Adhyaya 183

Verse 1

सूत उवाच । द्वितीये दिवसे प्राप्ते यज्ञकर्मसमुद्भवे । द्वादश्यामभवत्तत्र शृणुध्वं तद्द्विजोत्तमाः । वृत्तान्तं सर्वदेवानां महाविस्मयकारकम्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਦੂਜਾ ਦਿਨ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ-ਕਰਮ ਦੀ ਧਾਰਾ ਚੱਲੀ, ਉੱਥੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਤਿਥੀ ਹੋ ਗਈ। ਸੁਣੋ, ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮੋ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਹ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਅਚੰਭਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 2

मखकर्मणि प्रारब्ध ऋत्विग्भिर्वेदपारगैः । जलसर्पं समादाय बटुः कश्चित्सुनर्मकृत्

ਜਦ ਯਜ੍ਞ-ਕਰਮ ਆਰੰਭ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਪਾਰੰਗਤ ਰਿਤ੍ਵਿਜ਼ ਉਸ ਨੂੰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਇੱਕ ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਬਟੂ ਨੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸੱਪ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।

Verse 3

प्रविश्याथ सदस्तत्र तं सर्पं ब्राह्मणान्तिके । चिक्षेप प्रहसंश्चैव सर्वदुःखभयंकरम्

ਫਿਰ ਉਹ ਯਜ੍ਞ-ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਸੱਪ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ—ਇਹ ਕਰਤੂਤ ਡਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਸਭ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਬਣੀ।

Verse 4

ततस्तु डुण्डुभस्तूर्णं भ्रममाण इतस्ततः । विप्राणां सदसिस्थानां सक्तानां यज्ञकर्मणि

ਤਦ ਡੁੰਡੁਭਾ ਤੁਰੰਤ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਦੌੜਦਾ ਫਿਰਿਆ, ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਯਜ੍ਞ-ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਨ।

Verse 5

अहो होतुः स्थिते प्रैषे दीर्घसत्रसमुद्भवे । स सर्पो वेष्टयामास तस्य गात्रं समंततः

ਹਾਏ! ਲੰਬੇ ਸਤ੍ਰ-ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਜਦ ਹੋਤ੍ਰ ਆਪਣੇ ਨਿਯਤ ਸਥਾਨ ਤੇ ਖੜਾ ਸੀ, ਉਹ ਸੱਪ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਚੌਫੇਰੋਂ ਲਪੇਟ ਗਿਆ।

Verse 6

न चचाल निजस्थानात्प्रायश्चित्तविभीषया । नोवाच वचनं सोऽत्र चयनन्यस्तलोचनः

ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਹਿਲਿਆ ਨਹੀਂ; ਨਾ ਹੀ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਬੋਲ ਬੋਲਿਆ, ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਕਰਮ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾਏ ਰੱਖਿਆ।

Verse 7

हाहाकारो महाञ्जज्ञे एतस्मिन्नंतरे द्विजाः । तस्मिन्सदसि विप्राणां विषा ढ्याहिप्रशंकया

ਇਸ ਵਿਚਕਾਰ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਿਚ ਮਹਾਂ ਹਾਹਾਕਾਰ ਮਚ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਭਾ ਵਿਚ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਨੇ ਅਹਿ-ਵਿਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੰਕਾ ਕਰਕੇ ਡਰ ਧਾਰ ਲਿਆ ਕਿ ਸੱਪ ਵਿਸ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ।

Verse 9

हाहाकारो महानासीत्तं दृष्ट्वा सर्पवेष्टितम् । तस्य पुत्रो विनीतात्मा मैत्रावरुणकर्मणि

ਉਸਨੂੰ ਸੱਪ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਦੇਖ ਕੇ ਮਹਾਂ ਹਾਹਾਕਾਰ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ—ਵਿਨੀਤ ਆਤਮਾ—ਮੈਤ੍ਰਾਵਰੁਣ ਯਾਜਕੀ ਕਰਮਾਂ ਵਿਚ ਰਤ ਸੀ।

Verse 10

यस्मात्पाप त्वया सर्पः क्षिप्तः सदसि दुर्मते । तस्माद्भव द्रुतं सर्पो मम वाक्यादसंशयम्

‘ਹੇ ਪਾਪੀ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਟ-ਮਤਿ! ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਭਾ ਵਿਚ ਸੱਪ ਸੁੱਟਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਨਾਲ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ, ਤੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸੱਪ ਬਣ ਜਾ!’

Verse 11

बटुरुवाच । हास्येन जलसर्पोऽयं मया मुक्तोऽत्र लीलया । न ते तातं समुद्दिश्य तत्किं मां शपसि द्विज

ਬਟੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਹਾਸੇ ਵਿਚ ਮੈਂ ਇਹ ਜਲ-ਸੱਪ ਇੱਥੇ ਲੀਲਾ ਵਜੋਂ ਛੱਡਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ; ਫਿਰ ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਸ਼ਾਪ ਦੇਂਦਾ ਹੈਂ?’

Verse 12

एतस्मिन्नंतरे मुक्त्वा तस्य गात्रं स पन्नगः । जगामान्यत्र तस्यापि सर्पत्वं समपद्यत

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਉਹ ਪੰਨਗ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਉਹ (ਅਪਰਾਧੀ) ਵੀ ਸੱਪ-ਭਾਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 13

सोऽपि सर्पत्वमापन्नः सनातनसुतो बटुः । दुःखशोकसमापन्नो ब्राह्मणैः परिवेष्टितः

ਉਹ ਬਾਲਕ ਵੀ—ਸਨਾਤਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ—ਸਰਪਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੁੱਖ ਤੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਘਿਰਿਆ ਖੜਾ ਸੀ।

Verse 14

अथ गत्वा भृगुं सोऽपि बाष्पव्याकुललोचनः । प्रोवाच गद्गदं वाक्यं प्रणिपत्य पुरःसरः

ਫਿਰ ਉਹ ਭ੍ਰਿਗੁ ਕੋਲ ਗਿਆ; ਅੱਖਾਂ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਸਨ। ਅੱਗੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਗਲਾ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਬੋਲ ਬੋਲਿਆ।

Verse 15

सनातनसुतश्चास्मि पौत्रस्तु परमेष्ठिनः । शप्तस्तव सुतेनास्मि च्यवनेन महात्मना

“ਮੈਂ ਸਨਾਤਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ ਅਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ਠਿਨ ਦਾ ਪੌਤਰਾ ਹਾਂ। ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਤਮਾ ਚ੍ਯਵਨ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।”

Verse 16

निर्दोषो ब्राह्मणश्रेष्ठ तस्माच्छापात्प्ररक्ष माम् । तच्छ्रुत्वा च्यवनं प्राह कृपाविष्टो भृगुः स्वयम्

“ਮੈਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਬਚਾਓ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਭ੍ਰਿਗੁ ਆਪ ਚ੍ਯਵਨ ਨੂੰ ਬੋਲੇ।

Verse 17

अयुक्तं विहितं तात यच्छप्तोऽयं बटुस्त्वया । न मां धर्षयितुं शक्तो विषाढ्योऽपि भुजंगमः

ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਤੂੰ ਇਸ ਨੌਜਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਸ਼ ਨਾਲ ਫੂਲਿਆ ਸਰਪ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਹਾਨੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।”

Verse 19

किं पुनर्जलसर्पोऽयं निर्विषो रज्जुसंनिभः । न मामुद्दिश्य निर्मुक्तः सर्पोऽनेन द्विजन्मना । शापमोक्षं कुरुष्वास्य तस्माच्छीघ्रं द्विजन्मनः

ਫਿਰ ਇਹ ਜਲ-ਸਰਪ, ਜੋ ਨਿਰਵਿਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਰੱਸੀ ਵਰਗਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਸਰਪ-ਰੂਪ ਉਸ ਦਵਿਜ ਨੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦਵਿਜ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਤੁਰੰਤ ਬਖ਼ਸ਼।

Verse 20

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य स्वयमेव पितामहः । तत्रायातः स्थितो यत्र स पौत्रः सर्परूपधृक्

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਪਿਤਾਮਹ ਆਪ ਹੀ ਉੱਥੇ ਆਏ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪੌਤ੍ਰ ਸਰਪ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਖੜਾ ਸੀ, ਓਥੇ ਹੀ ਠਹਿਰ ਗਏ।

Verse 21

प्रोवाच न विषादस्ते पुत्र कार्यः कथंचन । यत्सर्पत्वमनुप्राप्तः शृणुष्वात्र वचो मम

ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਕਿਸੇ ਭੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਸਾਦ ਨਾ ਕਰ। ਜਦ ਤੂੰ ਸਰਪਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈਂ, ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ।”

Verse 22

पुरा संस्रष्टुकामोऽहं नागानां नवमं कुलम् । तद्भविष्यति त्वत्पार्श्वात्समर्यादं धरातले

“ਪਹਿਲਾਂ, ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਨੌਵੀਂ ਕੁਲ-ਪਰੰਪਰਾ ਰਚਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਹ ਨਿਯਮ ਠਹਿਰਾਇਆ ਸੀ: ਤੇਰੇ ਪਾਸੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਰਯਾਦਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਉਹ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇਗੀ।”

Verse 23

मन्त्रौषधियुजां पुंसां न पीडामाचरिष्यति । संप्राप्स्यति परां पूजां समस्ते जगतीतले

“ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਔਖਧੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਕਦੇ ਪੀੜਾ ਨਹੀਂ ਦੇਵੇਗਾ; ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ਪਰਮ ਪੂਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।”

Verse 24

अत्राऽस्ति सुशुभं तोयं हाटकेश्वरसंज्ञिते । क्षेत्रे तत्र समावासः पुत्र कार्यस्त्वया सदा

ਇੱਥੇ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਹੈ। ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਸਦਾ ਉੱਥੇ ਹੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਕਰਤਵ੍ਯ ਨਿਭਾ।

Verse 25

तत्रस्थस्य तपस्थस्य नागः कर्कोटको निजम् । तव दास्यति सत्कन्यां ततः सृष्टिर्भविष्यति

ਉੱਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੈਨੂੰ ਨਾਗ ਕਰਕੋਟਕ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸਤਕਨਿਆ ਦੇਵੇਗਾ; ਉਸ ਸੰਯੋਗ ਤੋਂ ਸੰਤਾਨ-ਪਰੰਪਰਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇਗੀ।

Verse 26

नवमस्य कुलस्यात्र समर्यादस्य भूतले । श्रावणे कृष्णपक्षे तु संप्राप्ते पंचमीदिने

ਇੱਥੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਧਰਮ-ਮਰਯਾਦਾ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਨੌਵੀਂ ਕੁਲ-ਪਰੰਪਰਾ, ਸ਼੍ਰਾਵਣ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਪੰਚਮੀ ਤਿਥੀ ਆਉਣ ਤੇ ਆਪਣੇ ਨਿਯਤ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗੀ।

Verse 27

संप्राप्स्यति परां पूजां पृथिव्यां नवमं कुलम् । अद्यप्रभृति तत्तोयं नागतीर्थमिति स्मृतम्

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨੌਵੀਂ ਕੁਲ-ਪਰੰਪਰਾ ਪਰਮ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗੀ। ਅੱਜ ਤੋਂ ਉਹ ਜਲ ‘ਨਾਗਤੀਰਥ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 28

ख्यातिं यास्यति भूपृष्ठे सर्वपातकनाशनम् । येऽत्र स्नानं करिष्यंति संप्राप्ते पंचमीदिने

ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਟਲ ਉੱਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੋ ਪੰਚਮੀ ਤਿਥੀ ਆਉਣ ਤੇ ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨਗੇ, ਉਹ ਉਸ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦਾ ਫਲ ਪਾਵਣਗੇ।

Verse 29

न तेषां वत्सरंयावद्भविष्यत्यहिजं भयम् । विषार्द्दितस्तु यो मर्त्यस्तत्र स्नानं करिष्यति

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਇਕ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ ਸੱਪਾਂ ਤੋਂ ਉਠਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਭੈ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ। ਅਤੇ ਜੋ ਮਰਤਯ ਵਿਸ਼ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇਗਾ…

Verse 31

करिष्यति तथा स्नानं फलहस्ता प्रभक्तितः । भविष्यति च सा शीघ्रं वंध्याऽपि च सुपुत्रिणी

ਜੇ ਉਹ ਵੀ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਫਲ ਧਾਰ ਕੇ ਉੱਥੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਬਾਂਝ ਇਸਤਰੀ ਵੀ ਛੇਤੀ ਹੀ ਸੁਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਧੰਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।

Verse 32

सूत उवाच । एवं प्रवदतस्तस्य ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । अन्ये नागाः समायातास्तत्र यज्ञे निमंत्रिताः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਵਿਆਕਤ ਜਨਮ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਉੱਥੇ ਯਜ੍ਞ ਲਈ ਨਿਯੋਤੇ ਹੋਏ ਹੋਰ ਨਾਗ ਵੀ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 33

वासुकिस्तक्षकश्चैव पुण्डरीकः कृशोदरः । कम्बलाश्वतरौ नागौ शेषः कालिय एव च

ਵਾਸੁਕੀ ਅਤੇ ਤਕ੍ਸ਼ਕ, ਪੁੰਡਰੀਕ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ੋਦਰ; ਨਾਗ ਕੰਬਲ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਤਰ; ਅਤੇ ਸ਼ੇਸ਼ ਤੇ ਕਾਲਿਯਾ ਵੀ।

Verse 34

ते प्रणम्य वचः प्रोचुः प्रोच्चैर्देवं पितामहम् । तवादेशाद्वयं प्राप्ता यज्ञेऽत्र प्रपितामह

ਉਹ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਦੇਵ ਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ ਬੋਲੇ: ‘ਤੁਹਾਡੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਇਸ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਹਾਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ।’

Verse 35

साहाय्यार्थं तदादेशो दीयतां प्रपितामह । येन कुर्मो वयं शीघ्रं नागराज्ये ह्यधिष्ठिताः

ਹੇ ਪਰਪਿਤਾਮਹ! ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਉਹ ਆਦੇਸ਼ ਬਖ਼ਸ਼ੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਨਾਗਰਾਜ੍ਯ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਾ ਕਰਤਵ੍ਯ ਤੁਰੰਤ ਪੂਰਾ ਕਰ ਸਕੀਏ।

Verse 36

ब्रह्मोवाच साहाय्यमेतदस्माकं भवदीयं महोरगाः । गत्वानेन समं शीघ्रं नागराजेन तिष्ठत

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਨਾਗੋ! ਤੁਹਾਡੀ ਇਹ ਸਹਾਇਤਾ ਸਾਡੇ ਹੀ ਹਿਤ ਲਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਜਾਓ ਅਤੇ ਨਾਗਰਾਜ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜੇ ਰਹੋ (ਪਹਿਰਾ ਦਿਓ)।

Verse 37

नागतीर्थे ततः स्थेयं सर्वैस्तत्र समास्थितैः

ਫਿਰ ਨਾਗਤੀਰਥ ਵਿੱਚ, ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਨੇ ਹੀ ਠਹਿਰ ਕੇ ਤਾਇਨਾਤ ਰਹਿਣਾ ਹੈ।

Verse 38

यः कश्चिन्मम यज्ञेऽत्र दुष्टभावं समाश्रितः । समागच्छति विघ्नाय रक्षणीयः स सत्वरम्

ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਟ ਭਾਵ ਧਾਰ ਕੇ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਆਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਰੋਕ ਕੇ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਪਹਿਰੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਹੈ।

Verse 39

राक्षसो वा पिशाचो वा भूतो वा मानुषोऽपि वा । एतत्कृत्यतमं नागा मम यज्ञस्य रक्षणम्

ਚਾਹੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਹੋਵੇ, ਪਿਸਾਚ ਹੋਵੇ, ਭੂਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ—ਹੇ ਨਾਗੋ! ਮੇਰੇ ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਾ ਤੁਹਾਡਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਕਰਤਵ੍ਯ ਹੈ।

Verse 40

तथा यूयमपि प्राप्ते मासि भाद्रपदे तथा । पंचम्यां कृष्णपक्षस्य तत्र पूजामवाप्स्यथ

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਭਾਦ੍ਰਪਦ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਆਵੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਪੰਜਮੀ ਨੂੰ, ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਉੱਥੇ ਪੂਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋਗੇ।

Verse 41

सूत उवाच । बाढमित्येव ते प्रोच्य प्रणिपत्य पितामहम् । सनातनसुतोपेता नागतीर्थं समाश्रिताः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਠੀਕ ਹੈ,” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਸਨਾਤਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਨਾਗਤੀਰਥ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਬੈਠੇ।

Verse 42

ततःप्रभृति तत्तीर्थं नागतीर्थ मिति स्मृतम् । कामप्रदं च भक्तानां नराणां स्नानकारिणाम्

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਹ ਤੀਰਥ “ਨਾਗਤੀਰਥ” ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਗਤ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਮਨੋਇੱਛਤ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਣਿਆ।

Verse 43

यस्तत्र कुरुते स्नानं सकृद्भक्त्या समन्वितः । नान्वयेऽपि भयं तस्य जाय ते सर्पसंभवम्

ਜੋ ਕੋਈ ਉੱਥੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਪਾਂ ਤੋਂ ਉੱਠਣ ਵਾਲਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ—ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ।

Verse 44

तत्र यच्छति मिष्टान्नं द्विजानां सज्जनैः सह । पूजयित्वा तु नागेंद्रान्सनातनपुरःसरान्

ਉੱਥੇ ਸੱਜਣਾਂ ਸਮੇਤ ਦਵਿਜਾਂ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ) ਨੂੰ ਮਿੱਠਾ ਅੰਨ ਦਾਨ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਸਨਾਤਨ ਨੂੰ ਅਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਨਾਗੇਂਦ੍ਰਾਂ—ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂਆਂ—ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 45

सप्तजन्मांतरं यावन्न स दौःस्थ्यमवाप्नुयात् । भूतप्रेतपिशाचानां शाकिनीनां विशेषतः । न च्छिद्रं न च रोगाश्च नाधयो न रिपोर्भयम्

ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਉਹ ਦੁੱਖ-ਦਾਰਿਦ੍ਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਭੂਤ, ਪ੍ਰੇਤ, ਪਿਸ਼ਾਚ ਅਤੇ ਸ਼ਾਕਿਨੀਆਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਪੀੜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਨਾ ਕੋਈ ਅਪਸ਼ਕੁਨ, ਨਾ ਰੋਗ, ਨਾ ਮਨ ਦੇ ਕਲੇਸ਼, ਨਾ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਭਯ।

Verse 46

यश्चैतच्छृणुयाद्भक्त्या वाच्यमानं द्विजोत्तमाः । सोऽपि संवत्सरं यावत्पन्नगैर्न च पीड्यते

ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮੋ! ਜੋ ਕੋਈ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਇਸ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਪਾਠ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਸੱਪਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੀੜਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 47

सर्पदष्टस्य यस्यैतत्पुरतः पठ्यते भृशम् । नागतीर्थस्य माहात्म्यं काल दष्टोऽपि जीवति

ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੱਪ ਨੇ ਡੱਸਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜੇ ਨਾਗਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਇਹ ਪ੍ਰਬਲ ਪਾਠ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮੌਤ ਦੇ ਡੱਸੇ ਹੋਏ ਵਰਗਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਜੀਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 48

पुस्तके लिखितं चैतन्नागतीर्थसमुद्भवम् । माहात्म्यं तिष्ठते यत्र न सर्पस्तत्र तिष्ठति

ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਨਾਗਤੀਰਥ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਇਹ ਮਹਿਮਾ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਸੱਪ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ।

Verse 183

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये नागतीर्थोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनंनाम त्र्यशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਭਾਗ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਖੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ ‘ਨਾਗਤੀਰਥ ਉਤਪੱਤੀ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਇਕ ਸੌ ਤਿਰਾਸੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।