः: Karana (Instrument/Means/करण)
• Type: Noun
• Root: बृहत् (प्रातिपदिक) + ग्रास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन; कर्मधारय (बृहन्तः ग्रासाः)

• मुदा: with joy
• मुदा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मुद्/मुदा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• अन्वितः: accompanied (by)
• अन्वितः: Karta-vishesana (Agent-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्वि (धातु) → अन्वित (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (विप्रः)

Speaker

Sūta (narration)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: brāhmaṇas/ṛṣis (implied)

Visual Art Cues

Scene: A hungry brāhmaṇa eats quickly, taking large mouthfuls, focused on satiation rather than taste; the abundance of food surrounds him, while the king watches with satisfaction.

Characters & Entities

• Sūta
• Durvāsā (Vipra)
• King

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even in righteous acts like feeding a guest, circumstances (haste, hunger) can obscure discernment—setting the stage for unintended transgression.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is narrative detail within the Tīrthamāhātmya; it does not name a particular pilgrimage site.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly connected to pāraṇa (ending a vrata) through eating; no step-by-step ritual is stated here.