Adhyaya 162

Verse 1

सूत उवाच । एवं नाम्नि कृते तस्य भास्करस्यांशुमालिनः । द्विजानां पुरतः पुष्पः कथयामास चेष्टितम्

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਰਣਮਾਲੀ ਭਾਸਕਰ ਨੂੰ ਉਹ ਨਾਮ ਮਿਲਣ ਉਪਰੰਤ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੁਸ਼ਪ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

Verse 2

आत्मीयं कुत्सितं तेषां मणिभद्रवधो यथा । विहितो विहिता पत्नी तस्य व्याजेन कृत्स्नशः

ਉਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੀ—ਕਿਵੇਂ ਮਣਿਭਦ੍ਰ ਦਾ ਵਧ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਇਕ ਬਣਾਵਟੀ ਬਹਾਨੇ ਨਾਲ ਉਸ ਲਈ ਪਤਨੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

Verse 3

ततस्ते ब्राह्मणाः प्रोचुस्तच्छ्रुत्वा कोपसंयुताः । सीत्कारान्प्रचुरान्कृत्वा धिक्त्वां पाप प्रगम्यताम्

ਤਦ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ; ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸੀਂ-ਸੀਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ: “ਧਿਕ ਹੈ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਪਾਪੀ—ਇੱਥੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾ!”

Verse 4

आत्मीयं हेम चादाय न ते शुद्धिर्भविष्यति

ਭਾਵੇਂ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਹੀ ਸੋਨਾ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਵੇਂ, ਤੈਨੂੰ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।

Verse 5

ब्रह्मघ्नस्त्वं यतः प्रोक्तास्त्रयो वर्णा द्विजोत्तमाः । ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः स्मृतिशास्त्रप्रपाठकैः

ਕਿਉਂਕਿ ਸਮ੍ਰਿਤੀ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਤੇ ਪਾਠਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤਿੰਨ ਦ੍ਵਿਜ ਵਰਣ—ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖੱਤਰੀ ਅਤੇ ਵੈਸ਼੍ਯ—ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਿਕ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਕਰਨ ਤਾਂ ‘ਬ੍ਰਹਮਘਨ’ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਘਨ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 6

सूत उवाच । ततस्तु दुःखितः पुष्पो बाष्पसंपूरितेक्षणः । ब्रह्मस्थानाद्विनिर्गत्य प्ररुरोद सुदुःखितः

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦ ਪੁਸ਼ਪ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਅੱਖਾਂ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਬ੍ਰਹਮਸਥਾਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਅਤਿ ਵਿਹਲ ਹੋ ਕੇ ਫੁੱਟ-ਫੁੱਟ ਕੇ ਰੋਇਆ।

Verse 7

रोरूयमाणमालोक्य ततस्ते नागरा द्विजाः । दयां च महतीं कृत्वा ततः प्रोचुः परस्परम्

ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਰੋਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਨਾਗਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦ੍ਵਿਜ ਮਹਾਨ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਬੋਲਣ ਲੱਗੇ।

Verse 8

नानाविधानि शास्त्राणि स्मृतयश्च पृथग्विधाः । पुराणानि समस्तानि वीक्षध्वं सुसमाहिताः

ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮ੍ਰਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪੁਰਾਣ—ਇਹ ਸਭ ਤੁਸੀਂ ਪੂਰੀ ਏਕਾਗ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਧਿਆਨਪੂਰਵਕ ਵੇਖੋ।

Verse 9

कुत्रचित्क्वचिदेवास्य कथंचिच्छुद्धिरस्ति चेत् । न तच्च विद्यते शास्त्रमस्मिन्स्थाने न चास्ति यत्

ਜੇ ਕਿਤੇ ਕਿਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ-ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਇਸ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰਿਕ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

Verse 10

न स्मृतिर्न पुराणं च वेदांतं वा द्विजोत्तमाः । न चास्ति ब्राह्मणः सोऽत्र सर्वज्ञप्रतिमो न यः

ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮੋ! ਇੱਥੇ ਨਾ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਹੈ, ਨਾ ਪੁਰਾਣ, ਨਾ ਹੀ ਵੇਦਾਂਤ; ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਐਸਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜੋ ਸਰਵਜ੍ਞ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋਵੇ।

Verse 11

तस्माच्चिन्तयत क्षिप्रमस्य शुद्धिप्रदं हि यत् । तच्च प्रमाणतां नीत्वा शुद्धिरस्य प्रदीयते

ਇਸ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣ ਬਣਾਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।

Verse 12

अथैको ब्राह्मणः प्राह चंडशर्मेति विश्रुतः । मया स्कांदपुराणेऽस्मिन्पुरश्चरणसंश्रिता

ਤਦ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬੋਲਿਆ, ਜੋ ਚੰਡਸ਼ਰਮਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ: “ਇਸ ਸਕੰਦ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਪੁਰਸ਼ਚਰਣ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਹੈ…”

Verse 13

पठिता सप्तमी या च पुरश्चरणसंज्ञिता । पुरश्चरणतः पापं विहितं तु यथा व्रजेत्

ਉਹ ਸਪਤਮੀ, ਜੋ ਪਾਠ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ‘ਪੁਰਸ਼ਚਰਣ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਉਸ ਪੁਰਸ਼ਚਰਣ ਦੁਆਰਾ ਪਾਪ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਧਾਨ ਹੈ।

Verse 14

सम्यक्तथापि विप्रेंद्रास्ततो याति न संशयः । तस्मात्करोतु तामेष पुरश्चरणसप्तमीम्

ਫਿਰ ਭੀ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇੰਦਰੋ, ਜੇ ਇਹ ਕਰਮ ਸਮ੍ਯਕ ਰੀਤ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਪੁਰਸ਼ ਉਸ ਪੁਰਸ਼ਚਰਣ ਸਪਤਮੀ ਦਾ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਕਰੇ।

Verse 15

अपरं भूभुजादेशान्मणिभद्रो निपातितः । वधकैस्तस्य तत्पापं यदि पापं प्रजायते

ਅਤੇ ਹੋਰ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮਣਿਭਦ੍ਰ ਨੂੰ ਜੱਲਾਦਾਂ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਜੇ ਉਸ ਕਰਤੂਤ ਤੋਂ ਕੋਈ ਪਾਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਪ (ਅਸਲ ਵਿੱਚ) ਉਸੇ ਉੱਤੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਅਨਿਆਇਕ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।

Verse 16

राजा भूत्वा न यः सम्यग्विचारयति वादिनम् । तस्य तत्पातकं घोरं राज्ञश्चैव प्रजायते

ਜੋ ਰਾਜਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਮੁਕੱਦਮਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਨੂੰ ਸਮ੍ਯਕ ਤੌਰ ਤੇ ਨਹੀਂ ਪਰਖਦਾ, ਉਸ ਰਾਜੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਪਾਤਕ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 17

तथास्य पत्न्यास्तत्पापं जानंत्या यत्तयोदितम् । मत्पित्रा ब्राह्मणैर्दत्तोऽयं पुरा वह्निसंनिधौ

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹ ਪਾਪ ਛੂਹਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜਾਣਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀ ਕਿਹਾ ਸੀ। ‘ਇਹ ਵਰਤ/ਵਿਧੀ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਸਮੇਤ ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।’

Verse 18

विडंबितेन चानेन कृतप्रतिकृतं कृतम् । तस्मान्न चास्य दोषः स्याद्यतः प्रोक्तं मुनीश्वरैः

ਅਤੇ ਇਸ ਧੋਖੇ ਖਾਧੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਨੇ, ਜੋ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਉਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰਾਂ ਨੇ ਐਸਾ ਹੀ ਉਚਾਰਿਆ ਹੈ।

Verse 19

कृते प्रतिकृतं कुर्याद्धिंसने प्रतिहिंसनम् । न तत्र जायते दोषो यो दुष्टे दुष्टमाचरेत्

ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਕਰਮ ਕਰੇ, ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਬਦਲੇ ਪ੍ਰਤਿਹਿੰਸਾ ਕਰੇ। ਦੁਰਜਨ ਨਾਲ ਦੁਰਜਨ ਵਾਂਗ ਵਰਤਣ ਵਾਲੇ ਉੱਤੇ ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।

Verse 20

ब्राह्मणा ऊचुः । यद्येवं वद विप्रास्य पुरश्चरणसंज्ञिताम् । सप्तमीमद्य विप्रेंद्र वराकस्य विशुद्धये

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਜੇ ਐਸਾ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤਾਂ ਅੱਜ “ਪੁਰਸ਼ਚਰਣ” ਨਾਮੀ ਸਪਤਮੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ, ਇਸ ਗਰੀਬ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ।’

Verse 21

सूत उवाच । अथास्य कथयामास सप्तमीं तां द्विजोत्तमाः । चंडशर्माभिधानस्तु कृत्वा तस्योपरि कृपाम्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਸਪਤਮੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਚੰਡਸ਼ਰਮਾ ਨਾਮਕ ਇਕ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ (ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ)।

Verse 22

तेनापि विहिता सम्यग्यथा तस्य मुखाच्छ्रुता । ततः संवत्सरस्यांते विपाप्मा समपद्यत

ਉਸ ਨੇ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਹ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 23

ऋषय ऊचुः । पुरश्चरणसंज्ञां तु सप्तमीं वद सूतज । विधिना केन कर्तव्या कस्मिन्काल उपस्थिते

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਹੇ ਸੂਤ-ਪੁੱਤਰ, “ਪੁਰਸ਼ਚਰਣ” ਨਾਮੀ ਸਪਤਮੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ। ਕਿਹੜੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ ਆਉਣ ਤੇ (ਇਹ) ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?’

Verse 24

सूत उवाच । अहं वः कीर्तयिष्यामि रोहिताश्वस्य भूपतेः । मार्कंडेन पुरा प्रोक्ता पृच्छयमानेन भक्तितः

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਵਰਤਾਂਤ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ ਜੋ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਮੁਨੀ ਨੇ ਭੂਪਤੀ ਰੋਹਿਤਾਸ਼ਵ ਨੂੰ, ਉਸ ਦੇ ਭਕਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਪੁੱਛਣ ਤੇ, ਉਪਦੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ।

Verse 25

सप्तकल्पस्मरो विप्रा मार्कंडाख्यो महामुनिः । रोहिताश्वेन पृष्टः स हरिश्चंद्रात्मजेन च

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ! ਮਾਰਕੰਡਾ ਨਾਮ ਦਾ ਉਹ ਮਹਾਮੁਨੀ, ਜੋ ਸੱਤ ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਵਰਤਾਂਤ ਯਾਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰੋਹਿਤਾਸ਼ਵ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

Verse 26

रोहिताश्व उवाच । अज्ञानाज्ज्ञानतो वापि यत्पापं कुरुते नरः । उपायं तस्य नाशाय किंचिन्मे वद सन्मुने

ਰੋਹਿਤਾਸ਼ਵ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮਨੁੱਖ ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜਾਂ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਜੋ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਸਤਮੁਨੀ, ਉਸ ਪਾਪ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਕੋਈ ਉਪਾਯ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।

Verse 27

मार्कंडेय उवाच । मानसं वाचिकं चैव कायिकं च तृतीयकम् । त्रिविधं पातकं लोके नराणामिह जायते

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮਨ ਦਾ, ਬਚਨ ਦਾ ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਦੇਹ ਦਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਪਾਤਕ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 28

तत्रोपाया विनाशाय तस्य संपरिकीर्तिताः । तानहं ते प्रवक्ष्यामि शृणुष्व नृपसत्तम

ਉਸ ਤ੍ਰਿਵਿਧ ਪਾਪ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਈ ਉਪਾਯ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਮੈਂ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਸੁਣੋ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।

Verse 29

मानसं चैव यत्पापं नराणामिह जायते । पश्चात्तापे कृते तस्य तत्क्षणादेव नश्यति

ਮਨ ਦੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਜੋ ਪਾਪ ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਜਦੋਂ ਪਸ਼ਚਾਤਾਪ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਉਸੇ ਖ਼ਸ਼ਣ ਹੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 30

वाचिकं चैव यत्पापं नाभुक्त्वा तत्प्रणश्यति । पुरश्चरणबाह्यं तु सत्यमेतन्मयोदितम्

ਵਾਣੀ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜੋ ਪਾਪ ਹੈ, ਉਹ ਫਲ ਭੋਗਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਚ ਬਚਨ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੁਰਸ਼ਚਰਣ ਆਦਿ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

Verse 31

निवेद्य ब्राह्मणेंद्राणां तदुक्तं च समाचरेत् । प्रायश्चित्तं यथोक्तं तु ततः शुद्धिमवाप्नुयात्

ਉਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅੱਗੇ ਉਹ ਪਾਪ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਉਹ ਆਖਣ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਆਚਰਨ ਕਰੇ। ਯਥਾਵਤ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਉਹ ਸ਼ੁੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 32

अथवा पार्थिवो ज्ञात्वा कुरुते तस्य निग्र हम् । तेन शुद्धिमवाप्रोति यद्यपि स्यात्स किल्विषी

ਅਥਵਾ ਰਾਜਾ ਜਦੋਂ ਜਾਣ ਲਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੰਡ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਧਰਮਿਕ ਦੰਡ ਨਾਲ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਪਾਪੀ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸ਼ੁੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 33

लज्जया ब्राह्मणेंद्राणां यो न ब्रूते कथंचन । न च राजा विजानाति शरीरस्थेन यो म्रियेत् । तस्य निग्रहकर्ता च स्वयं वैवस्वतो यमः

ਲੱਜਾ ਕਰਕੇ ਜੋ ਉਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅੱਗੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਾਪ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਦਾ ਦੰਡਕਰਤਾ ਤਾਂ ਆਪ ਵੈਵਸਵਤ ਯਮ ਹੀ ਹੈ।

Verse 34

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कृत्वा पापं विजानता । प्रायश्चित्तं तु कर्तव्यं यथोक्तं ब्राह्मणो दितम्

ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਓਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਅਵਸ਼੍ਯ ਕਰੇ।

Verse 35

रोहिताश्व उवाच । सर्वेषामेव पापानां विहितानां मुनीश्वर । किंचिद्व्रतं समाचक्ष्व दानं वा होममेव वा । विपाप्मा जायते येन पुरश्चरणवर्जितम्

ਰੋਹਿਤਾਸ਼ਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ! ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਰਣ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਵਰਤ ਦੱਸੋ—ਚਾਹੇ ਵ੍ਰਤ, ਦਾਨ ਜਾਂ ਹੋਮ—ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੁਰਸ਼ਚਰਣ ਦੇ ਪੂਰੇ ਵਿਧਾਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਨਿਸ਼ਪਾਪ ਹੋ ਜਾਵੇ।”

Verse 36

नित्यं पापानि कुरुते नरः सूक्ष्माणि सर्वतः । प्रायश्चित्तानि सर्वेषां कर्तुं शक्तिः कथं भवेत्

ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਨਿੱਤ ਹੀ ਸੁੱਖਮ ਦੋਸ਼ ਕਰ ਬੈਠਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਲਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?

Verse 37

मार्कंडेय उवाच । अस्ति राजन्व्रतं पुण्यं पुरश्चरणसंज्ञितम् । पुरश्चरणसंज्ञा तु सप्तमी सूर्यवल्लभा

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਰਾਜਨ! ‘ਪੁਰਸ਼ਚਰਣ’ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੰਨਮਈ ਵਰਤ ਹੈ। ‘ਪੁਰਸ਼ਚਰਣ’ ਕਹੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਤਿਥੀ ਸਪਤਮੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ।”

Verse 38

यया संचीर्णया राज न्कायस्थो यमसंभवः । विचित्रो मार्जयेत्पापं कृतं जन्मनि संचितम्

“ਹੇ ਰਾਜਨ! ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਕਰਨ ਨਾਲ ਯਮ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਕਾਇਸਥ ਵਿਚਿਤ੍ਰ ਨੇ ਵੀ ਜਨਮ ਭਰ ਦੇ ਕੀਤੇ ਤੇ ਸੰਚਿਤ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਜਿਤ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ।”

Verse 39

तस्मात्कुरु महाराज तथाशु वचनं मम । येन वा मुच्यते पापा त्सर्वस्मात्कायसंभवात्

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਮੇਰਾ ਇਹ ਬਚਨ ਤੁਰੰਤ ਪੂਰਾ ਕਰੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੇਹ-ਧਾਰੀ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਉੱਠਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Verse 40

रोहिताश्व उवाच । पुरश्चरणसंज्ञा तु सप्तमी मुनिसत्तम । विधिना केन कर्तव्या कस्मिन्काले वद स्व मे

ਰੋਹਿਤਾਸ਼ਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ‘ਪੁਰਸ਼ਚਰਣ’ ਨਾਮਕ ਇਹ ਸਪਤਮੀ ਕਿਹੜੇ ਵਿਧਾਨ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।

Verse 41

मार्कंडेय उवाच । माघमासे सिते पक्षे मकरस्थे दिवाकरे । सूर्यवारेण सप्तम्यां व्रतमेतत्समाचरेत्

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਮਕਰ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਸਪਤਮੀ ‘ਤੇ ਇਹ ਵਰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 42

पाखंडैः पतितैः सार्धं तस्मिन्नहनि नालपेत् । भक्षयित्वा नृपश्रेष्ठ प्रभाते दन्तधावनम् । मंत्रेणानेन पश्चाच्च कर्तव्यो नियमो नृप

ਉਸ ਦਿਨ ਪਾਖੰਡੀ ਅਤੇ ਪਤਿਤ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰੇ। ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸਵੇਰੇ ਦੰਦ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਯੋਗ ਸਮੇਂ ਭੋਜਨ ਕਰ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਨਿਯਮ ਧਾਰਨ ਕਰੇ।

Verse 43

पुरश्चरणकृत्यायां सप्तम्यां दिवसाधिप । उपवासं करिष्यामि अद्य त्वं शरणं मम

ਹੇ ਦਿਨ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ (ਸੂਰਯਦੇਵ), ਪੁਰਸ਼ਚਰਣ ਕਰਮ ਲਈ ਨਿਯਤ ਇਸ ਸਪਤਮੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਾਂਗਾ; ਅੱਜ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਹੋ।

Verse 44

ततोऽपराह्णसमये स्नात्वा धौतांबरः शुचिः । प्रतिमां पूजयेद्भक्त्या दिनाधिपसमुद्भवाम्

ਫਿਰ ਅਪਰਾਹਣ ਵੇਲੇ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਧੋਏ ਹੋਏ ਸੁੱਧ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਦਿਨ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਸੂਰਯ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 45

रक्तैः पुष्पैर्महावीर पादाद्यं पूजयेत्ततः । पतंगाय नमः पादौ मार्तंडायेति जानुनी

ਹੇ ਮਹਾਵੀਰ, ਫਿਰ ਲਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਰ ਆਦਿ ਨੀਚਲੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। “ਪਤੰਗਾਯ ਨਮਃ” ਕਹਿ ਕੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ, ਅਤੇ “ਮਾਰਤੰਡਾਯ” ਕਹਿ ਕੇ ਘੁੱਟਣਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 46

गुह्यं दिवसनाथाय नाभिं द्वादश मूर्तये । बाहू च पद्महस्ताय हृदयं तीक्ष्णदीधिते

ਗੁਪਤ ਅੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ “ਦਿਵਸਨਾਥ” ਨਾਮ ਨਾਲ, ਨਾਭੀ ਦੀ “ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਮੂਰਤੀ” ਨਾਮ ਨਾਲ, ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ “ਪਦਮਹਸਤ” ਨਾਮ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ “ਤੀਖ਼ਣਦੀਧਿਤਿ” ਨਾਮ ਨਾਲ ਕਰੇ।

Verse 47

कंठं पद्मदलाभाय शिरस्तेजोमयाय च । एवं संपूज्य विधिवद्धूपं कर्पूरमाददेत्

ਕੰਠ ਦੀ ਪੂਜਾ “ਪਦਮਦਲਾਭ” ਨਾਮ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸਿਰ ਦੀ “ਤੇਜੋਮਯ” ਨਾਮ ਨਾਲ ਕਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਪੂਰਨ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਧੂਪ—ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਕਪੂਰ—ਅਰਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 48

गुडौदनं च नैवेद्यं रक्तवस्त्राभिवेष्टितम् । रक्तसूत्रेण दीपं च तथैवारार्तिकं नृप

ਅਤੇ ਗੁੜ ਵਾਲਾ ਚੌਲਾਂ ਦਾ ਭੋਗ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਵਜੋਂ ਅਰਪਿਤ ਕਰੇ, ਜੋ ਲਾਲ ਕਪੜੇ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਲਾਲ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਦੀਵਾ ਤਿਆਰ ਕਰੇ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਰਤੀ ਵੀ ਕਰੇ।

Verse 49

शंखे तोयं समादाय रक्तचन्दनमिश्रितम् । सफलं च ततः कृत्वा अर्घ्यं दद्यात्ततः परम्

ਸ਼ੰਖ ਵਿੱਚ ਜਲ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਰਕਤ ਚੰਦਨ ਮਿਲਾਵੇ, ਫਿਰ ਉਸ ਨਾਲ ਫਲ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਰਘ੍ਯ—ਆਦਰ-ਜਲ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 50

कुकृतं यत्कृतं किंचिदज्ञानाज्ज्ञानतोऽपि वा । प्रायश्चित्तं कृतं देव ममार्घ्यश्च प्रगृह्यताम्

ਅਗਿਆਨ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਜੋ ਕੁਝ ਭੀ ਕੁਕਰਮ ਮੈਂ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ; ਹੇ ਦੇਵ, ਮੇਰਾ ਅਰਘ੍ਯ ਭੀ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰੋ।

Verse 51

ततः संपूजयद्विप्रं गन्धपुष्पानुलेपनैः । दत्त्वा तु भोजनं तस्मै दक्षिणां च स्वशक्तितः । प्राशनं कायशुद्ध्यर्थं पञ्चगव्यस्य चाचरेत्

ਫਿਰ ਗੰਧ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਲੇਪ ਆਦਿ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸਤਕਾਰ ਕਰੇ। ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇ ਕੇ, ਦੇਹ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਪੰਚਗਵ੍ਯ ਦਾ ਪ੍ਰਾਸ਼ਨ ਭੀ ਕਰੇ।

Verse 52

कृतांजलिपुटो भूत्वा समुद्वीक्ष्य दिवाकरम् । दिवाकरं गतश्चैव मन्त्रमेतं समुच्चरेत्

ਫਿਰ ਅੰਜਲੀ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਦੇਵ ਵੱਲ ਨਿਹਾਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ, ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰੇ।

Verse 53

इदं व्रतं मया देव गृहीतं पुरतस्तव । अविघ्नं सिद्धिमायातु प्रसादात्तव भास्कर

ਹੇ ਦੇਵ, ਇਹ ਵਰਤ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਗ੍ਰਹਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਭਾਸਕਰ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇਹ ਨਿਰਵਿਘਨ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ।

Verse 54

ततश्च फाल्गुने मासि संप्राप्ते मुनिसत्तम । कुन्देन पूजयेद्देवं तेनैव विधिना ततः

ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਫਾਲਗੁਨ ਮਹੀਨਾ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਹੇ ਮੁਨਿਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਕੁੰਦ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇਵ ਦਾ ਪੂਜਨ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸੇ ਹੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਗੇ ਕਰੇ।

Verse 55

धूपं च गुग्गुलुं दद्यान्नैवेद्यं भक्तमेव च । प्राशनं गोमयं प्रोक्तं सर्वपापविशुद्धये

ਗੁੱਗੁਲ ਦੀ ਧੂਪ ਅਰਪੇ ਅਤੇ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਵਜੋਂ ਪੱਕਾ ਭਾਤ ਭੇਟ ਕਰੇ। ਇੱਥੇ ‘ਪ੍ਰਾਸ਼ਨ’ ਲਈ ਗੋਬਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਪ੍ਰਘਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

Verse 56

चैत्रे मासि तु संप्राप्ते सुरभ्या पूज्येद्धरिम् । नैवेद्यं गुणिकाः प्रोक्ता धूपं सर्जरसोद्भवम्

ਜਦੋਂ ਚੈਤਰ ਮਹੀਨਾ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਸੁਰਭੀ (ਸੁਗੰਧਿਤ ਗਾਂ) ਦੇ ਉਪਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਹਰਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਵਜੋਂ ਗੁਣਿਕਾ ਮਿੱਠੇ ਪਕਵਾਨ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਧੂਪ ਸੱਜਰ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਦੇ ਰਸ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੋਵੇ।

Verse 57

कुशोदकं च संप्राश्य कायशुद्धिमवाप्नुयात् । वैशाखे किंशुकैः पूजां यथावच्च घृताशनैः

ਕੁਸ਼ਾ ਨਾਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਜਲ ਦਾ ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇਹ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵੈਸ਼ਾਖ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਕਿੰਸ਼ੁਕ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਯਥਾਵਤ ਘੀ-ਆਧਾਰਿਤ ਪ੍ਰਾਸ਼ਨ ਨਾਲ।

Verse 58

नैवेद्यं च सुरामांसं धूपं च विनिवेदयेत् । दधिप्राशनमेवात्र कर्तव्यं कायशुद्धये

ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਵਜੋਂ ਸੁਰਾ ਅਤੇ ਮਾਂਸ ਭੇਟ ਕਰੇ ਅਤੇ ਧੂਪ ਵੀ ਅਰਪੇ। ਇੱਥੇ ਦੇਹ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦਹੀਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਕਰਤਵ੍ਯ ਹੈ।

Verse 59

पुष्पपाटलया पूजा विधातव्या रवेर्नृप । नैवेद्ये सक्तवः प्रोक्ताः प्राशनं च घृतं स्मृतम्

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਰਵੀਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਪਾਟਲਾ ਦੇ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਵਜੋਂ ਸੱਤੂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਸ਼ਨ ਲਈ ਘੀ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 60

कपिलाया महावीर सर्वपापविशुद्धये । आषाढे मुनिपुष्पैश्च पूजयेद्भास्करं नृप

ਹੇ ਮਹਾਵੀਰ, ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਕਪਿਲਾ (ਤਾਮ੍ਰਵਰਨ ਗਾਂ/ਕਪਿਲਾ-ਅਰਪਣ) ਨਾਲ ਇਹ ਵਿਧੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਆਸ਼ਾਢ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੁਨਿ-ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਨਾਲ ਭਾਸਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 61

नैवेद्ये घारिका प्रोक्ता प्राशनं मधुसर्पिषोः । धूपं चैवागरुं दद्यात्परया श्रद्धया युतः

ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਵਜੋਂ ਘਾਰਿਕਾ (ਤਲੀ ਹੋਈ ਮਿਠਾਈ) ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਸ਼ਨ ਲਈ ਮਧੁ ਅਤੇ ਘੀ ਹਨ। ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਧੂਪ ਵਜੋਂ ਅਗਰੂ ਵੀ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 62

श्रावणे तु कदंबेन पूजनं तीक्ष्णदीधितेः । नैवेद्ये मोदकाश्चैव तगरं धूप माददेत्

ਸ਼੍ਰਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਤੀਖਣ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲੇ (ਸੂਰਜ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਦੰਬ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਕਰੇ। ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਵਜੋਂ ਮੋਦਕ ਅਰਪਣ ਕਰੇ ਅਤੇ ਧੂਪ ਲਈ ਤਗਰ ਲਏ।

Verse 63

गोशृंगोदकमादाय सद्यः पापात्प्रमुच्यते । जात्या भाद्रपदे पूजा क्षीरनैवेद्यमाददेत्

ਗੋ-ਸ਼੍ਰਿੰਗ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਜਲ ਲੈਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਤੁਰੰਤ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਦ੍ਰਪਦ ਵਿੱਚ ਜਾਤੀ (ਚੰਬੇਲੀ) ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਵਜੋਂ ਦੁੱਧ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 64

धूपं नखसमुद्भूतं प्राशनं क्षीरमेव च । आश्विने कमलैः पूजा नैवेद्ये घृतपूरिका

ਧੂਪ ਵਜੋਂ ‘ਨਖਾ’ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਸੁਗੰਧ ਅਰਪਣ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਸ਼ਨ ਲਈ ਕੇਵਲ ਦੁੱਧ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ। ਆਸ਼ਵਿਨ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਵਜੋਂ ਘ੍ਰਿਤਪੂਰਿਕਾ ਚੜ੍ਹਾਓ।

Verse 65

धूपं कुंकुमजं प्रोक्तं कर्पूरप्राशनं स्मृतम्

ਧੂਪ ਨੂੰ ਕੇਸਰ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਕਪੂਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨਾ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 66

तुलस्या कार्तिके पूजा भास्करस्य प्रकीर्तिता । नैवेद्ये चैव खंडाख्यं धूपं कौसुंभिकं नृप

ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਭਾਸਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੁਲਸੀ ਨਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅਤੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਵਿੱਚ ‘ਖੰਡਾ’ ਨਾਮਕ ਮਿਠਾਈ ਚੜ੍ਹਾਓ, ਅਤੇ ਕুসੁੰਭ (ਸੈਫਲਾਵਰ) ਤੋਂ ਬਣੀ ਧੂਪ ਅਰਪਣ ਕਰੋ।

Verse 67

प्राशनं च लवंगाख्यं सर्वपापविशोधनम् । भृंगराजेन पूजा च सौम्ये मासि समाचरेत्

ਲਵੰਗ ਨਾਮਕ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਦਾ ਪ੍ਰਾਸ਼ਨ ਵੀ ਕਰੋ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਸੌਮ੍ਯ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ ਨਾਲ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪੂਜਾ ਕਰੋ।

Verse 68

नैवेद्ये फेणिका देया धूपं गुडसमुद्भवम् । कंकोलप्राशनं चैव भास्करस्य प्रतुष्टये

ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਵਿੱਚ ਫੇਣਿਕਾ ਅਰਪਣ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਗੁੜ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਧੂਪ ਚੜ੍ਹਾਓ। ਅਤੇ ਭਾਸਕਰ ਦੀ ਪੂਰਨ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਕੰਕੋਲ ਦਾ ਪ੍ਰਾਸ਼ਨ ਵੀ ਕਰੋ।

Verse 69

शतपत्रिकया पूजा पौषे मासि रवेः स्मृता । सहजं धूपमादिष्टं नैवेद्ये शुष्कली तथा

ਪੌਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਰਵਿ-ਦੇਵ ਦੀ ਸ਼ਤਪਤ੍ਰਿਕਾ (ਸੌ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਫੁੱਲ) ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ। ਸੁਗੰਧਿਤ ਸਹਜ ਧੂਪ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਸ਼ਕਲੀ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।

Verse 70

प्राशने पूर्वमुक्तानि सर्वाण्येव समाचरेत् । समाप्तौ च ततो दद्यात्षड्भागं गृहसंभवम्

ਪ੍ਰਾਸ਼ਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਹੀਆਂ ਸਭ ਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਸਮਾਪਤੀ ਉਪਰੰਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀ ਉਪਜ ਵਿੱਚੋਂ ਛੇਵਾਂ ਭਾਗ ਦਾਨ ਕਰੇ।

Verse 71

ब्राह्मणाय नृपश्रेष्ठ सर्वपापविशुद्धये । इष्टभोज्यं ततः कार्यं स्वशक्त्या पार्थिवोत्तम

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ (ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ) ਤਦ, ਹੇ ਪਾਰਥਿਵੋਤਮ, ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੁਚਿਕਰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 72

एवं तु कुरुते योऽत्र सप्तमीं भास्करोद्भवाम् । सर्वपापविनिर्मुक्तो निर्मलत्वं स गच्छति

ਜੋ ਕੋਈ ਇੱਥੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਭਾਸਕਰ-ਸੰਬੰਧੀ ਸਪਤਮੀ ਦਾ ਵਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਨਿਰਮਲਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 73

ब्राह्मणा ऊचुः । एवं पुरा वै कथिता रोहिताश्वाय धीमते । मार्कंडेन महाभाग तस्मात्त्वमपि तां कुरु

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਵਿਧੀ ਧੀਮਾਨ ਮਾਰਕੰਡੇ ਨੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਰੋਹਿਤਾਸ਼ਵ ਨੂੰ ਦੱਸੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਭਾਗ੍ਯਵਾਨ, ਤੂੰ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰ।’

Verse 74

येन संजायते सम्यक्पुरश्चरणमेव ते

ਜਿਸ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸੱਚਾ ਅਤੇ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪੁਰਸ਼ਚਰਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 75

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा पुष्पोऽपि द्विजसत्तमाः । तां चक्रे सप्तमीं हृष्टो यथा तेन निवेदिता

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਪੁਸ਼ਪ ਨੇ ਭੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਓਹੀ ਸਪਤਮੀ ਦਾ ਵਰਤ-ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 76

षड्भागं प्रददौ तस्मै ब्राह्मणाय महात्मने । स्ववित्तस्य गृहस्थस्य कुप्याकुप्यस्य कृत्स्नशः

ਉਸ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਨ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਭਾਗ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ—ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਸੰਪੱਤੀ, ਚਲ-ਅਚਲ ਅਤੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਵਸਤੂਆਂ ਸਮੇਤ।

Verse 77

सोऽपि जग्राह तद्वित्तं प्रहृष्टेनांतरात्मना । सुवर्णमणि रत्नानि संख्यया परिवर्जितम्

ਉਸ ਨੇ ਭੀ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਧਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ—ਸੋਨਾ, ਮਣੀਆਂ ਅਤੇ ਰਤਨ, ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ।

Verse 162

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये पुरश्चरणसप्तमीव्रतविधानवर्णनंनाम द्विषष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕਾਂਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿ-ਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਖੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ, “ਪੁਰਸ਼ਚਰਣ ਸਪਤਮੀ ਵਰਤ-ਵਿਧਾਨ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸੌ ਬਾਹਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।