Adhyaya 24

Verse 1

स्कंद उवाच । शृणु वातापि संहर्तः काश्यां पातकतंकिनी । पद्मकल्पे तु या वृत्ता दमनस्य द्विजन्मनः

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਵਾਤਾਪੀ-ਸੰਹਾਰਕ, ਸੁਣੋ—ਕਾਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਾਪ-ਨਾਸਕ ਵਰਤਾਂਤ; ਪਦਮ-ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਦਮਨ ਨਾਮਕ ਦਵਿਜ ਦੀ ਜੋ ਕਥਾ ਵਾਪਰੀ ਸੀ।

Verse 2

भारद्वाजस्य तनयो दमनो नाम नामतः । कृतमौंजीविधिः सोथ विद्याजातं प्रगृह्य च

ਭਾਰਦਵਾਜ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਨਾਮੋਂ ਦਮਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਯਥਾਵਿਧਿ ਮੌਂਜੀ-ਸੰਸਕਾਰ (ਉਪਨਯਨ) ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ।

Verse 3

संसारदुःखबहुलं जीवितं चापि चंचलम् । विज्ञाय दमनो विद्वान्निर्जगाम गृहान्निजात्

ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਜੀਵਨ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਆਪ ਹੀ ਚੰਚਲ ਹੈ—ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਵਿਦਵਾਨ ਦਮਨ ਆਪਣੇ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲ ਪਿਆ।

Verse 4

कांचिद्दिशं समालंब्य निर्वेदं परमं गतः । प्रत्याश्रमं प्रतिनगं प्रत्यब्धि प्रतिकाननम्

ਕਿਸੇ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਬਣਾ ਕੇ, ਪਰਮ ਵੈਰਾਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਆਸ਼੍ਰਮੋਂ-ਆਸ਼੍ਰਮ, ਪਹਾੜੋਂ-ਪਹਾੜ, ਸਮੁੰਦਰੋਂ-ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਜੰਗਲੋਂ-ਜੰਗਲ ਗਿਆ।

Verse 5

प्रतितीर्थं प्रतिनदि स बभ्राम तपोयुतः । यावंत्यायतनानीह तिष्ठंति परितो भुवम्

ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਹਰ ਤੀਰਥ ਤੇ ਹਰ ਨਦੀ ਤੱਕ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ—ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਭਰ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਯਤਨ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਤੱਕ।

Verse 6

अध्युवास स तावंति संयतेंद्रियमानसः । परं न मनसः स्थैर्यं क्वापि प्रापि च तेन वै

ਉਹ ਇੰਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਿਆ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ; ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਮਨ ਦੀ ਪਰਮ ਅਡੋਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਹੋਈ।

Verse 7

मनोरथोपदेष्टा च कुत्रचित्क्वापि नेक्षितः । कदाचिद्दैवयोगात्स दमनो नाम तापसः

ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਐਸਾ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਨਾ ਦਿੱਸਿਆ ਜੋ ਮਨੋਰਥ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦੱਸੇ; ਪਰ ਕਦੇ ਦੈਵੀ ਯੋਗ ਨਾਲ ‘ਦਮਨ’ ਨਾਮ ਦਾ ਤਪਸਵੀ (ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ)।

Verse 8

रेवातटे निरैक्षिष्ट तीर्थं चामरकंटकम् । महदायतनं पुण्यमोंकारस्यापि तत्र वै

ਰੇਵਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨੇ ‘ਆਮਰਕੰਟਕ’ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ; ਉੱਥੇ ਹੀ ਓੰਕਾਰ ਦਾ ਵੀ ਇਕ ਮਹਾਨ ਤੇ ਪੁੰਨ ਆਯਤਨ ਸੀ।

Verse 9

दृष्ट्वा हृष्टमना आसीच्चेतः स्थैर्यमवाप ह । अथ पाशुपतांस्तत्र स निरीक्ष्य तपोधनान्

ਉਹ ਦੇਖ ਕੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਚਿੱਤ ਨੇ ਅਡੋਲਤਾ ਪਾ ਲਈ। ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਤਪਸਵੀਆਂ—ਤਪ ਦੇ ਧਨ—ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ,

Verse 10

विभूतिभूषिततनून्कृतलिंगसमर्चनान् । विहितप्राणयात्रांश्च कृतागमविचारणान्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਨ ਪਵਿੱਤਰ ਭਸਮ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸਨ, ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਮਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਨ; ਪ੍ਰਾਣ-ਆਚਾਰ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਆਗਮਾਂ ਦਾ ਮਨਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ।

Verse 11

स्वस्थोपविष्टान्स्वपुरोरग्रतोऽचलमानसान् । प्रणम्योपाविशत्तत्र तदाचार्यस्य सन्निधौ

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸ਼ਾਂਤ ਬੈਠਿਆ, ਮਨ ਅਡੋਲ ਤੇ ਅਚਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਪੂਜਨੀਯ ਆਚਾਰਯ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਉੱਥੇ ਬੈਠ ਗਿਆ।

Verse 12

प्रबद्धहस्तयुगलः प्रणमतरकंधरः । अथ पाशुपताचार्यो गर्गो नाम महामुनिः

ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਗਰਦਨ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਉੱਥੇ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਆਚਾਰਯ—ਮਹਾਮੁਨੀ ਗਰਗ ਨਾਮਕ—ਖੜਾ ਸੀ।

Verse 13

वार्धकेन समाक्रांतस्तपसा कृशविग्रहः । शंभोराराधनेनिष्ठः श्रेष्ठः सर्वतपस्विषु

ਬੁਢਾਪੇ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਦੇਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਈ ਸੀ; ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਿਹਾ, ਸਭ ਤਪਸਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।

Verse 14

पप्रच्छ दमनं चेति कस्त्वं कस्मादिहागतः । तरुणोपि विरक्तोसि कुतस्तद्वद सत्तम

ਉਸ ਨੇ ਦਮਨ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: “ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਜਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਵਿਰਕਤ ਹੈਂ—ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ? ਦੱਸ, ਹੇ ਸਤਪੁਰਖ।”

Verse 15

इति प्रणयपूर्वं स निशम्य दमनोऽब्रवीत् । भगोः पाशुपताचार्य सर्वज्ञाराधनप्रिय

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਦਮਨ ਨੇ ਸੁਣ ਕੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਭਗਵਨ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਆਚਾਰਯ, ਸਰਵਜ੍ਞ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ…”

Verse 16

कथयामि यथार्थं ते निजचेतोविचेष्टितम् । अहं ब्राह्मणदायादो वेदशास्त्रकृतश्रमः

ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਅਸਲ ਚਾਲ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਘਣੀ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।

Verse 17

संसारासारतां ज्ञात्वा वानप्रस्थमशिश्रियम् । अनेनैव शरीरेण महासिद्धिमभीप्सता

ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਰਤਾ ਜਾਣ ਕੇ ਮੈਂ ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ ਆਸ਼੍ਰਮ ਧਾਰਿਆ। ਅਤੇ ਇਸੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਮਹਾਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਰੱਖੀ।

Verse 18

स्नातं बहुषु तीर्थेषु मंत्रा जप्तास्तु कोटिशः । देवताः सेविता बह्व्यो हवनं च कृतं बहु

ਮੈਂ ਅਨੇਕ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਜਪ ਕਰੋੜਾਂ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬਹੁਤੀਆਂ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਹਵਨ-ਯਜ੍ਞ ਵੀ ਕੀਤੇ ਹਨ।

Verse 19

शुश्रूषिताश्च गुरवो बहवो बह्वनेहसम् । महाश्मशानेषु निशा भूयस्योप्यतिवाहिताः

ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਅਨੇਕ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੈਂ ਅਨੇਕ ਰਾਤਾਂ ਬਿਤਾਈਆਂ ਹਨ।

Verse 20

शिखराणि गिरींद्राणां मया चाध्युषितान्यहो । दिव्यौषधि सहस्राणि मया संसाधितान्यपि

ਹਾਏ, ਮੈਂ ਗਿਰੀੰਦਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਵੱਸਿਆ ਹਾਂ। ਅਤੇ ਮੈਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾਧ ਲਿਆ ਹੈ।

Verse 21

रसायनानि बहुशः सेवितानि मया पुनः । महासाहसमालंब्य सिद्धाध्युषितकंदराः

ਮੈਂ ਬਾਰੰਬਾਰ ਅਨੇਕ ਰਸਾਇਣ-ਅਮ੍ਰਿਤ ਸੇਵੇ ਹਨ; ਮਹਾਨ ਸਾਹਸ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਮੈਂ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਵਸੇ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਖੱਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 22

मया प्रविष्टा बहुशः कृतांतवदनोपमाः । तपश्चापि महत्तप्तं बहुभिर्नियमैर्यमैः

ਮੈਂ ਅਨੇਕ ਵਾਰ ਉਹਨਾਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਜੋ ਕਾਲ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਰਗੇ ਦਿਸਦੇ ਸਨ; ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਿਯਮਾਂ ਤੇ ਯਮਾਂ ਨਾਲ ਧਾਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਵੀ ਕੀਤੀ।

Verse 23

परं किंचित्क्वचिन्नैक्षि सिद्ध्यंकुरमपि प्रभो । इदानीं त्वामनुप्राप्य महीं पर्यटता मया

ਤੱਥਾਪਿ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕਿਤੇ ਵੀ ਮੈਂ ਸਿੱਧੀ ਦਾ ਅੰਕੁਰ ਤੱਕ ਨਾ ਵੇਖਿਆ। ਪਰ ਹੁਣ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਟਕਦਿਆਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਆਸ ਜਾਗੀ ਹੈ।

Verse 24

मनसः स्थैर्यमापन्नमिव संप्राप्तसिद्धिना । अवश्यं त्वन्मुखांभोजाद्यद्वचो निःसरिष्यति

ਮੇਰਾ ਮਨ ਜਿਵੇਂ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਡੋਲਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਕਮਲ-ਸਮ ਮੁਖ ਤੋਂ ਜੋ ਬਚਨ ਨਿਕਲਣਗੇ, ਉਹ ਫਲਦਾਇਕ ਹੋਣਗੇ।

Verse 25

तेनैव महती सिद्धिर्भवित्री मम नान्यथा । तद्ब्रूहि सूपदेशं च कथं सिद्धिर्भवेन्मम

ਉਸੇ ਰਾਹੀਂ ਮੇਰੀ ਮਹਾਨ ਸਿੱਧੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਉੱਤਮ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿਓ—ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਿੱਧੀ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇ?

Verse 26

अनेनैव शरीरेण पार्थिवेन प्रथीयसी । दमनस्य निशम्येति गर्गाचार्यो वचस्तदा

ਦਮਨਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਗੁਰੁ ਗਰਗ ਨੇ ਤਦ ਕਿਹਾ: “ਇਸੇ ਪਾਰਥਿਵ ਦੇਹ ਨਾਲ ਹੀ ਤੂੰ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮਹਿਮਾ ਤੇ ਪੂਰਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਂਗਾ।”

Verse 27

प्रत्यक्षदृष्टं प्रोवाच महदाश्चर्यमुत्तमम् । सर्वेषां शृण्वतां तत्र शिष्याणां स्थिरचेतसाम् । मुमुक्षूणां धृतवतां महापाशुपतं व्रतम्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਅਨੁਭਵ ਨਾਲ ਪਰਖਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਤੇ ਅਦਭੁਤ ਉਪਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਉੱਥੇ ਧੀਰ-ਚਿੱਤ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ—ਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਇੱਛੁਕ, ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸਚੇ ਵਾਲੇ—ਸਭ ਸੁਣ ਰਹੇ ਸਨ: ਮਹਾਨ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਵਰਤ।

Verse 28

गर्ग उवाच । अनेनैवेह देहेन यदि त्वं सिद्धिकामुकः । शृणुष्वावहितो भूत्वा तदा ते कथयाम्यहम्

ਗਰਗ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜੇ ਤੂੰ ਇਸੇ ਦੇਹ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਹੀ ਸਿੱਧੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਸਾਵਧਾਨ ਹੋ ਕੇ ਸੁਣ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 29

अविमुक्ते महाक्षेत्रे सर्वसिद्धिप्रदे सताम् । धर्मार्थकाममोक्षाख्य रत्नानां परमाकरे

“ਅਵਿਮੁਕਤ ਮਹਾਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ—ਜੋ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਂਦਾ ਹੈ—ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਨਾਮਕ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਪਰਮ ਖਾਣ ਹੈ।”

Verse 30

समाश्रितानां जंतूनां सर्वेषां सर्वकर्मणाम् । शलभानां प्रदीपाभे तमःस्तोम महाद्विपि

“ਉੱਥੇ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ—ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਅਤੇ ਹਰ ਕਰਮ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ—ਅਵਿਮੁਕਤ ਪਤੰਗਿਆਂ ਲਈ ਦੀਵੇ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਅੰਧਕਾਰ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਵਾਲਾ ਮਹਾਨ ਹਾਥੀ ਹੈ।”

Verse 31

कर्मभूरुह दावाग्नौ संसाराब्ध्यौर्वशोचिपि । निर्वाणलक्ष्मी क्षीराब्धौ सुखसंकेतसद्मनि

ਹੇ ਕਾਸ਼ੀ! ਤੂੰ ਕਰਮ-ਵ੍ਰਿੱਖ ਲਈ ਦਾਵਾਨਲ ਵਰਗੀ, ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਲਈ ਬਾਡਵਾਗਨੀ ਵਰਗੀ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਮੁਕਤੀ-ਸੁਖ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਦਾ ਧਾਮ ਹੈਂ, ਨਿਰਵਾਣ-ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਖੀਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਸਮਾਨ।

Verse 32

दीर्घनिद्रा प्रसुप्तानां परमोद्बोधदायिनि । यातायातश्रमापन्नप्राणिमार्गमहीरुहि

ਹੇ ਕਾਸ਼ੀ! ਲੰਮੀ ਅਵਿਦਿਆ-ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਰਮ ਜਾਗਰਣ ਦੇਣ ਵਾਲੀ। ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਅਨੰਤ ਆਵਾਗਮਨ ਨਾਲ ਥੱਕੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਛਾਂਹ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮਹਾਵ੍ਰਿੱਖ ਤੂੰ ਹੈਂ।

Verse 33

अनेकजन्मजनित महापापाद्रिवज्रिणि । नामोच्चारकृतां पुंसां महाश्रेयो विधायिनि

ਹੇ ਕਾਸ਼ੀ! ਅਨੇਕ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਜਮੇ ਮਹਾਪਾਪ-ਪਹਾੜ ਲਈ ਤੂੰ ਵਜ੍ਰ ਸਮਾਨ ਹੈਂ। ਕੇਵਲ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾ-ਸ਼੍ਰੇਯ, ਪਰਮ ਕਲਿਆਣ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਤੂੰ ਹੈਂ।

Verse 34

विश्वेशितुः परेधाम्नि सीम्नि स्वर्गापवर्गयोः । स्वर्धुनी लोलकल्लोला नित्यक्षालित भूतले

ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਰਮ ਧਾਮ ਵਿੱਚ, ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਅਪਵਰਗ (ਮੁਕਤੀ) ਦੀ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ—ਉੱਥੇ ਲੋਲ ਕੱਲੋਲਾਂ ਵਾਲੀ ਸਵਰਧੁਨੀ (ਗੰਗਾ) ਸਦਾ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਧੋਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 35

एवंविधे महाक्षेत्रे सर्वदुःखौघहारिणि । प्रत्यक्षं मम यद्वृत्तं तद्ब्रवीमि महामते

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਮਹਾਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਸਭ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸੈਲਾਬ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ! ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਉਹ ਘਟਨਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਪ੍ਰਤੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਭੋਗੀ ਤੇ ਜਾਣੀ ਹੈ।

Verse 36

यत्र कालभयं नास्ति यत्र नास्त्येनसो भयम् । तत्क्षेत्रमहिमानं कः सम्यग्वर्णयितुं क्षमः

ਜਿੱਥੇ ਕਾਲ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਪ ਦਾ ਭੈ ਨਹੀਂ—ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੌਣ ਵਰਣਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 37

तीर्थानि यानि लोकेस्मिञ्जंतूनामघहान्यहो । तानि सर्वाणि शुद्ध्यर्थं काशीमायांति नित्यशः

ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜੰਤੂਆਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਿਹੜੇ ਤੀਰਥ ਹਨ—ਹਾਂ, ਉਹ ਸਭ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਨਿੱਤ ਕਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 38

अपि काश्यां वसेद्यस्तु सर्वाशी सर्वविक्रयी । स यां गतिं लभेन्मर्त्यो यज्ञैर्दानैर्न सान्यतः

ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਖਾਂਦਾ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਚਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਜੋ ਗਤੀ ਉਹ ਮਰਤਯ ਲੱਭਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਯਜਨਾਂ ਤੇ ਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।

Verse 39

रागबीजसमुद्भूतः संसारविटपो महान् । दीर्घस्वाप कुठारेण च्छिन्नः काश्यां न वर्धते

ਰਾਗ ਦੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਉੱਗਿਆ ਸੰਸਾਰ-ਰੂਪੀ ਮਹਾਨ ਵ੍ਰਿੱਖ, ਲੰਬੀ (ਆਤਮਿਕ) ਨੀਂਦ ਦੇ ਕੁਹਾੜੇ ਨਾਲ ਕੱਟਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਨਹੀਂ ਵਧਦਾ।

Verse 40

सर्वेषामूषराणां तु काशी परम ऊषरः । वप्तुर्बीजमिदं तस्मिन्नुप्तं नैव प्ररोहति

ਸਭ ਬੰਜਰ ਧਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਸ਼ੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਰਮ ਬੰਜਰ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਬੀਜ ਬੋਣ ਵਾਲੇ (ਕਰਮ) ਦਾ ਬੀਜ ਬੋਇਆ ਵੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਅੰਕੁਰ ਨਹੀਂ ਫੁੱਟਦਾ।

Verse 41

स्मरिष्यंतीह ये काशीमवश्यं तेपि साधवः । तेप्यघौघ विनिर्मुक्ता यास्यंति गतिमुत्तमाम्

ਜੋ ਇੱਥੇ ਵੱਸਦਿਆਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਸੱਚੇ ਸਾਧੂ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਉੱਤਮ ਮੁਕਤੀ-ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 42

विभूतिः सर्वलोकानां सत्यादीनां सुभंगुरा । अभंगुरा विमुक्तस्य सा तु लभ्या शिवाज्ञया

ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ, ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਆਦਿ ਦੀ ਭੀ, ਵਿਭੂਤੀ ਚਮਕ ਨਾਸਵੰਤ ਹੈ। ਪਰ ਮੁਕਤ ਪੁਰਖ ਲਈ ਉਹ ਵਿਭੂਤੀ ਅਨਾਸਵੰਤ ਹੈ; ਉਹ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ-ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Verse 43

कृमिकीटपतंगानामविमुक्ते तनुत्यजाम् । विभूतिर्दृश्यते या सा क्वास्ति ब्रह्मांडमंडले

ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੀੜੇ, ਕੀਟ ਅਤੇ ਪਤੰਗੇ ਭੀ ਦੇਹ ਤਿਆਗਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਭੀ ਇਕ ਵਿਭੂਤੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ-ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕਿੱਥੇ ਐਸੀ ਮਹਿਮਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ?

Verse 44

वाराणसी यदा प्राप्ता कदाचित्कालपर्ययात् । स उपायो विधातव्यो येन नो निष्क्रमो बहिः

ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਭਾਗ੍ਯ ਦੇ ਫੇਰ ਨਾਲ ਵਾਰਾਣਸੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਪਾਯ ਅਪਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਾਸ ਨਾ ਹੋਵੇ।

Verse 45

पूर्वतो मणिकर्णीशो ब्रह्मेशो दक्षिणे स्थितः । पश्चिमे चैव गोकर्णो भारभूतस्तथोत्तरे

ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮਣਿਕਰਣੀਸ਼ ਵਰਤਮਾਨ ਹੈ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਬ੍ਰਹਮੇਸ਼ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਗੋਕਰਣ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਭਾਰਭੂਤ ਭੀ ਹੈ।

Verse 46

इत्येतदुत्तमं क्षेत्रमविमुक्ते महाफलम् । मणिकर्णी ह्रदे स्नात्वा दृष्ट्वा विश्वेश्वरंविभुम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਵਿਮੁਕਤ ਨਾਮ ਦਾ ਇਹ ਉੱਤਮ ਖੇਤਰ ਮਹਾਨ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਮਣਿਕਰਣੀ ਹ੍ਰਦ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ (ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ)।

Verse 47

क्षेत्रं प्रदक्षिणीकृत्य राजसूयफलं लभेत् । तत्र श्राद्धप्रदातुश्च मुच्यंते प्रपितामहाः

ਖੇਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਉੱਥੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤ੍ਰ-ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ ਵੀ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 48

अविमुक्त समं क्षेत्रमपि ब्रह्मांडगोलके । न विद्यते क्वचित्सत्यं सत्यं साधकसिद्धिदम्

ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਦੇ ਸਮੂਹ ਗੋਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਵਿਮੁਕਤ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਖੇਤਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਸੱਚ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਧਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 49

रक्षंति सततं क्षेत्रं यत्र पाशासिपाणयः । महापारिषदा उग्राः क्रूरेभ्योऽक्रूरबुद्धयः

ਉਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸਦਾ ਰੱਖਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਸੇ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਧਾਰੇ ਭਿਆਨਕ ਮਹਾਪਾਰਿਸ਼ਦ ਖੜੇ ਹਨ—ਕ੍ਰੂਰਾਂ ਲਈ ਡਰਾਉਣੇ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਅਕ੍ਰੂਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ।

Verse 50

प्राग्द्वारमट्टहासश्च गणकोटिपरीवृतः । रक्षेदहर्निशं क्षेत्रं दुर्वृत्तेभ्यो विभीषणः

ਪੂਰਬੀ ਦੁਆਰ ‘ਅੱਟਹਾਸ’ ਹੈ, ਜੋ ਕਰੋੜਾਂ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਖੇਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦੁਸ਼ਚਰਿਤ੍ਰਾਂ ਲਈ ਭਿਆਨਕ ਬਣ ਕੇ।

Verse 51

तथैव भूतधात्रीशः क्षेत्रदक्षिणरक्षकः । गोकर्णः पश्चिमद्वारं पाति कोटिगणावृतः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੂਤਧਾਤ੍ਰੀਸ਼ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਗੋਕਰਣ ਪੱਛਮੀ ਦੁਆਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 52

उदग्द्वारं तथा रक्षेद्घंटाकर्णो महागणः । ऐशंकोणं छागवक्त्रो भीषणो वह्निदिग्दलम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਗਣ ਘੰਟਾਕਰਣ ਉੱਤਰੀ ਦੁਆਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਛਾਗਵਕਤ੍ਰ ਅਗਨੀ-ਦਿਸ਼ਾ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਕੋਨੇ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 54

कालाक्षोरण भद्रस्तु कौलेयः कालकंपनः । एते पूर्वेण रक्षंति गंगापारे स्थिता गणाः

ਕਾਲਾਕ੍ਸ਼, ਓਰਣਭਦ੍ਰ, ਕੌਲੇਯ ਅਤੇ ਕਾਲਕੰਪਨ—ਇਹ ਗਣ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਰ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਪੂਰਬ ਪਾਸੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 55

वीरभद्रो नभश्चैव कर्दमालिप्तविग्रहः । स्थूलकर्णो महाबाहुरसिपारे व्यवस्थिताः

ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਅਤੇ ਨਭਸ, ਅਤੇ ਕਾਦਮਾਲਿਪਤਵਿਗ੍ਰਹ, ਸਥੂਲਕਰਣ ਤੇ ਮਹਾਬਾਹੁ—ਇਹ ਸਭ ਅਸੀ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਰਲੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਤਾਇਨਾਤ ਹਨ।

Verse 56

विशालाक्षो महाभीमः कुंडोदरमहोदरौ । रक्षंति पश्चिमद्वारं देहलीदेशसंस्थिताः

ਵਿਸਾਲਾਕ੍ਸ਼, ਮਹਾਭੀਮ, ਅਤੇ ਕੁੰਡੋਦਰ ਨਾਲ ਮਹੋਦਰ—ਦੇਹਲੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਪੱਛਮੀ ਦੁਆਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 57

नंदिसेनश्च पंचालः खरपादकरंटकः । आनंदोगोपको बभ्रू रक्षंति वरणातटे

ਨੰਦਿਸੇਨ, ਪਾਂਚਾਲ, ਖਰਪਾਦਕਰੰਟਕ, ਆਨੰਦੋਗੋਪਕ ਅਤੇ ਬਭ੍ਰੂ—ਇਹ ਸਭ ਵਰਣਾ ਨਦੀ ਦੇ ਤਟ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 58

तस्मिन्क्षेत्रे महापुण्ये लिंगमोंकारसंज्ञकम् । तत्र सिद्धिं परां प्राप्ता देहेनानेन साधकाः

ਉਸ ਮਹਾ-ਪੁੰਨ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ‘ਓੰਕਾਰ’ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਸਥਿਤ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਸਾਧਕਾਂ ਨੇ ਇਸੇ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

Verse 59

कपिलश्चैव सावर्णिः श्रीकंठः पिगलोंशुमान् । एते पाशुपताः सिद्धास्तल्लिंगाराधनेन हि

ਕਪਿਲ, ਸਾਵਰਣੀ, ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ ਅਤੇ ਪਿਗਲੋਂਸ਼ੁਮਾਨ—ਇਹ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਭਗਤ ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਿੱਧ ਹੋ ਗਏ।

Verse 60

एकदा तस्य लिंगस्य कृत्वा पंचापिपूजनम् । नृत्यतः सहुडुत्कारं तस्मिंल्लिंगे लयं ययुः

ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੰਜ-ਵਿਧੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ, ‘ਹੁਡੁ!’ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦੇ ਨੱਚੇ ਅਤੇ ਉਸੇ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ।

Verse 61

अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तत्र यद्वृत्तमद्भुतम् । निशामय महाबुद्धे दमन द्विजसत्तम

ਹੋਰ ਵੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਉੱਥੇ ਜੋ ਅਦਭੁਤ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਵਾਪਰਿਆ। ਸੁਣ ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਮਹਾਬੁੱਧੀ ਦਮਨ, ਹੇ ਦਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।

Verse 62

एका भेकी मुने तत्र चरंती लिंग सन्निधौ । प्रदक्षिणं सदा कुर्यान्निर्माल्याक्षतभक्षिणी

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉੱਥੇ ਇਕ ਮਾਦਾ ਮੇਡਕਣੀ ਸ਼ਿਵ-ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਨਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ; ਉਹ ਸਦਾ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਦੀ, ਪਰ ਨਿਰਮਾਲ੍ਯ ਅਤੇ ਅਕਸ਼ਤ (ਚਾਵਲ ਦੇ ਦਾਣੇ) ਖਾਂਦੀ ਸੀ।

Verse 63

सा तत्र मृत्युं न प्राप शिवनिर्माल्यभक्षणात् । क्षेत्रादन्यत्र मरणं जातं तस्यास्तदेनसः

ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਨਿਰਮਾਲ੍ਯ ਨੂੰ ਖਾਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਉੱਥੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ; ਪਰ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਉਸੇ ਪਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

Verse 64

वरं विषमपिप्राश्यं शिवस्वं नैव भक्षयेत् । विषमेकाकिनं हंति थिवस्वं पुत्रपौवकम्

ਜ਼ਹਿਰ ਪੀ ਲੈਣਾ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਪਰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਵਸਤੂ ਕਦੇ ਨਾ ਖਾਈਏ। ਜ਼ਹਿਰ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਸ਼ਿਵ-ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਹੜਪਣਾ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪੌਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 65

शिवस्य परिपुष्टांगाः स्पर्शनीया न साधुभिः । तेन कर्मविपाकेन ततस्ते रौरवौकसः

ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਵਸਤੂ ਨਾਲ ਪਲ ਕੇ ਮੋਟੇ-ਤਾਜ਼ੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਧੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਛੂਹਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਕਰਮ ਦੇ ਪੱਕਣ ਨਾਲ ਉਹ ਫਿਰ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਦੇ ਵਾਸੀ ਬਣਦੇ ਹਨ।

Verse 66

कश्चित्काकः समालोक्य मंडूकीं तामितस्ततः । पोप्लूयमानामादाय चंच्वा क्षेत्राद्बहिर्गतः

ਇੱਕ ਕਾਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਉਸ ਮੇਡਕਣੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਛਟਪਟਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਚੋਂਚ ਨਾਲ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਹੱਦ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਉੱਡ ਗਿਆ।

Verse 67

वर्षाभ्वी तेन सा क्षिप्ता काकेन क्षेत्रबाह्यतः । अथ सा कालतो भेकी तत्रैव क्षेत्रसत्तमे

ਵਰਖਾ-ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀਮਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਸਮਾਂ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੇ ਉਹ ਮੇਡਕਣੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੀ—ਉਸੇ ਥਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਖੇਤਰ ਪਰਮ ਪਾਵਨ ਹੈ।

Verse 68

प्रदक्षिणीकरणतो लिंगस्यस्पर्शनादपि । पुण्यापुण्यवतीजाता कन्यापुष्पबटोर्गृहे

ਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਨ ਨਾਲ—ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਵੀ—ਉਹ ਪੁੰਨ ਤੇ ਪਾਪ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਵਾਲੀ ਬਣੀ ਅਤੇ ਕਨਿਆਪੁਸ਼ਪਬਟੁ ਨਾਮਕ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਦੇ ਘਰ ਕੁੜੀ ਵਜੋਂ ਜਨਮੀ।

Verse 69

शुभावयवसंस्थाना शुभलक्षणलक्षिता । परं गृध्रमुखी जाता निर्माल्याक्षतभक्षणात्

ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਸੁੰਦਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਸੀ; ਪਰ ਨਿਰਮਾਲ੍ਯ ਅਤੇ ਅਕ੍ਸ਼ਤ ਖਾਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਗਿਧ ਦੇ ਮੁਖ ਵਾਲੀ ਜਨਮੀ।

Verse 70

सम्यग्गीतरहस्यज्ञा नितरां मधुरस्वरा । सप्तस्वरास्त्रयो ग्रामा मूर्च्छनास्त्वैकविंशतिः

ਉਹ ਗੀਤ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਰਹੱਸ ਨੂੰ ਭਲੀਭਾਂਤ ਜਾਣਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਤਿ ਮਧੁਰ ਸੀ: ਸੱਤ ਸੁਰ, ਤਿੰਨ ਗ੍ਰਾਮ, ਅਤੇ ਇਕੀ ਮੂਰਛਨਾਵਾਂ।

Verse 71

ताना एकोनपंचाश ताला एकोत्तरंशतम् । रागाः षडेव तेषां तु पंचपंचापि चांगनाः

ਤਾਨ ਉਨੰਜਾਹ ਸਨ ਅਤੇ ਤਾਲ ਇਕ ਸੌ ਇਕ। ਰਾਗ ਛੇ ਹੀ ਸਨ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇਕ ਦੇ ਲਈ ਪੰਜ ਪੰਜ ‘ਅੰਗਨਾਵਾਂ’—ਅਰਥਾਤ ਸਹਾਇਕ ਰਾਗ—ਵੀ ਸਨ।

Verse 72

षड्विंशद्रागरागिण्य इति रागि मुदावहाः । देशकाल विभेदेन पंचषष्टिस्तथा पराः

ਛੱਬੀ ਮੁੱਖ ਰਾਗ ਅਤੇ ਰਾਗਣੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਰਸਿਕ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਆਨੰਦਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ; ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਤੇ ਕਾਲ ਦੇ ਭੇਦ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਰ ਪੈਂਸਠ ਵਾਧੂ ਭੇਦ ਵੀ ਹਨ।

Verse 73

यावंत एव तालाः स्यु रागास्तावंत एव हि । इति गीतोपनिषदा प्रत्यहं सा शुभव्रता

ਜਿੰਨੇ ਤਾਲ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਰਾਗ ਹਨ। ‘ਗੀਤੋਪਨਿਸ਼ਦ’ ਤੋਂ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਸ਼ੁਭ-ਵ੍ਰਤ ਵਾਲੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੀ ਰਹੀ।

Verse 74

माधवी मधुरालापा सदोंकारं समर्चयेत् । प्राप्याप्यनर्घ्यतारुण्यं सा तु पुष्पबटोः सुता

ਮਾਧਵੀ, ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਵਾਲੀ, ਸਦਾ ਓੰਕਾਰ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਅਮੋਲ ਯੌਵਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਵੀ, ਪੁਸ਼ਪਬਟ ਦੀ ਧੀ ਉਹ ਉਸੀ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹੀ।

Verse 75

प्राग्जन्मवासनायोगादोंकारं बह्वमंस्त वै । स्वभाव चंचलं चेतस्तस्यास्तल्लिंग सेवनात्

ਪੂਰਵ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਹ ਓੰਕਾਰ ਦਾ ਘਣਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਮਨ ਤਾਂ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਚੰਚਲ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਚਿੱਤ ਥਿਰ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 76

दमनस्थैर्यमगमद्योगेनेव महात्मनः । न दिवा बाधयांचक्रे क्षुत्तृण्निद्रा क्षपा सुताम्

ਉਸ ਨੇ ਦਮਨ ਦਾ ਅਟੱਲ ਧੈਰਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਯੋਗ ਨਾਲ। ਦਿਨ ਦੇ ਵੇਲੇ ਭੁੱਖ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਨੇ ਕਸ਼ਪਾ ਦੀ ਉਸ ਧੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਾ ਕੀਤਾ।

Verse 77

अतंद्रितमना आसीत्सा तल्लिंग निरीक्षणे । अक्ष्णोर्निमेषा यावंतस्तस्या आसन्दिवानिशम्

ਉਹ ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਅਤੰਦ੍ਰਿਤ ਮਨ ਵਾਲੀ ਰਹੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਝਪਕ—ਜਿੰਨੀ ਵੀ ਹੋਵੇ—ਦਿਨ ਰਾਤ ਬਹੁਤ ਹੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੁੜ ਕੇ ਹਟਦੀ ਨਾ ਸੀ।

Verse 78

तावत्कालस्तया साध्व्या महान्विघ्नोऽनुमीयते । निमेषांतरितः कालो यो यो व्यथोंगतो मम । लिंगानवेक्षणात्तत्र प्रायश्चित्तं कथं भवेत

ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਸਾਧਵੀ ਨੇ ਉਸ ਜਿੰਨੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੱਡਾ ਵਿਘਨ ਮੰਨਿਆ: ‘ਮੇਰੇ ਲਈ ਜੋ ਪਲ—ਝਪਕ ਨਾਲ ਵੀ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਕੇ—ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕੇ?’

Verse 79

इति संचितयंत्येव सेवां तत्याज नोंकृतेः । जलाभिलाषिणी सा तु लिंगनामामृतं पिबेत्

ਇਉਂ ਸੋਚਦੀ ਹੋਈ ਉਹ ‘ਓਂਕ੍ਰਿਤੀ’ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾ ਕਦੇ ਨਾ ਛੱਡੀ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਲਿੰਗ-ਨਾਮ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਹੀ ਪੀ ਲੈਂਦੀ।

Verse 80

नान्य द्दिदृक्षिणी तस्या अक्षिणी श्रुतिगे अपि । विहाय लिंगमोंकारं हृद्विहायः स्थितं सताम्

ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਇੱਛੁਕ ਨਾ ਸਨ, ਭਾਵੇਂ ਹੋਰ ਧੁਨੀਆਂ ਕਾਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ ਰਹਿਣ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਓਂਕਾਰ-ਲਿੰਗ—ਸ਼ਿਵ, ਜੋ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ—ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਤਿਆਗ ਸਕਦੀ ਸੀ?

Verse 81

तस्याः शब्दग्रहौ नान्य शब्दग्रहणतत्परौ । अतीव निपुणौ जातौ तत्सन्माल्यकरौकरौ

ਉਸ ਦੀਆਂ ‘ਸ਼ਬਦ-ਗ੍ਰਾਹਕ’ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸ਼ਬਦ ਨਾ ਫੜਦੀਆਂ, ਕੇਵਲ ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਦ ਨੂੰ ਹੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੀਆਂ। ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵੀ ਅਤਿ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਗਏ—ਉਹ ਹੱਥ ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ਸੁੰਦਰ ਮਾਲਾਵਾਂ ਗੂੰਧਦੇ ਸਨ।

Verse 82

नान्यत्र चरणौ तस्याश्चरतः सुखवांछया । त्यक्त्वोंकाराजिरक्षोणीं क्षुण्णां निर्वाणपद्मया

ਸੁਖ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਚਰਨ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਾ ਧਰਦੀ; ਓੰਕਾਰ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਰੇਖਾ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਮੁਕਤੀ-ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਉਸ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਰੌਂਦ ਗਈ।

Verse 83

ओंकारं प्रणवं सारं परब्रह्मप्रकाशकम् । शब्दब्रह्मत्रयीरूपं नादबिंदुकलालयम्

ਓੰਕਾਰ—ਪ੍ਰਣਵ—ਸਾਰ ਤੱਤ ਹੈ, ਪਰਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ; ਇਹ ਸ਼ਬਦ-ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਤ੍ਰੈਵੈਦੀ ਹੈ, ਨਾਦ, ਬਿੰਦੂ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦਾ ਆਲਯ ਹੈ।

Verse 84

सदक्षरं चादिरूपं विश्वरूपं परावरम् । वरं वरेण्यं वरदं शाश्वतं शांतमीश्वरम्

ਉਹ ਸਤ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਰ ਹੈ, ਆਦਿ-ਰੂਪ, ਵਿਸ਼੍ਵ-ਰੂਪ, ਪਰ ਅਤੇ ਅਪਰ ਤੋਂ ਪਰੇ; ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਵਰੇਣ੍ਯ, ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ—ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ।

Verse 85

सर्वलोकैकजनकं सर्वलोकैकरक्षकम् । सर्वलोकैकसंहर्तृ सर्वलोकैकवंदितम्

ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇਕੋ ਜਨਕ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇਕੋ ਰਖਿਅਕ; ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇਕੋ ਸੰਹਾਰਕ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਕੋ ਵੰਦਿਤ।

Verse 86

आद्यंतरहितं नित्यं र्शिवं शंकरमव्ययम् । एकगुणत्रयातीतं भक्तस्वांतकृतास्पदम्

ਆਦਿ ਤੇ ਅੰਤ ਰਹਿਤ, ਨਿਤ੍ਯ—ਸ਼ਿਵ, ਸ਼ੰਕਰ, ਅਵ੍ਯਯ; ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਇਕ, ਪਰ ਭਕਤਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹਿਰਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਆਸਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 87

निरुपाधिं निराकारं निर्विकारं निरंजनम् । निर्मलं निरहंकारं निष्प्रपंचं निजोदयम्

ਉਹ ਉਪਾਧੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਨਿਰਾਕਾਰ, ਨਿਰਵਿਕਾਰ, ਨਿਰੰਜਨ ਹੈ; ਨਿਰਮਲ, ਨਿਰਹੰਕਾਰ, ਪ੍ਰਪੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਉਦੇ ਹੋਣ ਵਾਲਾ।

Verse 88

स्वात्माराममनंतं च सर्वगं सर्वदर्शिनम् । सर्वदं सर्वभोक्तारं सर्वं सर्वसुखास्पदम्

ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਨੰਤ; ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਤੇ ਸਰਵਦਰਸ਼ੀ; ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਦਾ ਭੋਗਤਾ; ਆਪ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਅਤੇ ਸਭ ਸੁਖ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ।

Verse 89

वागिंद्रियं तदीयं च प्रोच्चरत्तदहर्निशम् । नामांतरं न गृह्णाति क्वचिदन्यस्यकस्यचित्

ਉਸ ਦੀ ਵਾਣੀ-ਇੰਦ੍ਰੀ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸੇ ਦੀ ਸੀ, ਦਿਨ ਰਾਤ ਉਸੇ (ਨਾਮ) ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦੀ ਰਹੀ; ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਧਾਰਦੀ ਸੀ।

Verse 90

एतन्नामाक्षररसं रसयंती दिवानिशम् । रसना नैव जानाति तस्या अन्यद्रसांतरम्

ਇਸ ਨਾਮ-ਅੱਖਰ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਮ ਰਸ ਨੂੰ ਦਿਨ ਰਾਤ ਚੱਖਦੀ ਰਹੀ; ਉਸ ਦੀ ਜੀਭ ਨੂੰ ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਰਸ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੀ ਨਾ ਰਿਹਾ।

Verse 91

संमार्जनं रंगमालाः प्रासादं परितः सदा । विदध्यान्माधवी तत्र तथार्चा पात्रशोधनम्

ਮਾਧਵੀ ਸਦਾ ਮੰਦਰ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਸਫਾਈ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਅਤੇ ਸਜਾਵਟੀ ਮਾਲਾਵਾਂ ਲਗਵਾਉਂਦੀ; ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਹ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਪੂਜਾ-ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਵੀ ਕਰਦੀ ਸੀ।

Verse 92

तत्र पाशुपता ये वै प्रणवेशार्चने रताः । तांश्च शुश्रूषयेन्नित्यं पितृबुद्ध्याति भक्तितः

ਉੱਥੇ ਜੋ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਭਗਤ ਪ੍ਰਣਵੇਸ਼ (ਓੰਕਾਰ-ਸਵਾਮੀ) ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਰਤੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਿੱਤ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰ ਸਮਝ ਕੇ ਅਤਿ ਭਕਤੀ ਨਾਲ।

Verse 93

वैशाखस्य चतुर्दश्यामेकदा सा तु माधवी । रात्रौ जागरणं कृत्वा दिवोपवसान्विता

ਵੈਸ਼ਾਖ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚੌਦਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਉਹ ਮਾਧਵੀ ਨੇ ਦਿਨ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਰੱਖ ਕੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਰਣ ਕੀਤਾ।

Verse 94

यात्रामिलितभक्तेषु प्रातर्यातेषु सर्वतः । संमार्जनादिकं कृत्वा लिंगमभ्यर्च्य हर्षतः

ਜਦ ਯਾਤਰਾ-ਜੁਲੂਸ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਭਗਤ ਸਵੇਰੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ, ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਝਾੜੂ-ਸਫਾਈ ਆਦਿ ਸੇਵਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 95

गायंती मधुरं गीतं नृत्यंती निजलीलया । ध्यायंती लिंगमोंकारं तत्र लिंगे लयं ययौ

ਮਿੱਠੇ ਭਜਨ ਗਾਂਦੀ, ਆਪਣੀ ਸਹਜ ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਨੱਚਦੀ, ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਓੰਕਾਰ ਰੂਪ ਧਿਆਉਂਦੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਓਥੇ ਉਸੇ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈ।

Verse 96

अनेनैव शरीरेण पार्थिवेन महामतिः । अस्मदाचार्यमुख्यानां पश्यतां च तपस्विनाम्

ਉਸ ਮਹਾਮਤੀ ਨੇ ਇਸੇ ਪਾਰਥਿਵ ਦੇਹ ਨਾਲ ਹੀ—ਸਾਡੇ ਆਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ—ਉੱਚੀ ਦਿਵ੍ਯ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

Verse 97

प्रादुर्बभूव यल्लिंगाज्ज्योतिर्जटिलितांबरम् । तत्र ज्योतिषि सा बाला ज्योतिर्मय्यपि साप्यभूत्

ਉਸ ਲਿੰਗ ਤੋਂ ਇਕ ਦਿਵ੍ਯ ਜੋਤਿ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਗੂੰਥਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਜੋਤਿ ਵਿਚ ਉਹ ਬਾਲਾ ਵੀ ਜੋਤਿ-ਸਰੂਪ ਹੋ ਗਈ।

Verse 98

राधशुक्लचतुर्दश्यामद्यापि क्षेत्रवासिनः । तत्र यात्रां प्रकुर्वंति महोत्सवपुरःसराः

ਰਾਧਾ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਖੇਤਰ (ਕਾਸ਼ੀ) ਦੇ ਵਾਸੀ ਉੱਥੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮਹਾ-ਉਤਸਵ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਨਾਲ।

Verse 99

तत्र जागरणं कृत्वा चतुर्दश्यामुपोषिताः । प्राप्नुवंति परं ज्ञानं यत्रकुत्रापि वै मृताः

ਉੱਥੇ ਜਾਗਰਣ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹ ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕਿਤੇ ਵੀ ਮਰ ਜਾਣ।

Verse 100

ब्रह्मांडोदर मध्ये तु यानि तीर्थानि सर्वतः । तानि वैशाखभूतायामायांत्योंकृति दर्शने

ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਮਾਨੋ ਵੈਸ਼ਾਖ ਵਿਚ ਓਂਕਾਰ-ਸਰੂਪ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।

Verse 110

सर्वाण्यायतनान्याशु साब्धीनि स गिरीण्यपि । स नदीनि स तीर्थानि स द्वीपानि ययुस्ततः

ਫਿਰ ਤੁਰੰਤ ਸਭ ਆਯਤਨ, ਸਮੁੰਦਰ, ਪਹਾੜ ਵੀ—ਨਦੀਆਂ, ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਦੀਪਾਂ ਸਮੇਤ—ਉੱਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ, ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਏਕਤਾ ਵੱਲ ਖਿੱਚੇ ਹੋਏ।

Verse 120

ये निंदंति महादेवं क्षेत्रं निंदंति येऽधियः । पुराणं ये च निंदंति ते संभाष्या न कुत्रचित्

ਜੋ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਭਟਕੇ ਹੋਏ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਕਿਤੇ ਵੀ ਗੱਲਬਾਤ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।

Verse 121

ओंकारसदृशं लिंगं न क्वचिज्जगतीतले । इति गौर्यै समाख्यातं देवदेवेन निश्चितम्

ਓੰਕਾਰ-ਸਰੂਪ ਵਰਗਾ ਲਿੰਗ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤਲ ਉੱਤੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਗੌਰੀ ਨੂੰ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਨੇ ਨਿਸਚਿਤ ਸੱਚ ਵਜੋਂ ਕਿਹਾ।

Verse 122

इममध्यायमाकर्ण्य नरस्तद्गतमानसः । विमुक्तः सर्वपापेभ्यः शिवलोकमवाप्नुयात्

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 853

रक्षः काष्ठां शंकुकर्णो दृमिचंडो मरुद्दिशम् । इत्थं क्षेत्रं सदा पांति गणा एतेऽति भास्वराः

ਰਾਕਸ਼ਸ ਦਿਸ਼ਾ ਦੀ ਰਖਿਆ ਸ਼ੰਕੁਕਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਰੁਤ-ਦੇਵ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੀ ਦ੍ਰਿਮਿਚੰਡ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਅਤਿ ਤੇਜਸਵੀ ਗਣ ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ (ਕਾਸ਼ੀ) ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।