Adhyaya 110

Verse 1

श्रीदेव्युवाच । नैतेष्वपि सुरश्रेष्ठ सर्वेषु भुवि मानवाः । अपि दीर्घायुषो भूत्वा स्नातुं शक्ताः कथंचन

ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਭਾਵੇਂ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਹੋਣ, ਤਬ ਵੀ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।

Verse 2

एतेषामपि साराणि मम तीर्थानि कीर्तय । येषु स्नातो नरः सम्यक्सर्वेषां लभते फलम्

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਸਾਰ-ਭੂਤ ਮੇਰੇ ਮੁੱਖ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਕਰ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 3

ईश्वर उवाच । एतेषां मध्यतो देवि तीर्थाष्टकमनुत्तमम् । अस्ति स्नातैर्नरैस्तत्र सर्वेषां लभ्यते फलम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅੱਠ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਇਕ ਅਤਿਉੱਤਮ ਸਮੂਹ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 4

नैमिषं चैव केदारं पुष्करं कृमिजांगलम् । वाराणसी कुरुक्षेत्रं प्रभासं हाटकेश्वरम्

ਨੈਮਿਸ਼, ਕੇਦਾਰ, ਪੁਸ਼ਕਰ, ਕ੍ਰਿਮਿਜਾਂਗਲ, ਵਾਰਾਣਸੀ, ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ, ਪ੍ਰਭਾਸ ਅਤੇ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ—ਇਹ ਅੱਠ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਹਨ।

Verse 5

अष्टास्वेतेषु यः स्नातः सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः । स स्नातः सर्वतीर्थेषु सत्यमेतन्मयोदितम्

ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੱਠਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੋਈ ਯਥਾਵਿਧੀ, ਅਡੋਲ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸੱਚ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਹੈ।

Verse 6

श्रीदेव्युवाच । कलिकाले महादेव भविष्यति कथंचन । स्नानं तस्मान्मम ब्रूहि यत्सारं तीर्थमेव हि

ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇਗੀ? ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਉਹੀ ਤੀਰਥ ਦੱਸੋ ਜੋ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਾਰ-ਭੂਤ ਹੈ।

Verse 7

अष्टानामपि चैतेषां देवदेव त्रिलोचन । यद्यहं वल्लभा भक्ता तथा चित्तानुवर्तिनी

“ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ! ਜੇ ਮੈਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰਿਯਾ, ਭਗਤ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੱਠ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ…”

Verse 8

ईश्वर उवाच । अष्टानामपि देवेशि क्षेत्राणामस्ति चोत्तमम् । एतेषामपि तत्क्षेत्रं हाटकेश्वरसंज्ञितम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੱਠ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ। ਉਹ ਖੇਤਰ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।”

Verse 9

यत्र सर्वाणि क्षेत्राणि संस्थितानि ममाज्ञया । तथान्यानि च तीर्थानि कलिकालेऽपि संस्थिते

ਜਿੱਥੇ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਅਤੇ ਹੋਰ ਤੀਰਥ ਵੀ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਭੀ ਅਡੋਲ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 10

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्क्षेत्रं सेव्यमेव हि । मानुषैर्मोक्षमिच्छद्भिः सत्यमेतन्म योदितम्

ਇਸ ਲਈ, ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਹੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮੋਖਸ਼ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸੇਵਣ—ਇਹ ਸੱਚ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਹੈ।

Verse 11

सूत उवाच । एतद्वः सर्वमाख्यातमष्टषष्टिसमुद्भवम् । समुच्चयं द्विजश्रेष्ठा नामदेवसमन्वितम्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—ਅਠਾਹਠ (ਤੀਰਥਾਂ) ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਇਹ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਹੈ।”

Verse 13

यश्चैतत्पठते भक्त्या ह्यष्टषष्टिसमुद्भवम् । स्नानजं लभते पुण्यं शृण्वानः श्रद्धयान्वितः

ਜੋ ਕੋਈ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਅਠਾਹਠ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਇਹ ਵਰਣਨ—ਉਹ ਸਨਾਨ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਹੀ ਪੁੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 110

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्य ऽष्टषष्टितीर्थमाहात्म्यवर्णनंनाम दशोत्तरशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਗ੍ਰੰਥ, ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ-ਖੇਤਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ “ਅਠਾਹਠ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਇਕ ਸੌ ਦਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।