Adhyaya 29

Verse 1

स्कंद उवाच । आनंदबाष्पसलिलरुद्धकंठं विलोक्य तम् । मृडः पस्पर्श पाणिभ्यां सौधाभ्यां तु सुधांबुधिः

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਆਨੰਦ ਦੇ ਅੰਸੂਆਂ ਦੀ ਧਾਰ ਨਾਲ ਗਲਾ ਰੁੱਧ ਹੋਇਆ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮ੍ਰਿਡ ਰੁਦ੍ਰ—ਸੁਧਾ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ—ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ, ਠੰਢੇ ਤੇ ਸਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ।

Verse 2

अथ तत्स्पर्शसौख्येन धर्मराजो महातपाः । पुनरंकुरयामास तपोग्नि ज्वलितां तनुम्

ਫਿਰ ਉਸ ਸਪਰਸ਼ ਦੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਮਹਾਤਪਾ ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦੇਹ—ਜੋ ਤਪ ਦੇ ਅਗਨਿ ਨਾਲ ਝੁਲਸੀ ਹੋਈ ਸੀ—ਨੂੰ ਮੁੜ ਅੰਕੁਰਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਫਿਰੋਂ ਫੁੱਲਣ-ਫਲਣ ਲੱਗ ਪਈ।

Verse 3

ततः प्रोवाच स ब्राध्निर्देव देवमुमापतिम् । प्रसन्नवदनं शांतं शांतपारिषदावृतम्

ਤਦੋਂ ਉਹ ਤੇਜਸਵੀ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਉਮਾਪਤੀ ਨੂੰ ਬੋਲਾ—ਜਿਸ ਦਾ ਮੁਖ ਪ੍ਰਸੰਨ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਪਰਿਵਾਰ-ਸਭਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 4

प्रसन्नोसि यदीशान सर्वज्ञ करुणानिधे । किमन्येन वरेणात्र यत्त्वं साक्षात्कृतो मया

“ਹੇ ਈਸ਼ਾਨ, ਸਰਵਜ੍ਞ, ਕਰੁਣਾ-ਨਿਧਿ! ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਕਿਸ ਵਰ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਜਦ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਦੇਖ ਲਿਆ ਹੈ?”

Verse 5

यं न वेदा विदुः सम्यङ्न च तौ वेदपूरुषौ । ततोपि वरयोग्योस्मि तन्नाथ प्रार्थयाम्यहम्

“ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਦ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਦੋ ‘ਵੇਦ-ਪੁਰੁਸ਼’; ਫਿਰ ਵੀ, ਹੇ ਨਾਥ, ਮੈਂ ਵਰ ਮੰਗਣ ਯੋਗ ਹਾਂ—ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 6

श्रीकंठांडज डिंभानाममीषां मधुरब्रुवाम् । मत्तपश्चिरसाक्षीणां मत्पुरः प्राप्तजन्मनाम्

“ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਬਾਰੇ—ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ ਦੇ ਅੰਡੇ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ—ਜੋ ਮੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸਾਕਸ਼ੀ ਹਨ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ…”

Verse 7

पितृभ्यां परिहीनानामितिहास कथाविदाम् । त्यक्ताहारविहाराणां कीराणां वरदो भव

“ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਤਿਆਂ ਨੂੰ—ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵੰਞੇ ਹੋਏ, ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ, ਅਤੇ ਆਹਾਰ-ਵਿਹਾਰ ਤਿਆਗ ਚੁੱਕੇ—ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬਣੋ।”

Verse 8

एतत्प्रसूतिसमये आमयेन प्रपीडिता । शुकी पंचत्वमापन्ना शुकः श्येनेन भक्षितः

ਜਨਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੀ ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਤੋਤੀ ਨੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ; ਅਤੇ ਨੰਨਾ ਤੋਤਾ ਬਾਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਖਾ ਲਿਆ ਗਿਆ।

Verse 9

रक्षितानामनाथानां सदा मन्मुखदर्शिनाम् । अनाथनाथ भवता ह्यायुःशेषस्वरूपिणा

ਅਸੀਂ ਅਨਾਥ ਤੇ ਅਸਹਾਇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੂੰ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ, ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਮੁਖ ਵੱਲ ਤੱਕਦੇ ਹਾਂ; ਹੇ ਅਨਾਥਾਂ ਦੇ ਨਾਥ, ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਡੇ ਬਾਕੀ ਆਯੁ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈਂ।

Verse 10

इति धर्मवचः श्रुत्वा परोपकृतिनिर्मलम् । तानाहूय मुने शंभुर्विनयावनताननान्

ਪਰਉਪਕਾਰ ਨਾਲ ਨਿਰਮਲ ਧਰਮ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਲਿਆ, ਜਦ ਉਹ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਮੁਖ ਝੁਕਾਏ ਖੜੇ ਸਨ।

Verse 11

उवाच धर्मेति प्रीतः शुकशावानिदं वचः । अयि पत्त्ररथा ब्रूत साधवो धर्मसंगताः

ਧਰਮ ਕਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਨੰਨੇ ਤੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ: “ਹੇ ਪੰਖਾਂ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰੋ, ਬੋਲੋ—ਹੇ ਸਾਧੂ ਜਨੋ, ਧਰਮ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਹੋ।”

Verse 12

को वरो भवता देयो धर्मेश परिचारिणाम् । साधुसंसर्गसंक्षीण जन्मांतरमहैनसाम्

“ਹੇ ਧਰਮੇਸ਼, ਤੇਰੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਕਿਹੜਾ ਵਰ ਦੇਵੇਂ? ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮਾਂ-ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਮਹਾਪਾਪ ਸਾਧੂ-ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।”

Verse 13

इति श्रुत्वा महेशस्य वचनं ते पतत्त्रिणः । प्रोचुः प्रणम्य देवेशं नमस्ते भवनाशन

ਇਉਂ ਮਹੇਸ਼ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਪੰਛੀ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਬੋਲੇ: “ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਹੇ ਭਵ-ਨਾਸਕ!”

Verse 14

पक्षिण ऊचुः । अनाथनाथ सर्वज्ञ को वरो नः समीहितः । इतोपि त्र्यक्ष यत्साक्षात्तिर्यक्त्वेपि समीक्षिताः

ਪੰਛੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਅਨਾਥਾਂ ਦੇ ਨਾਥ, ਹੇ ਸਰਵਗ੍ਯ! ਅਸੀਂ ਕਿਹੜਾ ਵਰ ਮੰਗੀਏ? ਹੇ ਤ੍ਰਿਣੇਤਰ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹੀ ਬਹੁਤ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਵੇਖਿਆ, ਭਾਵੇਂ ਅਸੀਂ ਤਿਰਯਕ ਹੀ ਹਾਂ।”

Verse 15

लाभाः संतूद्यमवतां गिरीशेह परः शताः । परं परोयं लाभोत्र यत्त्वं दृग्गोचरी भवेः

ਹੇ ਗਿਰੀਸ਼, ਇੱਥੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸੈਂਕੜੇ ਨਹੀਂ, ਅਣਗਿਣਤ ਲਾਭ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਲਾਭ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਸਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਿਗੋਚਰ ਹੋਵੇਂ।

Verse 16

यदेतद्दृश्यते नाथ तत्सर्वं क्षणभंगुरम् । अभंगुरो भवानेकस्त्वत्सपर्याप्यभंगुरा

ਹੇ ਨਾਥ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਉਹ ਸਭ ਛਣ-ਭੰਗੁਰ ਹੈ, ਪਲ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਇਕੱਲਾ ਅਭੰਗ ਹੈਂ; ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ-ਪੂਜਾ ਵੀ ਅਭੰਗ ਹੈ।

Verse 17

विचित्रजन्मकोटीनां स्मृतिर्नोत्र परिस्फुरेत् । एतत्तपस्विरचितलिंगपूजा विलोकनात्

ਇੱਥੇ ਸਾਡੇ ਅਨੇਕਾਂ, ਵਿਲੱਖਣ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਉੱਭਰਦੀ ਨਹੀਂ—ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਤਪਸਵੀ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।

Verse 18

देवयोनिरपि प्राप्ता चिरमस्माभिरीशितः । दिव्यांगना सहस्राणि तत्र भुक्त्वा स्वलीलया

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਦੇਵ-ਯੋਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਲੀਲਾ-ਕਰਮ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਅੰਗਨਾਵਾਂ ਦਾ ਭੋਗ ਕੀਤਾ।

Verse 19

आसुरी दानवी नागी नैरृती चापि कैन्नरी । विद्याधरी च गांधर्वी योनिरस्माभिरर्जिता

ਅਸੀਂ ਆਸੁਰੀ, ਦਾਨਵੀ, ਨਾਗੀ, ਨੈਰ੍ਰਤੀ ਅਤੇ ਕਿੰਨਰੀ ਦੇ ਜਨਮ ਵੀ ਕਮਾਏ; ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰੀ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵੀ ਦੀਆਂ ਯੋਨੀਆਂ ਵੀ ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ।

Verse 20

नरत्वे भूपतित्वं च परिप्राप्तमनेकशः । जले जलचरत्वं च स्थले च स्थलचारिता

ਮਨੁੱਖ-ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਅਨੇਕ ਵਾਰ ਰਾਜਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਜਲ ਵਿੱਚ ਜਲਚਰ ਬਣੇ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਥਲਚਰ ਹੋ ਕੇ ਵਿਚਰਦੇ ਰਹੇ।

Verse 21

वने वनौकसो जाता ग्रामेषु ग्रामवासिनः । दातारो याचितारश्च रक्षितारश्च घातुकाः

ਵਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਵਨਵਾਸੀ ਬਣੇ, ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡਵਾਸੀ; ਕਦੇ ਦਾਤਾ, ਕਦੇ ਯਾਚਕ, ਕਦੇ ਰੱਖਿਆਕਰਤਾ, ਅਤੇ ਕਦੇ ਘਾਤਕ ਵੀ ਬਣੇ।

Verse 22

सुखिनोपि वयं जाता दुःखिनो वयमास्म च । जेतारश्च वयं जाताः पराजेतार एव च

ਅਸੀਂ ਸੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਜਨਮੇ, ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਰਹੇ; ਅਸੀਂ ਜੇਤੂ ਵੀ ਬਣੇ, ਅਤੇ ਪਰਾਜਿਤ ਵੀ ਹੋਏ।

Verse 23

अधीतिनोपि मूर्खाश्च स्वामिनः सेवका अपि । चतुर्षु भूतग्रामेषु उत्तमाधममध्यमाः

ਅਸੀਂ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਮੂਰਖ ਰਹੇ; ਕਦੇ ਮਾਲਕ, ਕਦੇ ਸੇਵਕ—ਚਾਰ ਭੂਤ-ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਉੱਤਮ, ਕਿਤੇ ਅਧਮ, ਕਿਤੇ ਮੱਧਮ ਬਣੇ।

Verse 24

अभूम भूरिशः शंभो न क्वापि स्थैर्यमागताः । इतोयोनेस्ततो योनौ ततो योनेस्ततोन्यतः

ਹੇ ਸ਼ੰਭੋ, ਅਸੀਂ ਅਣਗਿਣਤ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਪਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਠਹਿਰਾਉ ਨਾ ਮਿਲਿਆ; ਇਕ ਜਨਮ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਜਨਮ, ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਹੋਰ ਜਨਮ ਵੱਲ ਭਟਕਦੇ ਰਹੇ।

Verse 25

पिनाकिन्क्वापि न प्रापि सुखलेशो मनागपि । इदानीं पुण्यसंभारैर्धर्मेश्वरविलोकनात्

ਹੇ ਪਿਨਾਕੀਨ, ਕਿਤੇ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਸੁਖ ਦਾ ਰਤਾ ਭਰ ਅੰਸ਼ ਵੀ ਨਾ ਮਿਲਿਆ; ਪਰ ਹੁਣ ਪੁੰਨ ਦੇ ਸੰਚੇ ਨਾਲ, ਧਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਨਵੀਂ ਅਵਸਥਾ ਜਾਗੀ ਹੈ।

Verse 26

तापनेःसुतपो वह्निज्वालाप्रज्वलितैनसः । संवीक्ष्य त्र्यक्ष साक्षात्त्वां कृतकृत्या बभूविम

ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਤਪੇ ਹੋਏ, ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਵਾਂਗ ਸੜਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਦਗਧ ਹੋ ਕੇ ਅਸੀਂ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕੀਤਾ; ਹੇ ਤ੍ਰਿਅਕਸ਼, ਤੈਨੂੰ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਵੇਖ ਕੇ ਅਸੀਂ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹੋ ਗਏ—ਸਾਡਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ।

Verse 27

तथापि चेद्वरो देयस्तिर्यक्ष्वस्मासु धूर्जटे । कृपणेष्वपि शोच्येषु ज्ञानं सर्वज्ञ देहि तत्

ਤਾਂ ਵੀ, ਜੇ ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਵਰ ਦੇਣਾ ਹੋਵੇ—ਭਾਵੇਂ ਅਸੀਂ ਨੀਚ ਤੇ ਭਟਕਦੇ ਹਾਂ, ਹੇ ਧੂਰਜਟੇ—ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਜਿਹੇ ਕੰਗਾਲ ਤੇ ਸ਼ੋਕਯੋਗਾਂ ਨੂੰ ਵੀ, ਹੇ ਸਰਵਜ੍ਞ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਹ ਮੁਕਤਿਕਾਰੀ ਗਿਆਨ ਬਖ਼ਸ਼।

Verse 28

येन ज्ञानेन मुक्ताः स्मोऽमुष्मात्संसारबंधनात् । यंत्रिताः प्राकृतैः पाशैरदुर्भेद्यैश्च मादृशैः

ਉਸ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ; ਭਾਵੇਂ ਸਾਡੇ ਵਰਗੇ ਜੀਵ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਿਕ, ਭੌਤਿਕ ਪਾਸਿਆਂ ਨਾਲ ਜਕੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਤੋੜਣ ਨੂੰ ਅਤਿ ਦੁਸ਼ਕਰ ਹਨ।

Verse 29

ऐंद्रं पदं न वांछामो न चांद्रं नान्यदेव हि । वाञ्छामः केवलं मृत्युं काश्यां शंभोऽपुनर्भवम्

ਅਸੀਂ ਇੰਦਰ ਦਾ ਪਦ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ, ਨਾ ਚੰਦਰ ਦਾ ਅਸਥਾਨ, ਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦੇਵ-ਮਰਤਬਾ। ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਅਸੀਂ ਕੇਵਲ ਇਹੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ—ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮਰਨਾ ਅਤੇ ਅਪੁਨਰਭਵ ਅਵਸਥਾ ਪਾਉਣਾ।

Verse 30

त्वत्सान्निध्याद्विजानीमः सर्वज्ञ सकलं वयम् । यथा चंदनसंसर्गात्सर्वे सुरभयो द्रुमाः

ਹੇ ਸਰਵਜ੍ਞ, ਤੇਰੇ ਸਾਨ্নਿਧ੍ਯ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ; ਜਿਵੇਂ ਚੰਦਨ ਦੇ ਸੰਗ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਦਰੱਖ਼ਤ ਸੁਗੰਧਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 31

एतदेव परं ज्ञानं संसारोच्छित्तिकारणम् । वपुर्विसर्जनं काले यत्तवानंदकानने

ਇਹੀ ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਉਚੇਦ ਦਾ ਕਾਰਣ: ਤੇਰੇ ਆਨੰਦ-ਕਾਨਨ ਵਿੱਚ ਨਿਯਤ ਸਮੇਂ ਦੇਹ ਦਾ ਤਿਆਗ।

Verse 32

निर्मथ्य विष्वग्वाग्जालं सारभूतमिदं परम् । ब्रह्मणोदीरितं पूर्वं काश्यां मुक्तिस्तनुत्यजाम्

ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਾਕ-ਜਾਲ ਨੂੰ ਮਥ ਕੇ ਇਹ ਪਰਮ ਸਾਰ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਚਾਰਿਆ: ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਦੇਹ-ਤਿਆਗ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Verse 33

यद्वाच्यं बहुभिर्ग्रंथैस्तदष्टाभिरिहाक्षरैः । हरिणोक्तं रविपुरः कैवल्यं काशिसंस्थितौ

ਜੋ ਅਨੇਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਅੱਠ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ: ਰਵਿ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹਰਿ ਨੇ ਕਿਹਾ—‘ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਕੈਵਲ੍ਯ ਹੈ।’

Verse 34

याज्ञवल्क्यो मुनिवरः प्रोक्तवान्मुनिसंसदि । रवेरधीत्य निगमान्काश्यामंते परं पदम्

ਮੁਨੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮੁਨਿਵਰ ਯਾਜ਼੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਰਵਿ ਤੋਂ ਨਿਗਮਾਂ (ਵੇਦਾਂ) ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਕੇ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।’

Verse 35

स्वामिनापि जगद्धात्री पुरतो मंदराचले । इदमेव पुरा प्रोक्तं काशीनिर्वाणजन्मभूः

ਜਗੱਧਾਤ੍ਰੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੰਦਰਾਚਲ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਵੀ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਕਿਹਾ ਸੀ: ਕਾਸ਼ੀ ਨਿਰਵਾਣ ਦੀ ਜਨਮਭੂਮੀ ਹੈ।

Verse 36

कृष्णद्वैपायनोप्येवं शंभो वक्ष्यति नान्यथा । यत्रविश्वेश्वरः साक्षान्मुक्तिस्तत्र पदेपदे

ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣਦ੍ਵੈਪਾਯਨ (ਵਿਆਸ) ਵੀ ਇਉਂ ਹੀ ਕਹੇਗਾ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ: ਜਿੱਥੇ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਹਰ ਕਦਮ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਹੈ।

Verse 37

वदंत्यन्येपि मुनयस्तीर्थसंन्यासकारिणः । चिरंतना लोमशाद्याः काशिका मुक्तिकाशिका

ਹੋਰ ਮੁਨੀ ਵੀ—ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਸੰਨਿਆਸ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਲੋਮਸ਼ ਆਦਿ ਚਿਰੰਤਨ—ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ‘ਕਾਸ਼ਿਕਾ ਮੁਕਤਿਕਾਸ਼ਿਕਾ ਹੈ, ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਕਾਸ਼ੀ।’

Verse 38

वयमप्येवं जानीमो यत्र स्वर्गतरंगिणी । आनंदकानने शंर्भोमोक्षस्तत्रैव निश्चितम्

ਅਸੀਂ ਵੀ ਇਹੀ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ—ਜਿੱਥੇ ਸੁਰਗ-ਸਰਿਤਾ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਆਨੰਦਕਾਨਨ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਮੋਖਸ਼ ਉੱਥੇ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ।

Verse 39

भूतं भावि भविष्यं यत्स्वर्गे मर्त्ये रसातले । तत्सर्वमेव जानीमो धर्मेशानुग्रहात्परात्

ਜੋ ਕੁਝ ਭੂਤ, ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਹੈ—ਸੁਰਗ, ਮਰਤ ਲੋਕ ਜਾਂ ਰਸਾਤਲ ਵਿੱਚ—ਉਹ ਸਭ ਅਸੀਂ ਧਰਮਰਾਜ ਦੀ ਪਰਮ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ।

Verse 40

अतो हिरण्यगर्भोक्तं हरिप्रोक्तं मुनीरितम् । भवतोक्तं च निखिलं शंभो जानीमहे वयम्

ਇਸ ਲਈ ਹਿਰਣ੍ਯਗਰਭ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਹਰਿ ਨੇ ਜੋ ਉਚਾਰਿਆ, ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਜੋ ਦੱਸਿਆ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ—ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ—ਉਹ ਸਭ ਅਸੀਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ।

Verse 41

करामलकवत्सर्वमेतद्ब्रह्मांडगोलकम् । अस्मद्वाग्गोचरेऽस्त्येव धर्मपीठनिषेवणात्

ਇਹ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ-ਗੋਲਕ ਸਾਡੇ ਲਈ ਹਥੇਲੀ ਦੇ ਆਂਵਲੇ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਧਰਮ-ਪੀਠ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਾਡੀ ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਬੋਧ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 42

धर्मराजस्य तपसा तिर्यञ्चोपि वयं विभो । जाताः स्म निर्विकल्पं हि सर्वज्ञानस्य भाजनम्

ਧਰਮਰਾਜ ਦੇ ਤਪ ਨਾਲ—ਭਾਵੇਂ ਅਸੀਂ ਕੇਵਲ ਪੰਛੀ ਹੀ ਹਾਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ—ਅਸੀਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਰਵਜ੍ਞਤਾ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਯੋਗ ਪਾਤ੍ਰ ਬਣ ਗਏ ਹਾਂ।

Verse 43

मधुरं मृदुलं सत्यं स्वप्रमाणं सुसंस्कृतम् । हितं मितं सदृष्टांतं श्रुत्वा पक्षिसुभाषितम्

ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸੁਭਾਸ਼ਿਤ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ—ਜੋ ਮਿੱਠੇ, ਕੋਮਲ, ਸੱਚੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਅਤੇ ਸੁਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਨ; ਹਿਤਕਾਰੀ, ਮਿਤਭਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ—ਉਹ ਮਨ ਅੰਦਰੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਇਆ।

Verse 44

देवोतिविस्मयापन्नो ऽवर्णयत्पीठगौरवम् । त्रैलोक्यनगरे चात्र काशीराजगृहं मम

ਅਤਿਅਦਭੁਤ ਵਿਸਮਯ ਨਾਲ ਆਵਿਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵ ਨੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਪੀਠ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਇੱਥੇ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਗਰੀ ਸਮਾਨ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਰਾਜ-ਨਿਵਾਸ ਦਾ ਵੀ ਉਲੇਖ ਕੀਤਾ।

Verse 45

तत्रापि भोगभवनमनर्घ्यमणिनिर्मितम् । मोक्षलक्ष्मीविलासाख्यः प्रासादो मेति शर्मभूः

ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਸ-ਭੋਗ ਦਾ ਇਕ ਭਵਨ ਸੀ, ਜੋ ਅਮੋਲਕ ਮਣੀਆਂ ਨਾਲ ਨਿਰਮਿਤ ਸੀ; ‘ਮੋਖ੍ਸ਼ਲਕ੍ਸ਼ਮੀਵਿਲਾਸ’ ਨਾਮਕ ਉਹ ਮੇਰਾ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਮੇਰੇ ਲਈ ਅਤਿ ਆਨੰਦ ਦਾ ਕਾਰਣ ਸੀ।

Verse 46

पतत्त्रिणो पिमुच्यंते यं कुर्वाणाः प्रदक्षिणम् । स्वेच्छया विचरंतः खे खेचरा अपि देवताः

ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਪੰਖੀ ਜੀਵ ਵੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੇਚਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਉੱਥੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 47

मोक्षलक्ष्मीविलासाख्य प्रासादस्य विलोकनात् । शरीराद्दूरतो याति ब्रह्महत्यापि नान्यथा

‘ਮੋਖ੍ਸ਼ਲਕ੍ਸ਼ਮੀਵਿਲਾਸ’ ਨਾਮਕ ਉਸ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾ ਦਾ ਪਾਪ ਵੀ ਦੇਹ ਤੋਂ ਦੂਰ ਭੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਹੋਰ ਕੋਈ ਫਲ ਨਹੀਂ।

Verse 48

मोक्षलक्ष्मीविलासस्य कलशो यैर्निरीक्षतः । निधानकलशास्तांस्तु न मुंचंति पदेपदे

ਜੋ ਮੋਖ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਵਿਹਾਰ-ਮਹਿਲ ਦੇ ਕਲਸ਼ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਨ-ਨਿਧੀ ਦੇ ਕਲਸ਼ ਹਰ ਕਦਮ ਤੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ।

Verse 49

दूरतोपि पताकापि मम प्रासादमूर्धगा । नेत्रातिथी कृता यैस्तु नित्यं तेऽतिथयो मम

ਦੂਰੋਂ ਵੀ ਜੋ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਲਹਿਰਾਂਦੀ ਪਤਾਕਾ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਅਤਿਥੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਅਤਿਥੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 50

भूमिं भित्त्वा स्वयं जातस्तत्प्रासादमिषेण हि । आनंदाख्यस्य कंदस्य कोप्येष परमोंकुरः

ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਭੇਦ ਕੇ ਇਹ ਆਪ ਹੀ ਉਗਿਆ ਹੈ—ਉਸ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਹੇਠ; ਇਹ ਤਾਂ ਆਨੰਦ ਨਾਮਕ ਮੂਲ ਦਾ ਜਿਵੇਂ ਪਰਮ ਅੰਕੁਰ ਹੈ।

Verse 51

ब्रह्मादिस्थावरांतानि यत्र रूपण्यनेकशः । मामेवोपासते नित्यं चित्रं चित्रगतान्यपि

ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਤੱਕ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਕੇਵਲ ਮੇਰੀ ਹੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਚੰਭਾ ਹੈ—ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇ ਰੂਪ ਵੀ ਉੱਥੇ ਐਸਾ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 52

ससौधो मेखिले लोके स्थानं परमनिर्वृतेः । रतिशाला स मे रम्या स मे विश्वासभूमिका

ਇਸ ਘੇਰਦੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੌਧ ਮੇਰੀ ਪਰਮ ਨਿਰਵ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਆਸਨ ਹੈ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਰਤਿਸਾਲਾ ਮੇਰਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਮੇਰੇ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਮੇਰੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੈ।

Verse 53

मम सर्वगतस्यापि प्रासादोयं परास्पदम् । परं ब्रह्म यदाम्नातं परमोपनिषद्गिरा । अमूर्तं तदहं मूर्तो भूयां भक्तकृपावशात्

ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਸਭ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹਾਂ, ਤੱਥਾਪਿ ਇਹ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਮੇਰਾ ਪਰਮ ਆਸਨ ਹੈ। ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਦੀ ਪਰਮ ਵਾਣੀ ਜਿਸ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ; ਅਮੂਰਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਭਕਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਮੂਰਤ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।

Verse 54

नैःश्रेयस्याः श्रियो धाम तद्याम्यां मंडपोस्ति मे । तत्राहं सततं तिष्ठे तत्सदोमंडपं मम

ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਮੇਰਾ ਇੱਕ ਮੰਡਪ ਹੈ, ਜੋ ਨੈਸ਼੍ਰੇਯਸ ਦੀ ਸ਼੍ਰੀ ਦਾ ਧਾਮ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਸਦਾ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਉਹੀ ਮੇਰਾ ਸਭਾ-ਮੰਡਪ ਹੈ।

Verse 55

निमेषार्धप्रमाणं च कालं तिष्ठति निश्चलः । तत्र यस्तेन वै योगः समभ्यस्तः समाः शतम्

ਜੋ ਉੱਥੇ ਅੱਧੇ ਨਿਮੇਸ਼ ਜਿਤਨਾ ਸਮਾਂ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਲ ਖੜਾ ਰਹੇ, ਉਸੇ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਕੀਤਾ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਹੋਰ ਥਾਂ ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਸਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 56

निर्वाणमंडपं नाम तत्स्थानं जगतीतले । तत्रर्चं संजपन्नेकां लभेत्सर्वश्रुतेः फलम्

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ਸਥਾਨ ‘ਨਿਰਵਾਣ ਮੰਡਪ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਦੇਵ-ਮੂਰਤੀ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਹੀ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 57

प्राणायामं तु यः कुर्यादप्येकं मुक्तिमंडपे । तेनाष्टांगः समभ्यस्तो योगोऽन्यत्रायुतं समाः

ਜੋ ‘ਮੁਕਤੀ ਮੰਡਪ’ ਵਿੱਚ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਕਰ ਲਏ, ਉਸ ਨਾਲ ਅੱਠਾਂਗ ਯੋਗ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਹੋਰ ਥਾਂ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 58

निर्वाणमंडपे यस्तु जपेदेकं षडक्षरम् । कोटिरुद्रेण जप्तेन यत्फलं तस्य तद्भवेत्

ਨਿਰਵਾਣ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੋਈ ਛੇ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਜਪ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਟਿਰੁਦ੍ਰ-ਜਪ (ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਕਰੋੜ ਵਾਰ ਜਪ) ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੀ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 59

शुचिर्गंगांभसि स्नातो यो जपेच्छतरुद्रियम् । निर्वाणमंडपे ज्ञेयः स रुद्रो द्विजवेषभृत्

ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰੀਯ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੇ, ਨਿਰਵਾਣ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰ ਹੀ ਜਾਣੋ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਦਵਿਜ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਦੇ ਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ।

Verse 60

ब्रह्मयज्ञसकृत्कृत्वा मम दक्षिणमंडपे । ब्रह्मलोकमवाप्याथ परं ब्रह्माधिगच्छति

ਮੇਰੇ ਦੱਖਣ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ-ਯਜ੍ਞ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਕਰ ਲੈਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਾਕਸ਼ਾਤਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 61

धर्मशास्त्रं पुराणानि सेतिहासानि तत्र यः । पठेन्निरभिलाषुः सन्स वसेन्मम वेश्मनि

ਉੱਥੇ ਜੋ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਹੋ ਕੇ ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰ, ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ (ਇਤਿਹਾਸਾਂ) ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਹੀ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 62

तिष्ठेदिंद्रियचापल्यं यो निवार्य क्षणं कृती । निर्वाणमंडपेन्यत्र तेन तप्तं महत्तपः

ਨਿਰਵਾਣ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਜੋ ਸਮਰੱਥ ਪੁਰਖ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਚੰਚਲਤਾ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 63

वायुभक्षणतोन्यत्र यत्पुण्यं शरदां शतम् । तत्पुण्यं घटिकार्धेन मौनं दक्षिणमंडपे

ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਵਾਯੁ-ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ ਸੌ ਸ਼ਰਦਾਂ ਤੱਕ ਜੋ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪੁੰਨ ਦੱਖਣ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਅੱਧੀ ਘੜੀ ਮੌਨ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 64

मितं कृष्णलकेनापि योदद्यान्मुक्तिमंडपे । स्वर्णं सौवर्णयानेन स तु संचरते दिवि

ਮੁਕਤੀ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਜੇ ਕੋਈ ਮਾਪਿਆ ਹੋਇਆ ਦਾਨ ਦੇਵੇ—ਭਾਵੇਂ ਇਕ ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣਲਕ ਹੀ—ਉਹ ਸੁਵਰਨ ਰਥ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵਿਹਰਦਾ ਹੈ।

Verse 65

तत्रैकं जागरं कुर्याद्यस्मिन्कस्मिन्दिनेपि यः । उपोषितोर्चयेल्लिंगं स सर्वव्रतपुण्यभाक्

ਉੱਥੇ ਜੋ ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਿਨ ਇਕ ਰਾਤ ਜਾਗਰਣ ਕਰੇ, ਉਪਵਾਸ ਰੱਖ ਕੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ—ਉਹ ਸਭ ਵ੍ਰਤਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨ ਦਾ ਭਾਗੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 66

तत्र दत्त्वा महादानं तत्र कृत्वा महाव्रतम् । तत्राधीत्याखिलं वेदं च्यवते न नरो दिवः

ਉੱਥੇ ਮਹਾਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਮਹਾਵ੍ਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰ ਕੇ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਸਮੂਹ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰ ਕੇ—ਐਸਾ ਮਨੁੱਖ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦਾ।

Verse 67

प्रयाणं कुर्वते यस्य प्राणा मे मुक्तिमंडपे । समामनुप्रविष्टोत्र तिष्ठेद्यावदहं खलु

ਜਿਸ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਮੇਰੇ ਮੁਕਤੀ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਤਿਆਗਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਆਪ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਮੈਂ ਚਾਹਾਂ, ਉਸ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 68

जलक्रीडां सदा कुर्यां ज्ञानवाप्यां सहोमया । यदंबुपानमात्रेण ज्ञानं जायेत निमर्लम्

ਮੈਂ ਉਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਗਿਆਨਵਾਪੀ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਜਲ-ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਉਸ ਜਲ ਦਾ ਕੇਵਲ ਪਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਨਿਰਮਲ ਗਿਆਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 69

तज्जलक्रीडनस्थानं मम प्रीतिकरं महत् । अमुष्मिन्राजसदने जाड्यहृज्जलपूरितम्

ਉਹੀ ਜਲ-ਕ੍ਰੀੜਾ ਦਾ ਸਥਾਨ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੀਤਿਕਰ ਹੈ; ਉਸ ਰਾਜਸੀ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜਲ ਭਰਿਆ ਹੈ ਜੋ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਜੜਤਾ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 70

तत्प्रासादपुरोभागे मम शृंगारमंडपः श्री । पीठं तद्धि विज्ञेयं निःश्रीकश्रीसमर्पणम्

ਉਸ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਦੇ ਅੱਗੇਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਸ਼ੁਭ ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਰ-ਮੰਡਪ ਹੈ; ਉਹੀ ਪੀਠ ਜਾਣੋ, ਜੋ ਨਿਰਧਨ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼੍ਰੀ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 71

मदर्थं तत्र यो दद्याद्दुकूलानि शुचीन्यहो । माल्यानि सुविचित्राणि यक्षकर्दमवंति च

ਜੋ ਕੋਈ ਉੱਥੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸੁੱਚੇ ਦੁਕੂਲ (ਵਸਤ੍ਰ) ਭੇਟ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਅਤਿ ਵਿਵਿਧ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਤੇ ਯਕਸ਼ਾਂ ਯੋਗ ਸੁਗੰਧਿਤ ਲੇਪ ਵੀ ਅਰਪੇ—ਉਹ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 72

नाना नेपथ्यवस्तूनि पूजोपकरणाऽन्यपि । स श्रियालंकृतस्तिष्ठेद्यत्र कुत्रापि सत्तमः

ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਨੇਪਥ੍ਯ (ਸਿੰਗਾਰ) ਵਸਤੂਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੂਜਾ-ਉਪਕਰਣ ਭੇਟ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਤਪੁਰਖ ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਰਹੇ, ਸ਼੍ਰੀ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 73

निर्वाणलक्ष्मीर्वृणुते तं निर्वाणपदाप्तये । यत्र कुत्रापि निधनं प्राप्नुयादपि स ध्रुवम्

ਨਿਰਵਾਣ-ਲਕਸ਼ਮੀ ਉਸ ਭਗਤ ਨੂੰ ਚੁਣਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਮੁਕਤੀ-ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ। ਉਹ ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪਾ ਲਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਉਹ ਮੁਕਤਿਕਾਰੀ ਨਿਯਤੀ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ।

Verse 74

मोक्षलक्ष्मीविलासाख्य प्रासादस्योत्तरे मम । ऐश्वर्यमडपं रम्यं तत्रैश्वर्यं ददाम्यहम्

ਮੇਰੇ ‘ਮੋਖਸ਼-ਲਕਸ਼ਮੀ-ਵਿਲਾਸ’ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਐਸ਼ਵਰ੍ਯ-ਮੰਡਪ ਨਾਮ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਮੰਡਪ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਐਸ਼ਵਰ੍ਯ—ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਤੇ ਪ੍ਰਭੁਤਾ—ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹਾਂ।

Verse 75

मत्प्रासादैंद्रदिग्भागे ज्ञानमंडपमस्ति यत् । ज्ञानं दिशामि सततं तत्र मां ध्यायतां सताम्

ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ-ਮੰਡਪ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਜੋ ਸੱਜਣ ਮੇਰਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸਦਾ ਗਿਆਨ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 76

भवानि राजसदने ममास्ति हि महानसम् । यत्तत्रोपहृतं पुण्यं निर्विशामि मुदैव तत्

ਹੇ ਭਵਾਨੀ, ਰਾਜ-ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਮਹਾਨ ਰਸੋਈਘਰ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਜੋ ਵੀ ਪੁੰਨਮਈ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 77

विशालाक्ष्या महासौधे मम विश्रामभूमिका । तत्र संसृतिखिन्नानां विश्रामं श्राणयाम्यहम्

ਵਿਸ਼ਾਲਾਕਸ਼ੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ-ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸੰਸਾਰ-ਯਾਤਰਾ ਨਾਲ ਥੱਕੇ ਹੋਇਆਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਆਰਾਮ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹਾਂ।

Verse 78

नियमस्नानतीर्थं च चक्रपुष्करिणी मम । तत्र स्नानवतां पुंसां तन्नैर्मल्यं दिशाम्यहम्

ਇਹ ਮੇਰਾ ਨਿਯਮ-ਸਨਾਨ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਹੈ—ਚਕ੍ਰ-ਪੁਸ਼ਕਰਿਣੀ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਤੇ ਨਿਰਮਲਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹਾਂ।

Verse 79

यदाहुः परमं तत्त्वं यदाहुर्ब्रह्मसत्तमम् । स्वसंवेद्यं यदाहुश्च तत्तत्रांते दिशाम्यहम्

ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਪਰਮ ਤੱਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਸਰਵੋਤਮ ਬ੍ਰਹਮ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਸਵੈ-ਅਨੁਭਵ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਹੋਇਆ ਦੱਸਦੇ ਹਨ—ਉਹੀ ਮੈਂ ਉੱਥੇ, ਅੰਤਿਮ ਪਰਿਣਤੀ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 80

यदाहुस्तारकं ज्ञानं यदाहुरतिनिर्मलम् । स्वात्मारामं यदाहुश्च तत्तत्रांते दिशाम्यहम्

ਜਿਸ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਉਹ ‘ਤਾਰਕ’ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਅਤਿ ਨਿਰਮਲ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਕੇਵਲ ਸਵ-ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ—ਉਹੀ ਮੈਂ ਉੱਥੇ, ਅੰਤਿਮ ਪਰਿਣਤੀ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 81

जगन्मंगलभूर्यात्र परमा मणिकर्णिका । विपाशयामि तत्राहं कर्मभिः पाशितान्पशून्

ਜਗਤ ਲਈ ਮੰਗਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਪਰਮ ਮਣਿਕਰਣਿਕਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਯਾਤਰਾ-ਧਾਮ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਨਾਲ ਜਕੜੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਕਰ ਕੇ ਮੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 82

निर्वाणश्राणने यत्र पात्रापात्रं न चिंतये । आनंदकानने तन्मे दानस्थानं दिवानिशम्

ਜਿੱਥੇ ‘ਨਿਰਵਾਣ-ਸ਼੍ਰਾਣਨ’ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਪਾਤ੍ਰ-ਅਪਾਤ੍ਰ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਆਨੰਦ-ਕਾਨਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੇਰਾ ਦਾਨ-ਸਥਾਨ ਹੈ—ਦਿਨ ਰਾਤ।

Verse 83

भवांबुधौ महागाधे प्राणिनः परिमज्जतः । भूत्वैव कर्णधारोंते यत्र संतारयाम्यहम्

ਸੰਸਾਰ-ਭਵ ਦੇ ਅਤਿ ਗਹਿਰੇ, ਅਪਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਜਦ ਪ੍ਰਾਣੀ ਡੁੱਬਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਅੰਤਿਮ ਘੜੀ ਮੈਂ ਹੀ ਕर्णਧਾਰ ਬਣ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 84

सौभाग्यभाग्यभूर्या वै विख्याता मणिकर्णिका । ददामि तस्यां सर्वस्वमग्रजायांत्यजाय वा

ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਸੌਭਾਗ੍ਯ ਅਤੇ ਭਾਗ੍ਯ ਦੀ ਮਹਾਨ ਭੂਮੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹਾਂ—ਚਾਹੇ ਅਗ੍ਰਜ, ਉੱਤਮ ਪੁਰਖ ਨੂੰ, ਜਾਂ ਤਿਆਗੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਵੀ।

Verse 85

महासमाधिसंपन्नैर्वेदांतार्थ निषेविभिः । दुष्प्रापोन्यत्र यो मोक्षः शोच्यैरपि स लभ्यते

ਜੋ ਮੋਖ਼ਸ਼ ਹੋਰ ਥਾਂ ਮਹਾ-ਸਮਾਧੀ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਤ-ਅਰਥ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਰਲੱਭ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਤਾਂ ਸ਼ੋਚਣਯੋਗ ਤੇ ਪਤਿਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 86

दीक्षितो वा दिवाकीर्तिः पंडितो वाप्यपंडितः । तुल्यो मे मोक्षदीक्षायां संप्राप्य मणिकर्णिकाम्

ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦਿਨ-ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਪੰਡਿਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਪੰਡਿਤ—ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਮੋਖ਼ਸ਼-ਦੀਕਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਇਕਸਾਰ ਹਨ।

Verse 87

यत्त्यागेन्यत्र कृपणस्तत्प्राप्य मणिकर्णिकाम् । ददामि जंतुमात्राय सर्वस्वं चिरसंचितम्

ਜੋ ਕੁਝ ਕੰਜੂਸ ਹੋਰ ਥਾਂ ਵੱਡੇ ਤਿਆਗ ਨਾਲ ਹੀ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਹਰ ਜੰਤੂ-ਮਾਤ੍ਰ ਨੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸੰਚਿਤ ਸਭ ਕੁਝ ਬਖ਼ਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 88

यदि दैवादिह प्राप्तस्त्रिसंयोगोऽतिदुर्घटः । अविचारं तदा देयं सर्वस्वं चिरसंचितम्

ਜੇ ਦੈਵੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਇਹ ਅਤਿ ਦੁਲੱਭ ‘ਤ੍ਰਿਸੰਯੋਗ’ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਬਿਨਾ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸਾਰਾ ਧਨ ਵੀ ਦਾਨ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 89

शरीरमथ संपत्तिरथ सा मणिकर्णिका । त्रिसंयोगोयमप्राप्यो देवैरिंद्रादिकैरपि

ਇਹ ‘ਤ੍ਰਿਸੰਯੋਗ’—ਮਨੁੱਖਾ ਦੇਹ, ਧਨ-ਸੰਪੱਤੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ—ਇੰਦਰ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 90

पुनः पुनर्विचार्येति जंतुमात्रेभ्य एव च । निर्वाणलक्ष्मीं यच्छामि सदोपमणिकर्णिकम्

ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਮੁੜ ਮੁੜ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ—ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਹੀ—ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹਾਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਸਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ।

Verse 91

मुक्तिदा न मही सा मे वाराणस्यां महीयसी । तन्मही रजसा साम्यं त्रिलोक्यपि न चोद्वहेत्

ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਉਹ ਧਰਤੀ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਹੈ; ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ‘ਮਿੱਟੀ’ ਨਹੀਂ—ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਧੂੜ ਦੇ ਸਮਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ।

Verse 92

परं लिंगार्चनस्थानमविमुक्तेश्वरेश्वरम् । तत्र पूजां सकृत्कृत्वा कृतकृत्यो नरो भवेत्

ਅਵਿਮੁਕਤੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ-ਅਰਚਨ ਦਾ ਪਰਮ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਲਏ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ—ਜੀਵਨ-ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 93

सायं पाशुपतीं संध्यां कुर्यां पशुपतीश्वरे । विभूतिधारणात्तत्र पशुपाशैर्न बध्यते

ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਪਸ਼ੁਪਤੀਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਸੰਧਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਭਸਮ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੁ-ਪਾਸਾਂ ਨਾਲ ਬੰਧਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 94

प्रातःसध्याकरोम्येव सदोंकारनिकेतने । तत्रैकापि कृता संध्या सर्वपातककृंतनी

ਸਵੇਰੇ ਮੈਂ ਸਦਾ ਓੰਕਾਰ ਦੇ ਨਿਵਾਸ-ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਸੰਧਿਆ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਉੱਥੇ ਕੀਤੀ ਇਕੋ ਸੰਧਿਆ ਵੀ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 96

रत्नेश्वरोर्चितो दद्यान्महारत्नानि भक्तितः । रत्नैः समर्च्य तल्लिंगं स्त्रीरत्नादि लभेन्नरः

ਰਤਨੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਰਤਨ ਅਰਪਣ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਮਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਉੱਤਮ ਵਰ—ਜਿਵੇਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਤਨੀ ਆਦਿ ਜੀਵਨ ਦੇ ਰਤਨ—ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 97

विष्टपत्रितयांतःस्थोप्यहं लिंगे त्रिविष्टपे । तिष्ठामि सततं भक्तमनोरथसमृद्धये

ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਮੈਂ ਇਸ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਭਗਤ ਦੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਲਣ-ਫੂਲਣ।

Verse 98

विरजस्कं महापीठं तत्र संसेव्य मानवः । विरजा जायते नूनं चतुर्नद कृतोदकः

ਵਿਰਜਸਕ ਨਾਮਕ ਮਹਾਪੀਠ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮਲਿਨਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਉੱਥੇ ਚਾਰ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਉਦਕ-ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 99

वसामि कृत्तिवासेहं सदा प्रति चतुर्दशि । अत्र जागरणं कृत्वा चतुर्दश्यां न गर्भभाक्

ਮੈਂ ਕ੍ਰਿੱਤਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਹਰ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਉਸ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਜਾਗਰਣ ਕਰੇ, ਉਹ ਫਿਰ ਗਰਭ-ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।

Verse 100

पितृप्रीतिप्रदं पीठं वृषभध्वजसंज्ञकम् । पितृतर्पणकृत्तत्र पितॄंस्तारयति क्षणात्

ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪੀਠ ‘ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧਵਜ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਉੱਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਤਰਪਣ ਕਰੇ, ਉਹ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਤਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 110

ममानुग्रहतः कीरानेतान्पश्य रवेः सुत । दिव्यविमानमारुह्य गंतारो मत्पुरं महत्

ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਰਵਿ-ਪੁੱਤਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ। ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ‘ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਇਹ ਮੇਰੇ ਮਹਾਨ ਧਾਮ ਨੂੰ ਜਾਣਗੇ।

Verse 113

आरुह्यते न यानेन दिव्यरूपवराः खगाः । कैलासमभिसंजग्मुर्धर्ममापृच्छ्यतेऽमलाः

ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੰਛੀ ਕਿਸੇ ਯਾਨ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹੇ। ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਣ ਲਈ ਉਹ ਕੈਲਾਸ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।