Adhyaya 62
Mahesvara KhandaKaumarika KhandaAdhyaya 62

Adhyaya 62

ਸ਼ੌਨਕ ਸੂਤ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ—ਗਣਪ/ਖੇਤਰਪਾਲ (ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦਾ ਰੱਖਿਆਕ-ਸਵਾਮੀ) ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਸੂਤ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਾਰੁਕ ਨਾਮ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਦੈਤ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਬੇਘਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਦੇਵਤਾ ਸ਼ਿਵ-ਦੇਵੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਗਏ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਰਧਨਾਰੀਸ਼ਵਰ ਤੱਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਦੇਵ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਤਦ ਪਾਰਵਤੀ ਹਰ ਦੇ ਕੰਠ ਦੀ ‘ਤਮਸ’ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਕਾਲਿਕਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਨਾਮ ਰੱਖ ਕੇ ਸ਼ਤਰੂ-ਨਾਸ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕਾਲਿਕਾ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਗੱਜ ਨਾਲ ਦਾਰੁਕ ਸਹਿਤ ਟੋਲੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਮਚਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਰੁਦ੍ਰ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਰੋਂਦੇ ਬਾਲਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਕਾਲਿਕਾ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਬਾਲਕ ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰੋਧ-ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਪੀ ਕੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸੌਮ੍ਯ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਰਹਿ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਬਾਲ-ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਚੌਂਸਠ ਬਾਲ-ਖੇਤਰਪਾਲ ਉਤਪੰਨ ਕਰ ਕੇ ਸਵਰਗ, ਪਾਤਾਲ ਅਤੇ ਚੌਦਾਂ ਭੁਵਨਾਂ ਵਾਲੇ ਭੂਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਖੇਤਰਪਾਲ-ਪੂਜਾ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿਧਾਨ—ਨਵਾਕਸ਼ਰੀ ਮੰਤ੍ਰ, ਦੀਵਾ, ਅਤੇ ਕਾਲੀ ਉੜਦ-ਚੌਲ ਮਿਲਾ ਨੈਵੇਦ੍ਯ; ਉਪੇਖਾ ਨਾਲ ਕਰਮ-ਫਲ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਸੱਤਾਵਾਂ ਫਲ ਹੜਪ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਤੁਤੀ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ, ਜਲ, ਗੁਫ਼ਾ, ਚੌਰਾਹਾ, ਪਹਾੜ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਰੱਖਿਆਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮ-ਸਥਾਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਵਟਯਕਸ਼ਿਣੀ ਦੀ ਕਥਾ—ਵਿਧਵਾ ਸੁਨੰਦਾ ਤਪ ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਸ਼ਿਵ ਨਿਯਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਪਰ ਵਟਯਕਸ਼ਿਣੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਨਾ ਕਰੇ, ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਸ਼ੂਨ੍ਯ। ਵਟਯਕਸ਼ਿਣੀ ਲਈ ਸੌਖੀ ਮੰਤ੍ਰ-ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਇਸਤ੍ਰੀ-ਪੁਰਖ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਜਯ ‘ਪਰਮ ਵੈਸ਼ਣਵੀ’ ਅਪਰਾਜਿਤਾ ਮਹਾਵਿਦਿਆ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਲੰਮਾ ਰੱਖਿਆ-ਮੰਤ੍ਰ ਅੱਗ-ਪਾਣੀ-ਹਵਾ, ਚੋਰ-ਪਸ਼ੂ, ਸ਼ਤਰੂਕ੍ਰਿਤ੍ਯ, ਰੋਗ ਆਦਿ ਡਰਾਂ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ, ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਬਾਧਾ-ਨਿਵਾਰਣ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਜਪ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਵਿਧਾਨ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਵਿਘਨ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Shlokas

Verse 1

शौनक उवाच । सूत श्रुता पुरास्माभिरुत्पत्तिर्गणपस्य च । क्षेत्रनाथः कथं जज्ञे वदैतच्छृण्वतां हि नः

ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸੂਤ! ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਣਪ (ਗਣੇਸ਼) ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸੁਣੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਦੱਸੋ—ਖੇਤਰ ਦੇ ਨਾਥ, ਖੇਤਰਨਾਥ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ? ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਾਓ।

Verse 2

सूत उवाच । यदा दारुकदैत्येन पीड्यमाना दिवौकसः । शिवं देव्या सहासीनं प्रणिपत्येदमब्रुवन्

ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ: ਜਦੋਂ ਦਾਰੁਕ ਦੈਤ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਦੇਵਤਾ, ਦੇਵੀ ਸਮੇਤ ਆਸਨਾਸੀਨ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਕੋਲ ਆਏ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।

Verse 3

देव दैत्येन घोरेण दुर्जयेन सुरासुरैः । पीडिता दारुकेण स्मः स्वस्थानाच्चापि च्याविताः

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਭਿਆਨਕ ਦਾਰੁਕ ਦੈਤ, ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਅਜਿੱਤ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪੀੜਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਆਪਣੇ ਧਾਮਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

Verse 4

न विष्णुना न चंद्रेण न चान्येनापि केनचित् । शक्यो हंतुं स दुष्टात्मा अर्धनारीश्वरं विना

ਨਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ, ਨਾ ਚੰਦਰ ਦੇਵ, ਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਅਰਧਨਾਰੀਸ਼ਵਰ (ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਏਕਤਾ) ਤੋਂ ਬਿਨਾ।

Verse 5

तेन संपीड्यमानानामस्माकं शरणं भव । इत्युक्त्वा रुरुदुर्देवास्त्राहित्राहीति चाब्रुवन्

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਨਾਥ! ਜੋ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਕੁਚਲੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਸਾਡੀ ਸ਼ਰਨ ਬਣੋ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਦੇਵਤਾ ਰੋ ਪਏ ਅਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪੁਕਾਰਣ ਲੱਗੇ: ‘ਬਚਾਓ, ਬਚਾਓ!’

Verse 6

ततोऽतिकृपयाविष्टहरकंठस्य कालिमाम् । गृहीत्वा पार्वती चक्रे नारीमेकां महाभयाम्

ਤਦ ਪਾਰਵਤੀ ਜੀ ਅਤਿ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ; ਹਰ ਦੇ ਕੰਠ ਦੀ ਕਾਲੀ ਛਟਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਇਕ ਮਹਾਂਭਯਾਨਕ ਨਾਰੀ ਰਚ ਦਿੱਤੀ।

Verse 7

आत्मशक्तिं तत्र मुक्त्वा प्रोवाचेदं वचः शुभा । यस्मादतीव कालासि नाम्ना त्वं कालिका भव

ਓਥੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਛੱਡ ਕੇ, ਸ਼ੁਭ ਦੇਵੀ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ: "ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਕਾਲੀ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਤੇਰਾ ਨਾਮ 'ਕਾਲਿਕਾ' ਹੋਵੇਗਾ।"

Verse 8

देवारिं च दुरात्मानं शीघ्रं नाशय शोभने । एवमुक्ता महारावा कालिका प्राप्य तं तदा

"ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ! ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਵੈਰੀ ਦਾ ਜਲਦੀ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਦੇ!" ਇਹ ਹੁਕਮ ਪਾ ਕੇ, ਕਾਲਿਕਾ ਭਿਆਨਕ ਗਰਜਨਾ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਉਸ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।

Verse 9

रवेणैव मृतं चक्रे सानुगं स्फुटितहृदम् । ततोवन्ती श्मशानस्था महारावानमुंचत

ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਗਰਜਨਾ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਦਿਲ ਪਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਘਾਟ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਭਿਆਨਕ ਚੀਕ ਮਾਰੀ।

Verse 10

यैरासन्विकला लोकास्त्रयोऽपि प्रमृता यथा । ततो रुद्रो बालरूपं कृत्वा विश्वकृते विभुः

ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਰ ਗਏ ਹੋਣ। ਤਦ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਸਰਬ-ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਰੁਦਰ ਨੇ ਬਾਲਕ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 11

रुदंस्तस्याः समीपे चाप्यागतः प्रेतसद्मनि । रुदंतं च ततो बालं कृत्वोत्संगे कृपान्विता

ਰੋਂਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਇਆ, ਉਸ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਘਰ (ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ) ਵਿੱਚ। ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਰੋਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।

Verse 12

कालिकाऽपाययत्स्तन्यं मा रुदेति प्रजल्पती । स्तन्य व्याजेन बालोऽपि पपौ क्रोधं तदंगजम्

ਕਾਲਿਕਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਇਆ, ਹੌਲੇ ਕਹਿੰਦੀ, “ਰੋ ਨਾ।” ਪਰ ਦੁੱਧ ਪੀਣ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਬਾਲਕ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਅੰਗ ਤੋਂ ਉਠਿਆ ਕ੍ਰੋਧ ਪੀ ਲਿਆ।

Verse 13

योऽसौ हरकंठभवविषादासीत्सुदुर्धरः । पीतक्रोधस्वभावे च सौम्यासीत्कालिका तदा

ਹਰ ਦੇ ਕੰਠ ਵਿੱਚ ਉੱਠਿਆ ਉਹ ਅਸਹਿ, ਵਿਸ਼-ਜਨਿਤ ਵਿਸਾਦ—ਜਦ ਕ੍ਰੋਧ ਪੀ ਲਿਆ ਗਿਆ—ਤਦ ਕਾਲਿਕਾ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੌਮ੍ਯ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਹੋ ਗਈ।

Verse 14

बालोऽपि बालरूपं तत्त्यक्तुमैच्छत्कृतक्रियः

ਆਪਣਾ ਕਾਰਜ ਸਿਧ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਬਾਲਕ ਵੀ ਉਸ ਬਾਲ-ਰੂਪ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।

Verse 15

ततो देवाः कालिकायाः शंकमानाः पुनर्भयम् । ऊचुर्मा बाल बालत्वं परित्यज कृपां कुरु

ਤਦ ਦੇਵਤਾ ਕਾਲਿਕਾ ਤੋਂ ਫਿਰ ਡਰਦੇ ਤੇ ਸ਼ੰਕਿਤ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਬਾਲਕ, ਬਾਲਪਨ ਨਾ ਤਿਆਗ; ਕਿਰਪਾ ਕਰ।”

Verse 16

बाल उवाच । न भेतव्यं कालिकायाः सौम्या देवी यतः कृता । अस्ति चेद्भवतां भीतिरन्यान्स्रक्ष्यामि बालकान् । चतुःषष्टिक्षेत्रपालानित्युक्त्वा सोऽसृजन्मुखात्

ਬਾਲਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਕਾਲਿਕਾ ਤੋਂ ਨਾ ਡਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਵੀ ਸੌਮ੍ਯ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਫਿਰ ਭੀ ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਡਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਹੋਰ ਬਾਲ-ਰੂਪ—ਚੌਂਸਠ ਖੇਤਰਪਾਲ—ਸ੍ਰਿਸ਼ਟ ਕਰਾਂਗਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 17

प्राह तान्बालरूपांश्च बालरूपी महेश्वरः । स्वर्गेषु पंचविशानां पातालेषु च तावताम्

ਬਾਲ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਬਾਲ-ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਸਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਪੱਚੀਸ ਜਣਿਆਂ ਲਈ, ਅਤੇ ਪਾਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਗਿਣਤੀ ਲਈ, ਤੁਹਾਡੇ ਠਿਕਾਣੇ ਨਿਯਤ ਹੋਣਗੇ।”

Verse 18

चतुर्दशानां भूर्लोके वासो वः पालनं तथा । अयमेव श्मशानस्थो भविता श्वा च वाहनम्

“ਤੁਹਾਡੇ ਚੌਦਾਂ ਜਣਿਆਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਭੂ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ਇਕ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇਗਾ, ਅਤੇ ਕੁੱਤਾ ਇਸ ਦਾ ਵਾਹਨ ਹੋਵੇਗਾ।”

Verse 19

नैवेद्यं भवतां राजमाषतंदुलमिश्रकाः । अनभ्यर्च्य च यो युष्मान्किंचित्कृत्यं विधास्यति

“ਤੁਹਾਡਾ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਰਾਜਮਾਸ਼ (ਕਾਲੀ ਉੜਦ) ਅਤੇ ਚਾਵਲ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਦਾ ਹੋਵੇ। ਅਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਤੁਹਾਡੀ ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ…”

Verse 20

तस्य तन्निष्फलं भावि भुक्तं प्रेतैश्च राक्षसैः । इत्युक्त्वा भगवान्रुद्रस्तत्रैवां तरधीयत

“ਉਸ ਲਈ ਉਹ ਕਰਮ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭੇਟ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਖਾ ਲਈ ਜਾਵੇਗੀ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਉਥੇ ਹੀ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ।

Verse 21

क्षेत्रपालाः स्थिताश्चैव यथास्थाने निरूपिताः । इति वः क्षेत्रपालानां सृष्टिः प्रोक्ता समासतः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਖੇਤਰਪਾਲ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਿਯਤ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਏ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਖੇਤਰਪਾਲਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 22

आराधनं प्रवक्ष्यामि येन प्रीता भवंति ते

ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਆਰਾਧਨਾ-ਵਿਧੀ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਖੇਤਰਪਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 23

ओंक्षां क्षेत्रपालाय नमः । इति नवाक्षरो महामंत्रः

“ਓਂ ਕ੍ਸ਼ਾਂ, ਖੇਤਰਪਾਲਾਯ ਨਮਹ”—ਇਹ ਨਵ-ਅੱਖਰੀ ਮਹਾਮੰਤ੍ਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 24

अनेनात्र चंदनादि दत्त्वा राजमाषतण्डुलमिश्रकाश्च चतुःषष्टिकृतभागान्वटकान्निवेद्य तावत्यो दीपिकास्तावन्ति पत्राणि पूगानि निवेद्य दण्डवत्प्रणम्य महास्तुतिमेतां जपेत्

ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਚੰਦਨ ਆਦਿ ਅਰਪਣ ਕਰੇ; ਕਾਲੇ ਉੜਦ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਤੋਂ ਬਣੇ ਵਟਕ (ਕੇਕ) ਚੌਂਸਠ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦੀਵੇ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੱਤੇ ਤੇ ਸੁਪਾਰੀ ਭੇਟ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਦੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਇਹ ਮਹਾਸਤੁਤੀ ਜਪੇ।

Verse 25

ओंऊर्ध्वकेशा विरू पाक्षा नित्यं ये घोररूपिणः । रक्तनेत्राश्च पिंगाक्षाः क्षेत्रपालान्नमामि तान्

ਓਂ। ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਖੇਤਰਪਾਲਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੇਸ ਉੱਪਰ ਖੜੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਹਨ; ਜੋ ਸਦਾ ਘੋਰ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਪਿੰਗਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ।

Verse 26

अह्वरो ह्यापकुम्भश्च इडाचारस्तथैव यः । इंद्रमूर्तिश्च कोलाक्ष उपपाद ऋतुंसनः

ਅਹ੍ਵਰ, ਆਪਕੁੰਭ, ਅਤੇ ਇਡਾਚਾਰ; ਇੰਦਰਮੂਰਤੀ, ਕੋਲਾਕ੍ਸ਼, ਉਪਪਾਦ ਅਤੇ ਰਿਤੁੰਸਨ—ਇਹ ਵੀ ਖੇਤਰਪਾਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ)।

Verse 27

सिद्धेयश्चैव वलिको नीलपादेकदंष्ट्रिकः । इरापतिश्चाघहारी विघ्नहारी तथांतकः

ਸਿੱਧੇਯ ਅਤੇ ਵਲਿਕ; ਨੀਲਪਾਦ-ਏਕਦੰਸ਼ਟ੍ਰਿਕ; ਇਰਾਪਤਿ; ਆਘਹਾਰੀ, ਵਿਘਨਹਾਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਕ—ਇਹ ਖੇਤਰਪਾਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।

Verse 28

ऊर्ध्वपादः कम्बलश्च खंजनः खर एव च । गोमुखश्चैव जंघालो गणनाथश्च वारणः

ਊਰਧਵਪਾਦ, ਕੰਬਲ, ਖੰਜਨ ਅਤੇ ਖਰ; ਗੋਮੁਖ, ਜੰਘਾਲ, ਗਣਨਾਥ ਅਤੇ ਵਾਰਣ—ਇਹ ਖੇਤਰਪਾਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਵਿੱਚ ਸਿਮਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 29

जटालोप्यजटालश्च नौमि स्वःक्षेत्रपालकान् । ऋकारो हठकारी च टंकपाणिः खणिस्तथा

ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰਪਾਲ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਜਟਾਲ ਅਤੇ ਅਜਟਾਲ; ਋ਕਾਰ, ਹਠਕਾਰੀ, ਟੰਕਪਾਣੀ ਅਤੇ ਖਣਿ ਨੂੰ ਭੀ।

Verse 30

ठंठंकणो जंबरश्च स्फुलिंगास्यस्तडिद्रुचिः । दंतुरो घननादश्च नन्दकश्च तथा परः

ਮੈਂ ਖੇਤਰਪਾਲ ਰਖਵਾਲਾ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਠੰਠੰਕਣ, ਜੰਬਰ, ਸਫੁਲਿੰਗਾਸ੍ਯ (ਜਿਸ ਦੇ ਮੁਖੋਂ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਨਿਕਲਣ), ਤਡਿਦ੍ਰੁਚਿ (ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ), ਦੰਤੁਰ, ਘਨਨਾਦ (ਬੱਦਲ ਵਰਗੀ ਗੱਜ), ਅਤੇ ਨੰਦਕ, ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਰ ਰਖਵਾਲੇ ਨੂੰ ਭੀ।

Verse 31

फेत्कारकारी पंचास्यो बर्बरी भीमरूपवान् । भग्नपक्षः कालमेघो युवानो भास्करस्तथा

ਮੈਂ ਫੇਤਕਾਰਕਾਰੀ, ਪੰਚਾਸ੍ਯ (ਪੰਜ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲਾ), ਬਰਬਰੀ, ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਭੀਮਰੂਪਵਾਨ, ਭਗਨਪੱਖ, ਕਾਲਮੇਘ (ਤੂਫ਼ਾਨੀ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ), ਯੁਵਾਨ ਅਤੇ ਭਾਸਕਰ ਨੂੰ ਭੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 32

रौरवश्चापि लंबोष्ठो वणिजः सुजटालिकः । सुगंधो हुहुकश्चैव नौमि पातालरक्षकान्

ਮੈਂ ਰੌਰਵ, ਲੰਬੋਸ਼ਠ (ਮੋਟੇ ਹੋਠਾਂ ਵਾਲਾ), ਵਣਿਜ, ਸੁਜਟਾਲਿਕ (ਸੁੰਦਰ ਜਟਾਧਾਰੀ), ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਹੁਹੁਕ—ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 33

सर्वलिंगेषु हुंकारः स्मशानेषु भयावहः । महालक्षो वने घोरे ज्वालाक्षो वसतौ स्थितः

ਸਭ ਲਿੰਗ-ਧਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹੁੰਕਾਰ ਹੈ; ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਯਾਵਹ (ਭੈ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ) ਹੈ। ਭਿਆਨਕ ਵਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਲਕਸ਼ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਵਸਤੀ ਵਿੱਚ ਜ੍ਵਾਲਾਕਸ਼ (ਅੱਗ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ) ਹੋ ਕੇ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 34

एकवृक्षश्च वृक्षेषु करालवदनो निशि । घण्टारवो गुहावासी पद्मखंजो जले स्थितः

ਵ੍ਰੱਖਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਏਕਵ੍ਰੱਖ ਹੈ; ਰਾਤ ਨੂੰ ਕਰਾਲਵਦਨ (ਭਿਆਨਕ ਮੁਖ ਵਾਲਾ) ਹੈ। ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਉਹ ਘੰਟਾਰਵ (ਘੰਟੀ ਵਰਗੀ ਗੂੰਜ) ਹੈ, ਅਤੇ ਜਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਦਮਖੰਜੋ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 35

चत्वरेषु दुरारोहः पर्वते कुरवस्तथा । निर्झरेषु प्रवाहाख्यो माणिभद्रो निधिष्वपि

ਚੌਰਾਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੁਰਾਰੋਹ (ਚੜ੍ਹਨਾ ਔਖਾ) ਹੈ; ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਉਹ ਕੁਰਵ ਹੈ। ਝਰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪ੍ਰਵਾਹਾਖ੍ਯ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਿਧੀਆਂ—ਛੁਪੇ ਖਜ਼ਾਨਿਆਂ—ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਮਾਣਿਭਦ੍ਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੈ।

Verse 36

रसक्षेत्रे रसाध्यक्षो यज्ञवाटेषु कोटनः । चतुर्दश भुवं व्याप्य स्थिताश्चैवं नमामि तान्

ਰਸ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਸਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ ਹੈ, ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ-ਵਾਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਟਨ ਹੈ। ਚੌਦਾਂ ਭੁਵਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਪ ਕੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਿਤ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 37

एवं चतुःषष्टिमिताञ्छरणं यामि क्षेत्रपान् । प्रसीदंतु प्रसीदंतु तृप्यंतु मम पूजया

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮੈਂ ਚੌਂਸਠ ਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਪਾਲਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ/ਲੈਂਦੀ ਹਾਂ। ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ; ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ।

Verse 38

सर्वकार्येषु यश्चैवं क्षेत्रपानर्चयेच्छुचिः । क्षेत्रपास्तस्य तुष्यंति यच्छंति च समीहितम्

ਜੋ ਕੋਈ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਹਰ ਕੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਪਾਲਾਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ, ਖੇਤਰਪਾਲ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਨਚਾਹਾ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ।

Verse 39

इमं क्षेत्रपकल्पं च विजानन्विजयस्तथा । यथोक्तविधिनाभ्यर्च्य सिद्धेयं तुष्टुवे च तम्

ਖੇਤਰਪਾਲਾਂ ਦੀ ਇਸ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਵਿਜਯਾ ਨੇ ਵੀ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰੀਤ ਨਾਲ ਅਭਿਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਉਸ ਰਖਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 40

प्रणम्य च ततो देवीमानर्च वटयक्षिणीम् । पुरा यदा नारदेन कलापग्रामतो द्विजाः

ਫਿਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵੀ ਵਟਯਕ੍ਸ਼ਿਣੀ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਲਾਪਗ੍ਰਾਮ ਨਾਮਕ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਲਿਆਇਆ ਸੀ,

Verse 41

समानीतास्तैश्च साकं सुनंदा नाम ब्राह्मणी । विधवाभ्यागता तत्र तपस्तप्तुं महीतटे

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਨੰਦਾ ਨਾਮ ਦੀ ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਵੀ ਲਿਆਈ ਗਈ; ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਉੱਥੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਆਈ ਸੀ।

Verse 42

सा कृच्छ्राणि पराकांश्च अतिकृच्छ्राणि कुर्वती । ज्यैष्ठे भाद्रपदे चक्रे सावित्र्या द्वे त्रिरात्रिके

ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰਿਚ੍ਛ੍ਰ, ਪਰਾਕ ਅਤੇ ਅਤਿ-ਕ੍ਰਿਚ੍ਛ੍ਰ ਵਰਗੀਆਂ ਤਪੱਸਿਆਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਜ੍ਯੈਠ ਅਤੇ ਭਾਦ੍ਰਪਦ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ-ਵ੍ਰਤ ਸਮੇਤ ਦੋ ਤਿੰਨ-ਰਾਤਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਰੱਖੇ।

Verse 43

मासोपवासं च तथा कार्तिके कुलनंदिनी । सप्तलिंगानि संपूज्य देवीपूजां सदा व्यधात्

ਅਤੇ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਕੁਲ-ਨੰਦਿਨੀ ਨੇ ਮਹੀਨੇ ਭਰ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਕੀਤਾ। ਸੱਤ ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਦਾ ਦੇਵੀ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਦੀ ਰਹੀ।

Verse 44

दर्शे स्नानं तथा चक्रे महीसागरसंगमे । इत्यादिबहुभिस्तैस्तैर्नित्यं नियमपालनैः

ਦਰਸ਼ ਅਮਾਵਸਿਆ ਦੇ ਦਿਨ ਉਸ ਨੇ ਨਦੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਸਨਾਨ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨੇਕਾਂ ਐਸੇ ਨਿੱਤ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਾਂ ਨਾਲ,

Verse 45

धूतपापा ययौ लोकमुमायाः कृतस्वागता । अंशेन च तटे तस्मिन्संभूता वटयक्षिणी

ਪਾਪ ਧੋ ਕੇ ਉਹ ਉਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਹੋਇਆ। ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਵਜੋਂ ਵਟਯਕਸ਼িণੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।

Verse 46

तस्यास्तुष्टो वरं प्रादात्सिद्धलिंगस्थितो हरः । अनभ्यर्च्य य एनां च मत्पूजां प्रकरिष्यति

ਉਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਸਿੱਧ-ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਰ ਨੇ ਵਰ ਦਿੱਤਾ: ‘ਜੋ ਕੋਈ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇਗਾ,

Verse 47

तस्य तन्निष्फलं सर्वमित्युक्तं पाल्यमेव मे । तस्मात्प्रपूजयेन्नित्यं वटस्थां वटयक्षिणीम् । पुष्पैर्धूपैस्तु नैवेद्यैर्मंत्रेणानेन भक्तितः

(ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ:) ‘ਉਸ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ’—ਇਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਨਿਯਮ ਪਾਲਣਾ ਹੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਨਿੱਤ ਵਟ-ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ ਵਟਯਕਸ਼ਿਣੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ—ਫੁੱਲਾਂ, ਧੂਪ, ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਅਤੇ ਇਸ ਮੰਤਰ ਨਾਲ।

Verse 48

सुनंदे नंदनीयासि पूजामेतां गृहाण मे । प्रसीद् सर्वकालेषु मम त्वं वटयक्षिणि

ਹੇ ਸੁਨੰਦਾ, ਤੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਪੂਜਾ-ਯੋਗ ਹੈਂ; ਮੇਰੀ ਇਹ ਪੂਜਾ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ। ਹੇ ਮੇਰੀ ਵਟਯਕਸ਼ਿਣੀ, ਸਭ ਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿ।

Verse 49

एवं संपूज्य तां नत्वा क्षमाप्य वटयक्षिणीम् । सर्वान्कामानवाप्नोति नरो नारी च सर्वदा

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੀ ਵਿਧੀ-ਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਵਟਯਕਸ਼ਿਣੀ ਤੋਂ ਖ਼ਿਮਾ ਮੰਗ ਕੇ, ਨਰ ਜਾਂ ਨਾਰੀ ਸਦਾ ਹੀ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ/ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 50

विजयश्चापि माहात्म्यमिदं जानन्महामतिः । आनर्च वटवृक्षस्थां भक्तितो वटयक्षिणीम्

ਵਿਜਯ ਵੀ—ਵੱਡੀ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਵਰਤਾਂਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਜਾਣ ਕੇ—ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਵਟ-ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ ਯਕਸ਼ਿਣੀ, ਵਟਯਕਸ਼ਿਣੀ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 51

ततः सिद्धांबिकां स्तुत्वा जप्तवानपराजिताम् । महाविद्यां वैष्णवीं तु साधनेन समन्विताम्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਧਾਂਬਿਕਾ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਕੇ, ਅਪਰਾਜਿਤਾ—ਵੈਸ਼ਣਵੀ ਮਹਾਵਿਦਿਆ—ਦਾ ਜਪ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਸਾਧਨਾ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਯੁਕਤ ਸੀ।

Verse 52

यस्याः स्मरणमात्रेण सर्वदुःखक्षयो भवेत् । तां विद्यां कीर्तयिष्यामि शृणुध्वं विप्रपुंगवाः

ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਦਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਉਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।

Verse 53

ॐ नमो भगवते वासुदेवाय नमोऽनंताय सहस्रशीर्षाय क्षीरोदार्णवशायिने शेषभोगपर्यंकाय गरुडवाहनाय पीतवाससे वासुदेव संकर्षण प्रद्युम्नानिरुद्ध हयशिरो वराह नरसिंह वामन त्रिविक्रम राम राम वरप्रद नमोऽस्तु ते नमोऽ स्तुते असुरदैत्यदानवयक्षराक्षस भूतप्रेतपिशाचकुंभांड सिद्धयोगिनी डाकिनी स्कंदपुरोगमान्ग्रहान्नक्षत्रग्रहांश्चान्यांश्च हन २ दह २ पच २ मथ २ विध्वंसय २ विद्रावय २ शंखेन चक्रेण वज्रेण गदया मुशलेन हलेन भस्मीकुरु सहस्रबाहवे सहस्रचरणायुध जय २ विजय २ अपराजित अप्रतिहत सहस्रनेत्र ज्वल २ प्रज्वल २ विश्वरूप बहुरूप मधुसूदन महावराह महापुरुष वैकुंठ नारायण पद्मनाभ गोविंद दामोदर हृषीकेश सर्वासुरो त्सादन सर्वभूतवशंकर सर्वदुःखप्रभेदन सर्वयंत्रप्रभंजन सर्वनागप्रमर्दन सर्वदेवमहेश्वर सर्वबंधविमोक्षण सर्वाहितप्रमर्दन सर्वज्वरप्रणाशन सर्वग्रह निवारण सर्वपापप्रशमन जनार्दन जनानंदकर नमोऽस्तु ते स्वाहा

ਓਮ! ਭਗਵਾਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਅਨੰਤ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਖੀਰ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗ ਦੀ ਸੇਜ 'ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹਨ। ਵਾਸੁਦੇਵ, ਸੰਕਰਸ਼ਣ, ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ, ਅਨਿਰੁੱਧ, ਵਰਾਹ, ਨਰਸਿੰਘ, ਵਾਮਨ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਸਾਰੀਆਂ ਦੁਸ਼ਟ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਅਸੁਰਾਂ, ਭੂਤਾਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰੋ, ਸਾੜੋ ਅਤੇ ਦੂਰ ਕਰੋ। ਆਪਣੇ ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰੋ। ਹੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਹਵਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ, ਹੇ ਨਾਰਾਇਣ, ਗੋਵਿੰਦ, ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਸਵਾਹਾ।

Verse 54

इमामपराजितां परमवैष्णवीं महाविद्यां जपति पठति शृणोति स्मरति धारयति कीर्तयति न च तस्य वाय्वग्निवज्रोपलाशनिवर्षभयं न समुद्रभयं न ग्रहभयं न च चौरभयं न च श्वापदभयं वा भवेत्

ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਅਪਰਾਜਿਤਾ ਪਰਮ ਵੈਸ਼ਨਵੀ ਮਹਾਵਿਦਿਆ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸੁਣਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਹਵਾ, ਅੱਗ, ਬਿਜਲੀ, ਸਮੁੰਦਰ, ਗ੍ਰਹਿਆਂ, ਚੋਰਾਂ ਜਾਂ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

Verse 55

क्वचिद्रात्र्यंधकारस्त्रीराजकुलविषोपविषगरदवशीकरण विद्वेषणोच्चाटनवधबंधभयं वा न भवेदेतैर्मंत्रपदैरुदाहृतैर्हृदा बद्धैः संसिद्धपूजितैः

ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਜਾਪ ਨਾਲ ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ, ਜ਼ਹਿਰ, ਕਾਲੇ ਜਾਦੂ, ਦੁਸ਼ਮਣੀ, ਕਤਲ ਜਾਂ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੀ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 56

तद्यथा । नमोनमस्तेऽस्तु अभये अनघे अजिते अत्रसिते अमृते अपराजिते पठितसिद्धे स्मरितसिद्ध एकानंशे उमे ध्रुवे अरुंधति सावित्रि गायत्रि जातवेदसि मानस्तोके सरसि सरस्वति धरणि धारिणि सौदामिनि अदिते विनते गौरि गांधारि मातंगि कृष्णे यशोदे सत्यवादिनि ब्रह्मवादिनि कालि कपालिनि सद्योवयवचयनकरि स्थलगतं जलगतमंतरिक्षगतं वा रक्ष २ सर्वभूतभयोपद्रवेभ्यो रक्ष २ स्वाहा

ਨਮਸਕਾਰ, ਹੇ ਨਿਰਭੈ, ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਅਜਿੱਤ ਦੇਵੀ! ਹੇ ਉਮਾ, ਗਾਇਤਰੀ, ਸਾਵਿਤਰੀ, ਸਰਸਵਤੀ, ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ, ਕਾਲੀ ਅਤੇ ਯਸ਼ੋਦਾ! ਹੇ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ! ਜ਼ਮੀਨ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ। ਸਾਰੇ ਭੂਤਾਂ ਅਤੇ ਡਰਾਂ ਤੋਂ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ। ਸਵਾਹਾ।

Verse 57

यस्याः प्रणश्यते पुष्पं गर्भो वा पतते यदि । म्रियंते बालका यस्याः काकवंध्या च या भवेत् । धारयेत इमां विद्यामेभिर्दोषैर्न लिप्यते

ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਔਰਤ ਦਾ ਮਾਸਿਕ ਧਰਮ ਰੁਕ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਗਰਭਪਾਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਬੱਚੇ ਮਰ ਜਾਣ, ਜਾਂ ਉਹ ਗਰਭ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਵੀ ਜੀਵਤ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੇ—ਤਾਂ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿੱਦਿਆ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਟਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 58

रणे राजकुले द्यूते नित्यं तस्य जयो भवेत् । शस्त्र धारयते ह्येषां समरे कांडधारिणी

ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਹੀ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਜੂਏ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਿੱਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹਥਿਆਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਜੋ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਧਾਰਨੀ ਹੈ—ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 59

गुल्मशूलाक्षिरोगाणां नित्यं नाशकरी तथा । शिरोरोगज्वराणां च नाशनी सर्वदेहिनाम्

ਇਹ ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਰਸੌਲੀਆਂ ਅਤੇ ਦਰਦ ਵਰਗੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਵੀ; ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਅਤੇ ਬੁਖਾਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 60

तद्यथा । हन २ कालि सर २ कालि सर २ गौरि धम २ गौरि धम २ विद्ये आले ताले माले गंधे वधे पच २ विद्ये नाशय पापं हन् दुःस्वप्नं विनाशय कष्टनाशिनि रजनि संध्ये दुंदुभिनादे मानसवेगे शंखिनि चक्रिणि वज्रिणि शूलिनि अपमृत्युविनाशिनि विश्वेश्वरि द्रविडि द्राविडि केशवदयिते पशुपतिमहिते दुर्द्दमदमिनि शर्वरि किराति मातंगि ओंह्रांह्रंह्रंह्रंक्रांक्रंक्रंक्रंत्वर २ ये मां द्विषति प्रत्यक्षं परोक्षं वा सर्वान्दम २ मर्द्द २ तापय २ पातय २ शोषय २ उत्सादय २ ब्रह्माणि माहेश्वरि वाराहि विनायकि ऐंद्रि आग्नेयि चामुंडे वारुणि प्रचंडविद्योते इंदोपेंद्रभगिनि विजये शांतिस्वस्तिपुष्टिविवर्धिनि कामांकुशे कामदुधे सर्वकामवरप्रदे सर्वभूतेषु वासिनि प्रति विद्यां कुरु २ आकर्षिणि वेशिनि ज्वालामालिनि रमणि रामणि धरणि धारिणि मानोन्मानिनि रक्ष २ वायव्ये ज्वालामालिनि तापनि शोषणि नीलपताकिनि महागौरि महाश्रये महामयूरि आदित्यरश्मि जाह्नवि यमधंटे किणि २ चिंतामणि सुरभि सुरोत्पन्ने कामदुघे यथा मनीषितं कार्यं तन्मम सिध्यतु स्वाहा ओंस्वाहा ओंभूः स्वाहा ओंभुवः स्वाहा ओंस्वः स्वाहा ओंभूर्भुवःस्वःस्वाहा यत्रैवागतं पापं तत्रैव प्रतिगच्छतु स्वाहा ओंबले महाबले उासिद्धसाधिनि स्वाहा

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ (ਮਹਾਨ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰ): 'ਮਾਰੋ, ਮਾਰੋ! ਹੇ ਕਾਲੀ... ਹੇ ਗੌਰੀ... ਹੇ ਵਿੱਦਿਆ... ਪਾਪ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰੋ; ਬੁਰੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰੋ; ਹੇ ਕਸ਼ਟਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ!... ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾਣੀ, ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ, ਵਾਰਾਹੀ... ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ... ਜੋ ਵੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰੋ... ਓਮ ਸਵਾਹਾ; ਓਮ ਭੂਹ ਸਵਾਹਾ... ਜਿੱਥੋਂ ਪਾਪ ਆਇਆ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਜਾਵੇ—ਸਵਾਹਾ।'

Verse 61

इतीमां साधयामास वैष्णवीमपरा जिताम् । विजयः संयतो भूत्वा मनोबुद्धिसमाधिभिः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ (ਇਸ ਵਿੱਦਿਆ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ), ਵਿਜੇ ਨੇ ਮਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਇਕਾਗਰਤਾ ਦੁਆਰਾ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਅਤੇ ਸੰਜਮਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਵੈਸ਼ਨਵੀ ਅਪਰਾਜਿਤਾ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ।

Verse 62

य इमां पठते नित्यं साधनेन विनापि च । तस्यापि सर्वविघ्नानि नश्यंति द्विजपुंगवाः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ! ਜੋ ਇਸ ਪਾਠ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ—ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਵਿਧਿਵਤ ਸਾਧਨਾ ਦੇ ਵੀ—ਉਸ ਦੇ ਸਭ ਵਿਘਨ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।