Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 9

Devanagari script

सुसिद्धमपि वै कार्यं सुबुद्ध्यापि स्वनुष्ठितम् । अत्वत्पदस्मृतिकृतं विनश्यत्येव तत्क्षणात्

Transliteration

susiddhamapi vai kāryaṃ subuddhyāpi svanuṣṭhitam | atvatpadasmṛtikṛtaṃ vinaśyatyeva tatkṣaṇāt

Translation

ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੰਮ ਵੀ, ਸੁਚੱਜੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਜੇ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸਿਮਰਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Word by Word

• सुसिद्धम्: well-accomplished
• सुसिद्धम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु- (उपसर्ग) + सिद्ध (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (कार्यं)

• अपि: even, also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अप्यर्थक-निपात (even/also)

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय; निश्चयार्थक-निपात

• कार्यम्: task, undertaking
• कार्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कार्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सुबुद्ध्या: with good understanding
• सुबुद्ध्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: सु- (उपसर्ग) + बुद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; करण (instrument)

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अप्यर्थक-निपात

• स्व-अनुष्ठितम्: performed by oneself
• स्व-अनुष्ठितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक) + अनु-√स्था (धातु) → अनुष्ठित (कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त); समासः—कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रायः (स्वयम् अनुष्ठितम्)

• अ-त्वत्-पद-स्मृति-कृतम्: done without remembrance of your feet
• अ-त्वत्-पद-स्मृति-कृतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ- (निषेध) + त्वत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + पद (प्रातिपदिक) + स्मृति (प्रातिपदिक) + कृत (कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त); समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (त्वत्पदस्मृत्या कृतम्) + निषेध-पूर्वपद (अ-)

• विनश्यति: perishes, is ruined
• विनश्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √नश् (धातु) वि- (उपसर्ग)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• एव: certainly
• एव: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण-निपात

• तत्-क्षणात्: from that very moment
• तत्-क्षणात्: Apadana (Ablative/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + क्षण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; समासः—षष्ठी/तत्पुरुषः (तस्मिन् क्षणे/तत्क्षण)

Speaker

Skanda (deduced, Kāśīkhaṇḍa context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis / pilgrims within Kāśī discourse (contextual)

Visual Art Cues

Scene: A scholar-priest performs an elaborate rite flawlessly, yet the offering fades like smoke because the heart lacks Śiva-smaraṇa; beside him, a simple devotee’s small offering shines.

Characters & Entities

• Śiva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Skill and effort alone are insufficient; devotion and God-remembrance are the true stabilizers of dharma and success.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī (Vārāṇasī), as the doctrinal backdrop of Kāśīkhaṇḍa, where Śiva-centered practice is emphasized.

What ritualistic prescription is mentioned?

Undertake duties and rites with constant remembrance of Śiva’s feet; otherwise the merit is said to collapse.