Adhyaya 49

Verse 1

व्यास उवाच । शृणु सूत यथा प्रोक्तं कुंभजे शरजन्मना । देवदेवस्य चरितं विश्वेशस्य परात्मनः

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸੂਤ! ਸੁਣੋ—ਜੋ ਕੁੰਭਜ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਰਜਨਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ; ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਚਰਿਤ੍ਰ।”

Verse 2

अगस्त्य उवाच । सेनानीः कथय त्वं मे ततो निर्वाणमंडपात् । निर्गत्य देवो देवेंद्रैः सहितः किं चकार ह

ਅਗਸਤ੍ਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਸਕੰਦ! ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ—ਨਿਰਵਾਣਮੰਡਪ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਦੇਵ ਇੰਦਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਫਿਰ ਕੀ ਕੀਤਾ?”

Verse 3

स्कंद उवाच । मुक्तिमंडपतः शंभुर्ब्रह्मविष्णुपुरोगमः । शृंगारमंडपं प्राप्य यच्चकार वदामि तत्

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੁਕਤੀ-ਮੰਡਪ ਤੋਂ ਸ਼ੰਭੂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਰ-ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੋ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਮੈਂ ਹੁਣ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 4

प्राङ्मुखस्तूपविश्येशः सहास्माभिः सहेशया । ब्रह्मणाधिष्ठितः सव्ये वामपार्श्वेथ शार्ङ्गिणा

ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਉੱਚੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ, ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਸਮੇਤ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬੈਠੇ, ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਸਨ।

Verse 5

वीज्यमानो महेंद्रेण ऋषिभिः परितो वृतः । गणैः पृष्ठप्रदेशस्थैर्जोषं तिष्ठद्भिरादरात्

ਮਹੇਂਦ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੱਖਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਰਿਸ਼ੀ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਗਣ ਆਦਰ ਨਾਲ ਖੜੇ ਰਹੇ, ਨਿਸ਼ਬਦ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ।

Verse 6

उदायुधैः सेव्यमानश्चावसन्मानभूरिभिः । ब्रह्मणे विष्णवे शंभुः पाणिमुत्क्षिप्य दक्षिणम्

ਹਥਿਆਰਧਾਰੀ ਸੇਵਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਮਾਨ-ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵੱਲ ਆਪਣਾ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਿਆ।

Verse 7

दर्शयामास देवेशो लिंगं पश्यत पश्यत । इदमेव परं ज्योतिरिदमेव परात्परम्

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ: “ਵੇਖੋ—ਵੇਖੋ! ਇਹੀ ਪਰਮ ਜੋਤਿ ਹੈ; ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਤੋਂ ਪਰੇ ਪਰਮ ਤੱਤ ਹੈ।”

Verse 8

इदमेव हि मे रूपं स्थावरं चाति सिद्धिदम् । एते पाशुपता सिद्धा आबाल ब्रह्मचारिणः

ਇਹੀ ਨਿਸਚੇ ਮੇਰਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ—ਅਚਲ ਤੇ ਅਡੋਲ—ਪਰ ਅਤਿ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ। ਇਹ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਸਿੱਧ ਹਨ, ਜੋ ਬਾਲਕਾਲ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਹਨ।

Verse 9

जितेंद्रियास्तपोनिष्ठाः पंचार्थज्ञाननिर्मलाः । भस्मकूटशया दाताः सुशीला ऊर्ध्वरेतसः

ਇਹ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ, ਤਪ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਗ, ਪੰਜ ਅਰਥਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਨਿਰਮਲ ਹਨ। ਭਸਮ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਉੱਤੇ ਸੌਂਦੇ, ਦਾਨੀ, ਸੁਸ਼ੀਲ, ਅਤੇ ਊਰਧ੍ਵਰੇਤਸ—ਪੂਰਨ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਹਨ।

Verse 10

लिंगार्चनरता नित्यमनन्येंद्रियमानसाः । सदैव वारुणाग्नेय स्नानद्वय सुनिर्मलाः

ਲਿੰਗ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਰਤ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਮਨ ਇਕਾਗ੍ਰ ਹੋ ਕੇ ਕੇਵਲ ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਲ ਅਤੇ ਅਗਨੀ—ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਸਨਾਨਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸਦਾ ਸੁਨਿਰਮਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 11

कंदमूलफलाहाराः परतत्त्वार्पितेक्षणाः । सत्यवंतो जितक्रोधा निर्मोहा निष्परिग्रहाः

ਕੰਦ, ਮੂਲ ਅਤੇ ਫਲ ਹੀ ਆਹਾਰ, ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪਰਮ ਤੱਤ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ। ਉਹ ਸਤ੍ਯਵਾਨ, ਕ੍ਰੋਧ-ਜਿਤ, ਮੋਹ-ਰਹਿਤ, ਅਤੇ ਪਰਿਗ੍ਰਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ।

Verse 12

निरीहा निष्प्रपंचाश्च निरातंका निरामयाः । निर्भगा निरुपायाश्च निःसंगा निर्मलाशयाः

ਇੱਛਾ-ਰਹਿਤ, ਸੰਸਾਰਕ ਜੰਜਾਲ ਤੋਂ ਪਰੇ; ਡਰ ਅਤੇ ਰੋਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ। ਭਾਗ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਉਪਾਯਾਂ ਦੀ ਚਤੁਰਾਈ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਅਸੰਗ, ਅਤੇ ਆਸ਼ਯ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਲ—ਉਹ ਐਸੇ ਹਨ।

Verse 13

निस्तीर्णोदग्रसंसारा निर्विकल्पा निरेनसः । निर्द्वंद्वा निश्चितार्थाश्च निरहंकारवृत्तयः

ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਉੱਛਲਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ; ਸੰਦੇਹ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ ਹਨ। ਦ੍ਵੰਦਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਆਤਮਿਕ ਲਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੈ।

Verse 14

सदैव मे महाप्रीता मत्पुत्रा मत्स्वरूपिणः । एते पूज्या नमस्याश्च मद्बुद्ध्यामत्परायणैः

ਉਹ ਸਦਾ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਹਨ—ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰੇ ਹੀ ਸਵਰੂਪ ਵਾਲੇ। ਜੋ ਮੇਰੇ ਪਰਾਇਣ ਹਨ ਅਤੇ ਮਨ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ।

Verse 15

अर्चितेष्वेष्वहं प्रीतो भविष्यामि न संशयः । अस्मिन्वैश्वेश्वरे क्षेत्रे संभोज्याः शिवयोगिनः

ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵਾਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਵੈਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ (ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ) ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ-ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਆਦਰ-ਸੱਤਕਾਰ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 16

कोटिभोज्यफलं सम्यगेकैक परिसंख्यया । अयं विश्वेश्वरः साक्षात्स्थावरात्मा जगत्प्रभुः

ਸਹੀ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਥੇ ਹਰ ਇਕ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਕਰੋੜਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਜਗਤ-ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਅਚਲ ਲਿੰਗ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 17

सर्वेषां सर्वसिद्धीनां कर्ता भक्तिजुषामिह । अहं कदाचिद्दृश्यः स्यामदृश्यः स्यां कदाचन

ਇੱਥੇ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਮੈਂ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਅਤੇ ਸਭ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦਾ ਕਰਤਾ-ਦਾਤਾ ਹਾਂ। ਕਦੇ ਮੈਂ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਕਦੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 18

आनंदकानने चात्र स्वैरं तिष्ठामि देवताः । अनुग्रहाय सर्वेषां भक्तानामिह सर्वदा

ਹੇ ਦੇਵਤਾਓ! ਇੱਥੇ ਆਨੰਦਕਾਨਨ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸੁਤੰਤਰ ਰੂਪ ਨਾਲ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਇਸੀ ਥਾਂ ਸਦਾ, ਸਭ ਭਕਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਤੇ ਉੱਧਾਰ ਲਈ।

Verse 19

स्थास्यामि लिंगरूपेण चिंतितार्थफलप्रदः । स्वयंभून्यस्वयंभूनि यानि लिंगानि सर्वतः । तानि सर्वाणि चायांति द्रष्टुं लिंगमिदं सदा

ਮੈਂ ਲਿੰਗ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਾਂਗਾ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤੇ ਅਰਥਾਂ ਦੇ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲਾ। ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਲਿੰਗ ਹਨ—ਸਵਯੰਭੂ ਹੋਣ ਜਾਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ—ਉਹ ਸਭ ਸਦਾ ਇਸ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 20

अहं सर्वेषु लिंगेषु तिष्ठा्म्येव न संशयः । परं त्वियं परामूर्तिर्मम लिंगस्वरूपिणी

ਮੈਂ ਸਭ ਲਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਇਹ (ਲਿੰਗ) ਮੇਰੀ ਪਰਮ ਮੂਰਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਿੰਗ-ਸਵਰੂਪ ਨੂੰ ਹੀ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 21

येन लिंगमिदं दृष्टं श्रद्धया शुद्धचक्षुषा । साक्षात्कारेण तेनाहं दृष्ट एव दिवौकसः

ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਲਿੰਗ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ, ਸ਼ੁੱਧ ਨੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ—ਉਸ ਸਾਕਸ਼ਾਤਕਾਰ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਿਸ ਪੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਸੁਰਲੋਕ ਵਾਸਿਓ।

Verse 22

श्रवणादस्य लिंगस्य पातकं जन्मसंचितम् । क्षणात्क्षयति शृण्वंतु देवा ऋषिगणैः सह

ਇਸ ਲਿੰਗ ਦਾ ਕੇਵਲ ਸ੍ਰਵਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ, ਜਨਮਾਂ-ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਪਾਪ ਛਿਨ ਵਿੱਚ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਤਾਓ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਇਹ ਸੁਣੋ।

Verse 23

स्मरणादस्य लिंगस्य पापं जन्मद्वयार्जितम् । अवश्यं नश्यति क्षिप्रं मम वाक्यान्न संशयः

ਇਸ ਲਿੰਗ ਦਾ ਕੇਵਲ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦੋ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਪਾਪ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਮੇਰਾ ਬਚਨ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 24

एतल्लिंगं समुद्दिश्य गृहान्निष्क्रमणक्षणात् । विलीयते महापापमपि जन्मत्रयार्जितम्

ਜੇ ਕੋਈ ਇਸ ਲਿੰਗ ਵੱਲ ਮਨ ਦੀ ਨਿਯਤ ਕਰ ਲਏ, ਤਾਂ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਕਦਮ ਰੱਖਣ ਦੇ ਉਸੇ ਪਲ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਮਹਾਪਾਪ ਵੀ ਘੁਲ ਕੇ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 25

दर्शनादस्य लिंगस्य हयमेधशतोद्भवम् । पुण्यं लभेत नियतं ममानुग्रहतोमराः

ਇਸ ਲਿੰਗ ਦੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ—ਹੇ ਅਮਰੋ—ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਸੌ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 26

स्वयंभुवोस्य लिंगस्य मम विश्वेशितुः सुराः । राजसूयसहस्रस्य फलं स्यात्स्पर्शमात्रतः

ਹੇ ਦੇਵਤਾਓ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਸਵਯੰਭੂ ਲਿੰਗ—ਮੈਂ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ—ਇਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 27

पुष्पमात्र प्रदानाच्च चुलुकोदकपूवर्कम् । शतसौवर्णिकं पुण्यं लभते भक्तियोगतः

ਚੁਲੂ ਭਰ ਪਾਣੀ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਫੁੱਲ ਭੇਟ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ, ਭਕਤੀ-ਯੋਗ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਸੌ ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 28

पूजामात्रं विधायास्य लिंगराजस्य भक्तितः । सहस्रहेमकमलपूजाफलमवाप्यते

ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਇਸ ਲਿੰਗਰਾਜ ਦੀ ਕੇਵਲ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਲੈਣ ਨਾਲ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸੁਵਰਨ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 29

विधाय महती पूजां पंचामृतपुरःसराम् । अस्य लिंगस्य लभते पुरुषार्थचतुष्टयम्

ਪੰਚਾਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਅਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਇਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਮਹਾਨ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਖ—ਚਾਰੇ ਪੁਰੁਸ਼ਾਰਥ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 30

वस्त्रपूतजलैर्लिंगं स्नापयित्वा ममामराः । लक्षाश्वमेधजनितं पुण्यमाप्नोति सत्तमः

ਹੇ ਮੇਰੇ ਅਮਰੋ! ਜੋ ਸਤਪੁਰੁਸ਼ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਛਾਣੇ ਜਲ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੱਖ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 31

सुगंधचंदनरसैर्लिंगमालिप्य भक्तितः । आलिप्यते सुरस्त्रीभिः सुगंधैर्यक्षकर्दमैः

ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੁਗੰਧਿਤ ਚੰਦਨ-ਰਸ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਲੇਪਣ ਕਰਨਾ—ਉਹੀ ਕਰਮ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਦੇਵ-ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵੀ ਯਕਸ਼-ਸਮਾਨ ਸੁਗੰਧੀਲੇ ਲੇਪਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਮਲਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 32

सामोद धूपदानैश्च दिव्यगंधाश्रयो भवेत् । घृतदीपप्रबोधैश्च ज्योतीरूप विमानगः

ਸੁਗੰਧਿਤ ਧੂਪ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਗੰਧ ਦਾ ਆਸਰਾ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਘੀ ਦੇ ਦੀਵੇ ਜਗਾ ਕੇ ਉਹ ਜੋਤਿ-ਸਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਗਮਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 33

कर्पूरवर्तिदीपेन सकृद्दत्तेन भक्तितः । कर्पूरदेहगौरश्रीर्भवेद्भालविलोचनः

ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਨੂੰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਕਪੂਰ ਦੀ ਵੱਟੀ ਵਾਲਾ ਦੀਵਾ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦੇਹ ਕਪੂਰ ਵਰਗੀ ਗੌਰ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਨੇਤਰ ਜਿਹਾ ਸ਼ੁਭ ਤੇਜ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 34

दत्त्वा नैवेद्यमात्रं तु सिक्थेसिक्थे युगंयुगम् । कैलासाद्रौ वसेद्धीमान्महाभोगसमन्वितः

ਜੋ ਕੋਈ ਸਿਰਫ਼ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਵੀ ਅਰਪਣ ਕਰੇ, ਯੁਗਾਂ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਮੁੜ ਮੁੜ ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਭੋਗ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 35

विश्वेशे परमान्नं यो दद्यात्साज्य सशर्करम् । त्रैलोक्यं तर्पितं तेन सदेवपितृमानवम्

ਜੋ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਨੂੰ ਘੀ ਅਤੇ ਸ਼ੱਕਰ ਸਮੇਤ ਉੱਤਮ ਪਰਮਾਨ੍ਨ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਦੇਵਤਾ, ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ।

Verse 36

मुखवासं तु यो दद्याद्दर्पणं चारुचामरम् । उल्लोचं सुखपर्यंकं तस्य पुण्यफलं महत्

ਜੋ ਕੋਈ ਮੁਖਵਾਸ (ਤਾਂਬੂਲ ਆਦਿ), ਦਰਪਣ, ਸੁੰਦਰ ਚਾਮਰ, ਪੈਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਸੁਖਦਾਇਕ ਪਲੰਗ ਦਾਨ ਕਰੇ—ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨਫਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮਹਾਨ ਹੈ।

Verse 37

संख्या सागररत्नानां कथंचित्कर्तुमिष्यते । मुखवासादिदानस्य कः संख्यामत्र कारयेत्

ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਮੁਖਵਾਸ ਆਦਿ ਦਾਨਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਪੁੰਨ ਦੀ ਮਾਪ ਇੱਥੇ ਕੌਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 38

पूजोपकरणद्रव्यं यो घंटा गडुकादिकम् । भक्त्या मे भवने दद्यात्स वसेदत्र मेंतिके

ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਦੇ ਸਾਮਾਨ—ਘੰਟੀ, ਗਡੂਆ ਆਦਿਕ—ਅਰਪਣ ਕਰੇ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 39

यो गीतवाद्यनृत्यानामेकं मत्प्रीतये व्यधात् । तस्याग्रतो दिवारात्रं भवेत्तौर्यत्रिकं महत्

ਜੋ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਗੀਤ, ਵਾਜਾ ਜਾਂ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਵੀ ਕਰੇ, ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਦਿਨ ਰਾਤ ਮਹਾਨ ਤੌਰਯ-ਤ੍ਰਿਕ ਦਾ ਉਤਸਵ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 40

चित्रलेखनकर्मादि प्रासादे मेऽत्र कारयेत् । यः सचित्रान्महाभोगान्भुंक्ते मत्पुरतः स्थितः

ਜੋ ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਸਾਦ-ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ, ਅਲੰਕਾਰਿਕ ਲੇਖਨ ਆਦਿਕ ਕਰਵਾਏ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਚਿੱਤਰ-ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਮਹਾਨ ਭੋਗ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀਆਂ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।

Verse 41

सकृद्विश्वेश्वरं नत्वा मध्ये जन्मसुधीर्नरः । त्रैलोक्यवंदितपदो जायते वसुधापतिः

ਜੀਵਨ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸੁਧੀ ਮਨੁੱਖ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਲਵੇ, ਉਹ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਦਿਤ ਚਰਨਾਂ ਵਾਲਾ ਧਰਤੀ ਦਾ ਪਤੀ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 42

यस्तु विश्वेवरं दृष्ट्वा ह्यन्यत्रापि विपद्यते । तस्य जन्मांतरे मोक्षो भवत्येव न संशयः

ਪਰ ਜੋ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਹੋਰ ਥਾਂ ਵਿਪਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੋਖਸ਼ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 43

विश्वेशाख्या तु जिह्वाग्रे विश्वनाथकथाश्रुतौ । विश्वेशशीलनं चित्ते यस्य तस्य जनिः कुतः

ਜਿਸ ਦੀ ਜੀਭ ਦੇ ਅਗੇ ‘ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼’ ਦਾ ਨਾਮ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਨ ਵਿਸ਼੍ਵਨਾਥ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਚਿੱਤ ਨਿੱਤ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਜਨਮ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 44

लिंगं मे विश्वनाथस्य दृष्ट्वा यश्चानुमोदते । स मे गणेषु गण्येत महापुण्यबलाश्रितः

ਜੋ ਕੋਈ ਮੇਰੇ ਵਿਸ਼੍ਵਨਾਥ ਦੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਆਸਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੇ ਗਣਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 46

ममापीदं महालिंगं सदा पूज्यतमं सुराः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूज्यं देवर्षि मानवैः

ਮੇਰਾ ਇਹ ਮਹਾਲਿੰਗ ਸਦਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਭੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਦੇਵ, ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ—ਸਭ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 47

यैर्न विश्वेश्वरो दृष्टो यैर्न विश्वेश्वरः स्मृतः । कृतांतदूतैस्ते दृष्टास्तैः स्मृता गर्भवेदना

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ ਵੇਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਗਰਭ ਦੀ ਪੀੜਾ ਫਿਰ ਯਾਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 48

यैरिदं प्रणतं लिंगं प्रणतास्ते सुरासुरैः । यस्यै केन प्रणामेन दिक्पालपदमल्पकम् । दिक्पालपदतः पातः पातः शिवनतेर्नहि

ਜੋ ਇਸ ਪ੍ਰਣਾਮਯੋਗ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾ-ਪਾਲ ਵਰਗਾ ਛੋਟਾ ਪਦ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਪਦ ਤੋਂ ਪਤਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਕਦੇ ਪਤਨ ਨਹੀਂ।

Verse 49

शृण्वंतु देवर्षिगणाः समस्तास्तथ्यं ब्रुवे तच्च परोपकृत्यै । न भूर्भुवः स्वर्गमहर्जनांतर्विश्वेशतुल्यं क्वचिदस्ति लिंगम्

ਸਾਰੇ ਦੇਵ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਗਣ ਸੁਣਨ; ਮੈਂ ਪਰਉਪਕਾਰ ਲਈ ਇਕ ਸੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਭੂਹ, ਭੁਵਹ, ਸਵਰਗ, ਮਹਰਲੋਕ ਜਾਂ ਜਨਲੋਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਲਿੰਗ ਨਹੀਂ।

Verse 50

न सत्यलोके न तपस्यहो सुरा वैकुंठकैलासरसातलेषु । तीर्थं क्वचिद्वै मणिकर्णिकासमं लिंगं च विश्वेश्वरतुल्यमन्यतः

ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਨਾ ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਤਪੋਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਵੈਕੁੰਠ, ਕੈਲਾਸ ਜਾਂ ਰਸਾਤਲ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਮਣਿਕਰਣਿਕਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਤੀਰਥ ਹੈ; ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਲਿੰਗ ਨਹੀਂ।

Verse 51

न विश्वनाथस्य समं हि लिंगं न तीर्थमन्यन्मणिकर्णिकातः । तपोवनं कुत्रचिदस्ति नान्यच्छुभं ममानंदवनेन तुल्यम्

ਵਿਸ਼੍ਵਨਾਥ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਲਿੰਗ ਨਹੀਂ; ਮਣਿਕਰਣਿਕਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਤੀਰਥ ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ। ਕਿਤੇ ਵੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਤਪੋਵਨ ਨਹੀਂ; ਮੇਰੇ ਆਨੰਦਵਨ (ਕਾਸ਼ੀ) ਦੇ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਸ਼ੁਭਤਾ ਨਹੀਂ।

Verse 52

वाराणसी तीर्थमयी समस्ता यस्यास्तुनामापि हि तीर्थतीर्थम् । तत्रापि काचिन्मम सौख्यभूमिर्महापवित्रा मणिकर्णिकासौ

ਵਾਰਾਣਸੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੀਰਥਮਈ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ‘ਤੀਰਥਾਂ ਵਿਚ ਤੀਰਥ’ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੇਰੀ ਆਨੰਦ-ਭੂਮੀ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਹੈ—ਉਹ ਮਹਾਪਵਿੱਤਰ ਮਣਿਕਰਣਿਕਾ।

Verse 53

स्थानादमुष्मान्ममराजसौधात्प्राच्यां मनागीशसमाश्रितायाम् । सव्येपसव्ये च कराः क्रमेण शतत्रयी यापि शतद्वयी च

ਉਸ ਸਥਾਨ ਤੋਂ—ਮੇਰੇ ਰਾਜਸੀ ਮਹਲ ਤੋਂ—ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਢਲਾਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ; ਖੱਬੇ ਤੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ‘ਹੱਥ’ (ਵਿਸਤਾਰ/ਘਾਟ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ) ਹਨ—ਇਕ ਤਿੰਨ ਸੌ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਦੂਜਾ ਦੋ ਸੌ ਦੀ।

Verse 54

हस्ताः शतं पंच सुरापगायामुदीच्यवाच्योर्मणिकर्णिकेयम् । सारस्त्रिलोक्याः परकोशभूमिर्यैः सेविता ते मम हृच्छया हि

ਸੁਰਾਪਗਾ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਧਾਰਾ ਉੱਤੇ, ਉੱਤਰ ਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਇਹ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਇਕ ਸੌ ਪੰਜ ਹੱਥਾਂ ਤੱਕ ਵਿਸਤਾਰ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਾਰ, ਪਰਮ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੈ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹਨ।

Verse 55

अस्मिन्ममानंदवने यदेतल्लिंगं सुधाधाम सुधामधाम । आसप्त पातालतलात्स्वयंभु समुत्थितं भक्तकृपावशेन

ਮੇਰੇ ਇਸ ਆਨੰਦਵਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲਿੰਗ—ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਧਾਮ, ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਘਰ—ਸੱਤ ਪਾਤਾਲ-ਤਲਾਂ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਤੋਂ ਸਵਯੰਭੂ ਹੋ ਕੇ ਉੱਠਿਆ, ਭਕਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕਰੁਣਾ ਕਰਕੇ।

Verse 56

येस्मिञ्जनाः कृत्रिमभावबुद्ध्या लिंगं भजिष्यंति च हेतुवादैः । तेषां हि दंडः पर एष एव नगर्भवासाद्विरमंति ते ध्रुवम्

ਜੋ ਲੋਕ ਬਣਾਵਟੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਅਤੇ ਤਰਕ-ਵਾਦ ਦੇ ਬਹਾਨਿਆਂ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਦੀ ਭਜਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹੀ ਪਰਮ ਦੰਡ ਹੈ: ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਗਰਭ-ਵਾਸ ਤੋਂ, ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ, ਮੁਕਦੇ ਨਹੀਂ।

Verse 57

यद्यद्धितं स्वस्य सदैव तत्तल्लिंगेत्र देयं मम भक्तिमद्भिः । इहाप्यमुत्रापि न तस्य संक्षयो यथेह पापस्य कृतस्य पापिभिः

ਜੋ ਕੁਝ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਲਈ ਸਦਾ ਹੀ ਸੱਚਾ ਹਿਤ ਸਮਝੇ, ਮੇਰੇ ਭਕਤੀਮਾਨ ਉਹੀ ਇਸ ਲਿੰਗ ਅੱਗੇ ਨਿਤ ਅਰਪਣ ਕਰਨ। ਇਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਇੱਥੇ ਵੀ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਘਟਦਾ ਨਹੀਂ—ਜਿਵੇਂ ਪਾਪੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਪਾਪ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਪੇ ਨਹੀਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ।

Verse 58

दूरस्थितैरप्यधिबुद्धिभिर्यैर्लिंगं समाराधि ममेदमत्र । मयैव दत्तैः शुभवस्तुजातैर्निःश्रेयसः श्रीर्वसं येत्सतस्तान्

ਜੋ ਉੱਚੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ, ਭਾਵੇਂ ਦੂਰ ਵੱਸਦੇ ਹੋਣ, ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਇਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਮੇਰੇ ਹੀ ਦਿੱਤੇ ਸ਼ੁਭ ਅਰਪਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨਿਸ਼੍ਰੇਯਸ, ਅੰਤਿਮ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਸ਼੍ਰੀ, ਸਦਾ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।

Verse 59

शृणुष्व विष्णो शृणु सृष्टिकर्तः शृण्वंतु देवर्षिगणाः समस्ताः । इदं हि लिंगं परसिद्धिदं सतां भेदो मनागत्र न मत्सकाशतः

ਸੁਣੋ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ; ਸੁਣੋ, ਹੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਕਰਤਾ—ਸਾਰੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਸੁਣਨ। ਇਹ ਲਿੰਗ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ; ਮੇਰੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਭੇਦ ਨਹੀਂ।

Verse 60

अस्मिन्हि लिंगेऽखिलसिद्धिसाधने समर्पितं यैः सुकृतार्जितं वसु । तेभ्योतिमात्राखिलसौख्यसाधनं ददामि निर्वाणपदं सुनिर्भयम्

ਇਸ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਸਾਧਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁੰਨ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਕਮਾਇਆ ਧਨ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਅਤਿਅਧਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਨਿਰਭਯ ਨਿਰਵਾਣ ਪਦ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹਾਂ।

Verse 61

उत्क्षिप्य बाहुं त्वसकृद्ब्रवीमि त्रयीमयेऽस्मिंस्त्रयमेव सारम् । विश्वेश लिंगं मणिकर्णिकांबु काशीपुरी सत्यमिदं त्रिसत्यम्

ਬਾਂਹ ਉਠਾ ਕੇ ਮੈਂ ਮੁੜ ਮੁੜ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ: ਤ੍ਰੈਵੇਦ-ਮਯ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਿੰਨ ਹੀ ਸਾਰ ਹਨ—ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਲਿੰਗ, ਮਣਿਕਰਣਿਕਾ ਦੇ ਜਲ, ਅਤੇ ਕਾਸ਼ੀਪੁਰੀ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ—ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਸੱਚ।

Verse 62

उत्थाय देवोथ स शक्तिरीशस्तस्मिन्हि लिंगे कृतचारुपूजः । ययौ लयं ते च सुरा जयेति जयेति चोक्त्वा नुनुवुस्तमीशम्

ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸਮੇਤ ਉੱਠੇ ਅਤੇ ਉਸ ਲਿੰਗ ਉੱਤੇ ਸੁੰਦਰ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਲਯ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ; ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ “ਜੈ! ਜੈ!” ਕਹਿ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਈਸ਼ ਨੂੰ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 63

स्कंद उवाच । क्षेत्रस्य मैत्रावरुणे विमुक्तस्य महामते । प्रभावस्यैकदेशोयं कथितः कल्मषापहः

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ, ਮੁਕਤ ਮੈਤ੍ਰਾਵਰੁਣ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਇਹ ਕੇਵਲ ਇਕ ਅੰਸ਼ ਹੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਪਾਪ-ਮਲ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 64

तवाग्रे तु यथाबुद्धि काशीविश्लेषतापि नः । अचिरेणैव कालेन काशीं प्राप्स्यस्यनुत्तमाम्

ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਸਮਝਦੀ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਕਾਸ਼ੀ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜਾ ਸਹਿ ਲਵਾਂਗੇ; ਪਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਛੇਤੀ ਤੂੰ ਉਸ ਅਨੁੱਤਮ ਕਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਫਿਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।

Verse 65

अस्ताचलस्य शिखरं प्राप्तवानेष भानुमान् । तवापि हि ममाप्येष मौनस्य समयोऽभवत्

ਸੂਰਜ ਪੱਛਮੀ ਪਹਾੜ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਲਈ—ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੀ—ਇਹ ਮੌਨ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 66

व्यास उवाच । श्रुत्वेति स मुनिः सूत संध्योपास्त्यै विनिर्गतः । प्रणम्यौ मेयमसकृल्लोपामुद्रा समन्वितः

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਸੂਤ, ਉਹ ਮੁਨੀ ਸੰਧਿਆ-ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਲੋਪਾਮੁਦਰਾ ਸਮੇਤ ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 67

रहस्यं परिविज्ञाय क्षेत्रस्य शशिमौलिनः । अगस्त्यो निश्चितमनाः शिवध्यानपरोभवत्

ਚੰਦ੍ਰਮੌਲੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦਾ ਭੇਦ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਕੇ, ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 68

आनंदकाननस्येह महिमानं महत्तरम् । कोत्र वर्णयितुं शक्तः सूत वर्षशतैरपि

ਇੱਥੇ ਆਨੰਦਕਾਨਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ; ਹੇ ਸੂਤ, ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੌਣ ਇਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 69

यथा देव्यै समाख्यायि शिवेन परमात्मना । तथा स्कंदेन कथितं माहात्म्यं कुंभसंभवे

ਜਿਵੇਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਇਹ ਭੇਦ ਸਮਝਾਇਆ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸਕੰਦ ਨੇ ਕੁੰਭ-ਜਨਮ ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੂੰ ਇਹ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਕਥਨ ਕੀਤਾ।

Verse 70

तवाग्रे च समाख्यातं शुकादीनां च सत्तम । इदानीं प्रष्टुकामोसि किं तत्पृच्छ वदामि ते

ਹੇ ਸਤ੍ਤਮ! ਇਹ ਕਥਾ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕ ਆਦਿ ਮਹਾਨਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ—ਜੋ ਕੁਝ ਪੁੱਛਣਾ ਹੈ ਪੁੱਛ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ।

Verse 71

श्रुत्वाध्यायमिमं पुण्यं सर्वकल्मषनाशनम् । समस्तचिंतितफलप्रदं मर्त्यो भवेत्कृती

ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਸਭ ਕਲਮਸ਼ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਮਰਤ੍ਯ ਮਨੁੱਖ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 99

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां चतुर्थे काशीखंड उत्तरार्धे विश्वेश्वरलिंगमहिमाख्यो नाम नवनवतितमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ, ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਚੌਥੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਕਾਸ਼ੀਖੰਡ (ਉੱਤਰਾਰਧ) ਵਿੱਚ ‘ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ’ ਨਾਮਕ ਨਿਨਾਨਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।