Adhyaya 30

Verse 1

नारद उवाच । ततः स्कन्दः सुरैः सार्धं श्वेतपर्वत मस्तकात् । उत्तीर्य तारकं हन्तुं दक्षिणां स दिशं ययौ

ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਸਕੰਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ਵੇਤਪਰਵਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਉਤਰਿਆ ਅਤੇ ਤਾਰਕ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 2

ततः सरस्वतीतीरे यानि भूतानि नारद । ग्रहाश्चोपग्रहाश्चैव वेतालाः शाकिनी गणाः

ਫਿਰ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਅਨੇਕ ਭੂਤ-ਪ੍ਰਾਣੀ—ਗ੍ਰਹ ਅਤੇ ਉਪਗ੍ਰਹ, ਵੇਤਾਲ ਅਤੇ ਸ਼ਾਕਿਨੀਆਂ ਦੇ ਗਣ—ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ/ਦਿੱਖੇ।

Verse 3

उन्मादा ये ह्यपस्माराः पलादाश्च पिशाचकाः । देवैस्तेषामाधिपत्ये सोऽभ्यषिच्यत पावकिः

ਉਨਮਾਦ, ਅਪਸਮਾਰ, ਪਲਾਦਾ ਅਤੇ ਪਿਸਾਚ ਆਦਿ ਜੋ ਭੂਤ ਸਨ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪਾਵਕੀ ਨੂੰ ਅਧਿਪਤੀ ਵਜੋਂ ਅਭਿਸੇਕ ਕਰਕੇ ਨਿਯੰਤਰਕ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।

Verse 4

यथा ते नैव मर्यादां संत्यजंति दुराशयाः । एतैस्तस्मात्समाक्रांतः शरण्यं पावकिं व्रजेत्

ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਦੁਰਾਸ਼ੀ ਭੂਤ ਆਪਣੀ ਮਰਯਾਦਾ ਤੇ ਆਦਤਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ, ਇਸ ਲਈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਪੀੜ੍ਹਦੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਰੱਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪਾਵਕੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇ।

Verse 5

अप्रकीर्णेन्द्रियं दांतं शुचिं नित्यमतंद्रितम् । आस्तिकं स्कन्दभक्तं च वर्जयंति ग्रहादिकाः

ਜਿਸ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰੇ ਬਿਖਰੇ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਦਮਨਸ਼ੀਲ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਸਦਾ ਜਾਗਰੂਕ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਆਸਤਿਕ ਅਤੇ ਸਕੰਦ-ਭਗਤ ਹੈ—ਉਸ ਤੋਂ ਗ੍ਰਹ ਆਦਿਕ ਪੀੜਾਕਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 6

महेश्वरं च ये भक्ता भक्ता नारायणं च ये । तेषां दर्शनमात्रेण नश्यंते ते विदूरतः

ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਭਗਤ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਭਗਤ—ਉਹਨਾਂ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਪੀੜਾਕਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 7

ततः सर्वैः सुरैः सार्धं महीतीरं ययौ गुहः । तत्र देवैः प्रकथितं महीमाहात्म्यमुत्तमम्

ਫਿਰ ਗੁਹਾ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਮਹੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਮਹੀ ਦੀ ਉੱਤਮ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੀਤਾ।

Verse 8

श्रृण्वन्विसिष्मिये स्कन्दः प्रणनाम च तां नदीम् । ततो महीदक्षिणतस्तीरमाश्रित्य धिष्ठितम्

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸਕੰਦ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨਦੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਮਹੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਉੱਥੇ ਆਸਨ ਜਮਾਇਆ।

Verse 9

प्रणम्य शक्रप्रमुखा गुहं वचनमब्रुवन् । अभिषिक्तं विना स्कन्द सेनापतिमकल्मषम्

ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ ਸ਼ਕ੍ਰ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸਕੰਦ, ਸੈਨਾਪਤੀ ਨਿਰਮਲ ਤੁਹਾਡਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਏ ਬਿਨਾ…”

Verse 10

न शर्म लभते सेना तस्मात्त्वमभिषेचय । महीसागरसंभूतैः पुण्यैश्चापि शिवैर्जलैः

ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ; ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ—ਧਰਤੀ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਪੁੰਨਮਈ, ਸ਼ਿਵ-ਮੰਗਲ ਜਲਾਂ ਨਾਲ।

Verse 11

अभिषेक्ष्यामहे त्वां च तत्र नो द्रष्टुमर्हसि । यथा हस्तिपदे सर्वपदांतर्भाव इष्यते

ਅਸੀਂ ਤੇਰਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਾਂਗੇ; ਪਰ ਤੂੰ ਉਸ ਕਰਮ ਵੱਲ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਕਰੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸਭ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਮਾਏ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ…

Verse 12

सर्वतीर्थान्तरस्थानं तथार्णवमहीजले । सर्वभूतमयो यद्वत्र्यंबकः परिकीर्त्यते

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਜਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਤ੍ਰਯੰਬਕ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਸਭ ਭੂਤਾਂ-ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਕਹਿ ਕੇ ਕੀਰਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 13

सर्वतीर्थमयस्तद्वन्महीसागरसंगमः । अर्धनारीश्वरं रूपं यथा रुद्रस्य सर्वदम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹੀ ਨਦੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਸੰਗਮ ਆਪ ਹੀ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ-ਮਯ ਹੈ। ਇਹ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਅਰਧਨਾਰੀਸ਼ਵਰ ਰੂਪ ਵਰਗਾ ਹੈ—ਜੋ ਸਭ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 14

तथा महीसमुद्रस्य स्नानं सर्वफलप्रदम् । येनात्र पितरः स्कन्द तर्पिता भक्तिभावतः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹੀ–ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਸਨਾਨ ਸਭ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ, ਹੇ ਸਕੰਦ, ਇੱਥੇ ਪਿਤਰ ਭਕਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 15

तेन सर्वेषु तीर्थेषु तर्पिता नात्र संशयः । न चैतद्धृदि मंतव्यं क्षारमेतज्जलं हि यत्

ਉਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਉਹ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਤਰਪਣ ਵਾਂਗ ਹੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਾ ਸੋਚੋ ਕਿ ‘ਇਹ ਪਾਣੀ ਖਾਰਾ ਹੈ’।

Verse 16

यथा हि कटुतिक्तादि गवा ग्रस्तं हि क्षीरदम् । एवमेतत्त्विदं तोयं पितॄणां तृप्ति दायकम्

ਜਿਵੇਂ ਗਾਂ ਤਿੱਖੀਆਂ ਤੇ ਕੌੜੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੀ ਖਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਦੁੱਧ ਹੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹੀ ਜਲ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 17

एवं ब्रुवत्सु देवेषु कपिलोऽपि मुनिर्जगौ । सत्यमेतदुमापुत्र सर्वतीर्थमयी मही

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਉਪਰੰਤ ਮੁਨੀ ਕਪਿਲ ਨੇ ਵੀ ਉਚਾਰਿਆ: “ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਹੇ ਉਮਾ-ਪੁੱਤਰ; ਇਹ ਮਹੀ (ਤੀਰਥ-ਭੂਮੀ) ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।”

Verse 18

कर्दमो यस्त्वहमपि ज्ञात्वा तीर्थमहा गुणान् । सर्वां भुवं परित्यज्य कृत्वा ह्यश्रममास्तितः

“ਮੈਂ—ਕਰਦਮ—ਨੇ ਵੀ, ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਮਹਾਨ ਗੁਣ ਜਾਣ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਹੋਰ ਸਭ ਖੇਤਰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਆਸ਼੍ਰਮ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਕੇ ਵੱਸਿਆ।”

Verse 19

ततो महेश्वरः प्राह सत्यमेतत्सुरोदितम् । ब्रह्माद्यास्तं तथा प्राहुरत्र भूयोऽप्यथो गुरुः

ਤਦ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਕਿਹਾ ਸੱਚ ਹੈ।” ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਨੇ ਵੀ ਓਹੀ ਆਖਿਆ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਗੁਰੂ ਨੇ ਵੀ ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ।

Verse 20

अत्राभिषेकं ते वीर करिष्यामः समादिश । ततः सुविस्मितस्तत्र स्नात्वा स्कन्दो महामनाः

ਇੱਥੇ, ਹੇ ਵੀਰ, ਅਸੀਂ ਤੇਰਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਾਂਗੇ—ਆਗਿਆ ਦੇਹ। ਤਦ ਮਹਾਮਨਾ ਸਕੰਦ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤਿ ਵਿਸਮਿਤ ਹੋਇਆ।

Verse 21

अभिषिञ्चन्तु मां देवा इति तानब्रवीद्वचः । ततोऽभिषेकसंभारान्सर्वान्संभृत्य शास्त्रतः

ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਦੇਵਤਾ ਮੇਰਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨ।” ਫਿਰ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਯਥਾਵਿਧਿ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।

Verse 22

जुहुवुर्मंत्रपूतेऽग्नौ चत्वारो मुख्यऋत्विजः । ब्रह्मा च कपिलो जीवो विश्वामित्रश्चतुर्थकः

ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਰਿਤਵਿਜਾਂ ਨੇ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ: ਬ੍ਰਹਮਾ, ਕਪਿਲ, ਜੀਵ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ।

Verse 23

अन्ये च शतशस्तत्र मुनयो वेदपारगाः । तत्राद्भुतं महादेवो दर्शयामास भारत

ਉੱਥੇ ਹੋਰ ਵੀ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਮੁਨੀ—ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਪਾਰੰਗਤ—ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ। ਉੱਥੇ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਇਕ ਅਦਭੁਤ ਚਮਤਕਾਰ ਵਿਖਾਇਆ।

Verse 24

यदग्निकुण्डमध्यस्थो लिंगमूर्तिर्व्यदृश्यत । अहमेवाग्निमध्यस्थो हविर्गृह्णामि नित्यशः

ਤਦ ਅੱਗ ਦੇ ਕੁੰਡ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ-ਮੂਰਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਦਿਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਕਹਿ ਰਹੀ ਹੋਵੇ: “ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਨਿਤ ਆਹੁਤੀਆਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 25

एतत्संदर्शनार्थाय लिंगमूर्तिरभूद्विभुः । तल्लिंगमतुलं देवा नमश्चक्रुर्मुदान्विताः

ਇਸ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਦਾਨਤਾ ਲਈ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ ਲਿੰਗ-ਮੂਰਤੀ ਰੂਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਤੁਲ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਵੇਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 26

सर्वपापापहं पार्थ सर्वकामफलप्रदम् । तत्र होमावसाने च दत्ते हिमवता शुभे

ਹੇ ਪਾਰਥ, ਇਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਧਰਮਿਕ ਕਾਮਨਾ ਦਾ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੋਮ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਤੇ ਹਿਮਵਾਨ ਨੇ ਸ਼ੁਭ ਦਾਨ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 27

दिव्यरत्नान्विते स्कन्दो निषण्णः परमासने । सर्वमंगलसंभारैर्विधिमंत्रपुरस्कृतम्

ਦਿਵ੍ਯ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਪਰਮ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਸਕੰਦ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋਇਆ। ਸਭ ਮੰਗਲ ਸਮੱਗਰੀ ਸਜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਵਿਧੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ।

Verse 28

अभ्यषिंचंस्ततो देवाः कुमारं शंकरात्मजम् । इंद्रो विष्णुर्महावीर्यो ब्रह्मरुद्रौ च फाल्गुन

ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ-ਪੁੱਤਰ ਕੁਮਾਰ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਫਾਲਗੁਨ, ਇੰਦਰ, ਮਹਾਵੀਰ ਵਿਸ਼ਣੁ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਵੀ (ਉਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ)।

Verse 29

आदित्याद्य ग्रहाः सर्वे तथोभावनिलानलौ । आदित्या वसवो रुद्राः साध्याश्चैवाश्विनावुभौ

ਆਦਿਤਿਆਂ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵ-ਸ਼ਕਤੀ-ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਿ, ਨਾਲ ਹੀ ਵਾਯੂ ਤੇ ਅਗਨੀ—ਆਦਿਤਿਆ, ਵਸੁ, ਰੁਦ੍ਰ, ਸਾਧਿਆ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਅਸ਼ਵਿਨ ਵੀ—ਸਭ ਵਿਧੀ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ।

Verse 30

विश्वेदेवाश्च मरुतो गंधर्वाप्सरसस्तथा । देवब्रह्मर्षयश्चैव वालखिल्या मरीचिपाः

ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵ ਅਤੇ ਮਰੁਤ, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵੀ; ਦੇਵ-ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ, ਵਾਲ਼ਖਿਲ੍ਯ ਅਤੇ ਮਰੀਚਿ-ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੁਨੀ ਭੀ (ਉੱਥੇ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ)।

Verse 31

विद्याधरा योगसिद्धाः पुलस्त्यपुलहादयः । पितरः कश्यपोऽत्रिश्च मरीचिर्भृगुरंगिराः

ਵਿਦ੍ਯਾਧਰ, ਯੋਗ-ਸਿੱਧ ਮਹਾਤਮਾ, ਪੁਲਸਤ੍ਯ-ਪੁਲਹ ਆਦਿ; ਪਿਤਰਗਣ; ਕਸ਼੍ਯਪ ਤੇ ਅਤ੍ਰਿ; ਮਰੀਚਿ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਅਤੇ ਅੰਗਿਰਾ—ਸਭ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ।

Verse 32

दक्षोऽथ मनवो ये च ज्योतींषि ऋतवस्तथा । मूर्तिमत्यश्च सरितो महीप्रभृतिकास्तथा

ਫਿਰ ਦਕ੍ਸ਼, ਮਨੁਗਣ, ਜੋਤਿਮਾਨ ਗ੍ਰਹ-ਨਕਸ਼ਤਰ ਅਤੇ ਰਿਤੂਆਂ ਵੀ; ਅਤੇ ਮੂਰਤਿਮਾਨ ਸਰਿਤਾਵਾਂ—ਮਹੀ (ਧਰਤੀ) ਆਦਿ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੋਰ ਸਭ—(ਉੱਥੇ ਆਏ)।

Verse 33

लवणाद्याः समुद्राश्च प्रभासाद्याश्च तीर्थकाः । पृथिवी द्यौर्दिशश्चैव पादपाः पार्वतास्तथा

ਲਵਣ-ਸਮੁੰਦਰ ਆਦਿ ਸਮੁੰਦਰ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਆਦਿ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ; ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਕਾਸ਼, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੀ; ਨਾਲ ਹੀ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਅਤੇ ਪਰਬਤ—ਸਭ (ਗੁਹ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਲਈ) ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ।

Verse 34

आदित्याद्या मातरश्च कुर्वंत्यो गुहमंगलम् । वासुकिप्रमुखा नागास्थथोभौ गरुडारुणौ

ਆਦਿਤ੍ਯਾਂ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਮਾਤਾਵਾਂ ਨੇ ਗੁਹ ਲਈ ਮੰਗਲ ਕਰਮ ਕੀਤੇ; ਅਤੇ ਵਾਸੁਕਿ-ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਗ, ਨਾਲ ਹੀ ਗਰੁੜ ਅਤੇ ਅਰੁਣ—ਦੋਵੇਂ ਵੀ (ਭਕਤੀ ਨਾਲ) ਉੱਥੇ ਸਨ।

Verse 35

वरुणो धनदश्चैव यमः सानुचरस्तथा । राक्षसो निरृतिश्चैव भूतानि च पलाशनाः

ਵਰੁਣ, ਧਨਦ (ਕੁਬੇਰ) ਅਤੇ ਯਮ ਆਪਣੇ ਅਨੁਚਰਾਂ ਸਮੇਤ; ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਦਲ, ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਵੀ, ਅਤੇ ਭੂਤ ਤੇ ਹੋਰ ਭਿਆਨਕ ਪ੍ਰਾਣੀ—ਸਭ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆ ਮਿਲੇ।

Verse 36

धर्मो बृहस्पतिश्चैव कपिलो गाधिनंदनः । बहुलत्वाच्च ये नोक्ता विविधा देवतागणाः

ਧਰਮ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਕਪਿਲ ਅਤੇ ਗਾਧੀ-ਨੰਦਨ (ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ) ਵੀ ਉੱਥੇ ਸਨ; ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਵਿਭਿੰਨ ਦੇਵਗਣ—ਇੰਨੇ ਬਹੁਤ ਕਿ ਸਭ ਦੇ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਲਏ ਗਏ।

Verse 37

ते च सर्वे महीकूले ह्यभ्यषिंचन्मुदा गुहम् । ततो महास्वनामुग्रां देवदैत्यादिदर्पहाम्

ਉਹ ਸਭ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗੁਹ (ਸਕੰਦ) ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਤਦ ਇੱਕ ਮਹਾਨ, ਭਿਆਨਕ ਨਾਦ ਉੱਠਿਆ, ਜੋ ਦੇਵਾਂ-ਦੈਤਿਆਂ ਆਦਿ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਚੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ।

Verse 38

ददौ पशुपतिस्तस्मै सर्वभूतमहाचमूम् । विष्णुर्ददौ वैजयंतीं मालां बलविवर्धिनीम्

ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਹਾਸੈਨਾ ਬਖ਼ਸ਼ੀ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਵੈਜਯੰਤੀ ਮਾਲਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ—ਜੋ ਬਲ ਅਤੇ ਵਿਜੈ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 39

उमा ददौ चारजसी वाससी सूर्यसप्रभा । गंगा कमंडलुं दिव्यममृतोद्भवमुत्तमम्

ਉਮਾ ਨੇ ਦੋ ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰ ਦਿੱਤੇ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਸਨ। ਗੰਗਾ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਦਿਵ੍ਯ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਕਮੰਡਲੁ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।

Verse 40

मही महानदी तस्य चाक्षमालां ससागरा । ददौ मुदा कुमाराय दंडं चैव बृहस्पतिः

ਧਰਤੀ ਨੇ ਮਹਾਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਅੱਖਮਾਲਾ ਭੇਟ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਵੀ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਦੰਡ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 41

गरुडो दयितं पुत्रं मयूरं चित्रबर्हिणम् । अरुणस्ताम्रचूडं च प्रददौ चरणायुधम्

ਗਰੁੜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਿਯ ਪੁੱਤਰ—ਚਿੱਤਰ ਬਰ੍ਹੀ ਵਾਲੇ ਮੋਰ—ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਅਰੁਣ ਨੇ ਤਾਮ੍ਰਚੂਡ (ਕੁੱਕੜ) ਨੂੰ ਧਵਜ ਉੱਤੇ ਧਾਰਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਚਰਨਾਯੁਧ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 42

छागं च वरुणो राजा बलवीर्यसमन्वितम् । कृष्णाजिनं तथा ब्रह्मा ब्रह्मण्याय ददौ जयम्

ਰਾਜਾ ਵਰੁਣ ਨੇ ਬਲ ਅਤੇ ਵੀਰਯ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਇੱਕ ਛਾਗ (ਬੱਕਰਾ) ਭੇਟ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ੍ਯ ਧਰਮ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਜਯ ਦੇਣ ਲਈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾਜਿਨ (ਕਾਲੇ ਮ੍ਰਿਗ ਦੀ ਖਾਲ) ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ।

Verse 43

चतुरोऽनुचरांश्चैव महावीर्यान्बलोत्कटान् । नंदिसेनं लोहिताक्षं घण्टाकर्णं च मानसान्

ਉਸ ਨੇ ਚਾਰ ਅਨੁਚਰ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ—ਮਹਾਵੀਰਯ ਅਤੇ ਬਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੰਡ: ਨੰਦਿਸੇਨ, ਲੋਹਿਤਾਖ਼ਸ਼, ਘੰਟਾਕਰਨ ਅਤੇ ਮਾਨਸਾ।

Verse 44

चतुर्थं चाप्यतिबलं ख्यातं कुसुममालिनम् । ततः स्थाणुर्ददौ देवो महापारिषदं क्रतुम्

ਚੌਥਾ ਵੀ ਅਤਿਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ—ਕੁਸੁਮਮਾਲਿਨ। ਤਦੋਂ ਦੇਵ ਸਥਾਣੁ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਮਹਾਨ ਪਾਰਿਸ਼ਦ-ਗਣ ਕ੍ਰਤੁ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤਾ।

Verse 45

स हि देवासुरे युद्धे दैत्यानां भीमकर्मणाम् । जघान दोर्भ्यां संक्रुद्धः प्रयुतानि चतुर्दश

ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਭੁਜਾਂ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਚੌਦਾਂ ਪ੍ਰਯੁਤ ਮਾਰ ਡਾਏ।

Verse 46

यमः प्रादादनुचरौ यमकालोपमौ तदा । उन्माथं च प्रमाथं च महावीर्यौ महाद्युती

ਤਦ ਯਮ ਨੇ ਯਮ ਅਤੇ ਕਾਲ ਵਰਗੇ ਦੋ ਅਨੁਚਰ ਬਖ਼ਸ਼ੇ—ਉਨਮਾਥ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਥ—ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਵੀਰਯ ਅਤੇ ਮਹਾਦਿਉਤੀ ਵਾਲੇ।

Verse 47

सुभ्राजौ भास्करस्यैव यौ सदा चानुयायिनौ । तौ सूर्यः कार्तिकेयाय ददौ पार्थ मुदान्वितः

ਭਾਸਕਰ (ਸੂਰਜ) ਦੇ ਸਦਾ ਅਨੁਯਾਈ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੇਵਕ—ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸੂਰਯ ਨੇ ਹੇ ਪਾਰਥ! ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ।

Verse 48

कैलासश्रृङ्गसंकाशौ श्वेतमाल्यानुलेपनौ । सोमोऽप्यनुचरौ प्रादान्मणिं सुमणिमेव च

ਕੈਲਾਸ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰਾਂ ਵਰਗੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਸਫੈਦ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਅਨੁਲੇਪਨ ਨਾਲ ਸਜੇ—ਸੋਮ ਨੇ ਵੀ ਦੋ ਅਨੁਚਰ ਬਖ਼ਸ਼ੇ: ਮਣੀ ਅਤੇ ਸੁਮਣੀ।

Verse 49

ज्वालजिह्वं ज्योतिषं च ददावग्निर्महाबलौ । परिघं च बलं चैव भीमं च सुमहाबलम्

ਅਗਨੀ ਨੇ ਮਹਾਬਲ ਵਾਲੇ ਜ੍ਵਾਲਜਿਹਵ ਅਤੇ ਜੋਤਿਸ਼ ਦਿਤੇ। ਫਿਰ ਪਰਿਘ, ਬਲ ਅਤੇ ਅਤਿ ਮਹਾਬਲ ਵਾਲਾ ਭੀਮ ਵੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।

Verse 50

स्कंदाय त्रीननुचरान्ददौ विष्णुरुरुक्रमः । उत्क्रोशं पंचजं चैव वज्रदण्डधरावुभौ

ਦੂਰ-ਪਦਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਸਕੰਦ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਅਨੁਚਰ ਬਖ਼ਸ਼ੇ—ਉਤਕ੍ਰੋਸ਼, ਪੰਚਜ, ਅਤੇ ਦੋ ਹੋਰ ਜੋ ਵਜ੍ਰ ਤੇ ਦੰਡ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਸਨ।

Verse 51

ददौ महेशपुत्राय वासवः परवीरहा । तौ हि शत्रून्महेन्द्रस्य जघ्नतुः समरे बहून्

ਪਰਵੀਰ-ਹੰਤਾ ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹੇਸ਼-ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕੀਤੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਦੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਦੇ ਅਨੇਕ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਘਾਰਦੇ ਸਨ।

Verse 52

वर्धनं बंधनं चैव आयुर्वेदविशारदौ । स्कन्दाय ददतुः प्रीतावश्विनौ भरतर्षभ

ਹੇ ਭਾਰਤ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਸਕੰਦ ਨੂੰ ਵਰਧਨ ਅਤੇ ਬੰਧਨ ਬਖ਼ਸ਼ੇ—ਦੋਵੇਂ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ।

Verse 53

बलं चातिबलं चैव महावक्त्रौ महाबलौ । प्रददौ कार्तिकेयाय वायुश्चानुचरावुभौ

ਵਾਯੁ ਦੇਵ ਨੇ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਨੂੰ ਦੋ ਅਨੁਚਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ—ਬਲ ਅਤੇ ਅਤਿਬਲ—ਵੱਡੇ ਮੁਖ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਬਲੀ, ਅਤਿਅਧਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ।

Verse 54

घसं चातिघसं वीरौ वरुणश्च ददौ प्रभुः । सुवर्चसं महात्मानं तथैवाप्यतिवर्चसम्

ਪ੍ਰਭੂ ਵਰੁਣ ਨੇ ਦੋ ਵੀਰ ਘਸ ਅਤੇ ਅਤਿਘਸ ਬਖ਼ਸ਼ੇ; ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਸੁਵਰਚਸ, ਤਥਾ ਅਤਿਵਰਚਸ ਵੀ—ਅਸਾਧਾਰਣ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ।

Verse 55

हिमवान्प्रददौ पार्थ साक्षाद्दौहित्रकाय वै । कांचनं च ददौ मेरुर्मेघमालिनमेव च

ਹੇ ਪਾਰਥ! ਹਿਮਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੌਹਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਇੱਕ ਪਾਰਸ਼ਦ ਅਰਪਿਆ; ਅਤੇ ਮੇਰੁ ਪਰਬਤ ਨੇ ਕਾਂਚਨ ਤੇ ਮੇਘਮਾਲਿਨ ਭੇਟ ਕੀਤੇ।

Verse 56

उच्छ्रितं चातिशृंगं च महापाषाणयोधिनौ । स्वाहेयाय ददौ प्रीतः स विंध्यः पार्षदौ शुभौ

ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਵਿਂਧ੍ਯ ਪਰਬਤ ਨੇ ਸ੍ਵਾਹੇਯ (ਸਕੰਦ) ਨੂੰ ਦੋ ਸ਼ੁਭ ਪਾਰਸ਼ਦ—ਉੱਚ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਅਤਿਸ਼੍ਰਿੰਗ—ਦਿੱਤੇ, ਜੋ ਮਹਾਂ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਯੋਧੇ ਸਨ।

Verse 57

संग्रहं विग्रहं चैव समुद्रोऽपि गधाधरौ । प्रददौ पार्षदौ विरौ महीनद्या समन्वितः

ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਵੀ, ਮਹਾਨ ਨਦੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਗਦਾ-ਧਾਰੀ ਦੋ ਵੀਰ ਪਾਰਸ਼ਦ—ਸੰਗ੍ਰਹ ਅਤੇ ਵਿਗ੍ਰਹ—ਅਰਪਣ ਕੀਤੇ।

Verse 58

उन्मादं पुष्पदंतं च शंकुकर्णं तथैव च । प्रददावग्निपुत्राय पार्वती शुभदर्शना

ਸ਼ੁਭ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੀ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਅਗਨਿ-ਜਨਮ ਪੁੱਤਰ (ਸਕੰਦ) ਨੂੰ ਉਨਮਾਦ, ਪੁਸ਼ਪਦੰਤ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕੁਕਰਨ ਵੀ ਅਰਪਣ ਕੀਤੇ।

Verse 59

जयं महाजयं चैव नागौ ज्वलनसूनवे । प्रददुर्बलिनां श्रेष्ठौ सुपर्णः पार्षदावुभौ

ਸੁਪਰਨ (ਗਰੁੜ) ਨੇ ਜ੍ਵਲਨ (ਅਗਨਿ) ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦੋ ਨਾਗ ਪਾਰਸ਼ਦ—ਜਯ ਅਤੇ ਮਹਾਜਯ—ਅਰਪਣ ਕੀਤੇ; ਦੋਵੇਂ ਬਲਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਨ।

Verse 60

एवं साध्याश्च रुद्राश्च वसवः पितरस्तथा । सर्वे जगति ये मुख्या ददुः स्कंदाय पार्षदान्

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਾਧ੍ਯ, ਰੁਦ੍ਰ, ਵਸੁ ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰ—ਜਗਤ ਦੇ ਸਭ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦੇਵਗਣ—ਸਕੰਦ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਾਰਸ਼ਦ (ਸੇਵਕ-ਗਣ) ਅਰਪਣ ਕਰ ਗਏ।

Verse 61

नानावीर्यान्महावीर्यान्नानायुधविभूषणान् । बहुलत्वान्न शक्यंते संख्यातुं ते च फाल्गुन

ਵਿਭਿੰਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਵੀਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਅਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ—ਉਹ ਇੰਨੇ ਬਹੁਤ ਸਨ ਕਿ ਗਿਣੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ, ਹੇ ਫਾਲਗੁਨ।

Verse 62

मातश्च ददुस्तस्मै तदा मातृगणान्प्रभो । याभिर्व्याप्तास्त्रयो लोकाः कल्याणीभिश्चराचराः

ਅਤੇ ਤਦ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮਾਤਾਵਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣ ਅਰਪਣ ਕੀਤੇ—ਉਹ ਕਲਿਆਣਮਈ ਦੇਵੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ, ਚਲ-ਅਚਲ ਸਮੇਤ, ਵਿਆਪਤ ਹਨ।

Verse 63

प्रभावती विशालाक्षी गोपाला गोनसा तथा । अप्सुजाता बृहद्दंडी कालिका बहुपुत्रका

“ਪ੍ਰਭਾਵਤੀ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍ਸ਼ੀ; ਗੋਪਾਲਾ ਅਤੇ ਗੋਨਾਸਾ; ਅਪਸੁਜਾਤਾ (ਜਲੋਂ ਜਨਮੀ); ਬ੍ਰਿਹੱਦੰਡੀ (ਵੱਡਾ ਦੰਡ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ); ਕਾਲਿਕਾ; ਅਤੇ ਬਹੁਪੁਤ੍ਰਕਾ (ਅਨੇਕ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ)।”

Verse 64

भयंकरी च चक्रांगी तीर्थनेमिश्च माधवी । गीतप्रिया अलाताक्षी चटुला शलभामुखी

“ਅਤੇ (ਹਨ) ਭਯੰਕਰੀ, ਚਕ੍ਰਾਂਗੀ (ਚਕ੍ਰ-ਚਿੰਨ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ), ਤੀਰਥਨੇਮੀ, ਮਾਧਵੀ, ਗੀਤਪ੍ਰਿਆ (ਪਵਿੱਤਰ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮੀ), ਅਲਾਤਾਕ੍ਸ਼ੀ (ਅਗਨਿ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ), ਚਟੁਲਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਲਭਾਮੁਖੀ (ਪਤੰਗ/ਟਿੱਡੀ ਵਰਗੇ ਮੁਖ ਵਾਲੀ)।”

Verse 65

विद्युज्जिह्वा रुद्रकाली शतोलूखलमेखला । शतघंटाकिंकिणिका चक्राक्षी चत्वरालया

(ਉਹ ਹਨ) ਵਿਦ੍ਯੁੱਜਿਹਵਾ—ਬਿਜਲੀ-ਜਿਹੀ ਜੀਭ ਵਾਲੀ, ਰੁਦ੍ਰਕਾਲੀ, ਸ਼ਤੋਲੂਖਲਮੇਖਲਾ—ਸੌ ਓਖਲਾਂ ਦੀ ਮੇਖਲਾ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ; ਸ਼ਤਘੰਟਾਕਿੰਕਿਣਿਕਾ—ਸੌ ਘੰਟਿਆਂ ਤੇ ਝੰਕਾਰਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ; ਚਕ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ੀ—ਚੱਕਰ-ਨੇਤ੍ਰੀ; ਅਤੇ ਚਤ੍ਵਰਾਲਯਾ—ਚੌਰਾਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਵਾਲੀ।

Verse 66

पूतना रोदना त्वामा कोटरा मेघवाहिनी । ऊर्ध्ववेणीधरा चैव जरायुर्जर्जरानना

(ਉਹ ਹਨ) ਪੂਤਨਾ, ਰੋਦਨਾ—ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਤ੍ਵਾਮਾ, ਕੋਟਰਾ—ਖੋਹਾਂ/ਖੱਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਵਾਲੀ, ਮੇਘਵਾਹਿਨੀ—ਬੱਦਲਾਂ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ; ਊਰਧ੍ਵਵੇਣੀਧਰਾ—ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਗੂੰਥੀ ਜੂੜਾ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ; ਜਰਾਯੁਹ, ਅਤੇ ਜਰ੍ਜਰਾਨਨਾ—ਝੁਰਰੀਦਾਰ/ਖੰਡਿਤ ਮੁਖ ਵਾਲੀ।

Verse 67

खटखेटी दहदहा तथा धमधमा जया । बहुवेणी बहुशीरा बहुपादा बहुस्तनी

(ਉਹ ਹਨ) ਖਟਖੇਟੀ, ਦਹਦਹਾ, ਧਮਧਮਾ ਅਤੇ ਜਯਾ; ਬਹੁਵੇਣੀ—ਅਨੇਕ ਜੂੜਿਆਂ ਵਾਲੀ, ਬਹੁਸ਼ੀਰਾ—ਅਨੇਕ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਬਹੁਪਾਦਾ—ਅਨੇਕ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਅਤੇ ਬਹੁਸਤਨੀ—ਅਨੇਕ ਸਤਨਾਂ ਵਾਲੀ।

Verse 68

शतोलूकमुखी कृष्णा कर्णप्रावरणा तथा । शून्यालया धान्यवासा पशुदा धान्यदा सदा

(ਉਹ ਹਨ) ਸ਼ਤੋਲੂਕਮੁਖੀ—ਉੱਲੂ-ਮੁਖੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ—ਸ਼ਿਆਮ ਵਰਣੀ, ਕਰਨਪ੍ਰਾਵਰਣਾ—ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕਣ ਵਾਲੀ; ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਲਯਾ—ਸੁੰਨੇ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਵਾਲੀ, ਧਾਨ੍ਯਵਾਸਾ—ਅਨਾਜ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਵਾਲੀ, ਪਸ਼ੁਦਾ—ਧਨ-ਪਸ਼ੂ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਅਤੇ ਸਦਾ ਧਾਨ੍ਯਦਾ—ਸਦਾ ਅਨਾਜ ਦਾਤਰੀ।

Verse 69

एताश्चान्याश्च बह्व्यश्च मातरो भरतर्षभ । बहुलत्वादहं तासां न संख्यातुमिहोत्सहे

ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਮਾਤਾਵਾਂ, ਹੇ ਭਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ (ਭਰਤਵ੍ਰਿਸ਼ਭ), ਅਗਣਿਤ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਹਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

Verse 70

वृक्षचत्वरवासिन्यश्चतुष्पथनिवेशनाः । गुहास्मशानवासिन्यः शैलप्रस्रवणालयाः

ਕੁਝ ਦੇਵੀਆਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਤੇ ਚੌਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ; ਕੁਝ ਚੌਰਾਹਿਆਂ ਉੱਤੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ-ਭੂਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਕੁਝ ਪਹਾੜੀ ਚਸ਼ਮਿਆਂ ਤੇ ਝਰਨਿਆਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਆਪਣਾ ਧਾਮ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 71

नानाभरणवेषास्ता नानामूर्तिधरास्तथा । नानाभाषायुधधराः परिवव्रुस्तदा गुहम्

ਉਹ ਸਭ ਨਾਨਾ ਗਹਿਣਿਆਂ ਤੇ ਵੇਸ਼-ਭੂਸ਼ਾ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਨਾਨਾ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲਦੀਆਂ, ਨਾਨਾ ਆਯੁਧ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤਦ ਗੁਹ (ਸਕੰਦ) ਨੂੰ ਚੌਫੇਰੋਂ ਘੇਰ ਲਿਆ।

Verse 72

ततः स शुशुभे श्रीमान्गुहो गुह इवापरः । सैनापत्ये चाभिषिक्तो देवैर्नानामुनीश्वरैः

ਤਦ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਗੁਹ ਚਮਕ ਉਠਿਆ—ਮਾਨੋ ਹੋਰ ਹੀ ਇਕ ਗੁਹ, ਗੁਪਤ ਤੇਜ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਅਨੇਕ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੈਨਾਪਤੀ ਪਦ ਲਈ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 73

ततः प्रणम्य सर्वांस्ता नेकैकत्वेन पावकिः । व्रियतां वर इत्याह भवब्रह्मपुरोगमान्

ਤਦ ਪਾਵਕੀ ਨੇ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਵਰ ਮੰਗੋ—ਜੋ ਵਰ ਚਾਹੋ, ਚੁਣ ਲਵੋ।”