Adhyaya 28

Verse 1

। सूत उवाच । तस्यां देवसभायां च संस्थिता ये द्विजोत्तमाः । प्रभासादीनि तीर्थानि मूर्तानि सकलानि च

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਦੇਵ-ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਵਿਜ (ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ) ਬੈਠੇ ਸਨ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਵੀ ਉੱਥੇ ਦਿੱਖਣਯੋਗ ਮੂਰਤ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।

Verse 2

तानि श्रुत्वा वचस्तस्य देवाचार्यस्य तादृशम् । भयं कृत्वा महच्चित्ते प्रोचुश्च त्रिदिवेश्वरम्

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਆਚਾਰਯ ਦੇ ਐਸੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਭਯ ਉੱਠਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਤ੍ਰਿਦਿਵ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਬੋਲੇ।

Verse 3

यद्येवं देवदेवेश भविष्य त्यशुभं युगम् । वयं नाशं समेष्यामो न स्थास्यामो जगत्त्रये

ਜੇ ਐਸਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ-ਈਸ਼! ਤਾਂ ਅਸ਼ੁਭ ਯੁਗ ਆਵੇਗਾ; ਅਸੀਂ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵਾਂਗੇ ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਨਾ ਰਹਿ ਸਕਾਂਗੇ।

Verse 4

पुरंदराद्य चास्माकं स्थानं किंचित्प्रदर्शय । तस्मात्कीर्तय नः स्थानं किंचित्क्वापि पुरंदर

ਹੇ ਪੁਰੰਦਰ! ਅੱਜ ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਆਸਰਾ-ਸਥਾਨ ਕੁਝ ਦਿਖਾ ਦੇ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪੁਰੰਦਰ, ਕਿਤੇ ਵੀ ਕੋਈ ਨਿਵਾਸ-ਧਾਮ ਸਾਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰ, ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਟਿਕ ਸਕੀਏ।

Verse 5

यदाश्रित्य नयिष्यामो रौद्रं कलियुगं विभो । अस्पृष्टानि नरैर्म्लेच्छैः प्रभावसहितानि च । पाताले स्वर्गलोके वा मर्त्ये वा सुरसत्तम

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਉਸ (ਸਥਾਨ) ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਅਸੀਂ ਭਿਆਨਕ ਕਲਿਯੁਗ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਾਂਗੇ। ਜੋ ਮਲੇਛ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਸਪਰਸ਼ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ—ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਰਤ੍ਯ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ!

Verse 6

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा कृपाविष्टः शतक्रतुः । प्रोवाच ब्राह्मणश्रेष्ठं भूय एव बृहस्पतिम्

ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ।

Verse 7

अस्पृष्टं कलिना स्थानं किंचि द्वद बृहस्पते । समाश्रयाय तीर्थानां यदि वेत्सि जगत्त्रये

ਹੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੇ! ਕਲਿ ਤੋਂ ਅਸਪਰਸ਼ ਕੋਈ ਸਥਾਨ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਤੀਰਥਾਂ ਲਈ ਸਾਂਝਾ ਆਸਰਾ ਬਣੇ—ਜੇ ਤੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ।

Verse 8

शक्रस्य तद्वचः श्रुत्वा चिरं ध्यात्वा वृहस्पतिः । तत्र प्रोवाच तीर्थानि भया द्भीतानि हर्षयन्

ਸ਼ਕ੍ਰ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਲੰਮਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਬੋਲਿਆ, ਅਤੇ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬ ਰਹੇ ਤੀਰਥਾਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 9

हाटकेश्वरमित्युक्तमस्ति क्षेत्रमनुत्तमम् । लिंगस्य पतनाज्जातं देवदेवस्य शूलिनः

ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਅਤੁੱਲ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਾਕਟ੍ਯ ਪਤਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।

Verse 10

यत्र पूर्वं तपस्तप्तं विश्वामित्रेण धीमता । त्रिशंकोर्भूमिपालस्य कृते तीर्थे महात्मना

ਇਹ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮਹਾਤਮਾ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਘੋਰ ਤਪ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਭੂਪਾਲ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਦੀ ਖਾਤਿਰ ਇਹ ਤੀਰਥ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 11

यत्र स्थित्वा सभूपालस्त्रिशंकुः पापवर्जितः । चण्डालत्वं परित्यज्य सदेह स्त्रिदिवं गतः

ਉਥੇ ਟਿਕ ਕੇ ਭੂਪਾਲ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਪਾਪੋਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਚੰਡਾਲਤਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 12

यत्र शक्रसमादेशात्पूरितं पांसुभिः पुरा । संवर्तकेन रौद्रेण वायुना तीर्थमुत्तमम्

ਉਥੇ ਹੀ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਸ਼ਕ੍ਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਸੰਵਰਤਕ ਨਾਮਕ ਰੌਦ੍ਰ ਪ੍ਰਲਯਕਾਰੀ ਹਵਾ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਧੂੜ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

Verse 13

यत्र रक्षत्यधस्ताच्च स स्वयं हाटकेश्वरः । उपरिष्टात्प्रदेशं च कलौ देवोऽचलेश्वरः

ਉਥੇ ਹੇਠਲੇ ਭਾਗ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਆਪ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਉਪਰਲੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਦੇਵ ਅਚਲੇਸ਼ਵਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 14

हाटकेश्वरमाहात्म्यादस्पृष्टं कलिना हि तत् । पंचक्रोशप्रमाणेन अचलेश्वरजेन च

ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਲੀ ਤੋਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਅਸਪਰਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਪੰਜ ਕੋਸ਼ ਦੇ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ-ਪ੍ਰਮਾਣ ਅਨੁਸਾਰ—ਅਤੇ ਅਚਲੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਵੀ।

Verse 15

तस्मास्वांशेन गच्छंतु तत्र तीर्थान्यशेषतः । तेषां कलिभयं शक्र नैव तत्रास्त्यसंशयम्

ਇਸ ਲਈ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅੰਸ਼ (ਸਾਰ) ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਥੇ ਜਾਵਣ। ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ! ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕਲੀ ਦਾ ਭਯ ਨਹੀਂ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 16

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य सर्वतीर्थानि तत्क्षणात् । हाटकेश्वरसंज्ञं तत्क्षेत्रं जग्मुर्द्विजोत्तमाः

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਉਸੇ ਖ਼ਸ਼ਣ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ!

Verse 17

यज्ञोपवीतमात्राणि कृत्वा स्थानानि चात्मनः । क्षेत्रमासादयामासुस्तत्सर्वहि द्विजोत्तमाः

ਕੇਵਲ ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ (ਜਨੇਊ) ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਉਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਜਾ ਪਹੁੰਚੇ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ!

Verse 18

एतस्मात्कारणाजात क्षेत्रं पुण्यतमं हि तत् । हाटकेश्वरदेवस्य महापातकनाशनम्

ਇਸ ਕਾਰਣ ਉਹ ਖੇਤਰ ਅਤਿ ਪੁਣ੍ਯਮਯ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਹ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਦਾ ਧਾਮ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਤੱਕ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 19

ऋषय ऊचुः । अत्याश्चर्यमिदं सूत यत्त्वयैतदुदाहृतम् । संगमं सर्वतीर्थानां क्षेत्रे तत्र प्रकीर्तितम्

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਸੂਤ! ਇਹ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਹੈ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਉਚਾਰਿਆ ਹੈ—ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਸੰਗਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 20

तावन्मात्रप्रभावाणि तत्स्थानि प्रभवंति किम् । तानि तीर्थानि नो ब्रूहि विस्तरेण महामते

ਉਥੇ ਸਥਿਤ ਉਹਨਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵ-ਸੀਮਾ ਕਿੰਨੀ ਹੈ? ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ, ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ—ਉਹ ਤੀਰਥ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕਰੋ।

Verse 21

नामतः स्थानतश्चैव तथा चैव प्रभावतः । सर्वाण्यपिमहाभाग परं कौतूहलं हि नः

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣੀਏ—ਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਥਾਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ।

Verse 22

सूत उवाच । तिस्रः कोट्योऽर्धकोटिश्च तीर्थानां द्विजसत्तमाः । हाटकेश्वरजं क्षेत्रं व्याप्य सर्वं व्यवस्थिताः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ ਅਤੇ ਅੱਧਾ ਕਰੋੜ ਤੀਰਥ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਅਾਪਕ ਹਨ।

Verse 23

न तेषां कीर्तनं शक्यं कर्तुं वर्षशतैरपि । तथा स्वायंभुवस्यादौ कल्पस्य प्रथमस्य च

ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੀਰਤਨ-ਗਣਨ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ; ਇਹ ਤਾਂ ਸਵਾਯੰਭੁਵ ਯੁਗ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਕਲਪ ਦੇ ਪ੍ਰਥਮ ਤੋਂ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ।

Verse 24

कृतः समाश्रयस्तत्र क्षेत्रे तीर्थैः शुभावहे । बहुत्वादथ कालस्य बहूनि द्विजसत्तमाः

ਉਸ ਸ਼ੁਭ, ਕਲਿਆਣ-ਦਾਇਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਂਝਾ ਆਸਰਾ ਬਣਾਇਆ। ਪਰ ਸਮਾਂ ਬਹੁਤ ਲੰਘਣ ਨਾਲ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸੱਤਮੋ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਬਦਲ ਗਏ।

Verse 25

उच्छेदं संप्रयातानि तीर्थान्यायतनानि च । यान्यहं वेद कार्त्स्न्येन प्रभावसहितानि च । तानि वः कीर्तयिष्यामि शृणुध्वं सुसमाहिताः

ਅਨੇਕ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਆਯਤਨ ਲੁਪਤ ਹੋ ਗਏ। ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ—ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਮੇਤ—ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ; ਤੁਸੀਂ ਚਿੱਤ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ ਸੁਣੋ।

Verse 26

येषां संश्रवणादेव नरः पापात्प्रमुच्यते । ध्यानात्स्नानात्तथा दानात्स्पर्शनाद्विजसत्तमाः

ਉਹਨਾਂ (ਤੀਰਥਾਂ) ਦਾ ਕੇਵਲ ਨਾਮ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪੋਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਨਾਲ, ਦਾਨ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸਪਰਸ਼ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ—ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸੱਤਮੋ।