Adhyaya 9

Verse 1

उलूक उवाच । इतिदमुक्तमखिलं पूर्वजन्मसमुद्भवम् । स्वरूपमायुषो हेतुः कौशिकत्वस्य चेति मे

ਉਲੂਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵ ਜਨਮ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ—ਮੇਰਾ ਅਸਲ ਸਰੂਪ, ਮੇਰੀ ਆਯੁ ਦਾ ਕਾਰਣ, ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਕੌਸ਼ਿਕ ਬਣਨ ਦਾ ਭੇਦ ਵੀ।”

Verse 2

इत्युक्त्वा विरते तस्मिन्पुरूहूतसनामनि । नाडीजंघो बको मित्रमाह तं दुःखितो वचः

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਜਦੋਂ ਪੁਰੂਹੂਤ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਉਹ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਨਾਡੀਜੰਘ—ਬਕਾ (ਕਰੌਂਚ/ਬਗਲਾ)—ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।

Verse 3

नाडीजंघ उवाच । यदर्थं वयमायातास्तन्न सिद्धं महामते । कार्यं तन्मरणं नूनं त्रयाणामप्युपागतम्

ਨਾਡੀਜੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ, ਜਿਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਅਸੀਂ ਆਏ ਸੀ, ਉਹ ਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਉਹੀ ‘ਕਾਰਜ’ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮੌਤ ਬਣ ਕੇ ਸਾਡੇ ਤਿੰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਆ ਪਿਆ ਹੈ।”

Verse 4

इंद्रद्युम्नापरिज्ञाने भद्रकोऽयं मुमूर्षति । तस्यानु मित्रं मार्कंडस्तं चान्वहमपि स्फुटम्

ਇੰਦ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਭਦ੍ਰਕਾ ਮਰਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਉਸ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਮਾਰਕੰਡ ਵੀ—ਹਾਂ, ਸਾਫ਼ ਹੀ—ਉਸੇ ਰਾਹ (ਮੌਤ ਵੱਲ) ਚੱਲ ਪਵੇਗਾ।

Verse 5

मित्रकार्ये विनिर्वृत्ते म्रियमाणं निरीक्षते । यो मित्रं जीवितं तस्य धिगस्निग्धं दुरात्मनः

ਜਦ ਮਿੱਤਰ ਦਾ ਕੰਮ ਸਿਰੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਵੇ ਤੇ ਕੋਈ ਉਸ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਮਰਦਾ ਵੇਖਦਾ ਹੀ ਰਹੇ—ਉਸ ਕਠੋਰ-ਹਿਰਦੇ, ਦੁਸ਼ਟ-ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਧਿਕਕਾਰ ਹੈ।

Verse 6

तदेतावनुयास्यामि म्रियमाणावहं द्विज । आपृच्छे त्वां नमस्कार आश्लेषश्चाथपश्चिमः

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮੌਤ ਤੱਕ ਵੀ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ—ਨਮਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੇਰਾ ਆਖ਼ਰੀ ਆਲਿੰਗਨ।

Verse 7

प्रतिज्ञातमनिष्पाद्य मित्रस्याभ्यागतस्य च । कथंकारं न लज्जंते हताशा जीवितेप्सवः

ਜੋ ਜੀਵਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਪਰ ਆਸ ਗੁਆ ਬੈਠੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਆਏ ਹੋਏ ਸਹਾਇਤਾ-ਯਾਚਕ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਵਾਅਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾ ਕਰਕੇ ਵੀ ਕਿਵੇਂ ਲੱਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ?

Verse 8

तस्माद्वह्निं प्रवेक्ष्यामि सार्धमाभ्यामसंशयम् । आपृष्टोऽस्यधुना स्नेहान्मम देहि जलांजलिम्

ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਸਮੇਤ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ। ਹੁਣ ਸਨੇਹ ਕਰਕੇ ਵਿਦਾ ਮੰਗੀ ਹੈ—ਮੈਨੂੰ ਵਿਦਾਈ ਲਈ ਜਲਾਂਜਲੀ ਦਿਓ।

Verse 9

इत्युक्तवत्युलूकोऽसौ नाडीजंघे सगद्गदम् । साश्रुनेत्रं स्थिरीभूय प्राह वाचं सुधासमुचम्

ਇਹ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਉੱਲੂ—ਟੰਗਾਂ ਕੰਬਦੀਆਂ, ਬੋਲ ਗਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਅਟਕਿਆ—ਅੱਖਾਂ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।

Verse 10

उलूक उवाच । मयि जीवति मित्रे मे भवान्मरणमेति च । अद्यप्रभृति कस्तर्हि हृदा मम लभिष्यति

ਉਲੂਕ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਮੈਂ—ਤੇਰਾ ਮਿੱਤਰ—ਜੀਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਤੂੰ ਮੌਤ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ! ਅੱਜ ਤੋਂ ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਸੱਚਾ ਸਾਥੀ ਕੌਣ ਮਿਲੇਗਾ?”

Verse 11

अस्त्युपायो महानत्र गन्धमादनपर्वते । मत्तश्चिरायुर्मित्रोस्ति गृध्रः प्राणसमः सुहृत्

“ਇੱਥੇ ਇਕ ਮਹਾਨ ਉਪਾਅ ਹੈ—ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ। ਉੱਥੇ ਮੇਰਾ ਇਕ ਚਿਰੰਜੀਵੀ ਮਿੱਤਰ ਹੈ, ਗਿੱਧ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਵਰਗਾ ਪਿਆਰਾ ਸੁਹਿਰਦ ਹੈ।”

Verse 12

स विज्ञास्यति वोऽभीष्टमिंद्रद्युम्नं महीपतिम् । इत्युक्त्वा पुरतस्तस्थावुलूकः स च भूपतिः

“ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨੋਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਏਗਾ—ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਬਾਰੇ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਲੂਕ ਅੱਗੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਵੀ (ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਣ ਲਈ) ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ।

Verse 13

मार्कंडेयो बकश्चैव प्रययुर्गंधमादनम् । तमायांतमथालोक्य वयस्यं पुरतः स्थितम्

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਅਤੇ ਬਕ ਵੀ ਗੰਧਮਾਦਨ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ। ਜਦ ਉਹ ਨੇੜੇ ਆਏ, ਤਾਂ ਅੱਗੇ ਖੜੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ (ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ)।

Verse 14

स्वकुलायात्प्रहृष्टोऽसौ गृध्रः संमुखमाययौ । कृतसंविदसौ पूर्वं स्वागतासनभोजनैः

ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਹ ਗਿੱਧ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਦਰ-ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ—ਸੁਆਗਤ, ਆਸਨ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ।

Verse 15

उलूकं गृध्रराजश्च कार्यं पप्रच्छ तं तथा । म चाचख्यावयं मित्रं बको मेऽस्य मुनिः किल

ਗਿਧਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਲੂਕ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਆਉਣ ਦੇ ਕਾਰਜ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਤਦ ਉਲੂਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਸਾਡਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਹ ਬਕਾ—ਜਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇੱਕ ਮੁਨੀ ਹੈ।”

Verse 16

मुनेरपि तृतीयोऽयं मित्रं चार्थोयमुद्यतः । इंद्रद्युम्नपरिज्ञाने स्वयं जीवति नान्यथा

“ਇਹ ਮੁਨੀ ਦਾ ਵੀ ਤੀਜਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਹੀ ਸਾਡਾ ਨਿਯਤ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ: ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਜੀਊਂਦਾ ਹੈ—ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ।”

Verse 17

वह्निं प्रवेक्ष्यते व्यक्तमयं तदनु वै वयम् । मया निषिद्धोऽयं ज्ञात्वा त्वां चिरंतनमात्मना

“ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਅਸੀਂ ਵੀ (ਉਸੇ ਰਾਹ) ਚੱਲ ਪਵਾਂਗੇ। ਤੈਨੂੰ ਚਿਰੰਤਨ ਤੇ ਸੱਚੇ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲਾ ਜਾਣ ਕੇ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਹੈ।”

Verse 18

तच्चेज्जानासि तं ब्रूहि चतुर्णां देहि जीवितम् । सरं क्ष्याप्नुहि सत्कीर्तिं क्षयं चाखिलपाप्मनः

ਜੇ ਤੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਦੱਸ ਦੇ। ਸਾਡੇ ਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਬਖ਼ਸ਼; ਅਤੇ ਤੂੰ ਪੁੰਨ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ, ਉੱਚੀ ਕੀਰਤੀ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਪੂਰਨ ਨਾਸ।

Verse 19

गृध्र उवाच । षट्पंचाशद्व्यतीता मे कल्पा जातस्य कौशिक । न दृष्टो न श्रुतोऽस्माभिरिंद्रद्युम्नो महीपतिः

ਗਿਧ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਕੌਸ਼ਿਕ, ਮੇਰੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਛੱਪਨ ਕਲਪ ਬੀਤ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਪਰ ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਰਾਜਾ ਨਾ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।”

Verse 20

तच्छ्रुत्वा विस्मयाविष्ट इंद्रद्युम्नोऽपि दुःखितः । पप्रचछ जीविते हेतुमतिमात्रे विहंगमम्

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਵੀ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਅਤਿ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੀਰਘ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕਾਰਣ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 21

गृध्र उवाच । श्रृणु भद्रै पुरा जातो मर्कटोऽहं च चापलः । आसं कदाचिदभवद्वसंतोऽथ ऋतुः क्रमात्

ਗਿਧ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਸੁਣੋ, ਹੇ ਭਦ੍ਰ ਪੁਰਖ! ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਚੰਚਲ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ ਬਾਂਦਰ ਜਨਮਿਆ ਸੀ। ਇਕ ਵਾਰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਆ ਪਹੁੰਚੀ।’

Verse 22

तत्राग्रे देवदेवस्य वनमध्ये शिवालये । भवोद्भवस्य पुरतो जगद्योगेश्वराभिधे

ਉੱਥੇ ਅੱਗੇ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਸ਼ਿਵਾਲੇ ਵਿੱਚ—ਭਵੋਦਭਵ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ—ਜੋ ਜਗਦਯੋਗੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ,

Verse 23

चतुर्दशीदिने हस्तनक्षत्रे हर्षणाभिधे । योगे चैत्रे सिते पक्ष आसीद्दमनकोत्सवः

ਚੌਦਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ, ਹਸਤ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ, ਹਰਸ਼ਣ ਨਾਮਕ ਯੋਗ ਵਿੱਚ—ਚੈਤਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੌਰਾਨ—ਦਮਨਕ ਦਾ ਉਤਸਵ ਸੀ।

Verse 24

अत्र सौवर्ण्यदोलायां लिंग आरोपिते जनैः । निशायामधिरूह्याऽहं दोलां तां च व्यचालयम्

ਇੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸੁਵਰਨ ਝੂਲੇ ਉੱਤੇ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਮੈਂ ਉਸ ਝੂਲੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਝੁਲਾਇਆ।

Verse 25

निसर्गाज्जतिचापल्याच्चिरकालं पुनःपुनः । अथ प्रभात आयाता जनाः पूजाकृते कपिम्

ਮੇਰੀ ਜਨਮਜਾਤ ਬਾਂਦਰ-ਸੁਭਾਉ ਦੀ ਚੰਚਲਤਾ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵਾਰੰਵਾਰ ਉਹੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ ਲੋਕ ਪੂਜਾ ਲਈ ਆਏ ਅਤੇ ਬਾਂਦਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ।

Verse 26

दोलाधिरूढमालोक्य लकुटैर्मां व्यताडयन् । दोलासंस्थित एवाहं प्रमीतः शिवमंदिरे

ਮੈਨੂੰ ਝੂਲੇ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਲੱਕੜੀਆਂ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲੱਗੇ। ਝੂਲੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਹੀ ਮਰ ਗਿਆ।

Verse 27

तेषां प्रहारैः सुदृढैर्बहुभिर्वज्रदुःसहैः । शिवांदोलनमाहात्म्याज्जातोऽहं नृपमंदिरे

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਘਾਟੇ—ਬਹੁਤ ਕਠੋਰ, ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਵਜਰ ਵਾਂਗ ਅਸਹਿ—ਸਹਿ ਕੇ ਵੀ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਝੂਲਾ-ਵਿਧਾਨ (ਆਂਦੋਲਨ) ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲਿਆ।

Verse 28

काशीश्वरस्य तनयः प्रतीतोऽस्मि कुशध्वजः । जाति स्मरस्ततो राज्ये क्रमात्प्राप्याहमैश्वरम्

ਮੈਂ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਕੁਸ਼ਧਵਜ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਾਂ। ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਰਵਭੌਮ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 29

कारयामि धरापृष्ठे चैत्रे दमनकोत्सवम् । यता यथा दोलयति शिवं दोलास्थितं नरः

ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚੈਤਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਦਮਨਕ ਦਾ ਉਤਸਵ ਕਰਵਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਝੂਲੇ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਝੁਲਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ…

Verse 30

तथा तथाऽशुभं याति पुण्यमायाति भद्रक । शिवदीक्षामुपागम्याखिलसंस्कारसंस्कृतः

ਇਸੇ ਹੀ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਅਸ਼ੁਭਤਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਆ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਭਦ੍ਰਕ; ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਵ-ਦੀਖਿਆ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 31

शिवाचार्यैर्विमुक्तोऽहं पशुपाशैस्तदागमात् । निर्वाहदीक्षापर्यंतान्संस्कारान्प्राप्य सर्वतः

ਸ਼ੈਵ ਆਚਾਰਿਆਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਆਗਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪਸ਼ੁ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ (ਪਸ਼ੁਪਾਸ) ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਮੈਂ ਨਿਰਵਾਹ-ਦੀਖਿਆ ਤੱਕ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ।

Verse 32

आराधयामि देवेशं प्रत्यक्चित्तमुमापतिम् । समस्तक्लेशविच्छेदकारणं जगतां गुरुम्

ਮੈਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ—ਉਮਾਪਤੀ—ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਅੰਦਰ ਮੁੜੇ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਸਭ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਛੇਦਨ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ, ਜਗਤਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਹੈ।

Verse 33

चित्तवृत्तिनिरोधेन वैराग्याभ्यासयोगतः । जपन्नुद्गीतमस्यार्थं भावयन्नष्टमं रसम्

ਚਿੱਤ ਦੀਆਂ ਵ੍ਰਿੱਤੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਵੈਰਾਗ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਯੋਗ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਉਦਗੀਤ ਜਪਿਆ; ਉਸ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਧਰ ਕੇ ‘ਅੱਠਵੇਂ ਰਸ’—ਅਤੀਤ ਆਤਮਿਕ ਸਵਾਦ—ਨੂੰ ਪਾਲਿਆ।

Verse 34

ततो मां प्रणिधानेनाभ्यासेन दृढभूमिना । अन्तरायानुपहतं ज्ञात्वा तुष्टोऽब्रवीद्धरः

ਫਿਰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਭੂਮੀ ਵਾਲੇ ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਪ੍ਰਣਿਧਾਨ ਨਾਲ, ਮੈਨੂੰ ਅੰਤਰਾਯਾਂ ਤੋਂ ਅਣਘਾਇਲ ਜਾਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਹਰ ਨੇ ਕਿਹਾ।

Verse 35

ईश्वर उवाच । कुशध्वजाहं तुष्टोद्य वरं वरय वांछितम् । न हीदृशमनुष्ठानं कस्याप्यस्ति महीतले

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਕੁਸ਼ਧਵਜ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਜੋ ਵਰ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਮੰਗ ਲੈ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਵੀ ਐਸਾ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਨਹੀਂ।”

Verse 36

श्रुत्वेत्युक्तो मया शम्भुर्भूयासं ते गंणो ह्यहम् । अनेनैव शरीरेण तथेत्येवाह गां प्रभुः

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਗਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਜਾਵਾਂ।” ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤਥਾਸਤੁ—ਇਸੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਹੀ।”

Verse 37

ततः कैलासमानीय विमानं मम चादिशत् । सर्वरत्नमयं दिव्यं दिव्याश्चर्यसमावृतम्

ਫਿਰ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਕੈਲਾਸ ਲੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਨਿਯਤ ਕੀਤਾ—ਸਭ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ, ਅਲੌਕਿਕ, ਅਚੰਭਿਆਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 38

विचरामि प्रतीतोऽहं तदारूढो यदृच्छया । अथ काले कियन्मात्रे व्यतीतेऽत्रैवं पर्वते

ਉਸ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਮੈਂ ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਫਿਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਸੀ। ਫਿਰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਇਸੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਬੀਤਿਆ ਤਾਂ ਅਗਲਾ ਘਟਿਤ ਹੋਇਆ।

Verse 39

गवाक्षाधिष्ठितोऽपश्यं वसंते मुनिकन्यकाम् । प्रवाति दक्षिणे वायौ मदनाग्निप्रदीपितः

ਗਵਾਖ਼ੇ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ, ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇੱਕ ਮੁਨੀ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਜਦ ਦੱਖਣੀ ਪਵਨ ਵਹਿਣ ਲੱਗਾ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕਾਮ ਦੀ ਅੱਗ ਭੜਕ ਉਠੀ।

Verse 40

अग्निवेश्यसुतां भद्र विवस्त्रां जलमध्यगाम् । उद्भिन्नयौवनां श्यामां मध्यक्षामां मृगेक्षणाम्

ਹੇ ਭਦ੍ਰ ਪੁਰਖ! ਉਹ ਅਗ્નਿਵੇਸ਼੍ਯ ਦੀ ਧੀ ਸੀ—ਵਸਤ੍ਰ ਰਹਿਤ, ਜਲ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚ ਖੜੀ; ਨਵ-ਯੌਵਨ ਨਾਲ ਖਿੜੀ ਹੋਈ, ਸ਼ਿਆਮ ਵਰਣ, ਮੱਧ ਸੁਕੜੀ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਗ-ਨੇਤ੍ਰੀ।

Verse 41

विस्तीर्णजघनाभोगां रंभोरुं संहतस्तनीम् । तामंकुरितलावण्यां जलसेका दिवाग्रतः

ਉਸ ਦੇ ਜਘਨ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਰੰਭਾ ਵਰਗੀਆਂ ਜੰਘਾਂ, ਅਤੇ ਸਤਨ ਘਣੇ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ। ਉਸ ਦਾ ਲਾਵਣ੍ਯ ਅੰਕੁਰ ਵਾਂਗ ਨਵਾਂ ਉੱਗਿਆ ਜਾਪਦਾ ਸੀ, ਜਦ ਉਹ ਦਿਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਲ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।

Verse 42

प्रोन्निद्रपंकजमुखीं वर्णनीयतमाकृतिम् । यथाप्रज्ञानयाथात्म्याद्विद्विद्भिरपि वर्णिनीम्

ਉਸ ਦਾ ਮੁਖ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੜੇ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਸਤੁਤਿ-ਯੋਗ। ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸੁਰਤ ਨੂੰ, ਯਥਾਰਥ ਬੁੱਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਦਵਾਨ ਭੀ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।

Verse 43

प्रोद्यत्कटाक्षविक्षेपैः शरव्रातैरिव स्मरः । स्वयं तदंगमास्थाय ताडयामास मां दृढम्

ਉਸ ਦੀਆਂ ਉੱਠਦੀਆਂ ਕਟਾਖ਼ਾਂ ਦੇ ਛਿਟਕਿਆਂ ਨਾਲ—ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਵਾਂਗ—ਕਾਮਦੇਵ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਠੋਰਤਾ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।

Verse 44

वयस्यासंवृचामेवं खेलमानां यदृच्छया । अवतीर्याहमहरं विमानान्मदनातुरः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਖੇਡ ਰਹੀਆਂ ਸਨ; ਤਦ ਯਦ੍ਰਿਚ্ছਾ ਮੈਂ ਵਿਮਾਨ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰ ਆਇਆ, ਅਤੇ ਕਾਮ-ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਮੌਕਾ ਪਾ ਲਿਆ।

Verse 45

सा गृहीता मया दीर्घं प्रकुर्वाणा महास्वनम् । तातेति च विमानस्था रुरोदातीव भद्रक

ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਫੜੇ ਰੱਖਿਆ; ਉਹ ਮਹਾਨ ਨਾਦ ਨਾਲ ਚੀਖ ਉਠੀ। ‘ਤਾਤਾ!’ ਕਹਿ ਕੇ, ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਉਹ ਅਸਹਾਇ ਜਿਹੀ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ—ਹੇ ਭਦ੍ਰਕ।

Verse 46

ततो वयस्यास्ता दीना मुनिमाहुः प्रधाविताः । वैमानिकेन केनापि ह्रियते तव पुत्रिका

ਤਦ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੁਖੀ ਸਹੇਲੀਆਂ ਦੌੜਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮੁਨੀ ਕੋਲ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ: ‘ਕਿਸੇ ਵਿਮਾਨੀਕ ਸੱਤਾ ਵੱਲੋਂ ਤੇਰੀ ਧੀ ਨੂੰ ਹਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ!’

Verse 47

रुदन्तीं भगवन्नेतां त्राह्युत्तिष्ठेति सर्वतः । तासां तदाकर्ण्य वचो मुनिर्भद्रतपोनिधिः

‘ਭਗਵਨ, ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ—ਇਹ ਰੋ ਰਹੀ ਹੈ! ਤੁਰੰਤ ਉੱਠੋ!’ ਉਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਦ੍ਰ ਤਪੋਨਿਧਿ ਮੁਨੀ ਨੇ (ਕਰਵਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ)।

Verse 48

अग्निवेश्योऽभ्यगात्तस्या व्योमन्युपपदं त्वरन् । तिष्ठतिष्ठेति मामुक्त्वा संस्तभ्य तपसा गतिम्

ਤਦ ਅਗ્નਿਵੇਸ਼੍ਯ ਆਕਾਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਤੁਰੰਤ ਦੌੜਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਮੈਨੂੰ ‘ਠਹਿਰੋ, ਠਹਿਰੋ!’ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਪ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਗਤੀ ਰੋਕ ਦਿੱਤੀ।

Verse 49

ततः प्रकुपितः प्राह मुनिमामति दुःसहम् । अग्निवेश्य उवाच । यस्मान्मदीया तनया मांसपेशीव ते हृता

ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭੜਕ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਅਸਹਿਨ ਬਚਨ ਕਹੇ। ਅਗ್ನਿਵੇਸ਼੍ਯ ਬੋਲੇ: ‘ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਤੂੰ ਮਾਸ ਦੇ ਲੋਥੜੇ ਵਾਂਗ ਹਰਨ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ…’

Verse 50

गृध्रेणेवाऽधुना व्योम्नि तस्माद्गध्रो भव द्रुतम् । अनिच्छंती मदीयेयं सुता बाला तपस्विनी

ਜਿਵੇਂ ਹੁਣ ਗਿਧ ਉਸ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਲੈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਤੁਰੰਤ ਗਿਧ ਬਣ ਜਾ! ਮੇਰੀ ਇਹ ਧੀ—ਅਨਿਚ্ছੁਕ, ਨਿੱਕੀ ਤਪਸਵਿਨੀ ਬਾਲਾ—ਹਰ ਲਈ ਗਈ ਹੈ।

Verse 51

त्वया हृताधुनास्यैतत्फलमाप्नुहि दुर्मते । इत्याकर्ण्य भयाविष्टो लज्जयाधोमुखो मुनेः

ਤੂੰ ਹੀ ਹੁਣ ਇਸ ਨੂੰ ਹਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਟ-ਬੁੱਧੀਏ, ਇਸ ਕਰਤੂਤ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗ! ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲੱਜਾ ਕਰਕੇ ਮੁਨੀ ਅੱਗੇ ਮੂੰਹ ਨੀਵਾਂ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 52

पादौ प्रगृह्य न्यपतं रुदन्नतितरां तदा । न मयेयं परिज्ञाय हृता नाद्यापि धर्षिता

ਤਦ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਰੋਇਆ: “ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ; ਇਹ ਹਰ ਲਈ ਗਈ, ਅਤੇ ਅਜੇ ਤੱਕ ਇਸ ਦੀ ਅਬਰੂ ਨਹੀਂ ਲੁੱਟੀ ਗਈ।”

Verse 53

प्रसादं कुरु ते शापं व्यावर्तय तपोनिधे । प्रणतेषु क्षमावन्तो निसर्गेण तपोधनाः

ਹੇ ਤਪ-ਨਿਧਾਨ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ; ਆਪਣਾ ਸ਼ਾਪ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਵੋ। ਕਿਉਂਕਿ ਤਪ ਵਿੱਚ ਧਨੀ ਮਹਾਤਮਾ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਹੀ ਨਮ੍ਰ ਹੋ ਕੇ ਆਏ ਹੋਇਆਂ ਨੂੰ ਖਿਮਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 54

भवंति संतस्तद्गृध्रो मा भवेयं प्रसीद मे । इति प्रपन्नेन मया प्रणतोऽसौ महामुनिः

ਸੰਤ ਜਨ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਦਇਆਲੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਗਿਧ ਨਾ ਬਣਾਂ; ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਰਨ ਆ ਕੇ ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਮੁਨੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 55

प्रसन्नः प्राह नो मिथ्या मम वाक्यं भवेत्क्वचित् । किं त्विंद्रद्युम्नभूपालपरिज्ञाने सहायताम्

ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਕਦੇ ਵੀ ਝੂਠੇ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੇ। ਪਰ, ਰਾਜਾ ਇੰਦਰਦਯੁਮਨ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ।"

Verse 56

यदा यास्यसि शापस्य तदा मुक्तिमवाप्स्यसि

"ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਸਰਾਪ ਭੋਗ ਲਵੋਗੇ, ਤਦ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗੀ।"

Verse 57

इत्युक्त्वा स मुनिः प्रायाद्गृहीत्वा निजकन्यकाम् । अखण्डशीलां स्वावासमहं गृध्रोऽभवं तदा

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੀ ਪਵਿੱਤਰ ਧੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਚਲੇ ਗਏ। ਅਤੇ ਉਸੇ ਪਲ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਗਿਰਝ ਬਣ ਗਿਆ।

Verse 58

एवं तदा दमनकोत्सव ईश्वरस्य आंदोलनेन नृपवेश्मनि मेऽवतारः । शम्भोर्गणत्वमभवच्च तथाग्निवेश्यशापेन गृध्र इह भद्र तवेदमुक्तम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਦਮਨਕ ਉਤਸਵ ਅਤੇ ਈਸ਼ਵਰ ਦੇ ਝੂਲਣ ਦੌਰਾਨ, ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਰਾਜੇ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਮੈਂ ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਗਣ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਹੇ ਭੱਦਰ, ਅਗਨੀਵੇਸ਼ ਦੇ ਸਰਾਪ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਗਿਰਝ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।