Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 48

Devanagari script

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां प्रथमे माहेश्वरखण्डे कौमारिकाखण्डे स्तम्भतीर्थमाहात्म्ये सोमनाथवृत्तांतवर्णनंनामाष्टचत्वारिंशोऽध्यायः

Transliteration

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārikākhaṇḍe stambhatīrthamāhātmye somanāthavṛttāṃtavarṇanaṃnāmāṣṭacatvāriṃśo'dhyāyaḥ

Translation

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰਖੰਡ ਦੇ ਕੌਮਾਰਿਕਾਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਸਤੰਭਤੀਰਥ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ ‘ਸੋਮਨਾਥ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਅਠਤਾਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; इत्यर्थक-निगमन/उद्धरणसूचक (indeclinable; quotative/closure particle)

• श्रीस्कांदे: in the Śrī Skanda (Purāṇa)
• श्रीस्कांदे: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक) + स्कन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; कर्मधारयः ‘श्रीमान् स्कन्दः’/‘श्रीस्कन्द-पुराणे’ (masculine, locative singular; title compound)

• महापुराणे: in the Mahāpurāṇa
• महापुराणे: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + पुराण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; कर्मधारयः (neuter, locative singular)

• एकाशीतिसाहस्र्यां: in the eighty-one-thousand (collection)
• एकाशीतिसाहस्र्यां: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एकाशीति (संख्या-प्रातिपदिक) + साहस्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; द्विगु-समासः ‘एकाशीतिसहस्रसंख्यायाम्’ (feminine, locative singular; numerical compound)

• संहितायाम्: in the Saṃhitā
• संहितायाम्: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संहिता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन (feminine, locative singular)

• प्रथमे: in the first
• प्रथमे: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रथम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; विशेषणम् (locative singular adjective, agreeing with खण्डे)

• माहेश्वरखण्डे: in the Māheśvara section
• माहेश्वरखण्डे: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: माहेश्वर (प्रातिपदिक) + खण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; तत्पुरुषः (masculine, locative singular)

• कौमारिकाखण्डे: in the Kaumārikā section
• कौमारिकाखण्डे: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कौमारिक (प्रातिपदिक) + खण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; तत्पुरुषः (masculine, locative singular)

• स्तम्भतीर्थमाहात्म्ये: in the Māhātmya of Stambha-tīrtha
• स्तम्भतीर्थमाहात्म्ये: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्तम्भ (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक) + माहात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; तत्पुरुषः ‘स्तम्भतीर्थस्य माहात्म्ये’ (neuter, locative singular; genitive-tatpurusha)

• सोमनाथवृत्तान्तवर्णनंनाम: (entitled) ‘Description of the Somnātha account’
• सोमनाथवृत्तान्तवर्णनंनाम: Viśeṣya (Appositive/विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: सोमनाथ (प्रातिपदिक) + वृत्तान्त (प्रातिपदिक) + वर्णन (प्रातिपदिक) + नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः; ‘...वर्णनं’ इति नाम (neuter, nominative singular; title phrase)

• अष्टचत्वारिंशः: forty-eighth
• अष्टचत्वारिंशः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अष्ट (संख्या-प्रातिपदिक) + चत्वारिंशत् (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; द्विगु-समासः (masculine, nominative singular; ordinal sense ‘48th’)

• अध्यायः: chapter
• अध्यायः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अध्याय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन (masculine, nominative singular)

Speaker

Colophon (textual closure line; not a dialogue speaker)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Stambhatīrtha (within Somanātha-vṛttānta)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A manuscript colophon scene: scribes and reciters conclude a chapter; a temple silhouette of Somanātha appears as an emblematic vignette.

Characters & Entities

• Skanda Purāṇa
• Māheśvarakhaṇḍa
• Kaumārikākhaṇḍa
• Stambhatīrtha
• Somanātha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

This is a colophon; its function is to authenticate and locate the narrative within the Purāṇa’s sacred textual map.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Stambhatīrtha and Somanātha are named as the focal sacred geography of the chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; this line is purely editorial/structural (chapter-closure).