Adhyaya 122
Nagara KhandaTirtha MahatmyaAdhyaya 122

Adhyaya 122

ਅਧਿਆਇ 122 ਸੂਤ–ਰਿਸ਼ੀ ਸੰਵਾਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਪਿਛਲੇ ਦੈਤ੍ਯ-ਵਧ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਕੇਦਾਰ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਪਾਪ-ਨਾਸ਼ਿਨੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਿਮਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾਦ੍ਵਾਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਕੇਦਾਰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋਇਆ। ਸੂਤ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਰਿਤੂ-ਧਰਮ ਹੈ: ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਹਿਮਾਲਈ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਰਫ਼ੀਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਅਗਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਹੋਰ ਥਾਂ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਸਨਿੱਧੀ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਦੀ ਪੂਰਕ ਵਿਵਸਥਾ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਹਿਰਣ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ ਦੈਤ੍ਯ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਕਰਕੇ ਪਦਚ੍ਯੁਤ ਇੰਦਰ ਗੰਗਾਦ੍ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਤਪ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਮਹਿਸ਼ (ਭੈਂਸ) ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਸਵੀਕਾਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ। ਇੰਦਰ ਦੇ ਆਗ੍ਰਹ ‘ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਲੋਕ-ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਉਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਫਟਿਕ ਵਰਗਾ ਨਿਰਮਲ ਕੁੰਡ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁੱਧ ਭਗਤ ਕੁੰਡ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੱਥ/ਦਿਸ਼ਾ-ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਜਲ ਪੀਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਵੰਸ਼ ਤੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੇਹ-ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਧਾਨ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਨਿਤ੍ਯ ਪੂਜਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦੇਵ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਕੇਦਾਰ’ ਰੱਖਦਾ ਹੈ (ਛੇਦਕ/ਵਿਦਾਰਕ ਅਰਥ ਨਾਲ) ਅਤੇ ਭਵ੍ਯ ਮੰਦਰ ਬਣਵਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਹਿਮਾਲੇ ਦਾ ਮਾਰਗ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਬੰਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਸੂਰਜ ਵ੍ਰਿਸ਼ਚਿਕ ਤੋਂ ਕੁੰਭ ਤੱਕ ਹੋਵੇ—ਤਦ ਸ਼ਿਵ ਆਨਰਤ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਰੂਪ-ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ, ਮੰਦਰ-ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਪੂਜਾ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ। ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਸ਼ਿਵ-ਸੰਨਿਧੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਰਿਤੂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਭਗਤੀ ਵੀ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਵਿਦਵਾਨ ਗੀਤ-ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਾਰਦ-ਉਧ੍ਰਿਤ ਪੰਕਤੀ ਵਿੱਚ ਕੇਦਾਰ-ਜਲ ਪਾਨ ਅਤੇ ਗਿਆ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ-ਜ੍ਞਾਨ ਤੇ ਪੁਨਰਜਨਮ-ਮੁਕਤੀ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਸੁਣਨਾ, ਪੜ੍ਹਨਾ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਵਾਉਣਾ ਵੀ ਪਾਪ-ਰਾਸ਼ੀ ਨਾਸ਼ ਕਰਕੇ ਕੁਲ ਦਾ ਉੱਧਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Shlokas

Verse 1

सूत उवाच । एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोस्मि द्विजोत्तमाः । यथा स निहतो देव्या महिषाख्यो दनूत्तमः

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮੋ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—ਕਿਵੇਂ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮਹਿਸਾ ਨਾਮਕ, ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਨਿਹਤ ਹੋਇਆ।

Verse 2

सांप्रतं कीर्तयिष्यामि कथां पातकनाशिनीम् । केदारसंभवां पुण्यां तां शृणुध्वं समाहिताः

ਹੁਣ ਮੈਂ ਪਾਪ-ਨਾਸਕ ਕਥਾ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਕਰਾਂਗਾ—ਕੇਦਾਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪੁਣ੍ਯਮਈ। ਤੁਸੀਂ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣੋ।

Verse 3

ऋषय ऊचुः । केदारः श्रूयते सूत गंगाद्वारे हिमाचले । स कथं चेह संप्राप्तः सर्वं विस्तरतो वद

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਸੂਤ, ਕੇਦਾਰ ਤਾਂ ਹਿਮਾਚਲ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾਦ੍ਵਾਰ ਤੇ ਹੋਣ ਦੀ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ? ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।

Verse 4

सूत उवाच । एतत्सत्यं गिरौ तस्मिन्स्वयंभूः संस्थितः प्रभुः । परं तत्र वसेद्देवो यावन्मासाष्टकं द्विजाः

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ—ਉਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਸਵਯੰਭੂ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਹੇ ਦਵਿਜੋ, ਉਹ ਦੇਵ ਉੱਥੇ ਕੇਵਲ ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਹੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 5

यावद्घर्मश्च वर्षा च तावत्तत्र वसेत्प्रभुः । शीतकाले पुनश्चात्र क्षेत्रे संतिष्ठते सदा

ਜਦ ਤੱਕ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਵਰਖਾ-ਰੁੱਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਤੱਕ ਪ੍ਰਭੂ ਉੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਰਦੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ, ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਦਾ ਹੀ ਅਡੋਲ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 6

ऋषय ऊचुः । किं तत्कार्यं वसेद्येन क्षेत्रे मासचतुष्टयम् । हिमाचले यथैवाष्टौ सूतपुत्र वदस्व नः

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕਿਹੜੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇ—ਅਤੇ ਓਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿਮਾਚਲ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ? ਹੇ ਸੂਤ-ਪੁੱਤਰ, ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ।

Verse 7

सूत उवाच । पूर्वं स्वायंभुवस्यादौ मनोर्दैत्यो महाबलः । हिरण्याक्षो महातेजास्तपोवीर्यसमन्वितः

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਹਿਲਾਂ, ਸਵਾਯੰਭੁਵ ਮਨਵੰਤਰ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਮਨੂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਬਲੀ ਦੈਤ ਸੀ—ਹਿਰਣ੍ਯਾਕ੍ਸ਼, ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ, ਤਪ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ।

Verse 8

तैर्व्याप्तं जगदेतद्धि निरस्य त्रिदशाधिपम् । यज्ञ भागाश्चदेवानां हृता वीर्यप्रभावतः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਜਗਤ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬਲ-ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਯਜ੍ਞ-ਭਾਗ ਵੀ ਛੀਨ ਲਏ।

Verse 9

अथ शक्रः सुरैः सार्धं गंगाद्वारं समाश्रितः । तपस्तेपे सुदुःखार्तो राज्यश्रीपरिवर्जितः

ਤਦੋਂ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਗੰਗਾਦ੍ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈ ਬੈਠਾ। ਘੋਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੋਂ ਵੰਞਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 10

तस्यैवं तप्यमानस्य तपस्तीव्रं महात्मनः । माहिषं रूपमास्थाय निश्चक्राम धरातलात्

ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੋਰ ਤਪ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਬਹੁਤ ਤੀਖੀ ਹੋ ਗਈ। ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਮਹਿਸ਼ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 11

स्वयमेव महादेवस्ततः शक्रमुवाच ह । केदारयामि मे शीघ्रं ब्रूहि सर्वं सुरोत्तम । दैत्यानामथ सर्वेषां रूपेणानेन वासव

ਤਦ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਆਪ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸੁਰੋਤਮ, ਮੈਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ। ਹੇ ਵਾਸਵ, ਇਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਨਾਸ ਕਰਾਂਗਾ।”

Verse 12

इन्द्र उवाच । हिरण्याक्षो महादैत्यः सुबाहुर्वक्र कन्धरः । त्रिशृंगो लोहिताक्षश्च पंचैतान्दारय प्रभो । हतैरेतैर्हतं सर्वं दानवानामसंशयम्

ਇੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹਿਰਣ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ ਮਹਾਦੈਤ ਹੈ; (ਅਤੇ) ਸੁਬਾਹੁ, ਵਕ੍ਰਕੰਧਰ, ਤ੍ਰਿਸ਼੍ਰਿੰਗ ਅਤੇ ਲੋਹਿਤਾਕ੍ਸ਼। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਨਾਸ ਕਰੋ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸੈਨਾ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।”

Verse 13

किमन्यैः कृपणैर्ध्वस्तैर्यैः किंचिन्नात्र सिध्यति । तस्य तद्वचनश्रुत्वा भगवांस्तूर्णमभ्यगात् । यत्र दानवमुख्योऽसौ हिरण्याक्षो महाबलः

“ਹੋਰ ਕੰਗਾਲ ਤੇ ਨਾਸ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨਾਲ ਕੀ ਲਾਭ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਸਿਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ?” ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਤੁਰੰਤ ਉੱਥੇ ਚਲ ਪਿਆ ਜਿੱਥੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ, ਮਹਾਬਲੀ ਹਿਰਣ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ ਸੀ।

Verse 14

अथ तं दूरतो दृष्ट्वा महिषं पर्वतोपमम् । आयातं रौद्ररूपेण दानवाः सर्वतश्च ते

ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੂਰੋਂ ਉਸ ਪਹਾੜ-ਸਮਾਨ ਮਹਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਰੌਦ੍ਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਨੇੜੇ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਤਦ ਉਹ ਦਾਨਵ ਸਭ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।

Verse 15

ततो जघ्नुश्च पाषाणैर्लगुडैश्च तथापरे । क्ष्वेडितास्फोटितांश्चक्रुस्तथान्ये बलगर्विताः

ਤਦ ਕੁਝ ਨੇ ਪੱਥਰਾਂ ਅਤੇ ਲਾਠੀਆਂ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕੀਤਾ; ਹੋਰ ਬਲ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਮੱਤੇ ਹੋਏ ਧਮਕੀ ਭਰੀਆਂ ਚੀਖਾਂ ਮਾਰਦੇ, ਤਾਲੀਆਂ ਵੱਜਾਉਂਦੇ ਤੇ ਉਂਗਲਾਂ ਚਟਖਾਉਂਦੇ ਰਹੇ।

Verse 16

अथवमन्य तान्देवः प्रहारं लीलया ददौ । यत्रास्ते दानवेन्द्रोऽसौ चतुर्भिः सचिवैः सह

ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਵਧੇ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਦਾਨਵ-ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਖੜਾ ਸੀ।

Verse 17

ततः शस्त्रं समुद्यम्य यावद्धावति सम्मुखः । तावच्छृंगप्रहारेण सोनयद्यमसादनम्

ਫਿਰ ਜਦ ਵੈਰੀ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੌੜਿਆ, ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿੰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਯਮ ਦੇ ਧਾਮ ਵੱਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।

Verse 18

हत्वा तं सचिवान्पश्चात्सुबाहुप्रमुखांश्च तान् । जघान हन्यमानोऽपि समन्ताद्दानवैः परैः

ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਫਿਰ ਸੁਬਾਹੁ ਆਦਿਕ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਘਾਰਿਆ; ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦਾਨਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚੌਫੇਰੋਂ ਹਮਲਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਢਾਹ ਦਿੰਦਾ ਗਿਆ।

Verse 19

न तस्य लगते क्वापि शस्त्रं गात्रे कथंचन । यत्नतोऽपि विसृष्टं च लब्धलक्षैः प्रहारिभिः

ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਉੱਤੇ ਕਿਤੇ ਵੀ, ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੋਈ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਸੀ; ਲੱਖੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਲਾ ਕੇ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨੇ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸੁੱਟਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ।

Verse 20

एवं पंच प्रधानास्तान्हत्वा दैत्यान्महेश्वरः । भूयो जगाम तं देशं यत्र शक्रो व्यवस्थितः । अब्रवीच्च प्रहष्टात्मा ततः शक्रं तपोन्वितम्

ਇਉਂ ਉਹ ਪੰਜ ਮੁੱਖ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਘਾਰ ਕੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਫਿਰ ਉਸ ਥਾਂ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਟਿਕਿਆ ਸੀ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਤਪੋਧਨ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੂੰ ਤਦ ਬੋਲਿਆ।

Verse 22

मत्तोऽन्यदपि देवेश वरं प्रार्थय वांछितम् । कैलासशिखरं येन गच्छामि त्वरयाऽन्वितः

ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਨਾਥ, ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਹੋਰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰ ਮੰਗੋ—ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਕੈਲਾਸ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਨੂੰ ਜਾ ਸਕਾਂ।”

Verse 23

इन्द्र उवाच । अनेनैव हि रूपेण तिष्ठ त्वं चात्र शंकर । त्रैलोक्यरक्षणार्थाय धर्माय च शिवाय च

ਇੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਇਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹੋ—ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਧਰਮ ਲਈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਮੰਗਲ ਲਈ।”

Verse 24

श्रीभगवानुवाच । एतद्रूपं मया शक्र कृतं तस्य वधाय वै । अवध्यः सर्वभूतानां यतोन्येषां मया हतः

ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ, ਇਹ ਰੂਪ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਵਧ ਲਈ ਹੀ ਧਾਰਿਆ ਸੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਅਵਧ੍ਯ ਸੀ—ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਹੋਰਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ।”

Verse 25

तस्मादत्रैव ते वाक्यात्स्थास्यामि सुर सत्तम । अनेनैव तु रूपेण मोक्षदः सर्वदेहिनाम्

ਇਸ ਲਈ, ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕਾਂਗਾ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸਭ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮੋਖਸ਼ ਦਾਤਾ ਹੋਵਾਂਗਾ।

Verse 26

एवमुक्त्वा विरूपाक्षश्चक्रे कुंडं ततः परम् । शुद्धस्फटिकसंकाशं सुस्वादुक्षीरवत्प्रियम्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਵਿਰੂਪਾਖ਼ਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁੰਡ ਬਣਾਇਆ; ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਸਫਟਿਕ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਜਲ ਦੁੱਧ ਵਾਂਗ ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਪ੍ਰਿਯ ਸੀ।

Verse 27

ततः प्रोवाच देवेन्द्रं मेघगंभीरया गिरा । शृण्वतां सर्वदेवानां भगवांस्त्रिपुरातकः

ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ ਨੇ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਣਦਿਆਂ, ਬੱਦਲ-ਗੱਜਣ ਵਰਗੀ ਗੰਭੀਰ ਵਾਣੀ ਨਾਲ ਦੇਵੇਂਦ੍ਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 28

यो मां दृष्ट्वा शुचिर्भूत्वा कुंडमेतत्प्रपश्यति । त्रिः पीत्वा वामसव्येन द्वाभ्यां चैव ततो जलम्

ਜੋ ਕੋਈ ਮੈਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਇਸ ਕੁੰਡ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰੇ; ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਇਸ ਦਾ ਜਲ ਪੀ ਕੇ, ਫਿਰ ਖੱਬੇ ਤੇ ਸੱਜੇ (ਹੱਥਾਂ) ਨਾਲ ਉਹ ਜਲ ਲੈ ਕੇ…

Verse 30

वामेन मातृकं पक्षं दक्षिणेनाथ पैतृकम् । उभाभ्यामथ चात्मानं कराभ्यां मद्वचो यथा

ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਮਾਤ੍ਰਿਕ ਪੱਖ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਪਿਤ੍ਰਿਕ ਪੱਖ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰੇ—ਜਿਵੇਂ ਮੇਰਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ।

Verse 31

इन्द्र उवाच । अहमागत्य नित्यं त्वां स्वर्गाद्वृषभवाहन । अत्रस्थं पूजयिष्यामि पास्यामि च तथोदकम्

ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਧ੍ਵਜ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਨਿੱਤ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਇਥੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤੁਹਾਡੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗਾ ਅਤੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਦਾ ਪਾਨ ਵੀ ਕਰਾਂਗਾ।”

Verse 32

के दारयामि यत्प्रोक्तं त्वया महिषरूपिणा । केदार इति नाम्ना त्वं ततः ख्यातो भविष्यसि

“ਤੁਸੀਂ ਮਹਿਸ਼-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਜੋ ਬਚਨ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਾਂਗਾ ਤੇ ਨਿਭਾਵਾਂਗਾ। ਇਸ ਲਈ ‘ਕੇਦਾਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੋਗੇ।”

Verse 33

श्रीभगवानुवाच । यद्येवं कुरुषे शक्र ततो दैत्यभयं न ते । भविष्यति परं तेजो गात्रे संपत्स्यतेऽखिलम्

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ, ਜੇ ਤੂੰ ਐਸਾ ਕਰੇਂਗਾ ਤਾਂ ਦਾਨਵਾਂ ਤੋਂ ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਭਯ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ। ਪਰਮ ਤੇਜ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਗਾਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪ ਜਾਵੇਗਾ।”

Verse 34

एवमुक्तः सहस्राक्षस्ततः प्रासादमुत्तमम् । तदर्थं निर्मयामास साध्वालोकं मनोहरम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਪਾ ਕੇ, ਸਹਸ੍ਰਾਖ਼ਸ਼ (ਇੰਦ੍ਰ) ਨੇ ਫਿਰ ਉਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਇਕ ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਬਣਵਾਇਆ—ਸੁੰਦਰ, ਮਨੋਹਰ ਅਤੇ ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ-ਯੋਗ।

Verse 35

ततः प्रणम्य तं देवमनुमन्त्र्य ततः परम् । जगाम निजमावासं मेरुशृंगाग्रसंस्थितम्

ਫਿਰ ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਯਥੋਚਿਤ ਮੰਤ੍ਰ-ਸਹਿਤ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 36

ततश्चागत्य नित्यं स स्वर्गाद्देवस्य शूलिनः । केदारस्य सुभक्त्याढ्यां पूजां चक्रे समाहितः

ਫਿਰ ਉਹ ਨਿੱਤ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਆ ਕੇ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਦੇਵ ਕੇਦਾਰ ਦੀ ਭਗਤੀ-ਭਰੀ ਪੂਜਾ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 37

मन्त्रोदकं च त्रिः पीत्वा ययौ ब्राह्मणसत्तमाः । कस्यचित्त्वथ कालस्य यावत्तत्र समाययौ

ਮੰਤ੍ਰ-ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਜਲ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪੀ ਕੇ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਚਲਿਆ ਗਿਆ; ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ ਉਹ ਮੁੜ ਉਸੇ ਥਾਂ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 38

तावद्धिमेन तत्सर्वं गिरेः शृंगं प्रपूरितम् । तच्च कुण्डं स देवश्च प्रासादेन समन्वितः

ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੱਕ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਸਾਰੀ ਹਿਮ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ ਸੀ; ਅਤੇ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁੰਡ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਵੀ, ਸੁੰਦਰ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਨਾਲ ਯੁਕਤ।

Verse 39

ततो दुःखपरीतात्मा भक्त्या परमया युतः । तां दिशं प्रणिपत्योच्चैर्जगाम निजमंदिरम्

ਤਦ ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ; ਉਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਉੱਚੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 40

एवमागच्छतस्तस्य गतं मासचतुष्टयम् । अपश्यतो महादेवं दिदृक्षागतचेतसः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਉਂਦਾ-ਜਾਂਦਾ ਰਹਿੰਦੇ ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਬੀਤ ਗਏ; ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਚਿੱਤ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ।

Verse 41

ततः प्राप्ते पुनर्विप्रा घर्मकाले हिमालये । संयातो दृक्पथं देवः स तथारूपसंस्थितः

ਫਿਰ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਜਦੋਂ ਹਿਮਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ ਦਾ ਮੌਸਮ ਮੁੜ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਦ ਦੇਵਤਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਪਥ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ—ਉਸੇ ਹੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਅਡੋਲ ਸਥਿਤ।

Verse 42

ततः पूजां विधायोच्चैश्चातुर्मास्यसमुद्भवाम् । गीतवाद्यादिकं चक्रे तत्पुरः श्रद्धयान्वितः

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਚਾਤੁਰਮਾਸ੍ਯ ਵਰਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੂਜਾ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਚੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਗੀਤ, ਵਾਜੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਰਪਣ ਕੀਤੇ।

Verse 43

अथ देवः समालोक्य तां श्रद्धां तस्य गोपतेः । प्रोवाच दर्शनं गत्वा भगवांस्त्रिपुरांतकः

ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ ਨੇ ਉਸ ਗੋਪਤੀ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦਰਸ਼ਨ ਦੇਣ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਬਚਨ ਕੀਤਾ।

Verse 44

परितुष्टोऽस्मि देवेश भक्त्या चानन्ययाऽनया । तस्मात्प्रार्थय दास्यामि यं कामं हृदिसंस्थितम्

“ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ, ਤੇਰੀ ਇਸ ਅਨਨ੍ਯ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਮੰਗ—ਜੋ ਇੱਛਾ ਤੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਹ ਦਿਆਂਗਾ।”

Verse 45

शक्र उवाच । तव प्रसादात्संजातं ममैश्वर्यमनुत्तमम् । यत्किंचित्त्रिषु लोकेषु तत्सर्वं गृहसंस्थितम्

ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਲਈ ਅਨੁੱਤਮ ਐਸ਼ਵਰ੍ਯ ਉਪਜਿਆ ਹੈ। ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਗ੍ਰਿਹ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਥਿਤ ਹੈ।”

Verse 46

तस्माद्यदि प्रसादं मे करोषि वृषभध्वज । वरं वा यच्छसि प्रीतस्तत्कुरुष्व वचो मम

ਇਸ ਲਈ, ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੇਂ, ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧ੍ਵਜ (ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਧ੍ਵਜਧਾਰੀ), ਜਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਕੋਈ ਵਰ ਦੇਵੇਂ—ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਪੂਰੀ ਕਰ।

Verse 47

पर्वतोऽयं भवेद्गम्यो मासानष्टौ सुरेश्वर । यावन्मीनस्थितो भानुः प्रगच्छति श्रुतं मया

ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰ, ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪਰਬਤ ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਗਮਨਯੋਗ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਜਦ ਤੱਕ ਭਾਨੁ ਮੀਨ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰ ਕੇ ਆਪਣਾ ਪਥ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 48

ततः परमगम्यश्च हिमपूरेण संवृतः । यदा स्याच्चतुरो मासान्यावत्कुम्भगतो रविः

ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਗਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਘਣੀ ਬਰਫ਼ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ, ਜਦ ਤੱਕ ਰਵਿ ਕੁੰਭ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

Verse 49

संजायतेऽप्यगम्यश्च ममापि त्रिपुरांतक । किं पुनः स्वल्पसत्त्वानां नरादीनां सुरेश्वर

ਹੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੀ ਅਗਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤਾਂ ਫਿਰ ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰ, ਨਰ ਆਦਿਕ ਕਮਜ਼ੋਰ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਕੀ ਗੱਲ?

Verse 50

तस्मात्स्वर्गेऽथ पाताले मर्त्ये वा त्रिदशेश्वर । कुरुष्वानेनरूपेण स्थितिं मासचतुष्टयम् । येन न स्यात्प्रतिज्ञाया हानिर्मम सुरेश्वर

ਇਸ ਲਈ—ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਮਰਤ੍ਯ ਲੋਕ ਵਿੱਚ—ਹੇ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ੇਸ਼ਵਰ, ਇਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਨਿਵਾਸ ਕਰ, ਤਾਂ ਜੋ ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰ, ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਤਿਜ्ञਾ ਦੀ ਹਾਨੀ ਨਾ ਹੋਵੇ।

Verse 51

सूत उवाच । ततो देवश्चिरं ध्यात्वा प्रोवाच बलसूदनम् । परं संतोषमापन्नो मेघनिर्घोषनिःस्वनम्

ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ: ਤਦੋਂ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਚਿਰ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਬਲਸੂਦਨ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਆ; ਪਰਮ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਵਾਣੀ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੱਜਣ ਵਰਗੀ ਗੂੰਜੀ।

Verse 52

आनर्तविषये क्षेत्रं हाटकेश्वरसंज्ञितम् । अस्मदीयं सहस्राक्ष विद्यते धरणीतले

ਆਨਰਤ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਡਾ ਹੈ, ਹੇ ਸਹਸ੍ਰਾਕਸ਼, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਦਯਮਾਨ ਹੈ।

Verse 53

तत्राहं वृश्चिकस्थेऽर्के सदा स्थास्यामि वासव । यावत्कुम्भस्य पर्यंतं तव वाक्यादसंशयम्

ਉੱਥੇ ਮੈਂ, ਹੇ ਵਾਸਵ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਵ੍ਰਿਸ਼ਚਿਕ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਤਦੋਂ ਤੋਂ ਕੁੰਭ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਸਦਾ ਨਿਵਾਸ ਕਰਾਂਗਾ—ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਕਰਕੇ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ।

Verse 54

तस्मात्तत्र द्रुतं गत्वा कृत्वा प्रासादमुत्तमम् । मम रूपं प्रतिष्ठाप्य कुरुपूजा यथोचिताम् । येन तत्र निजं तेजो धारयामि तवार्थतः

ਇਸ ਲਈ ਉੱਥੇ ਤੁਰੰਤ ਜਾ ਕੇ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਬਣਾਵੀਂ; ਮੇਰਾ ਰੂਪ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕਰੀਂ ਅਤੇ ਯਥੋਚਿਤ ਪੂਜਾ ਕਰੀਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੇਰੇ ਹਿਤ ਲਈ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਆਪਣਾ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜ ਧਾਰਨ ਕਰ ਸਕਾਂ।

Verse 55

सूत उवाच । एतच्छ्रुत्वा सहस्राक्षो देवदेवस्य शूलिनः । गत्वा तत्र ततश्चक्रे यद्देवेनेरितं वचः

ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ: ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸਹਸ੍ਰਾਕਸ਼, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਸ਼ੂਲਿਨ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਉੱਥੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਆਦੇਸ਼ ਹੋਇਆ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 56

प्रासादं निर्मयित्वाथ रूपं संस्थाप्य शूलिनः । कुण्डं चक्रे च तद्रूपं स्वच्छोदकसमावृतम्

ਮੰਦਰ ਦਾ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਬਣਵਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਸ਼ੂਲਿਨ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਰੂਪ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁੰਡ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਨਿਰਮਲ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 57

ततश्चाराधयामास पुष्पधूपानुलेपनैः । स्नात्वा कुण्डेऽपिबत्तोयं त्रिःकृत्वा च यथापुरा

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਪੁਸ਼ਪ, ਧੂਪ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਲੇਪਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ। ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਜਲ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪੀਆ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਤਨ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਆਇਆ ਹੈ।

Verse 58

एवं स भगवांस्तत्र शक्रेणाराधितः पुरा । समायातोऽत्र विप्रेंद्राः सुरम्यात्तु हिमाचलात्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਉੱਥੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਵੱਲੋਂ ਆਰਾਧਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅਤੇ ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਸੁੰਦਰ ਹਿਮਾਚਲ ਤੋਂ ਉਹ ਇੱਥੇ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਇਆ।

Verse 59

यस्तमाराधयेत्सम्यक्सदा मासचतुष्टयम् । हिमपातोद्भवे मर्त्यः स शिवाय प्रपद्यते

ਜੋ ਕੋਈ ਉਸ ਦੀ ਠੀਕ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਸਦਾ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰੇ—ਉਸ ਹਿਮ-ਜਨਿਤ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ—ਉਹ ਮਰਤਭੋਗੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 60

शेषकालेऽपि यः पूजां करोत्येव सुभक्तितः । स पापं क्षालयेत्प्राज्ञ आजन्ममरणांतिकम्

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੀ ਜੋ ਕੋਈ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨੋ, ਉਹ ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਰਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਧੋ ਕੇ ਮਿਟਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 61

तत्र गीतं प्रशंसंति नृत्यं चैव पृथग्विधम् । देवस्य पुरतः प्राज्ञाः सर्वशास्त्रविशारदाः

ਉੱਥੇ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਅੱਗੇ, ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਪ੍ਰਾਜ্ঞ ਜਨ ਪਵਿੱਤਰ ਗੀਤ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਦੇ ਅਨੇਕ ਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 62

अत्र श्लोकः पुरा गीतो नारदेन सुरर्षिणा । तद्वोऽहं कीर्तयिष्यामि श्रूयतां ब्राह्मणोत्तमाः

ਇੱਥੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ਲੋਕ ਗਾਇਆ ਸੀ। ਉਹੀ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਚਾਰਾਂਗਾ—ਸੁਣੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋਤਮੋ।

Verse 63

केदारे सलिलं पीत्वा गयापिडं प्रदाय च । ब्रह्मज्ञानमथासाद्य पुनर्जन्म न विद्यते

ਕੇਦਾਰ ਵਿੱਚ ਜਲ ਪੀ ਕੇ ਅਤੇ ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮ-ਜ੍ਞਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

Verse 64

एतद्वः सर्वमाख्यातं केदारस्य च संभवम् । आख्यानं ब्राह्मणश्रेष्ठाः सर्वपातकनाशनम्

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਕੇਦਾਰ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ-ਪ੍ਰਕਟਾਵੇ ਸਮੇਤ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਆਖਿਆਨ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 65

यश्चैतत्छृणुयात्सम्यक्पठेद्वा तस्य चाग्रतः । श्रावयेद्वापि वा विप्राः सर्वपातकनानम् । केदारस्य स पापौघैर्मुच्यते तत्क्षणान्नरः

ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣੇ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੜ੍ਹੇ, ਜਾਂ ਸੁਣਵਾਏ ਵੀ—ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ—ਇਹ ਵਰਣਨ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੇਦਾਰ ਸੰਬੰਧੀ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਤੋਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਉਸੇ ਖ਼ਿਨ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 294

कराभ्यां स पुमान्नूनं तारयेच्च कुलत्रयम् । अपि पापसमाचारं नरकेऽपि व्यव स्थितम्

ਉਹ ਪੁਰਖ ਆਪਣੇ ਹੀ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਤਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਪਾਪੀ ਆਚਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ।