Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 20

Devanagari script

भद्रजात्या गजा ये मे मदान्धाः षष्टिहायनाः । मया विना मिथो युद्धे कस्तानद्य नियोक्ष्यति

Transliteration

bhadrajātyā gajā ye me madāndhāḥ ṣaṣṭihāyanāḥ | mayā vinā mitho yuddhe kastānadya niyokṣyati

Translation

ਮੇਰੇ ਉਹ ਭਦ੍ਰ-ਜਾਤੀ ਹਾਥੀ—ਮਦ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹੇ, ਸੱਠ ਸਾਲਾਂ ਦੇ—ਜਦ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲੜ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੌਣ ਕਾਬੂ ਕਰੇਗਾ ਤੇ ਕੌਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਲਗਾਏਗਾ?

Word by Word

• भद्रजात्याः: of noble breed
• भद्रजात्याः: Karta (Subject-Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: भद्र (प्रातिपदिक) + जाति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; पञ्चमी/षष्ठी-तत्पुरुषार्थे कर्मधारय-सदृशः (भद्रा जातिः यस्य/येषां ते) विशेषण (of 'गजाः')

• गजाः: elephants
• गजाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• ये: which/who
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (संबन्धक-सर्वनाम)

• मे: my/of me
• मे: Sambandha (Possessor)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; enclitic form

• मदान्धाः: blinded by rut/intoxication
• मदान्धाः: Karta (Subject-Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: मद (प्रातिपदिक) + अन्ध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मधारय (मदेन अन्धाः) विशेषण (of 'गजाः')

• षष्टिहायनाः: sixty years old
• षष्टिहायनाः: Karta (Subject-Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: षष्टि (संख्या-प्रातिपदिक) + हायन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; द्विगु-समास (षष्टिः हायनानि येषां ते) विशेषण (of 'गजाः')

• मया: by me
• मया: Karana (Instrument/Agentive means)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• विना: without
• विना: Sambandha (Exclusion)
• Type: Indeclinable
• Root: विना (अव्यय)
• Form: अव्यय (उपसर्गसदृश-निपात, 'without'; सह तृतीया/पञ्चमी-योग)

• मिथः: mutually
• मिथः: Sambandha (Reciprocal)
• Type: Indeclinable
• Root: मिथः (अव्यय)
• Form: अव्यय (परस्परार्थक, adverb: 'mutually/with each other')

• युद्धे: in battle
• युद्धे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: युद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• कः: who?
• कः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (प्रश्न-सर्वनाम)

• तान्: them
• तान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• अद्य: today/now
• अद्य: Sambandha (Temporal)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय)
• Form: अव्यय (कालवाचक)

• नियोक्ष्यति: will deploy/assign
• नियोक्ष्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि+√युज् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Narrator (contextual; the afflicted person’s lament within the narration)

Visual Art Cues

Scene: A ruler laments about his noble, rut-maddened sixty-year-old elephants; in the background, massive elephants clash, mahouts absent, dust rising—symbol of uncontrolled power without rightful guidance.

Characters & Entities

• Gaja (elephants)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Power and resources demand stewardship; when capability is lost, the weight of responsibility becomes clear—pushing the seeker toward dharmic restoration and right guidance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is referenced in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse focuses on duty and the practical consequences of incapacity.