Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 56

Devanagari script

अस्मिन्स्थाने स्वभक्तानां सांबः सर्षिगणो विभुः । स्वयं चोपदिशेद्ब्रह्म श्रुतौ श्रुतिभिरीडितम्

Transliteration

asminsthāne svabhaktānāṃ sāṃbaḥ sarṣigaṇo vibhuḥ | svayaṃ copadiśedbrahma śrutau śrutibhirīḍitam

Translation

ਇਸ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸਰਵਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਸਾਂਬ ਸ਼ਿਵ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਗਣ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ ਭਕਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਤੱਤ ਜੋ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Word by Word

• अस्मिन्: in this
• अस्मिन्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘स्थाने’ इत्यस्य विशेषणम्

• स्थाने: place
• स्थाने: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• स्वभक्तानाम्: of his own devotees
• स्वभक्तानाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: स्व (प्रातिपदिक) + भक्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; समासः—स्वाः भक्ताः (कर्मधारय)

• साम्बः: Sāmba (Śiva)
• साम्बः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: साम्ब (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; शिवस्य नाम

• सर्षिगणः: along with the group of sages
• सर्षिगणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स (अव्यय/उपसर्ग-सदृश) + ऋषि (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—ऋषिगणः सह (सह-तत्पुरुष/सहितार्थक)

• विभुः: the all-pervading lord
• विभुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• स्वयम्: himself
• स्वयम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्यय—स्वयम्

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• उपदिशेत्: would teach/instruct
• उपदिशेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप-√दिश् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• ब्रह्म: Brahman (supreme reality)
• ब्रह्म: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• श्रुतौ: in the Śruti (Veda)
• श्रुतौ: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: श्रुति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• श्रुतिभिः: by the Śrutis
• श्रुतिभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: श्रुति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन

• ईडितम्: praised
• ईडितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √ईड् (धातु)
• Form: कृदन्त—भूतकृत् (क्त/PPP), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘ब्रह्म’ इत्यस्य विशेषणम्

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Rudrasthalī (teaching-sthāna)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Śiva with Umā seated as teacher, surrounded by sages; devotees sit below; a subtle radiance signifies Brahman; palm-leaf manuscripts and śruti-symbols (Vedic fire, recitation posture) frame the scene.

Characters & Entities

• Śiva (Sāṃba)
• Ṛṣis (sages)
• Brahman
• Śruti (Vedas)
• Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī is not only a pilgrimage landscape but also a locus of direct divine instruction toward Brahman-realization.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The specific ‘place’ within the Rudrasthalī/Kṛttivāsa context of Kāśī where Śiva teaches devotees.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is prescribed; the verse highlights śravaṇa/upadeśa (receiving instruction) as a spiritual benefit of the site.