Adhyaya 7

Verse 1

स्कंद उवाच । विश्वेशो विश्वया सार्धं मया च मुनिसत्तम । महाशाखविशाखाभ्यां नंदिभृंगिपुरोगमः

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮੁਨਿਸ੍ਰੇਸ਼ਠ! ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਸ਼ਿਵ, ਵਿਸ਼੍ਵਾ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ, ਅੱਗੇ ਨੰਦੀ ਤੇ ਭ੍ਰਿੰਗੀ ਨੂੰ ਰੱਖ ਕੇ, ਅਤੇ ਪਾਸੇ ਮਹਾਸ਼ਾਖਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਸਮੇਤ, ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰੇ।

Verse 2

नैगमेयेन सहितो रुद्रैः सर्वत्र संवृतः । देवर्षिभिः समायुक्तः सनकाद्यैरभिष्टुतः

ਨੈਗਮੇਯ (ਕਾਰ্তਿਕੇਯ) ਸਮੇਤ ਉਹ ਚਲੇ, ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਨੇ ਹਰ ਥਾਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ, ਅਤੇ ਸਨਕ ਆਦਿ ਆਦਿ-ਮੁਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ-ਸਤੁਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

Verse 3

समस्तायतनाधीशैर्दिक्पालैरभिनंदितः । तीर्थैर्दर्शित तीर्थश्च गंधर्वैर्गीतमंगलः

ਸਭ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਦੇ ਅਧੀਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਪਾਲਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਭਿਨੰਦਨ ਕੀਤਾ। ਤੀਰਥਾਂ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣਾ ਤੀਰਥ-ਤੱਤਵ ਦਰਸਾਇਆ, ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੇ ਮੰਗਲਮਈ ਗੀਤ ਗਾਏ।

Verse 4

कृतपूजोप्सरोभिश्च नृत्यहस्तकपल्लवैः । वियत्यनाहतैर्वाद्यैः समंतादनुमोदितः

ਪੂਜਾ ਕਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ-ਹੱਥ ਕਮਲ-ਕਲੀ ਵਾਂਗ ਖਿੜਦੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਲਹਿਰਾਏ। ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਨਾਹਤ ਦਿਵ੍ਯ ਵਾਜੇ ਗੂੰਜੇ, ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਉਤਸਵਮਈ ਅਨੁਮੋਦਨ ਹੋਇਆ।

Verse 5

ऋषीणां ब्रह्मनिर्घोषैर्बधिरीकृतदिङ्मुखः । कृतस्तुतिश्चारणौघैर्विमानैरभितोवृतः

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਨਿਰਘੋਸ਼ ਵਰਗੇ ਗੰਭੀਰ ਵੇਦ-ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁਖ ਬਹਿਰੇ ਜਿਹੇ ਹੋ ਗਏ। ਚਾਰਣਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੇ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨਾਂ ਨੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਘੇਰ ਲਿਆ।

Verse 6

त्रिविष्टप वधूमुष्टिभ्रष्टैर्लाजैरितस्ततः । अभिवृष्टो महादेवः संप्रहृष्टतनूरुहः

ਸੁਰਲੋਕ ਦੀਆਂ ਵਧੂਆਂ ਦੀਆਂ ਮੁੱਠੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਫਿਸਲਦੇ ਲਾਜਾ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨਾਲ ਇੱਥੋਂ-ਉੱਥੋਂ ਮਹਾਦੇਵ ਉੱਤੇ ਵਰਖਾ ਹੋਈ; ਆਨੰਦ-ਰਸ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਮ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ।

Verse 7

दत्तमाल्योपहारश्च बहुविद्याधरी गणैः । यक्षगुह्यकसिद्धैश्च खेचरैरभिनंदितः

ਅਨੇਕ ਵਿਦਿਆਧਰ ਗਣਾਂ ਨੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਉਪਹਾਰ ਅਰਪੇ; ਅਤੇ ਯਕਸ਼, ਗੁਹ੍ਯਕ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਖੇਚਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਭਿਨੰਦਨ ਕੀਤਾ।

Verse 8

कृतप्रवेश शकुनो मृगैः शकुनिभिः पुरः । किंनरीभिः प्रहष्टास्यैः किंनरैरुपवर्णितः

ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਵੇਲੇ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਕੁਨ ਹੋਏ—ਅੱਗੇ ਹਿਰਣ ਤੇ ਪੰਛੀ ਚਲੇ; ਅਤੇ ਹੱਸਮੁਖ ਕਿੰਨਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਕਿੰਨਰਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 9

विष्णुना च महालक्ष्म्या ब्रह्मणा विश्वकर्मणा । नंदिनाथ गणेशेन आविष्कृतमहोत्सवः

ਵਿਸ਼ਣੂ, ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਅਤੇ ਨੰਦਿਨਾਥ ਗਣੇਸ਼ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਮਹੋਤਸਵ ਨੂੰ ਭਵ੍ਯ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।

Verse 10

नागांगनाभिः परितः कृतनीराजनाविधिः । प्रविवेश महादेवः पुरीं वाराणसीं शुभाम्

ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਨਾਗ-ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੇ ਨੀਰਾਜਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਕਰਦਿਆਂ ਦੀਵੇ ਘੁਮਾਏ; ਤਦ ਮਹਾਦੇਵ ਸ਼ੁਭ ਵਾਰਾਣਸੀ ਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ।

Verse 11

पश्यतां सर्वदेवानामवरुह्य वृषेंद्रतः । परिष्वज्य गणाधीशं प्रोवाच वृषभध्वजः

ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਧਵਜ ਪ੍ਰਭੂ ਨੰਦੀਨੰਦੀ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਉਤਰ ਆਏ। ਗਣਾਂ ਦੇ ਅਧੀਸ਼ ਗਣੇਸ਼ ਨੂੰ ਅਲਿੰਗਨ ਕਰਕੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧਵਜ (ਸ਼ਿਵ) ਬੋਲੇ।

Verse 12

यदहं प्राप्तवानस्मि पुरीं वाराणसीं शुभाम् । मयाप्यतीव दुष्प्राप्यां स प्रसादो स्य वै शिशोः

ਜੋ ਮੈਂ ਸ਼ੁਭ ਵਾਰਾਣਸੀ ਪੁਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ—ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਈ ਭੀ ਅਤਿ ਦੁਲਭ ਹੈ—ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਸ ਬਾਲਕ (ਗਣੇਸ਼) ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਹੈ।

Verse 13

यद्दुष्प्रसाध्यं हि पितुरपि त्रिजगतीतले । तत्सूनुना सुसाध्यं स्यादत्र दृष्टांतता मयि

ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਤਲੇ ਪਿਤਾ ਲਈ ਭੀ ਜੋ ਕਰਨਾ ਦੁਸ਼ਕਰ ਹੈ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਦੁਆਰਾ ਸੁਖੇਨ ਸਾਧਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਮੈਂ ਆਪ ਇੱਥੇ ਹਾਂ।

Verse 14

अनेन गजवक्त्रेण स्वबुद्धिविभवेरिह । काशीप्राप्तिर्यथा मे स्यात्तथा किंचिदनुष्ठितम्

ਇਸ ਗਜਵਕਤ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਐਸਾ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋ ਸਕੀ।

Verse 15

पुत्रवानहमेवास्मि यच्च मे चिरचिंतितम् । स्वपौरुषेण कृतवानभिलाषं करस्थितम्

ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੈਂ ਪੁੱਤਰਵਾਨ ਧੰਨ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਜੋ ਮੈਂ ਚਿਰੋਂ ਸੋਚਦਾ ਆਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪੌਰੁਸ਼ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਆ ਟਿਕਾਇਆ—ਪੂਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 16

इत्युक्त्वा त्रिपुरीहर्ता पुरुहूतादिभिः स्तुतः । परितुष्टावसंहृष्टः स्पष्टगीर्भिर्गजाननम्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰ-ਹੰਤਾ, ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ ਹੋਇਆ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਸਪਸ਼ਟ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਗਜਾਨਨ (ਗਣੇਸ਼) ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 17

श्रीकंठ उवाच । जय विघ्नकृतामाद्य भक्तनिर्विघ्नकारक । अविघ्नविघ्नशमन महाविघ्नैकविघ्नकृत्

ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ ਬੋਲੇ: ਜੈ ਹੋਵੇ ਤੈਨੂੰ, ਵਿਘਨ ਰਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਦਿ; ਪਰ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਨਿਰਵਿਘਨ ਮਾਰਗ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ। ਨਿਰਵਿਘਨ ਵਿੱਚ ਉਠੇ ਵਿਘਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਵਿਘਨਾਂ ਲਈ ਇਕਮਾਤ੍ਰ ਵਿਘਨ।

Verse 18

जय सर्वगणाधीश जय सर्व गणाग्रणीः । गणप्रणतपादाब्ज गणनातीतसद्गुण

ਜੈ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਸਭ ਗਣਾਂ ਦੇ ਅਧੀਸ਼; ਜੈ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਹਰ ਗਣ ਦੇ ਅਗਵਾਨ। ਗਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਮਸਕਾਰਿਤ ਤੇਰੇ ਚਰਨ-ਕਮਲ; ਤੇਰੇ ਸਤਗੁਣ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ।

Verse 19

जय सर्वग सर्वेश सर्वबुद्ध्येकशेवधे । सर्वमायाप्रपंचज्ञ सर्वकर्माग्रपूजित

ਜੈ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਸਭ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਹੇ ਸਭ ਦੇ ਸਰਵੈਸ਼ਵਰ; ਹੇ ਸਭ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਇਕੋ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ। ਮਾਇਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਸਤਾਰ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਹਰ ਕਰਮ ਤੇ ਕਰਿਆ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਥਮ ਪੂਜਿਤ।

Verse 20

सर्वमंगलमांगल्य जय त्वं सर्वमंगल । अमंगलोपशमन महामंगलहेतुक

ਹੇ ਸਭ ਮੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਮੰਗਲ, ਜੈ ਹੋਵੇ ਤੈਨੂੰ—ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਸਰਵਮੰਗਲ ਹੈਂ। ਅਮੰਗਲਤਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਮੰਗਲ ਦੇ ਕਾਰਣ-ਸਰੂਪ।

Verse 21

जय सृष्टिकृतां वंद्य जय स्थितिकृतानत । जय संहृतिकृत्स्तुत्य जयसत्कर्मसिद्धिद

ਜੈ ਹੋ ਤੈਨੂੰ—ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਕਰਤਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੰਦਿਤ; ਜੈ ਹੋ ਤੈਨੂੰ—ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਤਮਸਤਕ। ਜੈ ਹੋ ਤੈਨੂੰ—ਸੰਹਾਰ ਦੇ ਕਰਤਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ; ਜੈ ਹੋ ਤੈਨੂੰ—ਸਤਕਰਮਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ਣਹਾਰ।

Verse 22

सिद्धवंद्यपदांभोज जयसिद्धिविधायक । सर्वसिद्ध्येकनिलय महासिद्ध्यृद्धिसूचक

ਜੈ ਹੋ ਤੈਨੂੰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨ-ਕਮਲ ਸਿੱਧਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੰਦਿਤ ਹਨ; ਜੈ ਹੋ ਤੈਨੂੰ, ਸਿੱਧੀ ਦਾ ਵਿਧਾਤਾ। ਤੂੰ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦਾ ਇਕੋ ਨਿਵਾਸ ਹੈਂ, ਮਹਾ-ਸਿੱਧੀਆਂ ਤੇ ਰਿੱਧੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ।

Verse 23

अशेषगुणनिर्माण गुणातीत गुणाग्रणी । परिपूर्णचरित्रार्थ जय त्वं गुणवर्णित

ਜੈ ਹੋ ਤੈਨੂੰ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਭ ਗੁਣ ਉਪਜਦੇ ਹਨ—ਤੱਥਾਪਿ ਤੂੰ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈਂ, ਗੁਣਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਨ। ਤੇਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਤੱਬ ਉਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਹਨ; ਜੈ ਹੋ ਤੈਨੂੰ, ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਵਾਣੀ ਨਾਲ ਸਤੁਤ।

Verse 24

जय सर्वबलाधीश बलाराति बलप्रद । बलाकोज्ज्वल दंताग्र बालाबालपराकम

ਜੈ ਹੋ ਤੈਨੂੰ, ਸਭ ਬਲਾਂ ਦੇ ਅਧੀਸ਼—ਬਲ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਅਤੇ ਬਲ ਦੇ ਦਾਤਾ। ਤੇਰਾ ਦੰਤਾਗ੍ਰ ਬਗਲੇ ਵਾਂਗ ਚਿੱਟਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਤੇਰਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਅਟੱਲ ਹੈ।

Verse 25

अनंतमहिमाधार धराधर विदारण । दंताग्रप्रोतां दङ्नाग जयनागविभूषण

ਜੈ ਹੋ ਤੈਨੂੰ, ਅਨੰਤ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਆਧਾਰ—ਪਹਾੜ ਜਿਹੇ ਭਾਰਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਨਹਾਰ। ਆਪਣੇ ਦੰਤਾਗ੍ਰ ਨਾਲ ਤੂੰ ਮਹਾਨ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਬੇਧ ਕੇ ਥਾਮ ਲਿਆ; ਜੈ ਹੋ ਤੈਨੂੰ, ਨਾਗਾਂ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ।

Verse 26

ये त्वांनमंति करुणामय दिव्य मूर्ते सर्वैनसामपि भुवो भुविमुक्तिभाजः । तेषां सदैव हरसीहमहोपसर्गान्स्वर्गापवर्गमपि संप्रददासि तेभ्यः

ਹੇ ਕਰੁਣਾਮਯ ਦਿਵ੍ਯ ਮੂਰਤੇ! ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਭਾਰੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਹਾ ਉਪਦ੍ਰਵ ਸਦਾ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਤੇ ਅਪਵਰਗ—ਦੋਵੇਂ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈਂ।

Verse 27

ये विघ्नराज भवता करुणाकटाक्षैः संप्रेक्षिताः क्षितितले क्षणमात्रमत्र । तेषां क्षयंति सकलान्यपिकिल्विषाणि लक्ष्मीः कटाक्षयतितान्पुरुषोत्तमान्हि

ਹੇ ਵਿਘਨਰਾਜ! ਤੇਰੀ ਕਰੁਣਾਮਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਕ ਛਿਨ ਲਈ ਵੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਭ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇਵੀ ਭੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤਮ ਪੁਰਖਾਂ ਵੱਲ ਕਟਾਖਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 28

ये त्वां स्तुवंति नतविघ्नविघातदक्ष दाक्षायणीहृदयपंकजतिग्मरश्मे । श्रूयंत एव त इह प्रथिता न चित्रं चित्रं तदत्र गणपा यदहो त एव

ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਹੇ ਨਮ੍ਰਾਂ ਦੇ ਵਿਘਨਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ, ਦਾਖ਼ਸ਼ਾਯਣੀ ਦੇ ਹਿਰਦੇ-ਕਮਲ ਲਈ ਤੀਖੇ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲੇ ਸੂਰਜ! ਉਹ ਇਸੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਅਚੰਭਾ ਨਹੀਂ। ਅਚੰਭਾ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ, ਹੇ ਗਣਪਾ, ਕਿ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਉਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਅਤਿ ਤੇਜਸਵੀ।

Verse 29

ये शीलयंति सततं भवतोंघ्रियुग्मं ते पुत्रपौत्रधनधान्यसमृद्धिभाजः । संशीलितांघ्रिकमला बहुभृत्यवर्गैर्भूपालभोग्यकमलां विमलां लभंते

ਜੋ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਚਰਨ-ਯੁਗਲ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤ੍ਰਾਂ, ਧਨ ਅਤੇ ਅੰਨ-ਧਾਨ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੇਰੇ ਕਮਲ-ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸੇਵਨਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਸੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਭੋਗਣ ਯੋਗ ਨਿਰਮਲ ਲਕਸ਼ਮੀ-ਸਮ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 30

त्वं कारणं परमकारणकारणानां वेद्योसि वेदविदुषां सततं त्वमेकः । त्वं मार्गणीयमसि किंचन मूलवाचां वाचामगोचरचराचरदिव्यमूर्ते

ਤੂੰ ਕਾਰਣ ਹੈਂ—ਸਰਵੋਚ ਕਾਰਣਾਂ ਦੇ ਭੀ ਕਾਰਣਾਂ ਦਾ ਕਾਰਣ। ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਤੈਨੂੰ ਸਦਾ ਇਕੋ ਪਰਮ ਤੱਤ ਵਜੋਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਵਾਣੀ ਦੇ ਮੂਲ ਦਾ ਸੁਖਮ ਲਕਸ਼ ਹੈਂ, ਹੇ ਦਿਵ੍ਯ ਮੂਰਤੇ, ਜੋ ਚਲ-ਅਚਲ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਾਣੀ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈਂ।

Verse 31

वेदा विदंति न यथार्थतया भवंतं ब्रह्मादयोपि न चराचर सूत्रधार । त्वं हंसि पासि विदधासि समस्तमेकः कस्तेस्तुतिव्यतिकरो मनसाप्यगम्य

ਵੇਦ ਵੀ ਤੇਰੇ ਯਥਾਰਥ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਹੇ ਚਰ-ਅਚਰ ਦੇ ਸੂਤਰਧਾਰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਨਿਯੰਤਾ। ਤੂੰ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਸਭ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦਾ, ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਵਿਧਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਜੋ ਮਨ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਸ ਤੇਰੀ ਯੋਗ੍ਯ ਸਤੁਤੀ ਕੌਣ ਕਰ ਸਕੇ?

Verse 32

त्वद्दुष्टदृष्टिविशिखैर्निहतान्निहन्मि दैत्यान्पुरांधकजलंधरमुख्यकांश्च । कस्यास्ति शक्तिरिह यस्त्वदृतेपि तुच्छं वांछेद्विधातु मिह सिद्धिदकार्यजातम्

ਤੇਰੀ ਕ੍ਰੋਧਮਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਦੈਤਾਂ—ਅੰਧਕ ਤੇ ਜਲੰਧਰ ਆਦਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖਾਂ—ਨੂੰ ਮੈਂ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਕ ਤੱਛਾ ਕੰਮ ਵੀ ਸਿਧ ਕਰ ਲਵੇ, ਫਿਰ ਸਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਅਨੇਕ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ?

Verse 33

अन्वेषणे ढुंढिरयं प्रथितोस्तिधातुः सर्वार्थढुंढिततया तव ढुंढि नाम । काशीप्रवेशमपि को लभतेत्र देही तोषं विना तव विनायकढुंढिराज

‘ਢੁੰਢਿ’ ਧਾਤੁ ਖੋਜ ਕਰਨ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਅਤੇ ਤੂੰ ਹੀ ਸਭ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਖੋਜ ਕੇ ਸਿਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ‘ਢੁੰਢਿ’ ਹੈ। ਹੇ ਵਿਨਾਇਕ ਢੁੰਢਿਰਾਜ! ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਬਿਨਾ ਇੱਥੇ ਕਿਹੜਾ ਦੇਹਧਾਰੀ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 34

ढुंढे प्रणम्यपुरतस्तवपादपद्मं यो मां नमस्यति पुमानिह काशिवासी । तत्कर्णमूलमधिगम्य पुरा दिशामि तत्किंचिदत्र न पुनर्भवतास्ति येन

ਹੇ ਢੁੰਢੇ! ਜੋ ਕੋਈ ਕਾਸ਼ੀਵਾਸੀ ਪੁਰਤੋਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨ-ਕਮਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਭਾਵ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਕੰਨ ਦੇ ਮੂਲ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਪੁਰਾਤਨ ਰਹੱਸ ਉਚਾਰਦਾ ਹਾਂ—ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਹੀ ਫਿਰ ਜਨਮ ਦਾ ਵਾਪਸ ਆਉਣਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

Verse 35

स्नात्वा नरः प्रथमतो मणिकर्णिकायामुद्धूलितांघ्रियुगलस्तु सचैलमाशु । देवर्षिमानवपितॄनपि तर्पयित्वा ज्ञानोदतीर्थमभिलभ्य भजेत्ततस्त्वाम्

ਪਹਿਲਾਂ ਮਨੁੱਖ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰੇ ਹੋਏ ਹੀ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਦੋਵੇਂ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਝਾੜ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰੇ। ਦੇਵਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਅਰਪਣ ਕਰ ਕੇ, ‘ਜ੍ਞਾਨੋਦ’ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਤੇਰੀ ਭਜਨਾ-ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 36

सामोदमोदकभरैर्वरधूपदीपैर्माल्यैः सुगंधबहुलैरनुलेपनैश्च । संप्रीण्यकाशिनगरीफलदानदक्षं प्रोक्त्वाथ मां क इह सिध्यति नैव ढुंढे

ਮਿੱਠੇ ਮੋਦਕਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ, ਉੱਤਮ ਧੂਪ-ਦੀਪਾਂ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਘਣੀ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੇ ਲੇਪਾਂ ਨਾਲ ਕਾਸ਼ੀ-ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਕੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਫਲ-ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਸਮਰਥ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਕਿਹੜੀ ਸਿੱਧੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰੇ? ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦਾ।

Verse 37

तीर्थांतराणि च ततः क्रमवर्जितोपि संसाधयन्निह भवत्करुणाकटाक्षैः । दूरीकृतस्वहितघात्युपसर्गवर्गो ढुंढे लभेदविकलं फलमत्र काश्याम्

ਫਿਰ, ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਵਰਤ-ਨਿਯਮ ਕ੍ਰਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਕਰੇ, ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਰੁਣਾ-ਭਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਹਿਤ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਢੁੰਢੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਖੰਡ, ਅਵਿਕਲ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 38

यः प्रत्यहं नमति ढुं ढिविनायकं त्वां काश्यां प्रगे प्रतिहताखिलविघ्नसंघः । नो तस्य जातु जगतीतलवर्ति वस्तु दुष्प्रापमत्र च परत्र च किंचनापि

ਜੋ ਕੋਈ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਤਹਕਾਲ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਤੁਹਾਨੂੰ—‘ਢੁੰ ਢਿ’ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਆਹਵਾਨਿਤ ਵਿਨਾਇਕ—ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਘਨਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਵਸਤੂ ਕਦੇ ਦੁਰਲੱਭ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ—ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ।

Verse 39

यो नाम ते जपति ढुंढिविनायकस्य तं वै जपंत्यनुदिनं हृदि सिद्धयोष्टौ । भोगान्विभुज्य विविधान्विबुधोपभोग्यान्निर्वाणया कमलया व्रियते स चांते

ਜੋ ਕੋਈ ਢੁੰਢਿਵਿਨਾਇਕ ਦੇ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਮ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਅੱਠੋ ਸਿੱਧੀਆਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਆਪ ਹੀ ਜਪ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਭੋਗਣਯੋਗ ਅਨੇਕ ਭੋਗ ਭੋਗ ਕੇ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਿਰਵਾਣ ਦੇ ਕਮਲ ਦੁਆਰਾ ਆਲਿੰਗਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 40

दूरे स्थितोप्यहरहस्तव पादपीठं यः संस्मरेत्सकलसिद्धिद ढुंढिराज । काशीस्थिते रविकलं सफलं लभेत नैवान्यथा न वितथा मम वाक्कदाचित्

ਹੇ ਢੁੰਢਿਰਾਜ, ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇ ਦਾਤਾ! ਜੋ ਕੋਈ ਦੂਰ ਵੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨ-ਪੀਠ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਵੱਸਣ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਦੇ ਹੋਰਥਾਂ ਨਹੀਂ; ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਕਦੇ ਮਿਥਿਆ ਨਹੀਂ।

Verse 41

जाने विघ्नानसंख्यातान्विनिहंतुमनेकधा । क्षेत्रस्यास्य महाभाग नानारूपैरिहस्थितः

ਮੈਂ ਅਣਗਿਣਤ ਵਿਘਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਕਸ਼ੇਤਰ ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਸਥਿਤ ਹਾਂ।

Verse 42

यानि यानि च रूपाणि यत्रयत्र च तेनघ । तानि तत्र प्रवक्ष्यामि शृण्वंत्वेते दिवौकसः

ਜਿਹੜੇ ਜਿਹੜੇ ਰੂਪ ਉਹ ਧਾਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਓਥੇ ਹੀ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ; ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ, ਇਹ ਦੇਵਲੋਕ ਦੇ ਵਾਸੀ ਸੁਣਨ।

Verse 43

प्रथमं ढुंढिराजोसि मम दक्षिणतो मनाक् । आढुंढ्य सर्वभक्तेभ्यः सर्वार्थान्संप्रयच्छसि

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੂੰ ਧੂੰਢਿਰਾਜ ਹੈਂ, ਮੇਰੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਸਥਿਤ। ਹੇ ਧੂੰਢਿਆ, ਤੂੰ ਸਭ ਭਕਤਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਅਰਥ ਤੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।

Verse 44

अंगारवासरवतीमिह यैश्चतुर्थीं संप्राप्य मोदकभरैः परिमोदवद्भिः । पूजा व्यधायि विविधा तव गंधमाल्यैस्तानत्र पुत्रविदधामि गणान्गणेश

ਹੇ ਗਣੇਸ਼! ਜੋ ਇੱਥੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਪੈਣ ਵਾਲੀ ਚਤੁਰਥੀ ਦਾ ਵਰਤ-ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮੋਦਕਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵਿਭਿੰਨ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਓਥੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਨਾਇਕ ਬਣਾਵਾਂਗਾ ਅਤੇ ਯੋਗ ਸੰਤਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 45

ये त्वामिह प्रति चतुर्थि समर्चयंति ढुंढे विगाढमतयः कृतिनस्त एव । सर्वापदां शिरसि वामपदं निधाय सम्यग्गजानन गजाननतां लभंते

ਹੇ ਧੂੰਢੇ! ਜੋ ਇੱਥੇ ਹਰ ਚਤੁਰਥੀ ਨੂੰ ਤੈਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹੀ ਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ-ਬੁੱਧੀ ਭਕਤ ਹਨ। ਉਹ ਸਭ ਆਪਦਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਪੈਰ ਹੇਠ ਰੱਖ ਕੇ, ਹੇ ਗਜਾਨਨ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਗਜਾਨਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ-ਛਾਂਹ ਵਾਲੀ ਧਨ੍ਯ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 46

माघशुक्लचतुर्थ्यां तु नक्तव्रतपरायणाः । ये त्वां ढुंढेर्चयिष्यंति तेऽर्च्याः स्युरसुरद्रुहाम्

ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਚਤੁਰਥੀ ਨੂੰ ਜੋ ਨਕਤ-ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਢੁੰਢੇ, ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਅਸੁਰ-ਦ੍ਰੋਹੀਆਂ (ਦੇਵਾਂ) ਵਿਚ ਵੀ ਆਦਰਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 47

विधाय वार्षिकीं यात्रां चतुर्थीं प्राप्य तापसीम् । शुक्लां शुक्लतिलैर्बद्ध्वा प्राश्नीयाल्लड्डुकान्व्रती

ਵਾਰਸ਼ਿਕ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਕੇ, ਜਦ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਤਪਸਵੀ ਚਤੁਰਥੀ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਵ੍ਰਤੀ ਚਿੱਟੇ ਤਿਲਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਲੱਡੂ ਤਿਆਰ ਕਰੇ ਅਤੇ ਵ੍ਰਤ-ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਵਾਂਗ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇ।

Verse 48

कार्या यात्रा प्रयत्नेन क्षेत्रसिद्धिमभीप्सुभिः । तस्यां चतुर्थ्यां त्वत्प्रीत्यै ढुंढे सर्वोपसर्गहृत्

ਜੋ ਕਸ਼ੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਯਤਨ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ; ਅਤੇ ਉਸ ਚਤੁਰਥੀ ਨੂੰ, ਹੇ ਢੁੰਢੇ—ਸਭ ਉਪਸਰਗ ਹਰਣ ਵਾਲੇ—ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਇਹ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 49

तां यात्रां नात्रयः कुर्यान्नैवेद्यतिललडुकैः । उपसर्गसहस्रैस्तु स हंतव्यो ममाज्ञया

ਜੋ ਕੋਈ ਇੱਥੇ ਉਸ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਨਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਤਿਲਾਂ ਦੇ ਲੱਡੂਆਂ ਨੂੰ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਵਜੋਂ ਅਰਪਣ ਨਾ ਕਰੇ—ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਉਪਸਰਗਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

Verse 50

होमं तिलाज्यद्रव्येण यः करिष्यति भक्तितः । तस्यां चतुर्थ्यां मंत्रज्ञस्तस्य मंत्रः प्रसेत्स्यति

ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਤਿਲ ਅਤੇ ਘੀ ਦੀ ਆਹੂਤੀ ਦੇ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਨਾਲ ਹੋਮ ਕਰੇ, ਉਸ ਚਤੁਰਥੀ ਨੂੰ—ਜੇ ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ-ਵਿਦ ਹੋਵੇ—ਉਸ ਦਾ ਮੰਤ੍ਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 51

वैदिकोऽवैदिको वापि यो मंत्रस्ते गजानन । जप्तस्त्वत्संनिधौ ढुंढे सिद्धिं दास्यति वांछिताम्

ਹੇ ਗਜਾਨਨ! ਵੇਦਿਕ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਵੇਦਿਕ—ਜੋ ਮੰਤ੍ਰ ਤੇਰੀ ਸਨਿਧੀ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਢੁੰਢੀ, ਜਪਿਆ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਇੱਛਿਤ ਸਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 52

ईश्वर उवाच । इमां स्तुतिं ममकृतिं यः पठिष्यति सन्मतिः । न जातु तं तु विघ्नौघाः पीडयिष्यंति निश्चितम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਸੁਚੱਜੀ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਮੇਰੇ ਰਚੇ ਇਸ ਸਤੁਤੀ-ਗੀਤ ਨੂੰ ਪਾਠ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਘਨਾਂ ਦੇ ਝਕੜ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਪੀੜਣਗੇ—ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ।

Verse 53

ढौंढीं स्तुतिमिमां पुण्यां यः पठेड्ढुंढि संनिधौ । सान्निध्यं तस्य सततं भजेयुः सर्वसिद्धयः

ਜੋ ਕੋਈ ਢੌਂਢੀ ਦੀ ਇਸ ਪੁੰਨਮਈ ਸਤੁਤੀ ਨੂੰ ਢੁੰਢੀ ਦੀ ਸਨਿਧੀ ਵਿੱਚ ਪਾਠ ਕਰੇ, ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਸਦਾ ਵੱਸਦੀਆਂ, ਨਿੱਤ ਨੇੜੇ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 54

इमां स्तुतिं नरो जप्त्वा परं नियतमानसः । मानसैरपि पापैस्तैर्नाभिभूयेत कर्हिचित्

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਯਮਿਤ ਮਨ ਨਾਲ ਇਸ ਸਤੁਤੀ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ—ਮਨ ਵਿੱਚ ਉੱਠਣ ਵਾਲੇ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਵੀ—ਪਰਾਜਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 55

पुत्रान्कलत्रं क्षेत्राणि वराश्वान्वरमंदिरम् । प्राप्नुयाच्च धनं धान्यं ढुंढिस्तोत्रं जपन्नरः

ਢੁੰਢੀ-ਸਤੋਤਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ, ਜ਼ਮੀਨਾਂ, ਉੱਤਮ ਘੋੜੇ, ਸੁੰਦਰ ਮੰਦਰ-ਸਮਾਨ ਘਰ, ਅਤੇ ਧਨ ਤੇ ਅਨਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Verse 56

सर्वसंपत्करं नाम स्तोत्रमेतन्मयेरितम् । प्रजप्तव्यं प्रयत्नेन मुक्तिकामेन सर्वदा

ਇਹ ਸਤੋਤਰ, ਜੋ ਮੈਂ ਉਚਾਰਿਆ ਹੈ, ‘ਸਰਵ-ਸੰਪੱਤੀ ਦਾਤਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਇੱਛੁਕ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਦਾ ਯਤਨ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ।

Verse 57

जप्त्वा स्तोत्रमिदं पुण्यं क्वापि कार्ये गमिष्यतः । पुंसः पुरः समेष्यंति नियतं सर्वसिद्धयः

ਇਸ ਪੁੰਨਮਈ ਸਤੋਤਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰਕੇ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਾਰਜ ਲਈ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਆ ਖੜ੍ਹਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 58

अन्यच्च कथयाम्यत्र शृण्वंत्वेते दिवौकसः । ढुंढिना क्षेत्ररक्षार्थं यत्रयत्र स्थितिः कृता

ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਹੇ ਸਵਰਗਵਾਸੀ ਦੇਵੋ, ਸੁਣੋ—ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਢੁੰਢੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਠਿਕਾਣਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 59

काश्यां गंगासि संभेदे नामतोर्कविनायकः । दृष्टोर्कवासरे पुंभिः सर्वतापप्रशांतये

ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਅਸੀ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ‘ਅਰਕ-ਵਿਨਾਇਕ’ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਵਿਨਾਇਕ ਹੈ। ਐਤਵਾਰ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਦਿਨ, ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਭ ਤਾਪ-ਕਲੇਸ਼ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 60

दुर्गो नाम गणाध्यक्षः सर्वदुर्गतिनाशनः । क्षेत्रस्य दक्षिणे भागे पूजनीयः प्रयत्नतः

‘ਦੁਰਗ’ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਗਣਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਦੁৰ্গਤੀ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 61

भीमचंडी समीपे तु भीमचंडविनायकः । क्षेत्रनैरृतदेशस्थो दृष्टो हंति महाभयम्

ਭੀਮਚੰਡੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਭੀਮਚੰਡ-ਵਿਨਾਇਕ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਕਾਸ਼ੀ-ਖੇਤਰ ਦੇ ਨੈਰ੍ਰਿਤ (ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ) ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਹਾਂ ਭਯ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 62

क्षेत्रस्य पश्चिमे भागे स देहलिविनायकः । सर्वान्निवारयेद्विघ्नान्भक्तानां नात्र संशयः

ਖੇਤਰ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਦੇਹਲੀ-ਵਿਨਾਇਕ ਹੈ। ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਸਭ ਵਿਘਨ ਉਹ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 63

क्षेत्रवायव्यदिग्भागे उद्दंडाख्यो गजाननः । उद्दंडानपि विघ्नौघान्भक्तानां दंडयेत्सदा

ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਾਯਵ੍ਯ (ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ) ਦਿਸ਼ਾ-ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਉਦੰਡ ਨਾਮਕ ਗਜਾਨਨ ਹੈ। ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਉਹ ਬੇਲਗਾਮ ਵਿਘਨਾਂ ਦੇ ਸੈਲਾਬਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਦਾ ਦੰਡਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 64

काश्याः सदोत्तराशायां पाशपाणिर्विनायकः । विनायकान्पाशयति भक्त्या काशीनिवासिनाम्

ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਸਦਾ ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪਾਸ਼ਪਾਣੀ-ਵਿਨਾਇਕ ਹੈ। ਕਾਸ਼ੀ-ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਵਿਨਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ‘ਪਾਸ਼’ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਉਪਦ੍ਰਵਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

Verse 65

गंगावरणयोः संगे रम्यः खर्वविनायकः । अखर्वानपि विघ्नौघान्भक्तानां खर्वयेत्सताम्

ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਵਰਣਾ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਸੰਗਮ ਤੇ ਰਮਣੀਯ ਖਰਵ-ਵਿਨਾਇਕ ਹੈ। ਸਤਪੁਰਖ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਿਘਨਾਂ ਦੇ ਸੈਲਾਬਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਛੋਟਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 66

प्राच्यां तु क्षेत्ररक्षार्थं सिद्धः सिद्धिविनायकः । पश्चिमे यमतीर्थस्य साधकक्षिप्रसिद्धिदः

ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸਿੱਧ ਸਿੱਧੀ-ਵਿਨਾਇਕ ਵਿਰਾਜਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਯਮਤੀਰਥ ਤੇ ਉਹ ਸਾਧਕਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 67

बाह्यावरणगाश्चैते काश्यामष्टौ विनायकाः । उच्चाटयत्यभक्तांश्च भक्तानां सर्वसिद्धिदाः

ਇਹ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਆਵਰਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਅੱਠ ਵਿਨਾਇਕ ਹਨ। ਇਹ ਅਭਕਤਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਭਜਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਭਕਤਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ।

Verse 68

द्वितीयावरणे चैव ये रक्षंति विनायकाः । अविमुक्तमिदं क्षेत्रं तानहं कथयाम्यतः

ਦੂਜੇ ਆਵਰਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਵਿਨਾਇਕ ਇਸ ਅਵਿਮੁਕਤ ਖੇਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 69

स्वर्धुन्याः पश्चिमे कूले उत्तरेर्कविनायकात् । लंबोदरो गणाध्यक्षः क्षालयेद्विघ्नकर्दमम्

ਸੁਰਧੁਨੀ (ਗੰਗਾ) ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਅਰਕਵਿਨਾਇਕ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ, ਗਣਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਲੰਬੋਦਰ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਘਨਾਂ ਦੀ ਚਿਕੜ ਨੂੰ ਧੋ ਕੇ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 70

तत्पश्चिमेकूटदंत उदग्दुर्गविनायकात् । दुर्गोपसर्गसंहर्ता रक्षेत्क्षेत्रमिदं सदा

ਉਸ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਦੁਰਗਵਿਨਾਇਕ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ, ਕੂਟਦੰਤ ਹੈ। ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਉਪਦ੍ਰਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਕੇ ਸਦਾ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 71

भीमचंड गणाध्यक्षात्किंचिदीशानदिग्गतः । क्षेत्ररक्षोगणाध्यक्षः पूज्यः शालकटंकटः

ਭੀਮਚੰਡ ਤੋਂ ਕੁਝ ਅੱਗੇ, ਈਸ਼ਾਨ (ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ) ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ, ਸ਼ਾਲਕਟੰਕਟ ਹੈ—ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗਣਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ। ਕਸ਼ੀ ਦੇ ਕਸ਼ੇਤਰ-ਰਖਿਅਕ ਵਜੋਂ ਉਹ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ।

Verse 72

प्राच्या देहलिविघ्नेशात्कूश्मांडाख्यो विनायकः । पूजनीयः सदा भक्तेर्महोत्पात प्रशांतये

ਦੇਹਲੀ-ਵਿਘਨੇਸ਼ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਕੂਸ਼ਮਾਂਡ ਨਾਮਕ ਵਿਨਾਇਕ ਹੈ। ਮਹਾਂ ਵਿਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਭਗਤ ਨੂੰ ਸਦਾ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 73

उद्दंडाख्याद्गणपतेराशुशुक्षणिदिक्स्थितः । महाप्रसिद्धः संपूज्यो भक्तैर्मुंडविनायकः

ਉੱਦੰਡ ਨਾਮਕ ਗਣਪਤੀ ਤੋਂ ਆਸ਼ੁਸ਼ੁਕਸ਼ਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਮੁੰਡ-ਵਿਨਾਇਕ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਰਨ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸੰਪੂਜਿਤ ਹੋਣ ਯੋਗ ਹੈ।

Verse 74

पाताले तस्य देहोस्ति मुंडं काश्यां व्यवस्थितम । अतः स गीयते काश्यां देवो मुंडविनायकः

ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਦੇਹ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ‘ਮੁੰਡ’ (ਸਿਰ) ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੇਵ ਮੁੰਡ-ਵਿਨਾਇਕ ਨਾਮ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 75

पाशपाणेर्गणेशानाद्दक्षिणे विकटद्विजम् । पूजयित्वा गणपतिं गाणपत्यपदं लभेत्

ਪਾਸ਼ਪਾਣੀ ਗਣੇਸ਼ਾਨ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵਿਕਟ-ਦ੍ਵਿਜ ਹੈ। ਉਸ ਗਣਪਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਗਾਣਪਤ੍ਯ ਪਦ—ਗਣੇਸ਼ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਭਕਤੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ—ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 76

खर्वाख्यान्नैरृतेभागे राजपुत्रो विनायकः । भ्रष्टराज्यं च राजानं राजानं कुरुतेऽर्चितः

ਖਰਵ ਨਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ, ਨੈਰ੍ਰਿਤ (ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ) ਭਾਗ ਵਿੱਚ ‘ਰਾਜਪੁਤ੍ਰ’ ਨਾਮਕ ਵਿਨਾਇਕ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੋ ਰਾਜਾ ਰਾਜ ਤੋਂ ਭ੍ਰਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 77

गंगायाः पश्चिमे कूले प्रणवाख्यो गणाधिपः । अवाच्यां राजपुत्राच्च प्रणतः प्रणयेद्दिवम्

ਗੰਗਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ‘ਪ੍ਰਣਵ’ ਨਾਮਕ ਗਣਾਧਿਪ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ‘ਅਵਾਚਿਆ’ ਕਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰ ਤੋਂ—ਜੋ ਉੱਥੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 78

द्वितीयावरणे काश्यामष्टावेते विनायकाः । उत्सादयेयुर्विघ्नौघान्काशी स्थितिनिवासिनाम्

ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਰੱਖਿਆ-ਆਵਰਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੱਠ ਵਿਨਾਇਕ ਹਨ। ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਵਿਘਨਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਂਦੇ ਹਨ।

Verse 79

क्षेत्रे तृतीयावरणे क्षेत्ररक्षाकृतः सदा । ये विघ्नराजाः संतीह ते वक्तव्या मयाधुना

ਖੇਤਰ ਦੇ ਤੀਜੇ ਆਵਰਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਸਦਾ ਖੇਤਰ-ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਜੋ ‘ਵਿਘਨ-ਰਾਜ’ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਮੈਂ ਹੁਣ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 80

उदग्वहायाः स्वर्धुन्या रम्ये रोधसि विघ्नराट् । लंबोदरादुदीच्यां तु वक्रतुंडोघसंघहृत्

ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀ ਸਵਰਧੁਨੀ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ‘ਵਿਘਨਰਾਟ’ ਵੱਸਦਾ ਹੈ—ਵਿਘਨਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ। ਅਤੇ ਲੰਬੋਦਰ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ‘ਵਕ੍ਰਤੁੰਡ’ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 81

कूटदंताद्गणपतेरुदीच्यामेकदंतकः । सदोपसर्गसंसर्गात्पायादानंदकाननम्

ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੂਟਦੰਤ ਗਣਪਤੀ ਤੋਂ ਏਕਦੰਤਕ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ। ਸਦਾ ਆਉਂਦੀਆਂ ਆਪਦਾਵਾਂ ਤੇ ਉਪਦ੍ਰਵਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਤੋਂ ਉਹ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਆਨੰਦਕਾਨਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।

Verse 82

काशीभयहरो नित्यमैश्यां शालकटंकटात् । त्रिमुखो नाम विघ्नेशः कपिसिंहद्विपाननः

ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਲਕਟੰਕਟਾ ਤੇ, ਤ੍ਰਿਮੁਖ ਨਾਮਕ ਵਿਘਨੇਸ਼ ਵੱਸਦਾ ਹੈ—ਬਾਂਦਰ, ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹਾਥੀ-ਮੁਖ ਵਾਲਾ। ਉਹ ਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਭਯ ਸਦਾ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 83

कूश्मांडात्पूर्वदिग्भागे पंचास्यो नाम विघ्नराद् । पंचास्यस्यंदनवरः पाति वाराणसीं पुरीम्

ਪੂਰਬੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਕੂਸ਼ਮਾਂਡਾ ਤੋਂ, ਪੰਚਾਸ੍ਯ ਨਾਮਕ ਵਿਘਨਰਾਜ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਉੱਤਮ ਵਾਹਨ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ ਪੰਚਾਸ੍ਯ ਵਾਰਾਣਸੀ ਨਗਰੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 84

हेरंबाख्यः सदाग्नेय्यां पूज्यो मुंडविनायकात् । अंबावत्पूरयेत्कामान्सर्वेषां काशिवासिनाम्

ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਮੁੰਡਵਿਨਾਇਕ ਤੋਂ ਹੇਰੰਬ ਨਾਮਕ ਵਿਨਾਇਕ ਸਦਾ ਪੂਜਣਯ ਹੈ। ਕਰੁਣਾਮਈ ਮਾਤਾ ਵਾਂਗ ਉਹ ਕਾਸ਼ੀਵਾਸੀਆਂ ਸਭ ਦੇ ਕਾਮ ਪੂਰੇ ਕਰੇ।

Verse 85

अवाच्यामर्चयेद्धीमान्सिद्ध्यै विकटदंततः । विघ्नराजं गणपतिं सर्वविघ्नविनाशनम्

ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ, ਸਿੱਧੀ ਲਈ, ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਵਿਖਟਦੰਤ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨ—ਉਹ ਗਣਪਤੀ ਵਿਘਨਰਾਜ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਵਿਘਨਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 86

विनायकाद्राजपुत्रात्किंचिद्रक्षोदिशिस्थितः । वरदाख्यो गणाध्यक्षः पूज्यो भक्तवरप्रदः

ਵਿਨਾਇਕ ‘ਰਾਜਪੁਤਰ’ ਤੋਂ ਕੁਝ ਅੱਗੇ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ (ਦੱਖਣ) ਵੱਲ ਗਣਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ‘ਵਰਦ’ ਨਾਮਕ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਸਥਿਤ ਹਨ—ਪੂਜਣਯੋਗ, ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ।

Verse 87

याम्यां प्रणवविघ्नेशाद्गणेशो मोदकप्रियः । पूज्यः पिशंगिला तीर्थे देवनद्यास्तटे शुभे

ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਣਵ-ਵਿਘਨੇਸ਼ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਮੋਦਕ-ਪ੍ਰਿਯ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਹਨ। ਦੇਵੀ-ਨਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਤਟ ਉੱਤੇ ਪਿਸੰਗਿਲਾ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹਨ।

Verse 88

चतुर्थावरणे काश्यां भक्तविघ्नविनाशकाः । द्रष्टव्या हृष्टचेतोभिः स्पष्टमष्टौ विनायकाः

ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਚੌਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਵਰਨ ਵਿੱਚ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਵਿਘਨ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅੱਠ ਵਿਨਾਇਕ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਨਾਲ ਵਿਦਮਾਨ ਹਨ; ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਿਰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 89

वक्रतुंडादुदग्दिक्स्थः स्वःसिंधो रोधसिस्थितः । विनायकोस्त्यभयदः सर्वेषां भयनाशनः

ਵਕ੍ਰਤੁੰਡ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਸਵਰਗ-ਨਦੀ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਵਿਨਾਇਕ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜੋ ਅਭਯ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਸਭ ਦਾ ਭਯ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।

Verse 90

कौबेर्यामेकदशनात्सिंहतुंडो विनायकः । उपसर्गगजान्हंति वाराणसि निवासिनाम्

ਕੁਬੇਰ ਦੀ ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਏਕਦਸ਼ਨ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸਿੰਹਤੁੰਡ ਵਿਨਾਇਕ ਹਨ। ਉਹ ਵਾਰਾਣਸੀ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਉਪਸਰਗ-ਰੂਪੀ ‘ਹਾਥੀਆਂ’ ਵਰਗੇ ਭਾਰੀ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 91

कूणिताक्षो गणाध्यक्षस्त्रितुंडादीश दिक्स्थितः । महाश्मशानं सततं पायाद्दुष्टकुदृष्टितः

ਤ੍ਰਿਤੂੰਡ ਆਦਿ ਵਿਨਾਇਕਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਗਣਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਕੂਣਿਤਾਕ੍ਸ਼ ਸਦਾ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਮਹਾ-ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਦੀ ਦੁਸ਼ਟ ਨਜ਼ਰ ਅਤੇ ਕੁਰੂਪ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।

Verse 92

प्राच्यां पंचास्यतः पायात्पुरीं क्षिप्रप्रसादनः । क्षिप्रप्रसादनार्चातः क्षिप्रं सिध्यंति सिद्धयः

ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਪੰਜ-ਮੁਖੀ ਵਿਨਾਇਕ ਖ਼ਸ਼ਿਪ੍ਰਪ੍ਰਸਾਦਨ ਪੂਰੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਖ਼ਸ਼ਿਪ੍ਰਪ੍ਰਸਾਦਨ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਧਨਾਵਾਂ ਤੁਰੰਤ ਸਫਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 93

हेरंबाद्वह्निदिग्भागे चिंतामणि विनायकः । भक्तचिंतामणिः साक्षाच्चिंतितार्थ समर्पकः

ਅਗਨੀ-ਦਿਸ਼ਾ (ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ) ਵਿੱਚ ਹੇਰੰਬ ਤੋਂ ਚਿੰਤਾਮਣਿ ਵਿਨਾਇਕ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ—ਭਕਤਾਂ ਲਈ ਸੱਚਮੁੱਚ ਚਿੰਤਾਮਣਿ ਰਤਨ—ਜੋ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਚਾਹੇ ਅਰਥ ਸਿੱਧੇ ਹੀ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 94

विघ्नराजादवाच्यां तु दंतहस्तो गणेश्वरः । लिखेद्विघ्नसहस्राणि नृणां वाराणसीद्रुहाम्

ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨਰਾਜ ਤੋਂ ਗਣੇਸ਼ਵਰ ਦੰਤਹਸਤ ਹੈ। ਜੋ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੇ ਦ੍ਰੋਹੀਆਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਘਨ ਲਿਖ ਦਿੰਦਾ (ਨਿਯਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ) ਹੈ।

Verse 95

वरदाद्यातुधान्यां च यातुधानगणावृतः । देवः पिचिंडिलो नाम पुरीं रक्षेदहर्निशम्

ਯਾਤੁਧਾਨਾਂ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਰਦ ਤੋਂ, ਯਾਤੁਧਾਨ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਦੇਵਤਾ ਪਿਚਿੰਡਿਲਾ ਨਾਮਕ, ਪੂਰੀ ਦੀ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।

Verse 96

दृष्टः पिलिपिलातीर्थे दक्षिणे मोदकप्रियात् । उद्दंड मुंडो हेरंबो भक्तेभ्यः किं न यच्छति

ਮੋਦਕਪ੍ਰਿਯਾ ਦੇ ਦੱਖਣ, ਪਿਲਿਪਿਲਾ ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ ਹੇਰੰਬ—ਉੱਦੰਡ ਮੁੰਡ—ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਉਹ ਕੀ ਹੈ ਜੋ ਨਹੀਂ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ?

Verse 97

प्राकारे पंचमे काश्यां द्विचतुष्क विनायकाः । कुर्वंति रक्षां क्षेत्रस्य ये तानत्र ब्रवीम्यहम्

ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ, ਪੰਜਵੇਂ ਪ੍ਰਾਕਾਰ (ਫ਼ਸੀਲ-ਚੱਕਰ) ਉੱਤੇ, ਦੋ-ਦੋ ਚੌਕੜੀਆਂ ਦੇ ਅੱਠ ਵਿਨਾਇਕ ਹਨ ਜੋ ਖੇਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 98

तीरे स्वर्गतरंगिण्या उत्तरे चाभयप्रदात् । स्थूलदंतो गणेशानः स्थूलाः सिद्धीर्दिशेत्सताम्

ਸਵਰਗਤਰੰਗਿਣੀ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ, ਅਭਯਪ੍ਰਦ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ, ਗਣੇਸ਼ ‘ਸਥੂਲਦੰਤ’ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਠੋਸ ਸਿੱਧੀਆਂ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 99

सिंहतुडादुदग्भागे कलिप्रिय विनायकः । कलहं कारयेन्नित्यमन्योन्यं तैर्थिकद्रुहाम्

ਸਿੰਹਤੁਡਾ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕਲਿਪ੍ਰਿਯ ਵਿਨਾਇਕ ਹੈ, ਜੋ ਤੀਰਥ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਆਪਸੀ ਝਗੜਾ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 100

कूणिताक्षात्तथैशान्यां चतुर्दंतो विनायकः । तस्य दर्शनमात्रेण विघ्नसंघः क्षयेत्स्वयम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੂਣਿਤਾਕਸ਼ ਤੋਂ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਚਤੁਰਦੰਤ ਵਿਨਾਇਕ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਘਨਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸਮੂਹ ਆਪੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 110

प्रतीच्यां गजकर्णश्च सर्वेषां क्षेमकारकः । चित्रघंटो गणपतिर्वायव्यां पालयेत्पुरीम्

ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਜਕਰਣ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭਨਾਂ ਲਈ ਕਲਿਆਣ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਚਿਤ੍ਰਘੰਟ ਨਾਮਕ ਗਣਪਤੀ ਕਾਸ਼ੀ ਨਗਰੀ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 120

संप्रसाद्य यथायोगं सर्वानुचित चंचुरः । अविशद्राजसदनं विश्वकर्मविनिर्मितम्

ਯਥੋਚਿਤ ਰੀਤ ਨਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਹਰ ਗੱਲ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ, ਉਹ ਸਮਰੱਥ ਪੁਰਖ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ-ਨਿਰਮਿਤ ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 126

श्रुत्वाध्यायमिमं पुण्यं नरः श्रद्धासमन्वितः । सर्वविघ्नान्समुत्सृज्य लभते वांछितं पदम्

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਇਸ ਪੁੰਨਮਈ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਵਿਘਨਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਮਨਚਾਹਾ ਪਦ (ਲਕਸ਼) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।