Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 43
Devanagari script
धनदोऽपि धनं सर्वं गृहीतो मुक्तमूर्धजः । पदातिरेकः सन्त्रस्तः प्राप्यैवं दीनवत्स्थितः
Transliteration
dhanado'pi dhanaṃ sarvaṃ gṛhīto muktamūrdhajaḥ | padātirekaḥ santrastaḥ prāpyaivaṃ dīnavatsthitaḥ
Translation
ਧਨਦ ਕੁਬੇਰ ਵੀ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਧਨ ਗੁਆ ਬੈਠਾ; ਕੇਸ ਖੁੱਲ੍ਹੇ, ਪੈਦਲ ਇਕੱਲਾ ਤੇ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਦਇਆਜਨਕ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਰਹਿ ਗਿਆ।
Word by Word
धनदःDhanada (Kubera)
धनदः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootधनद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (masc. nom. sg.); ‘Kubera’
अपिeven/also
अपि:
Sambandha (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अपि-निपात (also/even)
धनम्wealth
धनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootधन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (neut. acc. sg.)
सर्वम्all
सर्वम्:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (neut. acc. sg.)
गृहीतःcaptured
गृहीतः:
Karta (Subject attribute/कर्ता-विशेषण)
TypeVerb
Rootग्रह् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘seized/captured’
मुक्तमूर्धजःwith loosened hair
मुक्तमूर्धजः:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootमुक्त + मूर्धज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘मुक्ताः मूर्धजाः यस्य’ इति बहुव्रीह्यर्थे प्रचलित-प्रयोग)
पदातिरेकःon foot (deprived of conveyance)
पदातिरेकः:
Karta (Subject complement)
TypeNoun
Rootपद + अतिरेक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (पदात् अतिरेकः = ‘on foot/without a vehicle’)
सन्त्रस्तःterrified
सन्त्रस्तः:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootसम्-त्रस् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP) विशेषणरूप; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘terrified’
प्राप्यhaving reached
प्राप्य:
Kriya (Gerundial action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-आप् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्यय; ‘having reached/obtained’
एवम्thus
एवम्:
Kriya-visheshana (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (thus/in this manner)
दीनवत्like a miserable man
दीनवत्:
Kriya-visheshana (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootदीनवत् (अव्यय/तद्धित)
Formअव्यय; उपमानार्थक (like a wretch/like the poor)
स्थितःremained
स्थितः:
Kriya (State/action)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP) परिनिष्ठित; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘stood/remained’
Speaker
Sūta (Lomaharṣaṇa) addressing the sages (deduced)
Visual Art Cues
Scene: Kubera, once resplendent, is shown disheveled with loosened hair, bereft of ornaments and treasure, standing alone on foot amid a battlefield, eyes wide with fear and shame.
Characters & Entities
K
Kubera (Dhanada)FAQs
Wealth and status are impermanent; dharma teaches humility and reliance on the divine rather than on possessions.
No tīrtha is mentioned in this verse.
None.