Adhyaya 46

Verse 1

। ऋषय ऊचुः । अन्यानि तत्र तीर्थानि यानि संति महामते । तानि कीर्तय सर्वाणि परं कौतूहलं हि नः

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ! ਉਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕਿਹੜੇ ਤੀਰਥ ਹਨ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਭ ਵਰਣਨ ਕਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਬਹੁਤ ਹੈ।

Verse 2

सूत उवाच । तत्र सारस्वतं तीर्थमन्यदस्ति सुशोभनम् । यत्र स्नातोऽतिमूकोऽपि भवेद्वाक्यविचक्षणः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉੱਥੇ ਇਕ ਹੋਰ ਸੁੰਦਰ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਰਸਵਤ ਤੀਰਥ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਤਿ ਮੂਕ ਵੀ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 3

लभते चेप्सितान्कामान्मानुषान्दैविकानपि । ब्रह्मलोकादिपर्यतांस्तथालोकान्द्विजोत्तमाः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ! ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਅਤੇ ਦੈਵੀ—ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਇੱਛਿਤ ਕਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਤੱਕ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 4

पुरासीत्पार्थिवो ना्ना विख्यातो बलवर्धनः । समुद्रवलयामुर्वीं बुभुजे यो भुजार्जिताम्

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬਲਵਰਧਨ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭੁਜਬਲ ਨਾਲ ਜਿੱਤੀ ਹੋਈ, ਸਮੁੰਦਰ-ਘੇਰੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭੋਗ ਕੀਤਾ।

Verse 5

तस्य पुत्रः समुत्पन्नः सर्वलक्षणसंयुतः । तस्य नाम पिता चक्रे संप्राप्ते द्वादशेऽहनि । अम्बुवीचिरिति स्पष्टं समाहूय द्विजोत्तमान्

ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ। ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਦਿਨ ਪਿਤਾ ਨੇ ਨਾਮਕਰਨ ਕੀਤਾ; ਉੱਤਮ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ “ਅੰਬੁਵੀਚਿ” ਰੱਖਿਆ।

Verse 6

ततः स ववृधे बालो लालितस्तेन भूभुजा । मूकभावं समापन्नो न शक्रोति प्रजल्पितुम्

ਫਿਰ ਉਹ ਬਾਲਕ ਉਸ ਰਾਜੇ ਵੱਲੋਂ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵਧਦਾ ਗਿਆ; ਪਰ ਮੂਕਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਬੋਲਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਾ ਰਿਹਾ।

Verse 7

ततोऽस्य सप्तमे वर्षे संप्राप्ते बलवर्धनः । पंचत्वं समनुप्राप्तः संग्रामे शत्रुभिर्हतः

ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਵਰ੍ਹਾ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਉਹ ਬਲ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਰੱਖਿਆਕਰਤਾ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀਆਂ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 8

ततो मूकोऽपि बालोपि मंत्रिभिस्तस्य भूपतेः । स सुतः स्थापितो राज्ये अभावेऽन्यसुतस्य च

ਤਦੋਂ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮੂਕ ਸੀ ਅਤੇ ਹਾਲੇ ਬਾਲਕ ਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ—ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ—ਉਸੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜਸਿੰਹਾਸਨ ਤੇ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 9

एवं तस्य महीपस्य राज्यस्थस्य जडात्मनः । बालत्वे वर्तमानस्य राज्यं विप्लवमध्यगात्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਮਹੀਪਤੀ ਰਾਜਸਿੰਹਾਸਨ ਤੇ ਬੈਠਾ ਤਾਂ ਸੀ, ਪਰ ਮਨੋਂ ਜੜ੍ਹ ਅਤੇ ਹਾਲੇ ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸੀ; ਇਸ ਕਾਰਨ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਅਤੇ ਅਵਿਵਸਥਾ ਛਾ ਗਈ।

Verse 10

ततो जलचरन्यायः संप्रवृत्तो महीतले । पीड्यंते सर्वलोकास्तु दुर्बला बलवत्तरैः

ਤਦੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ‘ਜਲਚਰਾਂ ਵਾਲਾ ਨਿਆਂ’ ਚੱਲ ਪਿਆ; ਬਲਵਾਨ ਕਮਜ਼ੋਰਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਸਭ ਲੋਕ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ।

Verse 11

ततस्ते मंत्रिणः प्रोचुर्वसिष्ठं स्वपुरोहितम् । वचोऽर्थं नृपतेरस्य कुरूपायं महामुने

ਤਦੋਂ ਉਹ ਮੰਤਰੀ ਆਪਣੇ ਰਾਜਪੁਰੋਹਿਤ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੇ, ਇਸ ਰਾਜੇ ਦੀ ਵਿਪਤਾ ਲਈ ਕੋਈ ਉਪਾਯ ਰਚੋ।”

Verse 12

पश्य कृत्स्नं धरापृष्ठे शून्यतां समुपस्थितम् । जडत्वान्नृपतेरस्य तस्मात्कुरु यथोचितम्

“ਵੇਖੋ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਟ ਉੱਤੇ ਸੁੰਨਾਪਣ ਛਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਰਾਜੇ ਦੀ ਜੜਤਾ ਕਾਰਨ, ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਯੋਗ ਹੋਵੇ ਉਹ ਕਰੋ।”

Verse 13

ततस्तु सुचिरं ध्यात्वा दीनान्प्रोवाच मंत्रिणः । सर्वानार्तिसमोपेताञ्छृण्वतस्तस्य भूपतेः

ਤਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਧਿਆਨ ਕਰ ਕੇ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਲਦੇ ਉਦਾਸ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਾਜਾ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 14

अस्ति सारस्वतं तीर्थं सर्वकामप्रदं नृणाम् । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे तत्रायं स्नातु भूपतिः

“ਸਾਰਸਵਤ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ।”

Verse 15

अथ तद्वचनात्सद्यः स गत्वा तत्र सत्वरम् । स्नानात्तीर्थेऽथ संजातस्तत्क्षणात्स कल स्वनः

ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉੱਥੇ ਦੌੜਿਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹੀ, ਉਸੇ ਪਲ ਉਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਪੂਰਨ ਹੋ ਗਈ।

Verse 16

तत्प्रभावं सरस्वत्याः स विज्ञाय महीपतिः । श्रद्धया परया युक्तो ध्यायमानः सरस्वतीम्

ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 17

ततस्तूर्णं समादाय मृत्तिकां स नदीतटात् । चकार भारतीं देवीं स्वयमेव चतुर्भुजाम्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਮਿੱਟੀ ਚੁੱਕੀ ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਚਾਰ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਭਾਰਤੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਘੜੀ।

Verse 18

दधतीं दक्षिणे हस्ते कमलं सुमनोहरम् । अक्षमालां तथान्यस्मिञ्जिततारक वर्चसम्

ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਮਨੋਹਰ ਕਮਲ ਧਰਾਇਆ; ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਅੱਖਮਾਲਾ, ਜੋ ਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਤ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਦਿਪਦੀ ਸੀ।

Verse 19

कमण्डलुं तथान्यस्मिन्दिव्यवारिप्रपूरितम् । पुस्तकं च तथा वामे सर्वविद्यासमुद्भवम्

ਅਤੇ ਹੋਰ ਇੱਕ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਕਮੰਡਲੁ ਰਖਿਆ; ਤੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਪੁਸਤਕ—ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਭ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦਾ ਉਤਪੱਤਿ-ਸਰੋਤ ਹੈ।

Verse 20

ततो मेध्ये शिलापृष्ठे तां निवेश्य प्रयत्नतः । पूजयामास सद्भक्त्या धूपमाल्पानुलेपनैः

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੁੱਧ ਪੱਥਰ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਧੂਪ ਅਤੇ ਸਾਦੇ ਲੇਪ ਅਰਪਣ ਕਰਦਿਆਂ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 21

चकार च स्तुतिं पश्चाच्छ्रद्धापूतेन चेतसा । तदग्रे प्रयतो भूत्वा स्वरेण महता नृपः

ਫਿਰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਏ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ; ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਾਵਧਾਨ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉੱਚੇ ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਗਾਇਆ।

Verse 22

सदसद्देवि यत्किञ्चिद्बन्धमोक्षात्मकं पदम् । तत्सर्वं गुप्तया व्याप्तं त्वया काष्ठं यथाग्निना

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ—ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮੰਦਾ—ਬੰਧਨ ਜਾਂ ਮੋਖਸ਼ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਰ ਅਵਸਥਾ; ਉਹ ਸਭ ਤੇਰੇ ਗੁਪਤ ਵਿਆਪਕਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਲੁਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 23

सर्वस्य सिद्धिरूपेण त्वं जनस्य हृदि स्थिता । वाचारूपेण जिह्वायां ज्योतीरूपेण चक्षुषि

ਸਭ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਤੂੰ ਹਰ ਜੀਵ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈਂ; ਵਾਣੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਜੀਭ ਉੱਤੇ, ਅਤੇ ਜੋਤਿ ਦੇ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਨੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ।

Verse 24

भक्तिग्राह्यासि देवेशि त्वमेका भुवनत्रये । शरणागतदीनार्तपरित्राणपरायणे

ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼ੀ, ਤੂੰ ਕੇਵਲ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈਂ; ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਇਕੋ ਹੀ ਹੈਂ—ਸ਼ਰਨ ਆਏ, ਦਿਨ-ਦੁਖੀਆਂ ਅਤੇ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਤਤਪਰ।

Verse 25

त्वं कीर्तिस्त्वं धृतिर्मेधा त्वं भक्तिस्त्वं प्रभा स्मृता । त्वं निद्रा त्वं क्षुधा कीर्तिः सर्वभूतनिवासिनी

ਤੂੰ ਹੀ ਕੀਰਤੀ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਮੇਧਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਭਕਤੀ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾ ਵਜੋਂ ਸਿਮਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਹੀ ਨੀਂਦ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਭੁੱਖ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਯਸ਼ ਹੈਂ—ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ।

Verse 26

तुष्टिः पुष्टिर्वपुः प्रीतिः स्वधा स्वाहा विभावरी । रतिः प्रीतिः क्षितिर्गंगा सत्यं धर्मो मनस्विनी

ਹੇ ਅਧੀਸ਼ਵਰੀ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਹੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਰੂਪ-ਸੌੰਦਰਯ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਸ੍ਵਧਾ, ਤੂੰ ਹੀ ਸ੍ਵਾਹਾ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਹੀ ਰਾਤ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਹੀ ਰਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਤੀ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਸਤ੍ਯ ਅਤੇ ਧਰਮ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ-ਵਿਵੇਕੀ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈਂ।

Verse 27

लज्जा शांतिः स्मृतिर्दक्षा क्षमा गौरी च रोहिणी । सिनीवाली कुहू राका देवमाता दितिस्तथा

ਤੂੰ ਹੀ ਲੱਜਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਸਿਮਰਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਦੱਖਤਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਖ਼ਿਮਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਹੀ ਗੌਰੀ ਅਤੇ ਰੋਹਿਣੀ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਸਿਨੀਵਾਲੀ, ਕੁਹੂ ਅਤੇ ਰਾਕਾ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਹੀ ਦੇਵਮਾਤਾ, ਅਤੇ ਦਿਤੀ ਵੀ ਹੈਂ।

Verse 28

ब्रह्माणी विनता लक्ष्मीः कद्रूर्दाक्षायणी शिवा । गायत्री चाथ सावित्री कृषिर्वृष्टिः श्रुतिः कला

ਤੂੰ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾਣੀ ਅਤੇ ਵਿਨਤਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਕਦ੍ਰੂ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਦਾਕਸ਼ਾਯਣੀ, ਸ਼ਿਵਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਹੀ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਵਰਖਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਸ਼੍ਰੁਤੀ (ਵੇਦ-ਵਾਣੀ) ਅਤੇ ਹਰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਲਾ ਹੈਂ।

Verse 29

बलानाडी तुष्टिकाष्ठा रसना च सरस्वती । यत्किञ्चित्त्रिषु लोकेषु बहुत्वाद्यन्न कीर्तितम्

ਤੂੰ ਹੀ ਬਲਾਨਾੜੀ, ਤੂੰ ਹੀ ਤੁਸ਼ਟਿਕਾਸ਼ਠਾ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਹੀ ਰਸਨਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਸਰਸਵਤੀ ਆਪ ਹੈਂ। ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ—ਉਸ ਦੀ ਅਪਾਰਤਾ ਕਰਕੇ—ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ।

Verse 30

इंगितं नेंगितं तच्च तद्रूपं ते सुरेश्वरि । गन्धर्वाः किन्नरा देवाः सिद्धविद्याधरोरगाः

ਹੇ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਅਧੀਸ਼ਵਰੀ! ਚਲਣ ਅਤੇ ਅਚਲਤਾ—ਉਹੀ ਅਵਸਥਾ—ਤੇਰਾ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਗੰਧਰਵ, ਕਿੰਨਰ, ਦੇਵ, ਸਿੱਧ, ਵਿਦਿਆਧਰ ਅਤੇ ਨਾਗ ਆਦਿ…

Verse 31

यक्षगुह्यकभूताश्च दैत्या ये च विनायकाः । त्वत्प्रसादेन ते सर्वे संसिद्धिं परमां गताः

ਯਕਸ਼, ਗੁਹ੍ਯਕ ਅਤੇ ਭੂਤ, ਦੈਤ੍ਯ ਅਤੇ ਜੋ ਵਿਨਾਇਕ ਹਨ—ਉਹ ਸਭ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ।

Verse 32

तथान्येऽपि बहुत्वाद्ये न मया परिकीर्तिताः । आराधितास्तु कृच्छ्रेण पूजिताश्च सुविस्तरैः । हरंतु देवताः पापमन्ये त्वं कीर्तिताऽपि च

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਅਨੇਕ ਹਨ—ਅਣਗਿਣਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਗੁਣਗਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਕਈ ਕਠਿਨ ਤਪ ਨਾਲ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਦੇਵਤਾ ਪਾਪ ਹਰਣ; ਪਰ ਤੂੰ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਕੀਰਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈਂ।

Verse 33

एवं स्तुता सा देवेशी भूभुजा तेन भारती । ययौ प्रत्यक्षतां तूर्णं प्राह चेदं सुहर्षिता

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਰਾਜੇ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਦੇਵেশੀ ਭਾਰਤੀ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੀ।

Verse 34

सरस्वत्युवाच । स्तोत्रेणानेन भूपाल भक्त्या सुस्थिरया सदा । परितुष्टास्मि तेनाशु वरं वृणु यथेप्सितम्

ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਭੂਪਾਲ! ਇਸ ਸਤੋਤਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਸਦਾ ਅਡੋਲ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰ ਮੰਗ ਲੈ।

Verse 35

राजोवाच । अद्यप्रभृति मद्वाक्यात्त्वया स्थेयमसंशयम् । अत्रार्चायां त्रिलोकेस्मि न्यावत्कीर्तिर्मम स्थिरा

ਰਾਜਾ ਬੋਲੇ: ਅੱਜ ਤੋਂ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਵੱਸ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅਰਚਾ-ਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਤੱਕ ਮੇਰੀ ਕੀਰਤੀ ਅਟੱਲ ਰਹੇ।

Verse 36

यस्त्वामाराधयेत्सम्यगत्रस्थां मन्निमित्ततः । भक्त्यानुरूपमेवाशु तस्मै देयं त्वया हि तत्

ਜੋ ਕੋਈ ਮੇਰੇ ਨਿਮਿੱਤ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਤੈਨੂੰ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਨਾਲ ਭਲੀਭਾਂਤਿ ਆਰਾਧੇ, ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਭਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜੋ ਵਰ ਦੇਯ ਹੋਵੇ, ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੀਂ।

Verse 37

सरस्वत्युवाच । यो मामत्र स्थितां नित्यं स्नात्वाऽत्र सलिले शुभे । अष्टम्यां च चतुर्दश्यां पूजयिष्यति मानवः

ਸਰਸਵਤੀ ਬੋਲੀ: ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਜਲ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਇੱਥੇ ਵੱਸਦੀ ਮੈਨੂੰ ਪੂਜੇ—ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਅੱਠਮੀ ਅਤੇ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ—

Verse 38

तस्याहं वांछितान्कामान्संप्रदास्यामि पार्थिव । सूत उवाच । एवं तत्र स्थिता देवी स्वयमेव सरस्वती

ਹੇ ਪਾਰਥਿਵ! ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨੋਵਾਂਛਿਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਾਂਗੀ। ਸੂਤ ਬੋਲੇ: ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਆਪ ਹੀ ਉੱਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਰਹੀ।

Verse 39

ततःप्रभृति लोकानां हिताय परमेश्वरी । अष्टम्यां च चतुर्दश्यामुपवासपरायणः

ਤਦੋਂ ਤੋਂ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਇਹ ਵਰਤ ਨਿਯਤ ਕੀਤਾ: ਅੱਠਮੀ ਅਤੇ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 40

यस्तां पूजयते मर्त्यः श्वेतपुष्पानुलेपनैः । स स्याद्वाग्ग्मी सुमेधावी सदा जन्मनिजन्मनि

ਜੋ ਮਰਤਯ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਸਫ਼ੈਦ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਲੇਪ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਜਨਮ ਜਨਮਾਂਤਰ ਵਿੱਚ ਵਾਕ-ਚਾਤੁਰ ਅਤੇ ਤੀਖੀ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 41

सरस्वत्याः प्रसादेन जायमानः पुनःपुनः । अन्वयेऽपि न तस्यैव कश्चिन्मूर्खः प्रजायते

ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲਵੇ, ਉਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਮੂਰਖ ਨਹੀਂ ਜਨਮਦਾ।

Verse 42

यो धर्मश्रवणं तस्याः पुरतः कुरुते नरः । स नूनं वसति स्वर्गे तत्प्रभावाद्युगत्रयम्

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਧਰਮ-ਸ਼੍ਰਵਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਸ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 43

विद्यादानं नरो यश्च तस्या ह्यायतने सदा । करोति श्रद्धया युक्तः सोऽश्वमेधफलं लभेत्

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਲਯ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਵਿਦਿਆ-ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 44

यो यच्छति द्विजेन्द्राय धर्मशास्त्रसमुद्भवम् । पुस्तकं वाजिमेधस्य स समग्रं फलं लभेत्

ਜੋ ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪੁਸਤਕ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦ੍ਵਿਜੇੰਦਰ (ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਾਜਿਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਸਮੂਹ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 458

यो वेदाध्ययनं तस्याः करोति पुरतः स्थितः । सोऽग्निष्टोमस्य यज्ञस्य कृत्स्नं फलमवाप्नुयात्

ਜੋ ਕੋਈ ਉਸ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਵੇਦ ਦਾ ਪਾਠ ਤੇ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।