Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 32

पद्माख्यमासनं कृत्वा रेचकं पूरकं तथा । कुंभकं च सुखासीनः प्राणायामं त्रिधाऽभ्यसेत्

padmākhyamāsanaṃ kṛtvā recakaṃ pūrakaṃ tathā | kuṃbhakaṃ ca sukhāsīnaḥ prāṇāyāmaṃ tridhā'bhyaset

ਪਦਮ ਨਾਮਕ ਆਸਨ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਸੁਖ ਨਾਲ ਬੈਠਿਆ ਹੋਇਆ, ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਅਭਿਆਸ ਕਰੇ—ਰੇਚਕ (ਉਛਾਸ ਛੱਡਣਾ), ਪੂਰਕ (ਉਛਾਸ ਭਰਨਾ) ਅਤੇ ਕੁੰਭਕ (ਰੋਕਣਾ)।

पद्मlotus
पद्म:
Sambandha (Name-element/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपद्म (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, समासपूर्वपद; एकवचन-प्रातिपदिक (stem form in compound)
आख्यम्called ‘padma’
आख्यम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootआख्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—पद्म-आख्य (named ‘padma’)
आसनम्posture/seat
आसनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootआसन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
कृत्वाhaving done/made
कृत्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) → कृत्वा (कृदन्त, त्वा)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive)
रेचकम्exhalation (recaka)
रेचकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootरेचक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
पूरकम्inhalation (pūraka)
पूरकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपूरक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
तथाlikewise/also
तथा:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय/प्रकारवाचक (adverb: ‘also/likewise’)
कुंभकम्retention (kumbhaka)
कुंभकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकुंभक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
सुखासीनःsitting comfortably
सुखासीनः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootसुख + आसीन (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (सुखः आसीनः = comfortably seated)
प्राणायामम्prāṇāyāma
प्राणायामम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्राण + आयाम (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः
त्रिधाin three ways
त्रिधा:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootत्रिधा (अव्यय)
Formअव्यय, प्रकारवाचक (adverb: ‘in three ways’)
अभ्यसेत्should practice
अभ्यसेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअभि + अस् (धातु) (अभ्यस्-धात्वादेशः)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Lomaharṣaṇa (Sūta) (deduced)

Scene: A yogin in perfect padmāsana on a kusa mat, with three subtle breath-arcs: outward (recaka), inward (pūraka), and a still circle at the heart/nostrils (kumbhaka); calm shrine ambience.

P
Padmāsana
R
Recaka
P
Pūraka
K
Kumbhaka

FAQs

Correct posture and calm steadiness support the threefold regulation of breath, forming a disciplined path of inner purification.

No sacred place is referenced; the verse is practical yoga instruction.

Practise prāṇāyāma seated in padmāsana, using recaka (exhale), pūraka (inhale), and kumbhaka (retain).