Adhyaya 41

Verse 1

। सूत उवाच । तस्यैवोत्तरदिग्भागे देवस्य जलशायिनः । स्थानमस्ति सुविख्यातं सर्वपातकनाशनम्

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ-ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਜਲ-ਸ਼ਾਯੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਇਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 2

यस्तत्पूजयते भक्त्या शयने बोधने हरेः । उपवासपरो भूत्वा स गच्छेद्वैष्णवं पदम्

ਜੋ ਕੋਈ ਹਰੀ ਦੇ ਸ਼ਯਨ ਅਤੇ ਬੋਧਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਪਵਾਸ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹੇ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਵੈਸ਼ਣਵ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 3

अशून्यशयनानाम द्वितीया दयिता तिथिः । सदैव देवदेवस्य कृष्णा सुप्तस्य या भवेत्

‘ਅਸ਼ੂਨ੍ਯਸ਼ਯਨਾ’ ਨਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯ ਤਿਥੀ ਦੂਜੀ ਹੈ; ਇਹ ਸਦਾ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਿਦਰਾ-ਅਵਸਥਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 4

तस्यां यः पूजयेत्तत्र तं देवं जलशायिनम् । शास्त्रोक्तेन विधानेन स गच्छति हरेः पदम्

ਉਸ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਜੋ ਕੋਈ ਉੱਥੇ ਜਲ-ਸ਼ਾਯੀ ਉਸ ਦੇਵ ਦੀ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਹਰੀ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 5

ऋषय ऊचुः । जलशायी कथं तत्र संप्राप्तः सूतनन्दन । पूज्यते विधिना केन तत्सर्वं विस्तराद्वद

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਸੂਤ-ਨੰਦਨ, ਜਲਸ਼ਾਯੀ ਉਥੇ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋਇਆ? ਕਿਹੜੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।

Verse 6

सूत उवाच । पुरासीद्बाष्कलिर्नाम दानवेन्द्रो महाबलः । अजेयः सर्वदेवानां गन्धर्वोरगरक्षसाम्

ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬਾਸ਼ਕਲੀ ਨਾਮ ਦਾ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਮਹਾਬਲੀ ਇੰਦਰ ਸੀ—ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ, ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ, ਨਾਗਾਂ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਲਈ ਵੀ ਅਜੇਯ।

Verse 7

अथासौ भूतलं सर्वं वशीकृत्वा महाबलः । ततो दैत्यगणैः सार्द्धं जगाम त्रिदशालयम्

ਫਿਰ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਕੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਦਲਾਂ ਸਮੇਤ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 8

तत्राभवन्महायुद्धं देवासुरविनाशकम् । देवानां दानवानां च क्रुद्धानामितरेतरम्

ਉਥੇ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਹਾਂਯੁੱਧ ਛਿੜ ਗਿਆ—ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਦੇਵ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਟਕਰਾਏ।

Verse 9

वर्षाणामयुतं तावदहन्यहनि दारुणम् । तत्रासृक्कर्दमो जातः पर्वतश्चास्थि संभवः

ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ, ਹਰ ਦਿਨ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਥੇ ਕੀਚੜ ਲਹੂ ਬਣ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ।

Verse 10

ततो वर्षसहस्रांते दशमे समुपस्थिते । जितस्तेन सहस्राक्षः ससैन्यः सपरिग्रहः

ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਦਸਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਅੰਤ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਸਹਸ੍ਰਾਖ਼ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ—ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ-ਪਰਿਕਰ ਸਮੇਤ—ਜਿੱਤ ਲਿਆ।

Verse 11

ततः स्वर्गं परित्यज्य सर्वदेवगणैः सह । जगाम शरणं विष्णोः श्वेतद्वीपं प्रतिश्रयम्

ਤਦ ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣ ਲਈ ਸ਼ਵੇਤਦਵੀਪ—ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼੍ਰਯ—ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 12

यत्रास्ते भगवान्विष्णुर्योगनिद्रावशंगतः । शयानः शेषपर्यंके लक्ष्म्या संवाहितांघ्रियुक्

ਉਥੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਯੋਗਨਿਦਰਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋਏ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਸ਼ੇਸ਼ ਦੇ ਪਲੰਗ ਉੱਤੇ ਸ਼ਯਨ ਕਰਦੇ, ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਮਲਤਾ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 13

ततो वेदोद्भवैः सूक्तैः स्तुतिं चक्रुः समंततः । तस्य देवस्य सद्भक्ताः सर्वे देवाः सवासवाः

ਤਦ ਵੇਦਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਸੂਕਤਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ; ਉਸ ਦੇਵ ਦੇ ਸੱਚੇ ਭਗਤ—ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ, ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਸਮੇਤ—ਹੀ ਸਨ।

Verse 14

अथोत्थाय जगन्नाथः प्रोवाच बलसूदनम् । कच्चित्क्षेमं सहस्राक्ष सांप्रतं भुवनत्रये । यत्त्वं देवगणैः सार्द्धं स्वयमेव इहागतः

ਫਿਰ ਜਗੰਨਾਥ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬਲਸੂਦਨ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਸਹਸ੍ਰਾਖ਼, ਕੀ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਸਭ ਕੁਸ਼ਲ ਹੈ? ਜੋ ਤੂੰ ਦੇਵਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਆਪ ਹੀ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈਂ।”

Verse 15

शक्र उवाच । बाष्कलिर्नाम देत्येन्द्रो हरलब्धवरो बली । अजेयः संगरे देवैस्तेनाहं विजितो रणे

ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਬਾਸ਼ਕਲੀ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਦੈਤ੍ਯੇੰਦਰ ਹੈ, ਬਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਤੋਂ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਭੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਜੇਯ ਹੈ; ਉਸ ਨੇ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਰਣ ਵਿੱਚ ਪਰਾਜਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।’

Verse 16

संस्थितिश्च कृता स्वर्गे सांप्रतं मधु सूदन । तेनैष शरणं प्राप्तो देवैः सार्द्धं सुरोत्तम

‘ਹੁਣ, ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ, ਉਸ ਨੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਕਾਇਮ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵੋਤਮ, ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ।’

Verse 19

श्रीभगवानुवाच । अहं तं निग्रहीष्यामि संप्राप्ते समये स्वयम् । तस्मात्त्वं समयंयावत्कुरु शक्र तपो महत्

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਉਚਿਤ ਸਮੇਂ ਆਉਣ ਤੇ ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਤੂੰ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ।’

Verse 20

येन ते जायते शक्तिस्तपोवीर्येण वासव । वधाय तस्य दैत्यस्य बलयुक्तस्य बाष्कलेः

‘ਹੇ ਵਾਸਵ, ਤਪ ਦੇ ਤੇਜ-ਵੀਰਯ ਤੋਂ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ਕਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇਗੀ—ਉਸ ਬਲਵਾਨ ਦੈਤ੍ਯ ਬਾਸ਼ਕਲੀ ਦੇ ਵਧ ਲਈ।’

Verse 21

शक्र उवाच । कस्मिन्क्षेत्रे जगन्नाथ करोमि सुमहत्तपः । तस्य दैत्यस्य नाशार्थं तद स्माकं प्रकीर्तय

ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਹੇ ਜਗੰਨਾਥ, ਮੈਂ ਕਿਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਤਪ ਕਰਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਦੈਤ੍ਯ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋਵੇ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਦੱਸੋ।’

Verse 22

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा भगवान्विष्णुः प्रोवाचाथ पुरंदरम् । चिरं मनसि निश्चित्य क्षेत्राण्यायतनानि च

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਬਾਰੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 23

चमत्कारपुरं क्षेत्रं शक्र सिद्धिप्रदायकम् । तस्मात्तत्र द्रुतं गत्वा तद्वधार्थं तपः कुरु

ਹੇ ਇੰਦਰ! ਚਮਤਕਾਰਪੁਰ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜੋ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਉੱਥੇ ਜਲਦੀ ਜਾਓ ਅਤੇ ਉਸ (ਦੁਸ਼ਮਣ) ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰੋ।

Verse 24

शक्र उवाच । न वयं भवता हीना यास्यामोऽन्यत्र केशव । बाष्कलेर्दानवेन्द्रस्य भयाद्भीताः कथंचन

ਇੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾਂ ਅਸੀਂ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਬਾਸ਼ਕਲੀ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਭੈਭੀਤ ਹਾਂ।

Verse 26

तस्मादागच्छ तत्र त्वं स्वयमेव सुरेश्वर । त्वया संरक्षितो येन करोमि सुमहत्तपः

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤੁਸੀਂ ਖੁਦ ਉੱਥੇ ਆਓ; ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 27

अथ देवगणाः सर्वे तत्र गत्वा तदाऽश्रमान् । चक्रुः पृथक्पृथग्घृष्टास्तपोऽर्थं कृतनिश्चयाः

ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਉੱਥੇ ਗਏ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਬਣਾਏ, ਹਰ ਕੋਈ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਆਪਣੇ ਸੰਕਲਪ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ।

Verse 28

वासुदेवोऽपि संस्मृत्य क्षीरोदं तत्र सागरम् । आनिनायाशु विस्तीर्णं ह्रदे तस्मिन्पुरातने

ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਭੀ ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਉਥੇ ਉਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਆਇਆ।

Verse 29

चकार शयनं तत्र श्वेतद्वीपे यथा पुरा । स्तूयमानः सुरैः सर्वैः समंताद्विनयान्वितैः

ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸ਼ਯਨ-ਸਥਾਨ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਵੇਤਦਵੀਪ ਵਿੱਚ ਸੀ; ਅਤੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਨਿਮਰ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 30

अथाषाढस्य संप्राप्ते द्वितीयादिवसे शुभे । कृष्णपक्षे सहस्राक्षं स्वयमेव बृहस्पतिः । प्रोवाच वचनं श्लक्ष्णं बाष्पव्याकुल लोचनम्

ਫਿਰ ਆਸ਼ਾਢ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਆਉਣ ਤੇ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਕੋਮਲ ਬਚਨ ਕਹੇ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਸਨ।

Verse 31

बृहस्पतिरुवाच । अशून्यशयनानाम द्वितीयाद्य पुरंदर । अतीव दयिता विष्णोः प्रसुप्तस्य जलाशये

ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪੁਰੰਦਰ! ਅੱਜ ਦੂਜ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਅਸ਼ੂਨ੍ਯਸ਼ਯਨਾ’ ਹੈ; ਇਹ ਜਲਾਸ਼ਯ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ।

Verse 32

अस्यां संपूजितो विष्णुर्यावन्मासचतुष्टयम् । ददाति सकलान्कामान्ध्यातश्चेतसि सर्वदा । शास्त्रोक्तविधिना सम्यग्व्रतस्थो जलशायिनम्

ਜੇ ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਧਿਆਨ ਧਰਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੋਕਤ ਰੀਤ ਨਾਲ ਵ੍ਰਤ ਧਾਰ ਕੇ ਜਲ-ਸ਼ਾਈ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 33

एवं स चतुरो मासान्द्वितीयादिवसे हरिम् । पूजयित्वा सहस्राक्षस्तेजसा सहितोऽभवत्

ਇਉਂ ਦੂਜੀ ਤਿਥੀ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਹਰਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਸਹਸ੍ਰਾਖ਼ਸ਼ (ਇੰਦਰ) ਤੇਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 34

तं दृष्ट्वा तेजसा युक्तं परितुष्टो जनार्दनः । प्रोवाच शक्र गच्छाद्य वधार्थं तस्य बाष्कलेः । सर्वैर्देवगणैः सार्धं विजयस्ते भविष्यति

ਉਸ ਨੂੰ ਤੇਜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਦੇਖ ਕੇ ਜਨਾਰਦਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ! ਅੱਜ ਹੀ ਉਸ ਬਾਸ਼ਕਲੀ ਦੇ ਵਧ ਲਈ ਜਾ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਤੇਰੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਜਿੱਤ ਹੋਵੇਗੀ।”

Verse 35

शक्र उवाच । बिभेमि तस्य देवाहं दानवेन्द्रस्य दुर्मतेः । त्वया विना न गच्छामि सार्धं सर्वैः सुरैरपि

ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵ! ਮੈਂ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ-ਬੁੱਧੀ ਦਾਨਵੇਂਦਰ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹਾਂ। ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਭਾਵੇਂ ਸਾਰੇ ਸੁਰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ।”

Verse 36

श्रीभगवानुवाच । त्वया सह सहस्राक्ष चक्रमेतत्सुदर्शनम् । गमिष्यति वधार्थाय मदीयं सुरविद्विषाम्

ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸਹਸ੍ਰਾਖ਼ਸ਼! ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚਕ੍ਰ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਜਾਵੇਗਾ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ।”

Verse 37

एवमुक्त्वा हरिश्चक्रं प्रमुमोच सुदर्शनम् । वधार्थं दानवेन्द्राणां शक्रेण सहितं तदा

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਹਰਿ ਨੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚਕ੍ਰ ਛੱਡਿਆ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਸ਼ਕ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਦਾਨਵੇਂਦਰਾਂ ਦੇ ਵਧ ਲਈ।

Verse 38

शक्रोऽपि सहितस्तेन गत्वा चक्रेण कृत्स्नशः । सर्वानुत्सादयामास दानवान्रणमूर्धनि

ਸ਼ਕ੍ਰ ਵੀ ਉਸ (ਚਕ੍ਰ) ਸਮੇਤ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚਕ੍ਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਸਭ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ।

Verse 39

स चापि बाष्कलिस्तेन च्छिन्नश्चक्रेण कृत्स्नशः । पपात धरणीपृष्ठे वज्राहत इवाचलः

ਅਤੇ ਬਾਸ਼ਕਲੀ ਵੀ ਉਸ ਚਕ੍ਰ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ; ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਇਉਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਜਿਵੇਂ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਪਹਾੜ।

Verse 40

तथान्ये बहवः शूरा दानवा बलदर्पिताः । हत्वा सुदर्शनं चक्रं भूयः प्राप्तं हरेः करम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਬਹੁਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਦਾਨਵ, ਬਲ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਮੱਤੇ ਹੋਏ, ਮਾਰੇ ਗਏ; ਅਤੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚਕ੍ਰ ਮੁੜ ਹਰੀ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 41

तेऽपि शक्रादयो देवाः प्रहृष्टा गतसंशयाः । भूयो विष्णुं समेत्याथ प्रोचुर्नत्वा ततः परम्

ਤਦ ਸ਼ਕ੍ਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ, ਸੰਦੇਹ ਰਹਿਤ; ਉਹ ਮੁੜ ਵਿਸ਼ਣੂ ਕੋਲ ਜਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰ ਬੋਲੇ।

Verse 42

प्रभावात्तव देवेश हताः सर्वेऽमरारयः । प्राप्तं त्रैलोक्यराज्यं च भूयो निहतकंटकम्

“ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਅਮਰਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵੈਰੀ ਮਾਰੇ ਗਏ; ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਜਤਾ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ, ਹੁਣ ਫਿਰ ਕਾਂਟਿਆਂ (ਅੜਚਣਾਂ) ਤੋਂ ਰਹਿਤ।”

Verse 43

तस्मात्कीर्तय यत्कृत्यं तच्च श्रेयस्करं मम । सदा स्यात्पुंडरीकाक्ष तथा शत्रुभयावहम्

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਹ ਕਰਤੱਬ ਦੱਸੋ ਜੋ ਕਰਨਾ ਯੋਗ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਹੋਵੇ; ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਸਦਾ ਐਸਾ ਹੀ ਰਹੇ ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਭਯ ਉਪਜਾਵੇ।

Verse 44

श्रीभगवानुवाच । मयात्रैव सदा स्थेयं रूपेणानेन वासव । सर्वलोकहितार्थाय ह्रदे पुण्य जलाश्रये

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਵਾਸਵ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਸਦਾ ਇਸੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਾਂਗਾ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ—ਇਸ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ, ਪਵਿੱਤਰ ਜਲਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨ ਆਸ਼੍ਰਯ ਵਿੱਚ।

Verse 45

त्वया तस्मात्समागम्य चातुर्मास्यं शचीपते । प्रयत्नेन प्रकर्तव्यमशून्यशयनं व्रतम्

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸ਼ਚੀਪਤੀ, ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਚਾਤੁਰਮਾਸ੍ਯ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਅਰਥਾਤ ‘ਅਸ਼ੂਨ੍ਯ-ਸ਼ਯਨ’ ਦਾ ਵਰਤ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਯਨ ਖਾਲੀ ਨਾ ਛੱਡਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 46

न भवंति सहस्राक्ष येन ते परि पंथिनः । तथाभीष्टफलावाप्तिर्मत्प्रसादादसंशयम्

ਹੇ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼, ਤੇਰੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੇ; ਅਤੇ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ—ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ—ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੋਵੇਗੀ।

Verse 47

अन्योऽपि यो नरो भक्त्या पूजयिष्यति मामिह । संप्राप्स्यति स तांल्लोकान्दुर्लभांस्त्रि दशैरपि

ਅਤੇ ਜੋ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇਗਾ, ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ—ਜੋ ਤ੍ਰਿਦੇਵਾਂ ਲਈ ਭੀ ਦੁਰਲਭ ਹਨ।

Verse 48

तस्माद्गच्छ सहस्राक्ष कुरु राज्यं त्रिविष्टपे । भूयोऽप्यत्रैव देवेश द्रष्टव्योऽस्मि न संशयः । कार्यकाले समायाते श्वेतद्वीपे यथा तथा

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼, ਤੂੰ ਜਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ (ਸੁਰਗ) ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕਰ। ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਫਿਰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇਂਗਾ—ਜਦੋਂ ਕਰਤਵ੍ਯ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਵੇ—ਜਿਵੇਂ ਸ਼੍ਵੇਤਦ੍ਵੀਪ ਵਿੱਚ (ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ) ਤਿਵੇਂ।

Verse 49

सूत उवाच । ततः प्रणम्य तं दृष्ट्वा प्रजगाम शतक्रतुः । वासुदेवोऽपि तत्रैव स्थितो लोकहिताय च

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਵੀ ਲੋਕ-ਹਿਤ ਲਈ ਓਥੇ ਹੀ ਸਥਿਤ ਰਹੇ।

Verse 50

एवं तत्र द्विजश्रेष्ठा जलशायी जनार्दनः । सर्वलोकहितार्थाय संस्थितः परमेश्वरः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਜਲ ਉੱਤੇ ਸ਼ਯਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਨਾਰਦਨ—ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ—ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਓਥੇ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 51

यस्तं पूजयते भक्त्या श्रद्धया परया युतः । चातुर्मास्ये विशेषेण स याति परमां गतिम्

ਜੋ ਕੋਈ ਉਸ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ, ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੱਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਚਾਤੁਰਮਾਸ ਵਿੱਚ—ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 52

तथा देवगणैः सर्वैर्द्वारका तत्र सा कृता । संपूज्य तु नरा यांति चातुर्मास्ये त्रिविष्टपम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਦੇਵ-ਗਣਾਂ ਨੇ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ‘ਦ੍ਵਾਰਕਾ’ ਬਣਾਇਆ। ਉੱਥੇ ਵਿਧੀ-ਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਚਾਤੁਰਮਾਸ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ (ਸੁਰਗ) ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 53

शेषकालेऽपि चित्तस्थान्कामान्मर्त्यः समाप्नुयात् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूज्या सा द्वारका नरैः । सर्वेष्वपि हि कालेषु चातुमास्ये विशेषतः

ਹੋਰ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭੀ ਮਰਤਭੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਿਯ ਕਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਭ ਯਤਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਪਾਵਨ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਸਦਾ ਹੀ, ਪਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਚਾਤੁਰਮਾਸ ਵਿੱਚ।

Verse 54

एतद्वः सर्वमाख्यातं सर्वपातकनाशनम् । आख्यानं देवदेवस्य सुपुण्यं जलशायिनः

ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਹਿ ਸੁਣਾਇਆ ਹੈ—ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇਹ ਆਖਿਆਨ। ਇਹ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਜਲ-ਸ਼ਯਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਅਤਿ ਪੁੰਨਮਈ ਪਾਵਨ ਕਥਾ ਹੈ।