Adhyaya 5

Verse 1

स्कंद उवाच । अन्येपि ये गणास्तत्र काश्यां लिंगानि चक्रिरे । तांश्च ते कथयिष्यामि कुंभयोने निशामय

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਗਣਾਂ ਨੇ ਭੀ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ। ਹੇ ਕੁੰਭਯੋਨੀ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਸੁਣ।

Verse 2

गणेन पिंगलाख्येन पिंगलाख्येशसंज्ञितम् । लिंगं प्रतिष्ठितं शंभोः कपर्दीशादुदग्दिशि

ਪਿੰਗਲ ਨਾਮਕ ਗਣ ਨੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਪਿੰਗਲਾਖ੍ਯੇਸ਼ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਇਹ ਕਪੜਦੀਸ਼ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਹੈ।

Verse 3

तस्य दर्शनमात्रेण पापानां जायते क्षयः । वीरभद्रो महाप्रीतो देवदेवस्य शूलिनः

ਇਸ ਦੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ੂਲਿਨ ਉੱਤੇ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 4

वीरभद्रेश्वरं लिंगं ध्यायेदद्यापि निश्चलः । तस्य दर्शनमात्रेण वीरसिद्धिः प्रजायते

ਅੱਜ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਅਡੋਲ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਵੀਰਭਦ੍ਰੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ। ਉਸ ਦੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਵੀਰਤਾ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 5

अविमुक्तेश्वरात्पश्चाद्वीरभद्रेश्वरं नरः । समर्च्य न रणे भंगं कदाचिदपि चाप्नुयात्

ਅਵਿਮੁਕਤੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਨੁੱਖ ਯਥਾਵਿਧੀ ਵੀਰਭਦ੍ਰੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ; ਤਦ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਰਾਜਯ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ।

Verse 6

वीरभद्रः स्वयं साक्षाद्वीरमूर्तिधरो मुने । संहरेद्विप्रसंघातमविमुक्तनिवासिनाम

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਵੀਰਮੂਰਤੀ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਆਪ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਹੈ; ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਟੋਲੀ ਨੂੰ ਉਹ ਸੰਹਾਰ ਦੇਵੇਗਾ।

Verse 7

भद्रया भद्रकाल्या च भार्यया शुभया युतम् । वीरभद्रं नरोभ्यर्च्य काशीवासफलं लभेत्

ਭਦ੍ਰਾ ਅਤੇ ਭਦ੍ਰਕਾਲੀ ਨਾਮਕ ਸ਼ੁਭ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਦੀ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਾਸ਼ੀ-ਵਾਸ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 8

किरातेन किरातेशं लिंगं काश्यां प्रतिष्ठितम् । केदाराद्दक्षिणे भागे भक्तानामभयप्रदम्

ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕਿਰਾਤ ਨੇ ‘ਕਿਰਾਤੇਸ਼’ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਕੇਦਾਰ ਦੇ ਦੱਖਣ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਅਭਯ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 9

चतुर्मुखो गणः श्रीमान्वृद्धकालेश सन्निधौ । चतुर्मुखेश्वरं लिंगं ध्यायेदद्यापि निश्चलः

ਵ੍ਰਿੱਧਕਾਲੇਸ਼ ਦੇ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਵਿੱਚ ‘ਚਤੁਰਮੁਖ’ ਨਾਮ ਦਾ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਗਣ ਅੱਜ ਵੀ ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ ‘ਚਤੁਰਮੁਖੇਸ਼ਵਰ’ ਲਿੰਗ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 10

भक्ताश्चतुर्मुखेशस्य चतुराननवद्दिवि । पूज्यंते सुरसंघातैः सर्वभोगसमन्विताः

ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਚਤੁਰਮੁਖੇਸ਼ ਦੇ ਭਗਤ ਚਾਰ-ਮੁਖੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਮਾਨ ਮਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਦੇਵ-ਸੰਘਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 11

निकुंभेश्वरमालोक्य निकुंभगणपूजितम् । पूजयित्वा व्रजन्ग्रामं कार्यसिद्धिमवाप्नुयात् । कुबेरेश समीपेतु शिवलोके महीयते

ਨਿਕੁੰਭ ਗਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਨਿਕੁੰਭੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਕੁਬੇਰੇਸ਼ ਦੇ ਨੇੜੇ ਉਹ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 12

पंचाक्षेशं महालिंगं महादेवस्य दक्षिणे । समभ्यर्च्य नरः काश्यां जातिस्मृतिमवाप्नुयात्

ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਮਹਾਲਿੰਗ ‘ਪੰਚਾਕ੍ਸ਼ੇਸ਼’ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰਵ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਸਿਮਰਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 13

भारभूतेश्वरं लिंगं भारभूतगणार्चितम् । अंतर्गृहोत्तरद्वारि ध्यात्वा शिवपुरे वसेत्

ਅੰਤਰਗ੍ਰਿਹ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ, ਭਾਰਭੂਤ ਦੇ ਗਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਭਾਰਭੂਤੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਵਪੁਰ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 14

भारभूतेश्वरं लिंगं यैः काश्यां न विलोकितम् । भारभूताः पृथिव्यास्तेऽवकेशिन इव द्रुमाः

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਭੂਤੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਾਰ ਹਨ—ਖੋਖਲੇ ਤੇ ਨਿਰਮੂਲ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਾਂਗ।

Verse 15

गणेन त्र्यक्षसंज्ञेन लिंगं त्र्यक्षेश्वरं परम् । त्रिलोचनपुरोभागे शील्येताद्यापि कुंभज

ਤ੍ਰਯਕ੍ਸ਼ ਨਾਮਕ ਗਣ ਨੇ ਪਰਮ ਤ੍ਰਯਕ੍ਸ਼ੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ; ਹੇ ਕੁੰਭਜ (ਅਗਸਤ੍ਯ), ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਦੇ ਅੱਗਲੇ ਆੰਗਣ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 16

तस्य लिंगस्य ये भक्तास्ते तु देहावसानतः । त्र्यक्षा एव प्रजायंते नात्र कार्या विचारणा

ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੇ ਜੋ ਭਗਤ ਹਨ, ਦੇਹ ਦੇ ਅੰਤ ਉਪਰੰਤ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤ੍ਰਯਕ੍ਸ਼ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

Verse 17

क्षेमको नाम गणपः काश्यां मूर्तिधरः स्वयम् । विश्वेश्वरं सर्वगतं ध्यायेदद्यापि निश्चलः

ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮੂਰਤਿ ਧਾਰ ਕੇ ਵੱਸਦਾ ਕ੍ਸ਼ੇਮਕ ਨਾਮਕ ਗਣ, ਅੱਜ ਵੀ ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 18

क्षेमकं पूजयेद्यस्तु वाराणस्यां महागणम् । विघ्नास्तस्य प्रलीयंते क्षेमं स्याच्च पदेपदे

ਜੋ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਮਹਾਗਣ ਕ੍ਸ਼ੇਮਕ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਵਿਘਨ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਕਦਮ ਤੇ ਕਲਿਆਣ ਵਰ੍ਹਦਾ ਹੈ।

Verse 19

देशांतरं गतो यस्तु तस्यागमनकाम्यया । क्षेमकं पूजनीयोत्र क्षेमेणाशु स आव्रजेत्

ਜੋ ਪਰਦੇਸ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖੇ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਕ੍ਸ਼ੇਮਕ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਉਸ ਦੀ ਮੰਗਲ ਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਉਹ ਜਲਦੀ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮੁੜ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 20

लांगलीश्वरमालोक्य लिंगं लांगलिनार्चितम् । विश्वेशादुत्तरेभागे न नरो रोगभाग्भवेत्

ਲਾਂਗਲੀਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਲਿੰਗ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ—ਜਿਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਾਂਗਲਿਨ ਨੇ ਕੀਤੀ—ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਰ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਮਨੁੱਖ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਭਾਗੀ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।

Verse 21

लांगलीशं सकृत्पूज्य पंचलांगलदानजम् । फलं प्राप्नोत्यविकलं सर्वसंपत्करं परम्

ਲਾਂਗਲੀਸ਼ ਦੀ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪੰਜ ਹਲ ਦਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਉਪਜਣ ਵਾਲਾ ਅਖੰਡ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਸਰਵ ਸੰਪੱਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਪਰਮ ਉੱਤਮ।

Verse 22

विराधेश्वरमाराध्य विराधगणपूजितम् । सर्वापराधयुक्तोपि नापराध्यति कुत्रचित्

ਵਿਰਾਧਗਣ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜਿਤ ਵਿਰਾਧੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਸਭ ਅਪਰਾਧਾਂ ਨਾਲ ਭਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਕਿਤੇ ਵੀ ਅਪਰਾਧ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦਾ।

Verse 23

दिनेदिनेपराधो यः क्रियते काशिवासिभिः । स याति संक्षयं क्षिप्रं विराधेश समर्चनात्

ਕਾਸ਼ੀ-ਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਜੋ ਅਪਰਾਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਰਾਧੇਸ਼ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 24

नैरृते दंढपाणस्तु विराधेशं प्रयत्नतः । नत्वा सर्वापराधेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः

ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਦੰਡਪਾਣੀ ਵਿਰਾਧੇਸ਼ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ; ਇਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਅਪਰਾਧਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 25

सुमुखेशं महालिंगं सुमुखाख्यगणार्चितम् । पश्चिमाभिमुखं लिंगं दृष्ट्वा पापैः प्रमुच्यते

ਸੁਮੁਖੇਸ਼ ਨਾਮਕ ਮਹਾਲਿੰਗ, ਜੋ ਸੁਮੁਖ ਨਾਮਕ ਗਣ ਦੁਆਰਾ ਅਰਚਿਤ ਹੈ—ਉਸ ਪੱਛਿਮ-ਅਭਿਮੁਖ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 26

स्नात्वा पिलिपिला तीर्थे सुमुखेशं विलोक्य च । सदैव सुमुखं पश्येद्धर्मराजं न दुर्मुखम्

ਪਿਲਿਪਿਲਾ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸੁਮੁਖੇਸ਼ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਧਰਮਰਾਜ ਨੂੰ ਸੁਮੁਖ (ਕਿਰਪਾਲੂ ਮੁਖ) ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਦੁರ್ಮੁਖ ਨਹੀਂ।

Verse 27

आषाढिनार्चितं लिंगमाषाढीश्वरसंज्ञकम् । दृष्ट्वाषाढयां नरो भक्त्या सर्वैः पापैः प्रमुच्यते

ਆਸ਼ਾਢ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਆਸ਼ਾਢਿਨ ਦੁਆਰਾ ਅਰਚਿਤ ‘ਆਸ਼ਾਢੀਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮਕ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 28

उदीच्यां भारभूतेशादाषाढीशं समर्चयन् । आषाढ्यां पंचदश्यां वै न पापैः परितप्यते

ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਭੂਤੇਸ਼ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਆਸ਼ਾਢੀਸ਼ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਮਰਚਨਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਆਸ਼ਾਢ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਤਾਪ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸੜਦਾ।

Verse 29

शुचिशुक्लचतुर्दश्यां पंचदश्यामथापि वा । कृत्वा सांवत्सरीं यात्रामनेना जायते नरः

ਸ਼ੁਚੀ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਦਵੀਂ ਜਾਂ ਪੰਦਰਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ, ਇਸ ਸਾਂਵਤਸਰੀ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਇਸੀ ਰਾਹੀਂ ਨਿਯਤ ਆਤਮਿਕ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 30

स्कंद उवाच । मुने गणेषु चैतेषु वाराणस्यां स्थितेष्विति । स्वनाम्ना स्थाप्य लिंगानि विश्वेशपरितुष्टये

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮੁਨੀ! ਜਦੋਂ ਇਹ ਗਣ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਸਣ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਰਨ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ।

Verse 31

विश्वेशश्चिंतयां चक्रे पुनः काशीप्रवृत्तये । कं वा हितं प्रहित्याद्य निर्वृतिं परमां भजे

ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ ਨੇ ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਫਿਰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਮੁੜ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ: ‘ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਿਸ ਦਾ ਹਿਤ ਕਰਾਂ, ਕਿਸ ਨੂੰ ਭੇਜਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਪਰਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੋਵਾਂ?’

Verse 32

योगिन्यस्तिग्मगुर्वेधाः शंकुकर्णमुखागणाः । व्यावृत्त्यनागताः काश्याः सिंधुगा इव सिंधवः

ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਅਤੇ ਗਣ—ਤਿਗਮਗੁਰਵੇਧਾ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕੁਕਰਣ ਆਦਿ—ਮੁੜ ਮੁੜ ਗਏ; ਕਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਨਾ ਆਏ, ਜਿਵੇਂ ਨਦੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ ਫਿਰ ਨਹੀਂ ਮੁੜਦੀਆਂ।

Verse 33

धुवं काश्यां प्रविष्टा ये ते प्रविष्टा ममोदरे । तेषां विनिर्गमो नास्ति दीप्तेग्नौ हविषामिव

ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਜੋ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਹੀ ਉਦਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਬਾਹਰ ਨਿਕਾਸ ਨਹੀਂ—ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਪਾਈਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ।

Verse 34

येषां हि संस्थितिः काश्यां लिंगार्चनरतात्मनाम् । त एव मम लिंगानि जंगमानि न संशयः

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਵਾਸ-ਥਾਂ ਕਾਸ਼ੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਿੱਤ ਲਿੰਗ-ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਰਮਿਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੇਰੇ ਚਲਿਤ ਲਿੰਗ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 35

स्थावरा जंगमाः काश्यामचेतनसचेतनाः । सर्वे ममैव लिंगानि तेभ्यो द्रुह्यंति दुर्धियः

ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਚਲ ਤੇ ਚਲ, ਅਚੇਤਨ ਤੇ ਸਚੇਤਨ—ਸਾਰੇ ਹੀ ਮੇਰੇ ਲਿੰਗ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਦੁਸ਼ਟ ਹੈ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅਪਰਾਧ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 36

वाचि वाराणसी येषां श्रुतौ वैश्वेश्वरी कथा । त एव काशी लिंगानि वराण्यर्च्यान्यहं यथा

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਠਾਂ ਉੱਤੇ ‘ਵਾਰਾਣਸੀ’ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਧਨ੍ਯ ਲਿੰਗ ਹਨ—ਪੂਜਣਯੋਗ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਹਾਂ।

Verse 37

वाराणसीति काशीति रुद्रावास इति स्फुटम् । मुखाद्विनिर्गतं येषां तेषां न प्रभवेद्यमः

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ‘ਵਾਰਾਣਸੀ’, ‘ਕਾਸ਼ੀ’, ‘ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਨਿਵਾਸ’ ਇਹ ਉਚਾਰਣ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਯਮ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ।

Verse 38

आनंदकाननं प्राप्य ये निरानंदभूमिकाम् । अन्यां हृदापि वांछंति निरानंदाः सदात्र ते

ਆਨੰਦਕਾਨਨ (ਕਾਸ਼ੀ, ਆਨੰਦ ਦਾ ਵਨ) ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਵੀ ਜੋ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਿਰਾਨੰਦ ਧਰਤੀ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਸਦਾ ਹੀ ਆਨੰਦ ਤੋਂ ਵੰਝੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 39

अद्यैव वास्तुमरणं बहुकालांतरेपि वा । कलिकाल भिया पुंसां काशी त्याज्या न कर्हिचित्

ਮੌਤ ਅੱਜ ਹੀ ਆਵੇ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ—ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਾਸ਼ੀ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।

Verse 40

अवश्यंभाविनो भावा भविष्यंति पदेपदे । सलक्ष्मीनिलयां काशीं ते त्यजंति कुतो धियः

ਅਟੱਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹਰ ਕਦਮ ਤੇ ਉੱਠਦੀਆਂ ਹਨ; ਫਿਰ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਕਿਵੇਂ ਕਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਮੰਗਲ ਨਿਵਾਸ ਹੈ?

Verse 41

वरं विघ्नसहस्राणि सोढव्यानि पदेपदे । काश्यां नान्यत्र निर्विघ्नं वांछेद्राज्यमपि क्वचित्

ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹਰ ਕਦਮ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਘਨ ਸਹਿਣੇ ਚੰਗੇ ਹਨ; ਪਰ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਨਿਰਵਿਘਨ ਰਾਜ ਵੀ ਕਦੇ ਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।

Verse 42

कियन्निमेषसंभोग्याः संति लक्ष्म्याः पदेपदे । परं निरंतरसुखाऽमुत्राप्यत्रापि का शिका

ਹਰ ਕਦਮ ਤੇ ਉਹ ਲਕਸ਼ਮੀ ਕਿੰਨੀ ਹੈ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਨਿਮੇਸ਼ ਲਈ ਭੋਗੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਪਰ ਕਾਸ਼ਿਕਾ ਇੱਥੇ ਵੀ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਟੁੱਟ ਸੁਖ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ।

Verse 43

विश्वनाथो ह्यहं नाथः काशिकामुक्तिकाशिका । सुधातरंगा स्वर्गंगा त्रय्येषा किन्न यच्छति

ਮੈਂ ਹੀ ਵਿਸ਼੍ਵਨਾਥ ਪ੍ਰਭੂ ਹਾਂ; ਕਾਸ਼ਿਕਾ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਦਾਤਰੀ ਹੈ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਤਰੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਇਹ ਸੁਰਗ-ਗੰਗਾ—ਇਹ ਤ੍ਰਿਯੀ ਭਲਾ ਕੀ ਨਹੀਂ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ?

Verse 44

पंचक्रोश्यापरिमिता तनुरेषा पुरी मम । अविच्छिन्नप्रमाणर्धिर्भक्तनिर्वाणकारणम्

ਪੰਚਕ੍ਰੋਸ਼ੀ ਮਾਪ ਵਾਲੀ ਇਹ ਮੇਰੀ ਨਗਰੀ ਮੇਰਾ ਹੀ ਤਨ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੱਦ ਅਟੁੱਟ ਹੈ ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਨਿਰਵਾਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ।

Verse 45

संसारभारखिन्नानां यातायातकृतां सदा । एकैव मे पुरी काशी ध्रुवं विश्रामभृमिका

ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਥੱਕੇ ਹੋਏ, ਸਦਾ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮੇਰੀ ਨਗਰੀ ਕਾਸ਼ੀ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ-ਭੂਮੀ ਹੈ।

Verse 46

मंडपः कल्पवल्लीनां मनोरथफलैरलम् । फलितः काशिकाख्योयं संसाराध्वजुषां सदा

ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਤੁਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਕਾਸ਼ਿਕਾ ਸਦਾ ਕਲਪਵੱਲੀਆਂ ਦੇ ਮੰਡਪ ਵਾਂਗ ਹੈ—ਮਨੋਰਥਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਫਲਿਤ।

Verse 47

चक्रवर्तेरियं छत्रं विचित्रं सर्वतापहृत् । काशीनिर्वाणराजस्य ममशूलोच्च दंडवत्

ਇਹ ਚਕ੍ਰਵਰਤੀ ਦਾ ਅਦਭੁਤ ਛਤਰ ਸਭ ਤਾਪ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਰਵਾਣ-ਰਾਜਾ ਕਾਸ਼ੀ ਲਈ ਇਹ ਮੇਰੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਵਾਂਗ ਉੱਚਾ ਉਠਿਆ ਦੰਡ ਬਣ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ।

Verse 48

निर्वाणलक्ष्मीं ये पुण्याः परिवांछंति लीलया । निरंतरसुखप्राप्त्यै काशी त्याज्या न तै नृभिः

ਜੋ ਪੁੰਨਵਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਲੀਲਾ ਵਾਂਗ ਮੁਕਤੀ-ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਅਟੁੱਟ ਸੁਖ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਕਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਤਿਆਗਣ।

Verse 49

ममानंदवने ये वै निरं तर वनौकसः । मोक्षलक्ष्मीफलान्यत्र सुस्वादूनि लभंति ते

ਜੋ ਮੇਰੇ ਆਨੰਦਵਨ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਰੰਤਰ ਵਨਵਾਸੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਮੋਖਸ਼-ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦੇ ਸੁਆਦਲੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 50

निर्ममं चापि निर्मोहं या मामपि विमोहयेत् । कैर्न संस्मरणीया सा काशी विश्वविमोहिनी

ਜੋ ਨਿਰਮਮ ਅਤੇ ਨਿਰਮੋਹ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਤੱਕ ਮੋਹ ਲਵੇ, ਉਹ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਮੋਹਣ ਵਾਲੀ ਕਾਸ਼ੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਯਾਦ ਆਵੇ?

Verse 51

नामापि मधुरं यस्याः परानंदप्रकाशकम् । काश्याः काशीति काशीति सा कैः पुण्यैर्न जप्यते

ਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ਮਿੱਠਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਿਹੜੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਕੋਈ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਕਾਸ਼ੀ, ਕਾਸ਼ੀ’ ਨਾ ਜਪੇ?

Verse 52

काशीनामसुधापानं ये कुर्वंति निरंतरम् । तेषां वर्त्म भवत्येव सुधाम वसुधामयम्

ਜੋ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਮ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਨਿਰੰਤਰ ਪਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਾਹ ਹੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਮਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਵੀ ਮਧੁਰਤਾ ਦਾ ਲੋਕ ਬਣ ਜਾਵੇ।

Verse 53

ममतारहितस्यापि मम सर्वात्मनो ध्रुवम् । त एव मामका लोके ये काशीनाम जापकाः

ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਮਮਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ: ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਹਨ।

Verse 54

रहस्यमिति विज्ञाय वाराणस्या गणेश्वरैः । सब्रह्मयोगिनी ब्रध्रैः स्थितं तत्रैव नान्यथा

ਇਸ ਨੂੰ ਗੂੜ੍ਹਾ ਰਹੱਸ ਜਾਣ ਕੇ, ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਅਧੀਸ਼—ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਸਮੇਤ—ਉੱਥੇ ਹੀ ਅਡਿੱਗ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ।

Verse 55

अन्यथा ताश्च योगिन्यः सरविः सपितामहः । ते गणा मां परित्यज्य कथं तिष्ठेयुरन्यतः

ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਯੋਗਿਨੀਆਂ—ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਤੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ—ਉਹ ਗਣ ਮੇਰਾ ਤਿਆਗ ਕਰ ਕੇ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਕਿਵੇਂ ਟਿਕ ਸਕਦੇ?

Verse 56

अतीव भद्रं संजातं काश्यां तिष्ठत्सु तेषु हि । एकोपि भेद प्रभवेद्राज्ये राज्यांतरं विना

ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਅਤਿ ਮੰਗਲ ਉਪਜਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਭੇਦ ਵੀ ਰਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਰਾਜ ਦੇ ‘ਦੂਜਾ ਰਾਜ’ ਬਣਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।

Verse 57

लब्धप्रवेशास्तावंतस्ते सर्वे मत्स्वरूपिणः । यतिष्यंति यतोवश्यं मदागमनहेतवे

ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ—ਇੰਨੇ ਸਾਰੇ—ਮੇਰੇ ਹੀ ਸਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਆਗਮਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਯਤਨ ਕਰਨਗੇ।

Verse 58

अन्यानपि प्रेषयामि मत्पार्श्वपरिवर्तिनः । ये ते तत्र स्थिताः श्रेष्ठा अपिगंतास्म्यहं ततः

ਮੈਂ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਭੇਜਾਂਗਾ—ਜੋ ਮੇਰੇ ਨੇੜਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਸਦਾ ਚਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਜੋ ਉੱਥੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਉਹ ਉੱਤਮ ਜਨ ਹਨ—ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਆਪ ਵੀ ਉੱਥੇ ਆਵਾਂਗਾ।

Verse 59

विचार्येति महादेवः समाहूय गजाननम् । प्राहिणोत्कथयित्वेति गच्छ काशीमितः सुत

ਇਉਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਗਜਾਨਨ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਭੇਜਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, “ਇਥੋਂ ਕਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਜਾ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਅਤੇ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਸੁਣਾ ਆ।”

Verse 60

तत्रस्थितोपि संसिद्धयै यतस्व सहितो गणैः । निर्विघ्नं कुरु चास्माकं नृपे विघ्नं समाचर

ਉੱਥੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਇਸ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰ। ਸਾਡੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਨਿਰਵਿਘਨ ਕਰ ਦੇ—ਅਤੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਲਈ ਵਿਘਨ ਪੈਦਾ ਕਰ।

Verse 61

आधाय शासनं मूर्ध्नि गणाधीशोथ धूर्जटेः । प्रतस्थे त्वरितः काशीं स्थितिज्ञः स्थितिहेतवे

ਧੂর্জਟੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਸਿਰ ਮੱਥੇ ਧਰ ਕੇ, ਗਣਾਂ ਦਾ ਅਧੀਸ਼ ਤੁਰੰਤ ਕਾਸ਼ੀ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ—ਧਰਮ-ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸੇ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ।