Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 14

Devanagari script

भारभूतेश्वरं लिंगं यैः काश्यां न विलोकितम् । भारभूताः पृथिव्यास्तेऽवकेशिन इव द्रुमाः

Transliteration

bhārabhūteśvaraṃ liṃgaṃ yaiḥ kāśyāṃ na vilokitam | bhārabhūtāḥ pṛthivyāste'vakeśina iva drumāḥ

Translation

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਭੂਤੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਾਰ ਹਨ—ਖੋਖਲੇ ਤੇ ਨਿਰਮੂਲ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਾਂਗ।

Word by Word

• भारभूतेश्वरम्: Bhārabhūteśvara
• भारभूतेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भारभूतेश्वर (प्रातिपदिक) = भारभूत + ईश्वर
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषसमास (षष्ठी-तत्पुरुषः)

• लिङ्गम्: liṅga
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• यैः: by whom / by those who
• यैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम (instrumental plural)

• काश्याम्: in Kāśī
• काश्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation particle)

• विलोकितम्: (has been) seen
• विलोकितम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + लोक् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त ‘seen’; अत्र कर्मणि-प्रयोगे ‘(लिङ्गं) न विलोकितम्’

• भारभूताः: Bhārabhūtas (name/class of beings)
• भारभूताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भारभूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• पृथिव्याः: of the earth
• पृथिव्याः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम

• अवकेशिनः: hairless / without foliage (lit. without hair)
• अवकेशिनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अवकेशिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण

• इव: like
• इव: Upamana-marker (उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमा-अव्यय (particle of comparison)

• द्रुमाः: trees
• द्रुमाः: Upamana (Standard of comparison/उपमान)
• Type: Noun
• Root: द्रुम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Bhārabhūteśvara

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A contrast tableau: on one side, a pilgrim receiving darśana of Bhārabhūteśvara with radiant fullness; on the other, hollow trees with empty trunks symbolizing a life without sacred vision, set against Kāśī’s lanes.

Characters & Entities

• Bhārabhūteśvara
• Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Neglecting sacred darśana in Kāśī is portrayed as spiritual barrenness; holy sight is urged as life’s true fulfillment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Bhārabhūteśvara-liṅga in Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

Vilokana/darśana of Bhārabhūteśvara is strongly recommended (by contrast, not seeing it is censured).