Adhyaya 43
Nagara KhandaTirtha MahatmyaAdhyaya 43

Adhyaya 43

ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਧਰਮ-ਆਧਾਰਿਤ ਤੀਰਥ-ਪਰਿਸਰ ਵਿੱਚ ਇਕ ਸੰਖੇਪ ਪਰ ਗੰਭੀਰ ਧਾਰਮਿਕ-ਨੈਤਿਕ ਸੰਵਾਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਨਕਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਲੋਕ ਦੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ/ਵੇਸ਼ਿਆ-ਗਣ ਵਿੱਚੋਂ ਦੱਸ ਕੇ ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤਪਸਵੀ ਅੱਗੇ ਕਾਮਨਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਮਦੇਵ ਵਰਗਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਕਰਸ਼ਣ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦੇਹ-ਮਨ ਦੇ ਵਿਕਾਰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਦਬਾਅ ਵਾਲੀ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ—ਜੇ ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸਤਰੀ-ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਤਪਸਵੀ ਉੱਤੇ ਦੋਸ਼ ਤੇ ਨਿੰਦਾ ਆਵੇਗੀ। ਤਪਸਵੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਧੀਨ ਵਰਤ-ਧਾਰੀ ਸਮੁਦਾਇ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਦੱਸ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਸਭ ਵਰਤਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤਾਂ ਲਈ; ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਕਾਮ-ਸਪਰਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸਤਰੀ-ਸੰਗ—ਸਪਰਸ਼, ਲੰਮਾ ਸਾਥ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਗੱਲਬਾਤ ਵੀ—ਨੂੰ ਵਰਤ-ਭੰਗ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਜੋਖ਼ਿਮ ਭਰਿਆ ਮੰਨ ਕੇ ਉਹ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਹੀਂ, ਵਰਤ ਦੀ ਅਖੰਡਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੇਨਕਾ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਚਲੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਤਪਸਵੀ ਦੀ ਸ਼ਿਸ਼ਟਤਾ ਅਤੇ ਤੀਰਥ ਦਾ ਧਰਮਮਈ ਵਾਤਾਵਰਣ ਬਚਿਆ ਰਹੇ।

Shlokas

Verse 1

। मेनकोवाच । अन्यास्ता नायिका विप्र यासां धर्मस्त्वयोदितः । स्वेच्छाचारविहारिण्यो वयं वेश्या दिवौकसाम्

ਮੇਨਕਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਨਾਇਕਾਵਾਂ ਦਾ ਧਰਮ-ਆਚਾਰ ਤੂੰ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਾਂ; ਅਸੀਂ ਦੇਵਲੋਕ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵੇਸ਼ਿਆਵਾਂ ਹਾਂ।

Verse 2

स त्वं वद महाभाग कस्माद्देशात्समागतः । मम चित्तहरो वापि तीर्थे धर्मिष्ठसंश्रये

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਤੂੰ ਦੱਸ—ਤੂੰ ਕਿਹੜੇ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਅਤੇ ਇਸ ਧਰਮਿਸ਼ਠਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਵਾਲੇ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਚਿੱਤ ਕਿਉਂ ਚੁਰਾ ਲਿਆ?

Verse 3

त्वां दृष्ट्वाहं महाभाग कामदेव समाकृतिम् । पुलकांचितसर्वांगी कामबाणप्रपीडिता

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ—ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਕਾਮਦੇਵ ਵਰਗਾ ਹੈ—ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਮਾਂਚ ਛਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਕਾਮ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹਾਂ।

Verse 4

तस्माद्भजस्व मां रक्तां नो चेद्यास्यामि संक्षयम् । कामबाणप्रदग्धा वै पुरोऽपि तव तापस । ततः स्त्रीवधपापेन लिप्यसे त्वं न संशयः

ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ, ਮੈਂ ਕਾਮ-ਅਗਨਿ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਹਾਂ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੀ। ਕਾਮ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਸੜੀ ਹੋਈ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਹੇ ਤਪਸਵੀ; ਫਿਰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤੂੰ ਇਸਤ੍ਰੀ-ਵਧ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਹੋਵੇਂਗਾ।

Verse 5

तापस उवाच । वयं व्रतधराः सुभ्रु ब्रह्मचर्यपरायणाः । मूर्खाः कामविधौ भद्रे निरताः शिवशासने

ਤਾਪਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਭੌਂਹਾਂ ਵਾਲੀ, ਅਸੀਂ ਵ੍ਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ। ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਕਾਮ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਅਗਿਆਨੀ ਹਾਂ; ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਡਿੱਗ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ।

Verse 6

सर्वेषां व्रतिनां मूलं ब्रह्मचर्यमुदाहृतम् । विशेषाच्छिवभक्तानामेवं भूयो विधास्यसि

ਸਾਰੇ ਵ੍ਰਤੀਆਂ ਦਾ ਮੂਲ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤਾਂ ਲਈ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਕਰੀਂ।

Verse 7

अपि वर्षशतं साग्रं यत्तपः कुरुते व्रती । सकृत्स्त्रीसंगमान्नाशं याति पाशुपतस्य च

ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਵ੍ਰਤੀ ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਤਪ ਕਰੇ, ਪਰ ਇਕ ਵਾਰ ਇਸਤ੍ਰੀ-ਸੰਗ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ।

Verse 8

मां च पाशुपतं लुब्धा कस्मात्त्वं भीरु भाषसे । ईदृक्पापतमं कर्म गर्हितं शिवशासने

ਹੇ ਡਰਪੋਕੀ, ਤੂੰ ਲੋਭ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲ ਕੇ ਫਸਾਂਦੀ ਹੈਂ? ਐਸਾ ਅਤਿ ਪਾਪੀ ਕਰਮ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਨਿੰਦਿਤ ਹੈ।

Verse 9

यः स्त्रीं भजति पापात्मा वृथा पाशुपतव्रती । सोऽतीतान्दश चाधाय पुरुषान्नरके पचेत्

ਜੋ ਪਾਪੀ ਆਤਮਾ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਵਰਤ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਕੇ ਵੀ ਝੂਠੀ ਦਿਖਾਵਟ ਨਾਲ ਇਸਤ੍ਰੀ-ਸੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਸ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਡੁਬੋ ਕੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 10

आस्तां तावत्समा संगं संस्पर्शं च वरानने । संभाषमपि पापाय स्त्रीभिः पाशुपतस्य च

ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀਏ, ਲੰਮਾ ਸੰਗ ਤੇ ਸਪਰਸ਼ ਤਾਂ ਛੱਡੋ—ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਵੀ ਪਾਪ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ।

Verse 11

तस्माद् द्रुततरं गच्छ स्थानादस्माद्वरांगने । यत्रावाप्स्यसि चाभीष्टं तत्र त्वं गन्तुमर्हसि

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀਏ, ਇਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਹੋਰ ਵੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲੀ ਜਾ। ਜਿੱਥੇ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਜਾਣਾ ਹੀ ਤੇਰਾ ਯੋਗ ਹੈ।