Adhyaya 47

Verse 1

अगस्त्य उवाच । एतद्भविष्यं श्रुत्वाहं व्यासस्य शिवनंदन । आश्चर्यभाजनं जातस्तीर्थानि कथयाधुना

ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸ਼ਿਵ-ਨੰਦਨ, ਵਿਆਸ ਸੰਬੰਧੀ ਇਹ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰੋ।

Verse 2

आनंदकानने यानि यत्र संति षडानन । तानि लिंगस्वरूपाणि समाचक्ष्व ममाग्रतः

ਹੇ ਸ਼ਡਾਨਨ! ਆਨੰਦਕਾਨਨ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਕਟਾਵੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਲਿੰਗ-ਸਰੂਪ ਹਨ; ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰ ਕੇ ਦੱਸੋ।

Verse 3

स्कंद उवाच । अयमेव हि वै प्रश्नो देव्यै देवेन भोस्तदा । यादृशः कथितो वच्मि तादृशं शृणु कुंभज

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਦੇ ਦੇਵੀ ਨੇ ਦੇਵ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਸੁਣੋ, ਹੇ ਕੁੰਭਜ (ਅਗਸਤ੍ਯ)।

Verse 4

देव्युवाच । यानि यानि हि तीर्थानि यत्रयत्र महेश्वर । तानि तानीह मे काश्यां तत्रतत्र वद प्रभो

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ! ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਜੋ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਉਹੀ ਉਹੀ ਮੇਰੀ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਹਨ—ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਹਰ ਥਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।

Verse 5

देवदेव उवाच । शृणु देवि विशालाक्षि तीर्थं लिंगमुदाहृतम् । जलाशयेपि तीर्थाख्या जाता मूर्ति परिग्रहात्

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਣੋ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍ਸ਼ੀ ਦੇਵੀ! ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਲਿੰਗ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਲਾਸ਼ਯ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਦਿਵ੍ਯ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਸਵੀਕਾਰਤਾ ਅਤੇ ਸਨਿਧੀ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਦ ‘ਤੀਰਥ’ ਨਾਮ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 6

मूर्तयो ब्रह्मविष्ण्वर्कशिवविघ्नेश्वरादिकाः । लिंगं शैवमिति ख्यातं यत्रैतत्तीर्थमेव तत्

ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸੂਰ੍ਯ, ਸ਼ਿਵ, ਵਿਘਨੇਸ਼ਵਰ ਆਦਿਕਾਂ ਦੀਆਂ ਦਿਵ੍ਯ ਮੂਰਤੀਆਂ—ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸ਼ੈਵ ਲਿੰਗ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਉਹੀ ਥਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਤੀਰਥ ਹੈ।

Verse 7

वाराणस्यां महादेवः प्रथमं तीर्थमुच्यते । तदुत्तरे महाकूपः सारस्वतपदप्रदः

ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ‘ਮਹਾਦੇਵ’ ਨਾਮ ਦਾ ਤੀਰਥ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮਹਾਨ ਕੂਆਂ ‘ਮਹਾਕੂਪ’ ਹੈ, ਜੋ ਸਰਸਵਤੀ-ਪਦ (ਵਿਦਿਆ ਤੇ ਵਾਕ੍-ਸਿੱਧੀ) ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 8

क्षेत्रपूर्वोत्तरेभागे तद्दृष्टं पशुपाशहृत् । तत्पश्चाद्विग्रहवती पूज्या वाराणसी नरैः

ਕਾਸ਼ੀ-ਖੇਤਰ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ‘ਪਸ਼ੁਪਾਸ਼ਹ੍ਰਿਤ’ ਨਾਮ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਸੱਤਾ ਦਰਸ਼ਨਯੋਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਕੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ‘ਵਿਗ੍ਰਹਵਤੀ’ ਦਾ ਧਾਮ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 9

सा पूजिता प्रयत्नेन सुखवस्तिप्रदा सदा । महादेवस्य पूर्वेण गोप्रेक्षं लिंगमुत्तमम्

ਉਹ (ਵਿਗ੍ਰਹਵਤੀ) ਜੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਪੂਜੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਦਾ ਸੁਖਮਈ ਵਾਸ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ। ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ‘ਗੋਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼’ ਨਾਮ ਦਾ ਉੱਤਮ ਲਿੰਗ ਹੈ।

Verse 10

तद्दर्शनाद्भवेत्सम्यग्गोदानजनितं फलम् । गोलोकात्प्रेषिता गावः पूर्वं यच्छंभुना स्वयम्

ਉਸ (ਗੋਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼) ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਗੋ-ਦਾਨ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਪੁੰਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਸ਼ੰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਆਪ ਗੋਲੋਕ ਤੋਂ ਗਾਂਵਾਂ ਭੇਜੀਆਂ ਸਨ।

Verse 11

वाराणसीं समायाता गोप्रेक्षं तत्ततः स्नृतम् । गोप्रेक्षाद्दक्षिणेभागे दधीचीश्वरसंज्ञितम्

ਵਾਰਾਣਸੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸ (ਲਿੰਗ) ਨੂੰ ‘ਗੋਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੋਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ‘ਦਧੀਚੀਸ਼੍ਵਰ’ ਨਾਮ ਦਾ (ਲਿੰਗ) ਹੈ।

Verse 12

तद्दर्शनाद्भवेत्पुंसां फलं यज्ञसमुद्भवम् । अत्रीश्वरं तु तत्प्राच्यां मधुकैटभपूजितम्

ਉਸ (ਦਧੀਚੀਸ਼ਵਰ) ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਯਜ್ಞ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਅਤ੍ਰੀਸ਼ਵਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਧੁ ਅਤੇ ਕੈਟਭ ਨੇ ਭੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 13

लिंगं दृष्ट्वा प्रयत्नेन वैष्णवं पदमृच्छति । गोप्रेक्षात्पूर्वदिग्भागे लिंगं वै विज्वरं स्मृतम्

ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਭਗਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਵੈਸ਼ਣਵ ਪਦ (ਵਿਸ਼ਨੁ ਦਾ ਧਨ੍ਯ ਧਾਮ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੋਪ੍ਰੇਕਸ਼ਾ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ‘ਵਿਜ੍ਵਰ’ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 14

तस्य संपूजनान्मर्त्यो विज्वरो जायते क्षणात् । प्राच्यां वेदेश्वरस्तस्य चतुर्वेदफलप्रदः

ਉਸ ਵਿਜ੍ਵਰ-ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਰਤਭੂਮੀ ਮਨੁੱਖ ਖ਼ਸ਼ਣ ਮਾਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਜ਼੍ਵਰ ਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵੇਦੇਸ਼ਵਰ ਹੈ, ਜੋ ਚਾਰ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਫਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 15

वेदेश्वरादुदीच्यां तु क्षेत्रज्ञश्चादिकेशवः । दृष्टं त्रिभुवनं सर्वं तस्य संदर्शनाद्ध्रुवम्

ਵੇਦੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਖੇਤਰਜ੍ਞ ਅਤੇ ਆਦਿ-ਕੇਸ਼ਵ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 16

संगमेश्वरमालोक्य तत्प्राच्याम जायतेनघः । चतुर्मुखेन विधिना तत्पूर्वेण चतुर्मुखम्

ਸੰਗਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਜਾਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨਿਸ਼ਪਾਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਚਤੁਰਮੁਖ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਹੋਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ‘ਚਤੁਰਮੁਖ’ ਨਾਮ ਦਾ ਧਾਮ ਹੈ।

Verse 17

प्रयागसंज्ञकम लिंगमर्चितम ब्रह्मलोकदम् । तत्र शांतिकरी गौरी पूजिता शांतिकृद्भवेत्

‘ਪ੍ਰਯਾਗ’ ਨਾਮਕ ਲਿੰਗ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸ਼ਾਂਤਿਕਰੀ ਗੌਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਨਿਵਾਰਣ ਦੀ ਦਾਤਰੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।

Verse 18

वरणायास्तटे पूर्वे पूज्यं कुंतीश्वरं नृभिः । तत्पूजनात्प्रजायंते पुत्रा निजकुलोज्ज्वलाः

ਵਰਣਾ ਨਦੀ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕੁੰਤੀਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 19

कुंतीश्वरादुत्तरतस्तीर्थं वै कापिलो ह्रदः । तत्र वै स्नानमात्रेण वृषभध्वजपूजनात्

ਕੁੰਤੀਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਕਾਪਿਲ ਹ੍ਰਦ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧ੍ਵਜ ਪ੍ਰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 20

राजसूयस्य यज्ञस्य फलं त्वविकलं भवेत् । रोरवादिषु ये केचित्पितरः कोटिसंमिताः

ਰਾਜਸੂਯ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਪੂਰਾ, ਅਖੰਡ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਰੋਰਵ ਆਦਿ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੋਈ ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ ਪਿਤਰ ਹਨ…

Verse 21

तत्र श्राद्धे कृते पुत्रैः पितृलोकं प्रयांति ते । आनुसूयेश्वरं लिंगं गोप्रेक्षादुत्तरे मुने

ਉੱਥੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨ ਤੇ ਉਹ ਪਿਤਰ ਪਿਤ੍ਰਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਮੁਨੀ, ਗੋਪ੍ਰੇਕਸ਼ਾ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਆਨੁਸੂਯੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਲਿੰਗ ਹੈ।

Verse 22

तद्दर्शनाद्भवेत्स्त्रीणां पातिव्रत्य फलं स्फुटम् । तल्लिंगपूर्वदिग्भागे पूज्यः सिद्धिविनायकः

ਉਸ (ਆਨਸੂਯੇਸ਼ਵਰ) ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ-ਧਰਮ ਦਾ ਸਪਸ਼ਟ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਪਾਸੇ ਸਿੱਧਿਵਿਨਾਇਕ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 23

यां सिद्धिं यः समीहेत स तामाप्नोति तन्नतेः । हिरण्यकशिपोर्लिंगं गणेशात्पश्चिमे ततः

ਜੋ ਕੋਈ ਜਿਸ ਸਿੱਧੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਉੱਥੇ (ਸਿੱਧਿਵਿਨਾਇਕ ਨੂੰ) ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਗਣੇਸ਼ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦਾ ਲਿੰਗ ਹੈ।

Verse 24

हिरण्यकूपस्तत्रास्ति हिरण्याश्वसमृद्धिकृत्

ਉੱਥੇ ਹਿਰਣ੍ਯਕੂਪ ਨਾਮ ਦਾ ‘ਸੁਨਹਿਰੀ ਕੂਆਂ’ ਹੈ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 25

मुंडासुरेश्वरं लिंगं तत्प्रतीच्यां च सिद्धिदम् । अभीष्टदं तु नैरृत्यां गोप्रेक्षाद्वृषभेश्वरम्

ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਮੁੰਡਾਸੁਰੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਸਿੱਧੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਗੋ-ਪ੍ਰੇਕਸ਼ਾ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭੇਸ਼ਵਰ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੋ-ਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 26

मुने स्कंदेश्वरं लिंगं महादेवस्य पश्चिमे । तल्लिंगपूजनान्नृणां भवेन्मम सलोकता

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਕੰਦੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਹੈ। ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਮੇਰੇ ਹੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਾਸ (ਸਲੋਕਤਾ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 27

तत्पार्श्वतो हि शाखेशो विशाखेशश्च तत्र वै । नैगमेयेश्वरस्तत्र येन्ये नंद्यादयो गणाः

ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ‘ਤੇ ਸ਼ਾਖੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਖੇਸ਼ ਹਨ; ਉੱਥੇ ਹੀ ਨੈਗਮੇਯੇਸ਼ਵਰ ਵੀ ਹੈ—ਅਤੇ ਨੰਦੀ ਆਦਿ ਹੋਰ ਗਣ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 28

तेषामपि हि लिंगानि तत्र संति सहस्रशः । तद्दर्शनाद्भवेत्पुंसां तत्तद्गणसलोकता

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੀ ਲਿੰਗ ਉੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਉਹਨਾਂ-ਉਹਨਾਂ ਗਣਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 29

नंदीश्वरात्प्रतीच्यां च शिलादेशः कुधीहरः । महाबलप्रदस्तत्र हिरण्याक्षेश्वरः शुभः

ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸ਼ਿਲਾਦੇਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਸ਼ੁਭ ਹਿਰਣਿਆਕ੍ਸ਼ੇਸ਼ਵਰ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਬਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 30

तद्दक्षिणेट्टहासाख्यं लिंगं सर्वसुखप्रदम् । प्रसन्नवदनेशाख्यं लिंगं तस्योत्तरे शुभम्

ਉਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਅੱਟਹਾਸ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਸੁਖ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸੰਨਵਦਨੇਸ਼ ਨਾਮ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਲਿੰਗ ਹੈ।

Verse 31

प्रसन्नवदनस्तिष्ठेद्भक्तस्तद्दर्शनाच्छुभात् । तदुत्तरे प्रसन्नोदं कुंडं नैर्मल्यदं नृणाम्

ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਭਕਤ ਦਾ ਮੁਖ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਿਹਰਾ ਉਜਲਾ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸੰਨੋਦ ਨਾਮ ਦਾ ਕੁੰਡ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਮਲਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 32

प्रतीच्यामट्टहासस्य मित्रावरुणनामनी । लिंगे तल्लोकदे पूज्ये महापातकहारिणी

ਅੱਟਹਾਸ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮਿਤ੍ਰਾਵਰੁਣ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਹੈ। ਉਸ ਪੂਜਨੀਯ ਲਿੰਗ ਦੀ ਭਗਤੀ, ਜੋ ਆਪਣਾ ਦਿਵ੍ਯ ਲੋਕ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ, ਮਹਾਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।

Verse 33

नैरृत्यां चाट्टहासस्य वृद्धवासिष्ठसंज्ञकम् । लिंगं तत्पूजनात्पुंसां ज्ञानमुत्पद्यते महत्

ਅੱਟਹਾਸ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵ੍ਰਿੱਧ-ਵਾਸਿਸ਼ਠ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਹਾਨ ਆਤਮਿਕ ਗਿਆਨ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 34

वसिष्ठेश समीपस्थः कृष्णेशो विष्णुलोकदः । तद्याम्यां याज्ञवल्क्येशो ब्रह्मतेजोविवधर्नः

ਵਾਸਿਸ਼ਠੇਸ਼ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣੇਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਲੋਕ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਯਾਜ਼੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯੇਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ-ਤੇਜ (ਆਤਮਿਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼) ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 35

प्रह्लादेश्वरमभ्यर्च्य तत्पश्चाद्भक्तिवर्धनम् । स्वयंलीनः शिवो यत्र भक्तानुग्रहकाम्यया

ਪ੍ਰਹਲਾਦੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਕਤਿਵਰਧਨ ਦਾ ਵੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਆਪ ਹੀ ਸਵਲੀਨ (ਆਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ) ਹਨ।

Verse 36

अतः स्वलीनं तत्पूर्वे लिंगं पूज्यं प्रयत्नतः । सदैव ज्ञाननिष्ठानां परमानंदमिच्छताम् । या गतिर्विहिता तेषां स्वलीने सा तनुत्यजाम्

ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਸਵਲੀਨ-ਲਿੰਗ ਦੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਸਦਾ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠ ਹਨ ਅਤੇ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜੋ ਮੁਕਤੀ-ਗਤੀ ਨਿਯਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਗਤੀ ਸਵਲੀਨ ਵਿੱਚ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 37

वैरोचनेश्वरं लिंगं स्वलीनात्पुरतः स्थितम् । तदुत्तरे बलीशं च महाबलविवर्धनम्

ਸਵਲੀਨਾ ਦੇ ਅੱਗੇ ਵੈਰੋਚਨੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਬਲੀਸ਼ ਲਿੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਬਲ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 38

तत्रैव लिंगं बाणेशं पूजितं सर्वकामदम् । चंद्रेश्वरस्य पूर्वेण लिंगं विद्येश्वराभिधम्

ਉੱਥੇ ਹੀ ਬਾਣੇਸ਼ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਭ ਇੱਛਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਚੰਦ੍ਰੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਿਦ੍ਯੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਹੈ।

Verse 39

सर्वाविद्याः प्रसन्नाः स्युस्तस्य लिंगस्य सेवनात् । तद्दक्षिणे तु वीरेशो महासिद्धि विधायकः

ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਭ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵੀਰੇਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 40

तत्रैव विकटा देवी सर्वदुःखौघमोचनी । पंचमुद्रं महापीठं तज्ज्ञेयं सर्वसिद्धिदम्

ਉੱਥੇ ਹੀ ਵਿਕਟਾ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਦੁੱਖ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਪੰਚਮੁਦ੍ਰਾ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਪੀਠ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 41

तत्र जप्ता महामंत्राः क्षिप्रं सिध्यंति नान्यथा । तत्पीठे वायुकोणे तु संपूज्यः सगरेश्वरः

ਉੱਥੇ ਜਪੇ ਗਏ ਮਹਾਮੰਤਰ ਤੁਰੰਤ ਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਪੀਠ ਦੇ ਵਾਯੁ-ਕੋਣ (ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ) ਵਿੱਚ ਸਗਰੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 42

तदर्चनादश्वमेधफलं त्वविकलं भवेत् । तदीशाने च वालीशस्तिर्यग्योनि निवारकः

ਉਸ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਅਖੰਡ ਫਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਸ ਪੀਠ ਦੇ ਈਸ਼ਾਨ ਕੋਣ ਵਿੱਚ ਵਾਲੀਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਤਿਰਯਕ-ਯੋਨੀ (ਪਸ਼ੂ ਜਨਮ) ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 43

महापापौघविध्वंसी सुग्रीवेशस्तदुत्तरे । हनूमदीश्वरस्तत्र ब्रह्मचर्यफलप्रदः

ਉਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸੁਗ੍ਰੀਵੇਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਪਾਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਹਨੂਮਦੀਸ਼ਵਰ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਦੇ ਫਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 44

महाबुद्धिप्रदस्तत्र पूज्यो जांबवतीश्वरः । आश्विने येश्वरौ पूज्यौ गंगायाः पश्चिमे तटे

ਉੱਥੇ ਜਾਂਬਵਤੀਸ਼ਵਰ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਈਸ਼ਵਰ ਵੀ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹਨ।

Verse 45

तदुत्तरे भद्रह्रदो गवां क्षीरेण पूरितः । कपिलानां सहस्रेण सम्यग्दत्तने यत्फलम्

ਉਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਭਦ੍ਰਹ੍ਰਦ ਨਾਮ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਸਰੋਵਰ ਹੈ, ਜੋ ਗਊਆਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ ਕਪਿਲਾ ਗਊਆਂ ਨੂੰ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—

Verse 46

तत्फलं लभते मर्त्यः स्नातो भद्रह्रदे ध्रुवम् । पूर्वाभाद्रपदा युक्ता पौर्णमासी यदा भवेत्

ਭਦ੍ਰਹ੍ਰਦ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਰਤ੍ਯ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਹੀ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਪੂਰਵਾਭਾਦ੍ਰਪਦਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਪੌਰਨਮਾਸੀ ਆਵੇ।

Verse 47

तदा पुण्यतमः कालो वाजिमेधफलप्रदः । ह्रद पश्चिम तीरे तु भद्रेश्वर विलोकनात्

ਤਦ ਉਹ ਸਮਾਂ ਅਤਿ ਪੁੰਨਮਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ; ਹ੍ਰਦ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਭਦ੍ਰੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਇਹ ਪੁੰਨ ਉਪਜਦਾ ਹੈ।

Verse 48

गोलोकं प्राप्नुयात्तस्मात्पुण्यान्नैवात्र संशयः । भद्रेश्वराद्यातुधान्यामुपशांत शिवो मुने

ਉਸ ਪੁੰਨ ਦੇ ਕਾਰਣ ਉਹ ਗੋਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਰਤਾ ਭਰ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਭਦ੍ਰੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਪਸ਼ਾਂਤ-ਸ਼ਿਵ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 49

तस्य लिंगस्य संस्पर्शात्परा शांतिं समृच्छति । उपशांत शिवं लिंगं दृष्ट्वा जन्मशतार्जितम्

ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪਰਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਪਸ਼ਾਂਤ-ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਸੌ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪੁੰਨ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 50

त्यजेदश्रेयसो राशिं श्रेयोराशिं च विंदति । तदुत्तरे च चक्रेशो योनिचक्र निवारकः

ਮਨੁੱਖ ਅਸ਼੍ਰੇਯਸ ਦੇ ਢੇਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਯਸ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਚਕ੍ਰੇਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ‘ਯੋਨੀ-ਚਕ੍ਰ’—ਗਰਭ-ਜਨਮ ਦੇ ਚੱਕਰ—ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 51

तदुत्तरे चक्रह्रदो महापुण्यविवर्धनः । स्नात्वा चक्रह्रदे मर्त्यश्चक्रेशं परिपूज्य च

ਉਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਚਕ੍ਰਹ੍ਰਦ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾ ਪੁੰਨ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਮਰਤ੍ਯ ਮਨੁੱਖ ਚਕ੍ਰਹ੍ਰਦ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਚਕ੍ਰੇਸ਼ ਦੀ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ (ਉਕਤ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ)।

Verse 52

शिवलोकमवाप्नोति भावितेनांतरात्मना । तन्नैरृते च शूलेशो द्रष्टव्यश्च प्रयत्नतः

ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਨੂੰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸੰਵਾਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸ਼ੂਲੇਸ਼ ਦਾ ਵੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 53

शूलं तत्र पुरा न्यस्तं स्नानार्थं वरवर्णिनि । ह्रदस्तत्र समुत्पन्नः शूलेशस्याग्रतो महान्

ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀਏ, ਉੱਥੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਸਨਾਨ ਲਈ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਸ਼ੂਲੇਸ਼ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸਰੋਵਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।

Verse 54

स्नानं कृत्वा ह्रदे तत्र दृष्ट्वा शूलेश्वरं विभुम् । रुद्रलोकं नरा यांति त्यक्त्वा संसारगह्वरम्

ਉਸ ਹ੍ਰਦ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਵਿਭੂ ਸ਼ੂਲੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਗਹਿਰੇ ਖੱਡ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 55

तत्पूर्वतो नारदेन तपस्तप्तं महत्तरम् । लिंगं च स्थापितं श्रेष्ठं कुंडं चापि शुभं कृतम्

ਉਸ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਨਾਰਦ ਨੇ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਮ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ੁਭ ਕੁੰਡ ਵੀ ਬਣਾਇਆ।

Verse 56

तत्र कुंडे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा वै नारदेश्वरम् । संसाराब्धिमहाघोरं संतरेन्नात्र संजयः

ਉਸ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਨਾਰਦੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 57

नारदेश्वर पूर्वेण दृष्ट्वाऽवभ्रातकेश्वरम् । निर्मलां गतिमाप्नोति पापौघं च विमुंचति

ਨਾਰਦੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਅਵਭ੍ਰਾਤਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨਿਰਮਲ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਸੈਲਾਬ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 58

तदग्रे ताम्रकुंडं च तत्र स्नातो न गर्भभाक् । विघ्नहर्ता गणाध्यक्षस्तद्वायव्ये सुविघ्नहृत्

ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤਾਂਬ੍ਰ-ਕੁੰਡ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੁੜ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ। ਉਸ ਦੇ ਵਾਯਵ੍ਯ (ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ) ਵਿੱਚ ਗਣਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼—ਵਿਘਨਾਂ ਦਾ ਹਰਨਹਾਰ—ਵਿਰਾਜਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਸੁਵਿਘ੍ਨਹ੍ਰਿਤ, ਵਿਘਨਾਂ ਦਾ ਉੱਤਮ ਨਾਸਕ ਵੀ ਹੈ।

Verse 59

तत्र विघ्नहरं कुंडं तत्र स्नातो न विघ्नभाक् । अनारकेश्वरं लिंगं तदुदग्दिशि चोत्तमम्

ਉੱਥੇ ਵਿਘ੍ਨਹਰ-ਕੁੰਡ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਘਨਾਂ ਦਾ ਭਾਗੀ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਨਾਰਕੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਉੱਤਮ ਲਿੰਗ ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਹੈ।

Verse 60

कुंडं चानारकाख्यं वै तत्र स्नातो न नारकी । वरणायास्तटे रम्ये वरणेशस्तदुत्तरे

ਅਨਾਰਕ ਨਾਮ ਦਾ ਕੁੰਡ ਵੀ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਰਕਗਾਮੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਵਰਨਾਣਾ ਨਦੀ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਤਟ ਉੱਤੇ, ਉਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ, ਵਰਣੇਸ਼ ਵਿਰਾਜਦਾ ਹੈ।

Verse 61

तत्र पाशुपतः सिद्धस्त्वक्षपादो महामुने । अनेनैव शरीरेण शाश्वतीं सिद्धिमागतः

ਉੱਥੇ, ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੇ, ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਸਿੱਧ ਅਕ੍ਸ਼ਪਾਦ ਨੇ ਇਸੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਸਨਾਤਨ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 62

तत्पश्चिमे च शैलेशः परनिर्वाणकामदः । कोटीश्वरं तु तद्याम्यां लिंगं शाश्वतसिद्धिदम्

ਉਸ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸ਼ੈਲੇਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਮ ਨਿਰਵਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਕੋਟੀਸ਼ਵਰ ਦਾ ਲਿੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਸਦੀਵੀ ਆਤਮਿਕ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 63

कोटितीर्थे ह्रदे स्नात्वा कोटीशं परिपूज्य च । गवां कोटिप्रदानस्य फलमाप्नोति मानवः

ਕੋਟੀਤੀਰਥ ਦੇ ਹ੍ਰਦ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਕੋਟੀਸ਼ ਨੂੰ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪੂਜ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਨ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 64

महाश्मशानस्तंभोस्ति कोटीशाद्वह्निदिक्स्थितः । तस्मिन्स्तंभे महारुद्रस्तिष्ठते चोमया सह

ਕੋਟੀਸ਼ ਦੇ ਅਗਨੀ-ਦਿਸ਼ਾ (ਪੂਰਬ) ਵੱਲ ਮਹਾ-ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸਤੰਭ ਹੈ। ਉਸ ਸਤੰਭ ਉੱਤੇ ਮਹਾਰੁਦ੍ਰ ਉਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 65

तं स्तंभं समलंकृत्य नरस्तत्पदमाप्नुयात् । तत्रैव तीर्थं परमं कपालेश समीपतः

ਉਸ ਸਤੰਭ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਓਥੇ ਹੀ ਕਪਾਲੇਸ਼ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਸਰਵੋਤਮ ਤੀਰਥ ਹੈ।

Verse 66

कपालमोचनं नाम तत्र स्नातोऽश्वमेधभाक् । ऋणमोचनतीर्थं तु तदुदग्दिशि शोभनम्

ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕਪਾਲਮੋਚਨ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸੁੰਦਰ ਰਿਣਮੋਚਨ-ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 67

तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा मुक्तो भवति चर्णतः । तत्रैवांगारकं तीर्थं कुंडं चांगारनिर्मलम्

ਉਸ ਤੀਰਥ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਓਥੇ ਹੀ ਅੰਗਾਰਕ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਅੰਗਾਰ-ਨਿਰਮਲ ਨਾਮ ਦਾ ਕੁੰਡ ਹੈ, ਜੋ ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 68

स्नात्वांगारक तीर्थे तु भवेद्भूयो न गर्भभाक् । अंगारवारयुक्तायां चतुर्थ्यां स्नाति यो नरः । व्याधिभिर्नाभि भूयेत न च दुःखी कदाचन

ਅੰਗਾਰਕ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਮੁੜ ਗਰਭ-ਵਾਸ ਦਾ ਭਾਗੀ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮੰਗਲਵਾਰ (ਅੰਗਾਰਵਾਰ) ਵਾਲੀ ਚਤੁਰਥੀ ਨੂੰ ਓਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਕਦੇ ਦੁੱਖੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

Verse 69

विश्वकर्मेश्वरं लिंगं ज्ञानदं च तदुत्तरे । महामुंडेश्वरं लिंगं तस्य दक्षिणतः शुभम्

ਉਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸ਼ੁਭ ਮਹਾਮੁੰਡੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਹੈ।

Verse 70

कूपः शुभोद नामापि स्नातव्यं तत्र निश्चितम् । तत्र मुंडमयी माला मया क्षिप्तातिशोभना

ਉੱਥੇ ਸ਼ੁਭੋਦਾ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਕੂਆਂ ਵੀ ਹੈ; ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਓਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ। ਓਥੇ ਮੈਂ ਖੋਪੜੀਆਂ ਦੀ ਬਣੀ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਮਾਲਾ ਸੁੱਟੀ ਸੀ।

Verse 71

महामुंडा ततो देवी समुत्पन्नाघहारिणी । खट्वांगं च धृतं तत्र खट्वांगेशस्ततोभवत्

ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਮਹਾਮੁੰਡਾ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਓਥੇ ਖਟਵਾਂਗ (ਖੋਪੜੀ-ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਦੰਡ) ਧਾਰਿਆ ਗਿਆ—ਇਸ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਖਟਵਾਂਗੇਸ਼ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ।

Verse 72

निष्पापो जायते मर्त्यः खट्वांगेश विलोकनात् । भुवनेशस्ततो याम्यां कुंडं च भुवनेश्वरम्

ਖਟਵਾਂਗੇਸ਼ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਮਰਤ੍ਯ ਨਿਸ਼ਪਾਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਭੁਵਨੇਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਕੁੰਡ ਹੈ।

Verse 73

तत्र कुंडे नरः स्नातो भुवने शोभवेन्नरः । तद्याम्यां विमलेशश्च कुंडं च विमलोदकम्

ਉਸ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਜੋ ਨਰ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਆਦਰਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵਿਮਲੇਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਮਲੋਦਕ ਨਾਮ ਦਾ ਕੁੰਡ ਹੈ—‘ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦਾ ਜਲ’।

Verse 74

तत्र स्नात्वा विलोक्येशं विमलो जायते नरः । तत्र पाशुपतः सिद्धस्त्र्यंबको नाम नामतः

ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਨਰ ਵਿਮਲ, ਅਰਥਾਤ ਪਵਿਤ੍ਰ, ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਮਾਰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਸਿੱਧ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 75

तदग्रे च कणादेशस्तत्र पुण्योदकः प्रहिः । स्नात्वा काणादकूपे यः कणादेशं समर्चयेत्

ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਕਣਾਦੇਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਕੂਆਂ ਹੈ। ਜੋ ਕਾਣਾਦ ਕੂਏਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਕਣਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ…

Verse 76

विधिपूर्वं तदभ्यर्च्य प्राप्नुयाच्छिवमंदिरम् । शुभेश्वरश्च तद्याम्यां महाशुभफलप्रदः

ਉਸ ਦੀ ਵਿਧਿਪੂਰਵਕ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮੰਦਰ-ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸ਼ੁਭੇਸ਼ਵਰ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 77

तत्र सिद्धः पाशुपतः कपिलर्षिर्महातपाः । तत्रास्ति हि गुहा रम्या कपिलेश्वर संनिधौ

ਉੱਥੇ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਕਪਿਲ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਕਪਿਲੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਸਨਿਧਾਨ ਨੇੜੇ ਹੀ ਇਕ ਸੁਹਾਵਣੀ ਗੁਫਾ ਵੀ ਹੈ।

Verse 78

तां गुहां प्रविशेद्यो वै न स गर्भे विशेत्क्वचित् । तत्र यज्ञोदकूपोस्ति वाजिमेधफलप्रदः

ਜੋ ਕੋਈ ਉਸ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਉੱਥੇ ‘ਯਜ੍ਞੋਦ’ ਨਾਮ ਦਾ ਕੂਆਂ ਹੈ ਜੋ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 79

ओंकार एष एवासावादिवर्णमयात्मकः । मत्स्योदर्युत्तरे कूले नादेशस्त्वहमेव च

ਇਹੀ ਓੰਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਆਦਿ ਅੱਖਰ-ਸਰੂਪ ਹੈ। ਮਤ੍ਸ੍ਯੋਦਰੀ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ‘ਨਾਦੇਸ਼’ ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਹਾਂ।

Verse 80

नादेशः परमं ब्रह्म नादेशः परमा गतिः । नादेशः परमं स्थानं दुःखसंसारमोचनम्

ਨਾਦੇਸ਼ ਹੀ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ; ਨਾਦੇਸ਼ ਹੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਹੈ। ਨਾਦੇਸ਼ ਹੀ ਪਰਮ ਧਾਮ ਹੈ, ਜੋ ਦੁੱਖ-ਭਰੇ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 81

कदाचित्तस्य देवस्य दर्शने याति जाह्नवी । मत्स्योदरी सा कथिता स्नानं पुण्यैरवाप्यते

ਕਦੇ ਕਦੇ ਜਾਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਤ੍ਸ੍ਯੋਦਰੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 82

मत्स्योदरी यदा गंगा पश्चिमे कपिलेश्वरम् । समायाति महादेवि तदा योगः सुदुर्लभः

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ! ਜਦ ਮਤਸ੍ਯੋਦਰੀ ਤੇ ਗੰਗਾ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਕਪਿਲੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਆ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਅਤਿ ਦੁਰਲਭ ਯੋਗ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 83

उद्दालकेश्वरं लिंगमुदीच्यां कपिलेश्वरात् । तद्दर्शनेन संसिद्धिः परा सर्वैरवाप्यते

ਕਪਿਲੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਉੱਦਾਲਕੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 84

तदुत्तरे बाष्कुलीशं लिंगं सर्वार्थसिद्धिदम् । बाष्कुलीशाद्दक्षिणतो लिंगं वै कौस्तुभेश्वरम्

ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਬਾਸ਼ਕੁਲੀਸ਼ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਬਾਸ਼ਕੁਲੀਸ਼ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਕੌਸਤੁਭੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਹੈ।

Verse 85

तस्यार्चनेन रत्नौघैर्न वियुज्येत कर्हिचित् । शंकुकर्णेश्वरं लिंगं कौस्तुभेश्वरदक्षिणे

ਉਸ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਵੀ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਤੋਂ ਵਿੱਛੁੜਦਾ ਨਹੀਂ। ਕੌਸਤੁਭੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸ਼ੰਕੁਕਰਣੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਹੈ।

Verse 86

संसेव्य परमं ज्ञानं लभेदद्यापि साधकः । अघोरेशो गुहाद्वारि कूपस्तस्योत्तरे शुभः

ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਭਜਨ ਕਰਕੇ ਸਾਧਕ ਅੱਜ ਵੀ ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਫਾ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਅਘੋਰੇਸ਼ ਲਿੰਗ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸ਼ੁਭ ਕੂਆਂ ਹੈ।

Verse 87

अघोरोद इति ख्यातो वाजिमेधफलप्रदः । गर्गेशो दमनेशश्च तत्र लिंगद्वयं शुभम्

ਇਹ ‘ਅਘੋਰੋਦ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜੋ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਦੋ ਸ਼ੁਭ ਲਿੰਗ ਹਨ—ਗਰਗੇਸ਼ ਅਤੇ ਦਮਨੇਸ਼।

Verse 88

अनेनैवेह देहेन यत्र तौ सिद्धिमापतुः । तल्लिंगयोः समर्चातः सिद्धिर्भवति वांछिता

ਇਸੇ ਦੇਹ ਨਾਲ, ਉਸੇ ਥਾਂ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇੱਛਿਤ ਸਿੱਧੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Verse 89

तद्दक्षिणे महाकुंडं रुद्रावास इति स्मृतम् । तत्र रुद्रेशमभ्यर्च्य कोटिरुद्रफलं लभेत्

ਉਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮਹਾਨ ਕੁੰਡ ਹੈ, ਜੋ ‘ਰੁਦ੍ਰਾਵਾਸ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਰੁਦ੍ਰੇਸ਼ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਕੋਟਿਰੁਦ੍ਰ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 90

चतुर्दशी यदापर्णे रुद्रनक्षत्र संयुता । तदा पुण्यतमः कालस्तस्मिन्कुंडे महाफलः

ਜਦੋਂ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਤਿਥੀ ਪਰਨੇ ਦਿਨ ਆਵੇ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨਕਸ਼ਤਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮਾਂ ਹੈ; ਉਸ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 91

रुद्रकुंडे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा रुद्रेश्वरं विभुम् । यत्रतत्र मृतो वापि रुद्रलोकमवाप्नुयात्

ਰੁਦ੍ਰਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਕਿਤੇ ਵੀ ਮਰ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 92

रुद्रस्य नैरृते भागे लिंगं तत्र महालयम् । तदग्रे पितृकूपोस्ति पितॄणामालयः परः

ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਂਗਣ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਮਹਾਲਯ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਪਿਤ੍ਰ-ਕੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਪਰਮ ਆਲਯ ਹੈ।

Verse 93

तत्र श्राद्धं नरः कृत्वा पिंडान्कूपे परिक्षिपेत् । एकविंशकुलोपेतः श्राद्धकृद्रुद्रलोकभाक्

ਉੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰ ਕੇ ਪਿੰਡ ਕੂਏਂ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰੇ। ਐਸਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਇਕੀ ਕੁਲਾਂ ਸਮੇਤ ਰੁਦ੍ਰ-ਲੋਕ ਦਾ ਭਾਗੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 94

तत्र वैतरणी नाम दीर्घिका पश्चिमानना । तस्यां स्नातो नरो देवि नरकं नैव गच्छति

ਉੱਥੇ ਵੈਤਰਨੀ ਨਾਮ ਦੀ ਲੰਮੀ ਸਰੋਵਰਿਕਾ ਹੈ ਜੋ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰੇ ਉਹ ਨਰਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।

Verse 95

बृहस्पतीश्वरं लिंगं रुद्रकुंडाच्च पश्चिमे । गुरुपुष्यसमायोगे दृष्ट्वा दिव्यां लभेद्गिरम्

ਰੁਦ੍ਰ-ਕੁੰਡ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਪੁਸ਼੍ਯ ਦੇ ਸਮਯੋਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦਿਵ੍ਯ ਵਾਣੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 96

रुद्रावासाद्दक्षिणतः कामेशं लिंगमुत्तमम् । तद्दक्षिणे महाकुंडं स्नानाच्चिंतित कामदम्

ਰੁਦ੍ਰਾਵਾਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਕਾਮੇਸ਼ ਨਾਮ ਦਾ ਉੱਤਮ ਲਿੰਗ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਦੱਖਣੇ ਮਹਾਕੁੰਡ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨ-ਚਾਹੀ ਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 97

चैत्रशुक्ल त्रयोदश्यां तत्र यात्रा च कामदा । नलकूबर लिंगं च प्राच्यां कामेश्वराच्छुभम्

ਚੈਤਰ ਸ਼ੁਕਲ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਮਨੋ-ਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਸ਼ੁਭ ਕਾਮੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਨਲਕੂਬਰ ਨਾਮ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਤੇਜੋਮਯ ਲਿੰਗ ਹੈ।

Verse 98

तदुत्तरे पांडवानां पंचलिंगानि सन्मुदे । संवर्तेशस्तदग्रे च श्वेतेशस्तस्य पश्चिमे

ਉਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ, ਅਤਿ ਸ਼ੁਭ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਲਿੰਗ ਹਨ। ਅੱਗੇ ਸੰਵਰਤੇਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸ਼ਵੇਤੇਸ਼ ਹੈ।

Verse 99

अज्ञानध्वांतपटलीं हरतस्तौ समर्चितौ । तद्दक्षिणेध्वकेशश्च दृष्टो मोहविनाशनः

ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਘਣੇ ਅੰਧਕਾਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਧਵਕੇਸ਼ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਮੋਹ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 100

तत्र सिद्धीश्वरं लिंगं महासिद्धिसमर्पकम् । तत्रैव मंडलेशश्च मंडलेशपदप्रदः

ਉੱਥੇ ਸਿੱਧੀਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਹੈ ਜੋ ਮਹਾਨ ਸਿੱਧੀਆਂ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਮੰਡਲੇਸ਼ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ‘ਮੰਡਲੇਸ਼’ ਦੇ ਪਦ ਅਤੇ ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 110

चामरासक्तहस्ताभिर्दिव्यस्त्रीभिश्च वीज्यते । यदा मत्स्योदरीं यांति स्वर्गलोकाद्दिवौकसः । तदा तेनैव मार्गेण यांति स्त्रीभिर्वृताः सुखम्

ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਚਾਮਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪੱਖੇ ਨਾਲ ਝੱਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਵਰਗਲੋਕ ਦੇ ਦੇਵਵਾਸੀ ਮਤਸ੍ਯੋਦਰੀ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਉਹੀ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸੁਖ ਨਾਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 120

आग्नेयं नाम कुंडं च तत्पूर्वेग्निसलोकदम् । आग्नेयेश्वरतः प्राच्यां कुंडं तद्दक्षिणे शुभम्

ਇੱਥੇ ‘ਆਗਨੇਯ’ ਨਾਮ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁੰਡ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਅਗਨਿ-ਲੋਕ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਕੁੰਡ ਹੈ। ਆਗਨੇਯੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੁੰਡ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਇੱਕ ਸ਼ੁਭ ਕੁੰਡ ਹੈ।

Verse 130

अपराधसहस्रं तु नश्येत्तस्य समर्चनात्

ਉਸ (ਦੇਵਤਾ/ਤੀਰਥ) ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸਮਰਚਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰ ਅਪਰਾਧ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 140

तदुत्तरे हलीशेशः सर्वव्याधिनिपूदनः । शिवेश्वरः शिवकरस्तुंगनाम्नश्च दक्षिणे

ਉਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਹਲੀਸ਼ੇਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸ਼ਿਵੇਸ਼ਵਰ ਹੈ—ਸ਼ੁਭਤਾ ਦਾ ਕਰਤਾ—ਜੋ ‘ਸਤੁੰਗ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 150

तत्र जागरणं कृत्वाऽशोकाष्टम्यां मधौ नरः । न जातु शोकं लभते सदानंदमयो भवेत्

ਉੱਥੇ ਮਧੁ (ਚੈਤਰ) ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਅਸ਼ੋਕਾਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਜਾਗਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਸ਼ੋਕ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ; ਉਹ ਸਦਾ-ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 160

तदुत्तरे मतंगेशो गानविद्याप्रबोधकः । मतंगेशस्य वायव्ये नानालिंगानि सर्वतः

ਉਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮਤੰਗੇਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਗਾਨ-ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਬੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਮਤੰਗੇਸ਼ ਦੇ ਵਾਯਵ੍ਯ (ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ) ਵਿੱਚ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਅਨੇਕ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ।

Verse 170

ग्रहणानंतरे स्नानं दंडखातेति पुण्यदम् । जैगीषव्य गुहा तत्र तत्र लिंगं तदाह्वयम्

ਗ੍ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਹੈ; ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ‘ਦੰਡਖਾਤਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਸੇ ਥਾਂ ਜੈਗੀਸ਼ਵ੍ਯ ਦੀ ਗੁਫਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਲਿੰਗ ਵੀ ਉਸੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵਿਖਿਆਤ ਹੈ।

Verse 180

तदीशानेवधूतेशो योगज्ञानप्रवर्तकः । तीर्थं चैवावधूतेशं सर्वकल्मषनाशकृत्

ਉਸ ਦੇ ਈਸ਼ਾਨ ਕੋਣ (ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ) ਵੱਲ ਅਵਧੂਤੇਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਯੋਗ-ਜ੍ਞਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਅਵਧੂਤੇਸ਼ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਮਲਿਨਤਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 190

तदुत्तरे चर्चिकाया देव्याः संदर्शनं शुभम् । रेवतेश्वर लिंगं च चर्चिकाग्रेण शांतिकृत्

ਉਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਦੇਵੀ ਚਰਚਿਕਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ੁਭ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਰੇਵਤੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਵੀ ਹੈ; ਚਰਚਿਕਾ ਦੀ ਸਨਮੁੱਖਤਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਮਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 200

चित्रगुप्तेश्वरं लिंगं तदुदीच्यामघापहम् । चित्रगुप्तेश्वरात्पश्चाद्यो दृढेशो महाफलः

ਉਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹੇਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 210

तदग्रे तारकेशश्च तदग्रे स्वर्णभारदः । तदुत्तरे मरुत्तेशः शक्रेशश्च तदग्रतः

ਅੱਗੇ ਤਾਰਕੇਸ਼ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸਵਰ੍ਣਭਾਰਦ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮਰੁੱਤੇਸ਼ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸ਼ਕ੍ਰੇਸ਼ ਵੀ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ।

Verse 220

देवस्य दक्षिणे भागे तत्र वापी शुभोदका । तदंबुप्राशनं नृणामपुनर्भवहेतवे

ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਉੱਥੇ ਸ਼ੁਭ ਜਲਾਂ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਵਾਪੀ (ਕੂਆਂ) ਹੈ। ਉਸ ਜਲ ਦਾ ਪਾਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਪੁਨਰਜਨਮ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 230

अलर्केशः समभ्यर्च्यः शुक्रेशात्पूर्वदिक्स्थितः । मदालसेश्वरस्तत्र तत्पूर्वे सर्वविघ्नहृत्

ਅਲਰਕੇਸ਼ ਦਾ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪੂਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸ਼ੁਕਰੇਸ਼ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਮਦਾਲਸੇਸ਼ਵਰ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਉਹ ਸਭ ਵਿਘਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 240

विशालाक्षीश्वरं लिंगं तत्रैव क्षेत्रवस्तिदम् । जरासंधेश्वरं लिंगं तद्याम्यां ज्वरनाशनम्

ਉੱਥੇ ਹੀ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍ਸ਼ੀਸ਼ਵਰ ਦਾ ਲਿੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ (ਕਾਸ਼ੀ) ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜਰਾਸੰਧੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਲਿੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਜ੍ਵਰ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 250

तद्दक्षिणे च केदारो रुद्रानुचरताप्रदः । चंद्रसूर्यान्वयैर्भूपैः केदाराद्दक्षिणापथे

ਉਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਕੇਦਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਅਨੁਚਰ (ਸੇਵਕ) ਹੋਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਕੇਦਾਰ ਤੋਂ ਦੱਖਣੀ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਚੰਦਰ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਥਾਨ ਹਨ।

Verse 260

यात्रया सर्व लिंगानां यत्फलं तदवाप्यते । तपसश्चापि योगस्य सिद्धिदा साऽवनीपरा

ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਨਾਲ ਸਭ ਲਿੰਗਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ-ਪੂਜਨ ਦਾ ਜੋ ਫਲ ਹੈ, ਉਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਹ ਪਰਮ ਯਾਤਰਾ ਤਪ ਅਤੇ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 270

स्वर्गापवर्गयोर्दात्री दृष्टा देहांतसेविता । मम प्रियतमा देवि त्वमेव तपसो बलात्

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਅਪਵਰਗ (ਮੋਖ) ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਦਾਤਰੀ ਹੈਂ। ਦੇਹ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਖੋਜ ਕੇ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਤਪ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈਂ।

Verse 280

सर्वलिंगमयाध्यायं योऽमुं नित्यं जपेत्सुधीः । न तं यमो न तं दूता नैनमंहोपि बाधते

ਜੋ ਸੁਧੀ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਸਰਵ-ਲਿੰਗਮਯ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਨਿੱਤ ਜਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਯਮ ਫੜਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਉਸ ਦੇ ਦੂਤ; ਪਾਪ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਪੀੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।

Verse 290

महापापानि पापानि ज्ञाताज्ञातानि भूरिशः । उपपापानि पापानि मनोवाक्कायजान्यपि

ਮਹਾਪਾਪ ਅਤੇ ਸਧਾਰਣ ਪਾਪ—ਜਾਣ ਕੇ ਜਾਂ ਅਣਜਾਣੇ, ਅਨੇਕਾਂ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ—ਉਪਪਾਪ ਵੀ, ਅਤੇ ਮਨ, ਬਾਣੀ ਤੇ ਕਾਇਆ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਪਾਪ ਵੀ (ਸਭ ਇੱਥੇ ਸਮੇਟੇ ਗਏ ਹਨ)।

Verse 297

स्कंद उवाच । इति नंदिवचः श्रुत्वा देवो देवी समायुतः । दिव्यं रथं समारुह्य निर्जगाम त्रिविष्टपात्

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਨੰਦੀ ਦੇ ਬਚਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਤਾ ਦੇਵੀ ਸਮੇਤ ਦਿਵ੍ਯ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ (ਸਵਰਗ) ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਿਆ।