Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 30

Devanagari script

ज्योतीरूपेश्वरं लिंगं काश्यामन्यत्प्रकाशते । तस्य संपूजनाद्भक्ता ज्योतीरूपा भवंति हि

Transliteration

jyotīrūpeśvaraṃ liṃgaṃ kāśyāmanyatprakāśate | tasya saṃpūjanādbhaktā jyotīrūpā bhavaṃti hi

Translation

ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਜ੍ਯੋਤੀਰੂਪੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਅਨੋਖੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਭਗਤ ਵੀ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਆਤਮਿਕ ਜੋਤ-ਸਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Word by Word

• ज्योतीरूपेश्वरम्: the Lord of the form of light (Jyotirūpeśvara)
• ज्योतीरूपेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ज्योतिर् (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (ज्योतिरूपस्य ईश्वरः)

• लिङ्गम्: liṅga, emblem
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• काश्याम्: in Kāśī
• काश्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• अन्यत्: another, different
• अन्यत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (लिङ्गस्य)

• प्रकाशते: shines forth, is manifest
• प्रकाशते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + काश् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्

• तस्य: of it/of him
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• संपूजनात्: from (its) thorough worship
• संपूजनात्: Apadana/Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: सम् + पूजन (प्रातिपदिक; कृदन्त-भाववाचक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान/हेतु), एकवचन; हेत्वर्थे

• भक्ताः: devotees
• भक्ताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भक्त (प्रातिपदिक; कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• ज्योतीरूपाः: having the form of light
• ज्योतीरूपाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: ज्योतिर् (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (भक्तानाम्); समासः—कर्मधारयः (ज्योतिः एव रूपम्)

• भवन्ति: become
• भवन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्

• हि: indeed
• हि: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa context, typically Skanda to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Jyotīrūpeśvara (Kāśī)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A radiant liṅga in Kāśī emitting a halo; devotees offer lamps and bilva while the sanctum glows with golden-white light.

Characters & Entities

• Kāśī
• Jyotīrūpeśvara
• Śiva (Liṅga)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Wholehearted worship in Kāśī transforms the devotee inwardly—toward the luminous nature of consciousness.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Jyotīrūpeśvara Liṅga in Kāśī (Vārāṇasī).

What ritualistic prescription is mentioned?

Saṃpūjā—complete, devoted worship of the Jyotīrūpeśvara Liṅga.