Adhyaya 61

Verse 1

सूत उवाच । ततो घटोत्कचो मुक्त्वा तत्र कामकटंकटाम् । पुत्रेणानुगतो धीमान्वियता द्वारकां ययौ

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਘਟੋਤਕਚ ਨੇ ਉੱਥੇ ਕਾਮਕਟੰਕਟਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਕਾਸ਼ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਦੁਆਰਕਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 2

आगच्छन्तं च तंदृष्ट्वा राक्षसं राक्षसानुगम् । द्वारकावासिनो योधाश्चक्रुरत्युल्बणं रवम्

ਉਸ ਰਾਖਸ਼ ਨੂੰ, ਹੋਰ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਸਮੇਤ, ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਦੁਆਰਕਾ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਯੋਧਿਆਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਨਾਦ ਉਠਾਇਆ।

Verse 3

ग्रामे ग्रामे सुसंनद्धा नवलक्षमिता रथाः । राक्षसौ द्वौ समायातौ पात्येतां विशिखैरिति

ਪਿੰਡ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸੁਸਜਜਿਤ ਰਥ ਅਣਗਿਣਤ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ; ਕਿਹਾ ਗਿਆ—“ਦੋ ਰਾਖਸ਼ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ, ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਹ ਦਿਓ।”

Verse 4

तान्गृहीतायुधान्दृष्ट्वा यदुवीरान्घटोत्कचः । प्रगृह्य विपुलं बाहुं जगौ तारस्वरेण सः

ਯਦੁਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰ ਫੜੇ ਵੇਖ ਕੇ ਘਟੋਤਕਚ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਿਸਾਲ ਬਾਂਹ ਚੁੱਕੀ ਅਤੇ ਉੱਚੇ, ਸਾਫ਼ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਬੋਲਿਆ।

Verse 5

राक्षसं वित्त मां वीरा भीमपुत्रं घटोत्कचम् । सुप्रियं वासुदेवस्य प्रणामार्थमुपागतम्

“ਹੇ ਵੀਰੋ, ਮੈਨੂੰ ਜਾਣੋ—ਮੈਂ ਰਾਖਸ਼ ਘਟੋਤਕਚ ਹਾਂ, ਭੀਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ; ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ, ਜੋ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹਾਂ।”

Verse 6

निवेदयत मां प्राप्तं यादवेन्द्राय सात्मजम् । इति तस्य वचः श्रुत्वा ते कृष्णाय न्यवेदयन्

“ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿਓ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹਾਂ।” ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 7

आह देवः सभास्थश्च शीघ्रमत्राव्रजत्वसौ । ततः प्रवेशयामासुर्द्वारकां ते घटोत्कचम्

ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਇੱਥੇ ਆ ਜਾਵੇ।” ਫਿਰ ਉਹ ਘਟੋਤਕਚ ਨੂੰ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਏ।

Verse 8

सपुत्रः सोऽपि रम्याणि वनान्युपवनानि च । क्रीडाशैलांश्च हर्म्याणि संपश्यन्नागतः सभाम्

ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ ਸੁਹਾਵਣੇ ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਉਪਵਨਾਂ, ਕ੍ਰੀੜਾ-ਪਹਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਮਹਲ-ਸਮਾਨ ਹਵੈਲੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦਾ ਹੋਇਆ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਭਾ-ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 9

स तत्र उग्रसेनं च वसुदेवं च सात्यकिम् । अक्रूररामप्रमुखान्ववन्दे कृष्णमेव च

ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਉਗ੍ਰਸੇਨ, ਵਸੁਦੇਵ ਅਤੇ ਸਾਤ੍ਯਕੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਅਕ੍ਰੂਰ, ਰਾਮ ਆਦਿ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੰਦਨਾ ਕੀਤੀ—ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਭੀ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।

Verse 10

तं पादयोर्निपतितं समालिंग्य सहात्मजम् । साशिषं स्वसमीपस्थमुपवेश्येदमब्रवीत्

ਜਦ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਤਦ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ) ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, ਨੇੜੇ ਬਿਠਾਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 11

पुत्र राक्षसशार्दूल कुरूणां कुलवर्धन । कुशलं सर्वतः कच्चित्किमर्थस्ते समागमः

ਹੇ ਪੁੱਤਰ—ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ, ਕੁਰੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ—ਕੀ ਤੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਕੁਸ਼ਲ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਆਇਆ ਹੈਂ?

Verse 12

घटोत्कच उवाच । देव युष्मत्प्रसादेन सर्वतः कुशलं मम । श्रूयतां कारणं स्वामिन्यदर्थमहमागतः

ਘਟੋਤਕਚ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵ! ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਮੈਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਕੁਸ਼ਲ ਹਾਂ। ਹੇ ਸਵਾਮੀ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕਾਰਨ ਸੁਣੋ—ਜਿਸ ਲਈ ਮੈਂ ਆਇਆ ਹਾਂ।

Verse 13

देवोपदिष्ट भार्यायां जातोऽयं तनयो मम । स च प्रश्नं वक्ष्यति त्वां श्रूयतामागतस्त्वतः

ਦੇਵ-ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਮੇਰਾ ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਰੱਖੇਗਾ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸੁਣੀਂ; ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ।

Verse 14

श्रीकृष्ण उवाच । वत्स मौर्वेय ब्रूहि त्वं सर्वं पृच्छ यदिच्छसि । यथा घटोत्कचो मह्यं सुप्रियश्च तथा भवान्

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਿਆਰੇ ਬੱਚੇ, ਮੂਰਵੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲ; ਜੋ ਚਾਹੇ ਪੁੱਛ ਲੈ। ਜਿਵੇਂ ਘਟੋਤਕਚ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤੂੰ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈਂ।

Verse 15

बर्बरीक उवाच । प्रणम्य त्वामादिदेवं मनोबुद्धिसमाधिभिः । प्रक्ष्यामि केन श्रेयः स्याज्जंतोर्जातस्य माधव

ਬਰਬਰੀਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਆਦਿ-ਦੇਵ, ਮੈਂ ਮਨ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਸਮਾਧੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ—ਹੇ ਮਾਧਵ, ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਜੀਵ ਨੂੰ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੇਯ ਕਿਹੜੇ ਸਾਧਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

Verse 16

केचिच्छ्रेयो धर्ममाहुरैश्वर्यं त्यागभोजनम् । केचिद्दमं तपो द्रव्यं भोगान्मुक्तिं च केचन

ਕੁਝ ਲੋਕ ਧਰਮ ਨੂੰ ਹੀ ਸ਼੍ਰੇਯ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਰਾਜ-ਐਸ਼ਵਰਯ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨੂੰ, ਜਾਂ ਤਿਆਗ ਅਤੇ ਸਾਦੇ ਭੋਜਨ ਵਾਲੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ। ਕੁਝ ਦਮ, ਤਪ, ਧਨ, ਭੋਗ—ਅਤੇ ਕੁਝ ਤਾਂ ਭੋਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼੍ਰੇਯ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।

Verse 17

तदेवं शतसंख्येषु श्रेयस्सु पुरुषोत्तम । मम चैवं कुलस्यास्य श्रेयो यद्ब्रूहि निश्चितम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ‘ਸ਼੍ਰੇਯ’ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਮਾਰਗਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਹੇ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ, ਮੇਰੇ ਲਈ—ਅਤੇ ਇਸ ਕੁਲ ਲਈ ਵੀ—ਜੋ ਸੱਚਾ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੇਯ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।

Verse 18

श्रीकृष्ण उवाच । वत्स पृथक्पृथक्प्रोक्तं वर्णानां श्रेय उत्तमम् । ब्राह्मणानां तपो मूलं दमोऽध्ययनमेव च

ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਵਤਸ, ਹਰ ਵਰਣ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉੱਤਮ ਸ਼੍ਰੇਯ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਮੂਲ ਤਪੱਸਿਆ ਹੈ—ਸੰਯਮ ਅਤੇ ਵੇਦ-ਅਧਿਐਨ ਸਮੇਤ।

Verse 19

धर्मप्रकटनं चापि श्रेय उक्तं मनीषिभिः । बलं साध्यं पूर्व मेव क्षत्रियाणां प्रकीर्तितम्

ਮਨੀਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੇਯ ਹੈ। ਅਤੇ ਖ਼ਸ਼ਤਰੀਆਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਲ—ਜੋ ਸਾਧਣਾ ਯੋਗ ਹੈ—ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 20

दुष्टानां शासनं चापि साधूनां परिपालनम् । पाशुपाल्यं च वैश्यानां कृषिर्विज्ञानमेव च

ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਦੰਡ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਵੀ (ਧਰਮ) ਹੈ। ਵੈਸ਼ਿਆਂ ਲਈ ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਣ, ਖੇਤੀ-ਬਾੜੀ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰਕ ਵਿਗਿਆਨ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਕਰਤੱਬ ਹਨ।

Verse 21

शूद्रस्य द्विजशुश्रूषा तया जीवन्वणिग्भवेत् । शिल्पैर्वा विविधैर्जीवेद्द्विजातिहितमाचरन्

ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਲਈ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹੀ ਯੋਗ ਜੀਵਿਕਾ ਹੈ; ਉਸ ਨਾਲ ਉਹ ਵਪਾਰੀ ਵਾਂਗ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਿਲਪਾਂ ਨਾਲ ਜੀਵੇ, ਦ੍ਵਿਜਾਤੀ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਰਹੇ।

Verse 22

भार्यारतिर्भृत्यपोष्टा शुचिः श्रद्धा परायणः । नमस्कारेण मन्त्रेण पंचयज्ञान्न हापयेत्

ਉਹ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਗਤੀ ਰੱਖੇ, ਆਪਣੇ ਆਸਰੇ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਰਹੇ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋਵੇ। ਨਮਸਕਾਰ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪੰਜ ਯਜਨਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾਂ ਛੱਡੇ।

Verse 23

तद्भवान्क्षत्रियकुले जातोऽसि कुरु तच्छृणु । बलं साधय पूर्वं त्वमतुलं तेन शिक्षय

ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਕਸ਼ਤਰੀ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਹੈਂ, ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰ—ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੁੱਲ ਬਲ ਸਾਧ; ਉਸੇ ਬਲ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿਖਾ ਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਕਰ।

Verse 24

दुष्टान्पालय साधूंश्च स्वर्गमेवमवाप्स्यसि । बलं च लभ्यते पुत्र देवीनां सुप्रसादतः

ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰ ਅਤੇ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਂਗਾ। ਅਤੇ ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਸੁਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਬਲ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 25

तद्भवान्बलप्राप्त्यर्थं देव्याराधनमाचर

ਇਸ ਲਈ ਬਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਤੂੰ ਦੇਵੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ-ਆਰਾਧਨਾ ਕਰ।

Verse 26

बर्बरीक उवाच । कस्मिन्क्षेत्रे च कां देवीं कथमाराधयाम्यहम् । एतत्प्रसादप्रवणं मनः कृत्वा निवेदय

ਬਰਬਰੀਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕਿਹੜੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਕਿਹੜੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਕਿਹੜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਾਂ? ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਵੱਲ ਝੁਕੇ ਮਨ ਨਾਲ ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।

Verse 27

सूत उवाच । इति पृष्टः क्षणं ध्यात्वा प्राह दामोदरो विभुः । वत्स क्षेत्रं प्रवक्ष्यामि यत्र तप्स्यसि तत्तपः । गुप्तक्षेत्रमिति ख्यातं महीसागरसंगमे

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ, ਸਮਰੱਥ ਦਾਮੋਦਰ ਨੇ ਇਕ ਪਲ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ—‘ਵਤਸ, ਮੈਂ ਉਹ ਖੇਤਰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਤੂੰ ਉਹ ਤਪ ਕਰੇਂਗਾ। ਉਹ ਗੁਪਤਖੇਤਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸੰਗਮ ‘ਤੇ।’

Verse 28

तत्र त्रिभुवने याश्च संति देव्यः पृथग्विधाः । नारदेन समानीतास्ताश्चैक्यं सुमहात्मना

ਉੱਥੇ ਤ੍ਰਿਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਖਰੀਆਂ ਸਨ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਲਿਆਏ; ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਸਭ ਇਕ ਹੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਏਕ ਹੋ ਗਈਆਂ।

Verse 29

चतस्रस्तस्य दिग्देव्यो नव दुर्गाश्च संति याः । समाराधय ता गत्वा तासामैक्यं हि दुर्लभम्

ਉੱਥੇ ਚਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਰੱਖਿਆਕਾਰੀ ਦਿਗਦੇਵੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨੌਂ ਦੁਰਗਾਵਾਂ ਵੀ ਹਨ। ਤੂੰ ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਭਲੀ ਭਾਂਤਿ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਏਕ ਰੂਪ ਹੋਣਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦੁਰਲਭ ਹੈ।

Verse 30

नित्यं पूजय ताः पुत्र पुष्पधूपविलेपनैः । स्तुतिभिश्चोपहारैश्च यथा तुष्यति तास्तव

ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਨਿੱਤ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ—ਫੁੱਲਾਂ, ਧੂਪ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਲੇਪਾਂ ਨਾਲ; ਅਤੇ ਸਤੁਤੀਆਂ ਤੇ ਉਪਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ—ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ।

Verse 31

तुष्टासु देवीषु बलं धनं च कीर्तिश्च पुत्राः सुभगाश्च दाराः । स्वर्गस्तथा मुक्तिपदं च सत्सुखं न दुर्लभं सत्यमेतत्तवोक्तम्

ਜਦੋਂ ਦੇਵੀਆਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ, ਤਦ ਬਲ, ਧਨ, ਕੀਰਤੀ, ਸੁਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਸੁਭਾਗੀ ਪਤਨੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਵਰਗ, ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਪਦ ਅਤੇ ਸੱਚਾ ਸੁਖ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ—ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਕਿਹਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਤ੍ਯ ਹੈ।

Verse 32

सूत उवाच । एवमुक्त्वा बर्बरीकं कृष्णः प्राह घटोत्कचम् । घटोत्कचार्य पुत्रस्ते दृढं सुहृदयो ह्यसौ

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਉਂ ਬਰਬਰੀਕ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੇ ਘਟੋਤਕਚ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ—“ਹੇ ਉੱਤਮ ਘਟੋਤਕਚ, ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲਾ ਸੱਚਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈ।”

Verse 33

तस्मात्सुहृदयेत्येवं दत्तं नाम मया द्विकम् । एवमुक्त्वा समालिंग्य संतर्ज्य विविधैर्धनैः

ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਦੋਹਰਾ ਨਾਮ ‘ਸੁਹ੍ਰਿਦਯ’ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਧਨ-ਉਪਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 34

गुप्तक्षेत्राय भगवान्बर्बरीकं समादिशत् । सोऽथ कृष्णं नमस्कृत्य पितरं यादवांश्च तान्

ਤਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਬਰਬਰੀਕ ਨੂੰ ਗੁਪਤਖੇਤਰ ਜਾਣ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਯਾਦਵਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 35

अनुज्ञाप्य च तान्सर्वान्गुप्तक्षेत्रं समाव्रजत् । घटोत्कचोऽपि कृष्णेन विसृष्टः स्ववनं ययौ

ਉਹ ਸਭਨਾਂ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਗੁਪਤਖੇਤਰ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਘਟੋਤਕਚ ਵੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਵਿਦਾ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਜੰਗਲ-ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਲੌਟ ਗਿਆ।

Verse 36

स्मरन्पुत्रगुणान्पत्न्या स्वराज्यं समपालयत् । ततः सुहृदयो धीमान्दग्धस्थल्यां कृताश्रमः

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਦੇ ਗੁਣ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਸੁਚੱਜੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ। ਫਿਰ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸੁਹ੍ਰਿਦਯ ਨੇ ਦਗਧਸਥਲੀ ਵਿੱਚ ਆਸ਼੍ਰਮ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 37

त्रिकालं पूजयामास देवीः कर्मसमाधिभिः । नित्यं पुष्पैश्च धूपैश्च उपहारैः पृथग्विधैः

ਉਹ ਤਿੰਨ ਵੇਲਿਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ, ਕਰਮ-ਸਮਾਧੀ ਦੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਲਗਨ ਨਾਲ। ਨਿੱਤ ਫੁੱਲਾਂ, ਧੂਪ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਉਪਹਾਰਾਂ ਦੀ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ।

Verse 38

तस्याराधयतो देव्यस्तुतुषुर्हायनैस्त्रिभिः । ततः प्रत्यक्षतो भूत्वा बलात्तस्य महात्मनः

ਉਸ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਤਿੰਨ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀਆਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੂੰ ਬਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ।

Verse 39

बलं यत्त्रिषु लोकेषु कस्यचिन्नास्ति दुर्लभम् । ऊचुश्च कंचित्कालं त्वं वसात्रैव महाद्युते

ਉਹ ਬੋਲੇ: “ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਦੁੱਤੀ ਬਲ ਬਖ਼ਸ਼ਾਂਗੀਆਂ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁਲਭ ਹੈ। ਅਤੇ ਹੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ, ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰ।”

Verse 40

संगत्या विजयस्य त्वं भूयः श्रेयो ह्यवाप्स्यसि । इत्युक्तः सर्वदेवीभिः स तत्रैव व्यवस्थितः

“ਵਿਜੈ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਉੱਚਾ ਕਲਿਆਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।” ਸਭ ਦੇਵੀਆਂ ਦੇ ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਓਥੇ ਹੀ ਅਡੋਲ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ।

Verse 41

आजगामाथ विजयो नाम्ना मागधब्राह्मणः । स सर्वां पृथिवीं कृत्वा पादाक्रांतां द्विजोत्तमः

ਤਦ ਵਿਜੈ ਨਾਮ ਦਾ ਮਾਗਧ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ—ਉੱਤਮ ਦਵਿਜ—ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਕਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਐਸਾ ਭ੍ਰਮਣ ਕੀਤਾ ਸੀ।

Verse 42

काश्यां विद्याबलं प्राप्य साधनार्थमुपाययौ । गुहेश्वरमुखान्येष सप्तलिंगान्यपूजयत्

ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆ-ਮੰਤਰ ਦਾ ਬਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਾਧਨਾ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਉਸ ਥਾਂ ਆਇਆ। ਗੁਹੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸੱਤ ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 43

आराधयामास चिरं देवीर्विद्याफलाप्तये । ततस्तुष्टास्तस्य देव्यः स्वप्ने प्रोचुरिदं वचः

ਉਸ ਨੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵੀਆਂ ਨੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 44

विद्यां साधय त्वं साधो सिद्धमातुः पुरोंऽगणे । अयं भक्तः सुहृदयः साहाय्यं ते करिष्यति

“ਹੇ ਸਾਧੂ ਪੁਰਖ, ਸਿੱਧਮਾਤਾ ਦੇ ਅੱਗੇ ਅੰਗਣ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੰਤ੍ਰ-ਵਿਦਿਆ ਸਾਧ। ਇਹ ਭਗਤ, ਸੁਹਿਰਦ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਤੇਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੇਗਾ।”

Verse 45

ततस्तद्वचनं श्रुत्वा विजयः स्वप्नमध्यतः । उत्थाय गत्वा देव्यास्तं वव्रे भीमात्म जात्मजम्

ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਜਯਾ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਜਾਗ ਪਿਆ। ਉੱਠ ਕੇ ਬਾਹਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਪੁਰਖ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਮੰਗਿਆ।

Verse 46

सोऽपि देवीवचः श्रुत्वा मेने साहाय्यकारणम् । ततः कृष्णचतुर्दश्यामुपोष्य विजयः शुचिः

ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਸਹਾਇਤਾ ਦਾ ਕਾਰਣ ਉਹੀ ਬਣਨਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਜਯਾ ਨੇ ਉਪਵਾਸ ਧਾਰਿਆ।

Verse 47

स्नात्वाभ्यर्च्यैव लिंगानि देवीश्चैवार्चयत्पृथक् । कृत्वा स्नानमुपोष्यैव बर्बरीकोंऽतिकेऽभवत्

ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਉਪਵਾਸ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹ ਬਰਬਰੀਕ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਇਆ।

Verse 48

प्रथमायां ततो रात्रौ ययौ सिद्धांबिकापुरः । मंडलं तत्र कृत्वा च भगाकारं करान्नव

ਫਿਰ ਪਹਿਲੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਹ ਸਿੱਧਾਂਬਿਕਾ ਦੇ ਅਗੇ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਮੰਡਲ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਨੌਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਭਗਾ-ਆਕਾਰ (ਯੋਨੀ-ਰੂਪ) ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 49

अष्टदिक्ष्वष्टकीलांश्च निखन्यैव ससूत्रकान् । कृष्णाजिनधरो भूत्वा बर्बरीकसमन्वितः

ਅੱਠੋ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਅੱਠ ਕੀਲਾਂ ਗਾੜ੍ਹੀਆਂ, ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਧਾਗਿਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ। ਕਾਲੇ ਮ੍ਰਿਗਚਰਮ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਬਰਬਰੀਕ ਨਾਲ ਸਹਿਤ ਉਹ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

Verse 50

शिखामाबद्ध्य दिग्बंधं कृत्वा रेभे ततो विधिम् । मध्ये वै मंडलस्यापि कुंडे शुभ्रे त्रिमेखलं

ਚੋਟੀ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਬੰਧਨ (ਰੱਖਿਆ) ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਵਿਧੀ ਅਰੰਭ ਕੀਤੀ। ਮੰਡਲ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ, ਸੁੱਧ ਸਫੈਦ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਤ੍ਰਿਮੇਖਲਾ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 51

समर्प्य च ततः खड्गं खादिरं मंत्रतेजितम् । संस्थाप्य कीलानभितो बर्बरीकमथाब्रवीत्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਤੇਜ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਖਾਦਿਰ-ਕਾਠ ਦੀ ਖਡਗ ਅਰਪਣ ਕੀਤੀ। ਚੌਫੇਰੇ ਕੀਲਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਤਦ ਬਰਬਰੀਕ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 52

शुचिर्विनिद्रः संतिष्ठ स्तवं देव्याः समुद्गिरन् । यावत्कर्म करोम्येष यथा विघ्नं न जायते

“ਪਵਿੱਤਰ ਰਹਿ, ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿ; ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵੀ ਦਾ ਸਤਵ ਉਚਾਰਦਾ ਰਹਿ, ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਇਹ ਕਰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂ—ਤਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਵਿਘਨ ਨ ਉੱਠੇ।”

Verse 53

इत्युक्ते संस्थिते तत्र बर्बरीके महाबले । विजयः शोषणं दाहं प्लावनं कृतवान्यमी

ਇਹ ਕਹੇ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ, ਮਹਾਬਲੀ ਬਰਬਰੀਕ ਉੱਥੇ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਰਿਹਾ। ਤਦ ਵਿਜਯ ਨੇ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਕਾਉਣ, ਸਾੜਨ ਅਤੇ ਪਲਾਵਨ ਕਰਨ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਕੀਤੇ।

Verse 54

ततः सुखासनो भूत्वा गुंगुरुभ्यो नमः इति । मंत्रमष्टोत्तरशतं जप्त्वा गुरुभ्यः प्रणम्य च । ततो गणेश्वरविधानमारब्धवान्

ਫਿਰ ਸੁਖਾਸਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ “ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ” ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮੰਤਰ ੧੦੮ ਵਾਰ ਜਪਿਆ। ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਗਣੇਸ਼ਵਰ-ਵਿਧਾਨ ਦਾ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ।

Verse 55

अथातः संप्रवक्ष्यामि मंत्रं गणपतेः परम्

ਹੁਣ ਮੈਂ ਗਣਪਤੀ ਦਾ ਪਰਮ, ਸਰਵੋਤਮ ਮੰਤਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 56

सर्वकार्यकरं स्वल्पं महार्थं सर्वसिद्धिदम्

ਇਹ ਸਭ ਕਾਰਜ ਸਿਧ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਛੋਟਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਮਹਾਨ ਅਰਥ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 57

ओंगांगींगूंगैंगौंगः सप्ताक्षरोऽयं महामंत्रः । ओंगणपतिमंत्रस्य गणको नाम ऋषिः विघ्नेश्वरो देवता गं बीजम् ओंशक्तिः पूजार्थे जपार्थे वा तिलकार्थे वा मनस ईप्सितार्थे होमार्थे वा विनियोग इति । साध कस्य पूर्वं तिलककरणम् । ओंगांगणपतये नमः । इति तिलकस्योपरि अक्षतान्दद्यात् अनेन मन्त्रेण । ॐ गांगणपतये नमः । इति तिलकमंत्रः । ओंगां गणपतये नमः । अनेन मंत्रेण गणेशाय पुष्पांजलित्रयं दद्यात् । मूलमंत्रेणात्र चंदनगंधपुष्पधूपदीपनैवेद्यपूगीफल तांबूलादिकं दद्यात् । अत ऊर्ध्वं मूलमन्त्रेण जपं कुर्यात् । अष्टोत्तरशतं सहस्रं लक्षं कोटिं चेति यथाशक्ति जप्त्वा दशांशहोमार्थे गणेशाग्नये आवाहयामीति अग्निमावाह्य । ॐ गां गणपतये स्वाहेति मन्त्रेण गुग्गुलगुटिकाभिर्होमं विदध्याद्विनियोगं चेति गाणेश्वरो ताकल्पः । य एवं सर्व विघ्नेषु साधयेन्मन्त्रमुत्तमम् । सर्वविघ्नानि नश्यंति मनोभीष्टं च सिध्यति

“ਓੰ ਗਾਂ ਗੀਂ ਗੂੰ ਗੈਂ ਗੌਂ ਗಃ”—ਇਹ ਸੱਤ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮਹਾਮੰਤਰ ਹੈ। ਓੰ-ਗਣਪਤੀ ਮੰਤਰ ਲਈ ਗਣਕ ਰਿਸ਼ੀ ਹੈ, ਵਿਘਨੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵਤਾ ਹੈ; ‘ਗੰ’ ਬੀਜ ਹੈ, ‘ਓੰ’ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਵਿਨਿਯੋਗ ਪੂਜਾ, ਜਪ, ਤਿਲਕ, ਮਨੋਇੱਛਿਤ ਅਰਥ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਹੋਮ ਲਈ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਧਕ ਤਿਲਕ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਤਿਲਕ ਉੱਤੇ ਅੱਖਤ ਰੱਖਦਿਆਂ ਕਹੇ: “ਓੰ ਗਾਂ ਗਣਪਤਏ ਨਮः।” ਇਸ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਗਣੇਸ਼ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਮੁੱਠ ਫੁੱਲ ਅਰਪੇ; ਅਤੇ ਮੂਲਮੰਤਰ ਨਾਲ ਚੰਦਨ, ਸੁਗੰਧ, ਪੁਸ਼ਪ, ਧੂਪ, ਦੀਪ, ਨੈਵੇਦ੍ਯ, ਪੂਗੀਫਲ, ਫਲ, ਤਾਂਬੂਲ ਆਦਿ ਭੇਟ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਮੂਲਮੰਤਰ ਨਾਲ ਜਪ ਕਰੇ—੧੦੮, ੧੦੦੦, ਲੱਖ ਜਾਂ ਕਰੋੜ ਤੱਕ ਯਥਾਸ਼ਕਤੀ; ਅਤੇ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਹੋਮ ਲਈ “ਗਣੇਸ਼ਾਗ੍ਨਏ ਆਵਾਹਯਾਮਿ” ਕਹਿ ਅਗਨੀ ਆਵਾਹਨ ਕਰੇ। “ਓੰ ਗਾਂ ਗਣਪਤਏ ਸ੍ਵਾਹਾ” ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਗੁੱਗੁਲ ਦੀਆਂ ਗੁਟਿਕਾਂ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਹੋਮ ਕਰੇ। ਇਹ ਗਣੇਸ਼ਵਰ-ਤਾਕਲਪ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਉੱਤਮ ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਸਭ ਵਿਘਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਧਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਭ ਵਿਘਨ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਨੋਭੀਸ਼ਟ ਸਿਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 58

डाकिन्यो यातुधानाश्च प्रेताद्याश्च भयंकराः । शत्रूणां जायते नाशो वशीकरणमेव च

ਡਾਕਿਨੀਆਂ, ਯਾਤੁਧਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਤ ਆਦਿ ਭਿਆਨਕ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਬਲਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 59

इमं गाणेश्वरं कल्पं विजानन्विजयोऽपि च । तिलकं विधिना कृत्वा जप्त्वा चाष्टोत्तरं शतम्

ਇਸ ਗਾਣੇਸ਼ਵਰ ਕਲਪ-ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਵਿਜਯ ਨੇ ਵੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿਲਕ ਲਾ ਕੇ (ਮੰਤਰ) ਅੱਠੋਤਰ ਸੌ ਵਾਰ ਜਪ ਕੀਤਾ।

Verse 60

दशांशं गुटिका हुत्वा पूज्य सिद्धिविनायकम् । सिद्धेयक्षेत्रपालस्य चक्रे पूजां ततो निशि

ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਹੋਮ ਲਈ ਗੁੱਗਲ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਆਹੁਤੀ ਦੇ ਕੇ, ਸਿੱਧੀ-ਵਿਨਾਇਕ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਫਿਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਯਕਸ਼ ਖੇਤਰਪਾਲ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 61

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां प्रथमे माहेश्वरखण्डे कौमारिकाखण्डे महाविद्यासाधने गाणेश्वरकल्पवर्णनंनामैकषष्टितमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰਖੰਡ ਦੇ ਕੌਮਾਰਿਕਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਮਹਾਵਿਦਿਆ-ਸਾਧਨ ਅੰਤਰਗਤ ‘ਗਾਣੇਸ਼ਵਰ ਕਲਪ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਇਕਾਹਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।