Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 57
Devanagari script
इति वीरवचः श्रुत्वा बृहत्कटिपयोधरा । सव्रीडं सस्मितापांगनिर्मोक्षमिदमब्रवीत्
Transliteration
iti vīravacaḥ śrutvā bṛhatkaṭipayodharā | savrīḍaṃ sasmitāpāṃganirmokṣamidamabravīt
Translation
ਵੀਰ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਟਿ ਅਤੇ ਭਰਪੂਰ ਸਤਨਾਂ ਵਾਲੀ ਕਨਿਆ ਨੇ ਲਾਜ ਨਾਲ, ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਾਨ ਸਮੇਤ, ਤਿਰਛੀ ਨਿਗਾਹ ਨਰਮ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕਿਹਾ।
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इत्यादि-उद्धरणसूचक (quotative particle)
वीरवचःthe hero’s words
वीरवचः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवीर (प्रातिपदिक) + वचस् (प्रातिपदिक)
Formसमास: वीरस्य वचः (षष्ठी-तत्पुरुष); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootश्रु (धातु)
Formकृदन्त; क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव
बृहत्कटिपयोधराshe who had a broad waist and breasts
बृहत्कटिपयोधरा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootबृहत् (प्रातिपदिक) + कटि (प्रातिपदिक) + पयोधर (प्रातिपदिक)
Formसमास (बहुव्रीहि): बृहती कटिः पयोधराश्च यस्याः सा; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सव्रीडम्with modesty
सव्रीडम्:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootव्रीडा (प्रातिपदिक) + स (उपसर्गार्थ)
Formअव्ययीभाव: व्रीडया सह (with modesty); क्रियाविशेषण (adverb)
सस्मितापाङ्गनिर्मोक्षम्with a smiling sidelong glance
सस्मितापाङ्गनिर्मोक्षम्:
Kriya-vishesana (Manner/क्रियाविशेषण)
TypeNoun
Rootस्मित (प्रातिपदिक) + अपाङ्ग (प्रातिपदिक) + निर्मोक्ष (प्रातिपदिक) + स (उपसर्गार्थ)
Formअव्ययीभाव: स्मितेन सह अपाङ्गनिर्मोक्षः (a side-glance accompanied by a smile); पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (क्रियाविशेषणवत्)
इदम्this
इदम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (वचनस्य कर्म)
अब्रवीत्she said
अब्रवीत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ् (अनद्यतनभूत), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन
Speaker
Narrator (introducing the Nāga maiden’s reply)
Visual Art Cues
Scene: Close scene of the nāga maiden turning with modest smile and sidelong glance, poised to narrate the origin of the liṅga; the hero listens respectfully.
Characters & Entities
S
SuhṛdayaN
NāgakanyāFAQs
Respectful questioning and receptivity open the way for sacred instruction and revelation.
Not named in this verse; it serves as a transition into an explanatory response about the sacred liṅga-site.
None.