Adhyaya 19

Verse 1

स्कंद उवाच । शृण्वगस्त्य तपोराशे काश्यां लिंगानि यानि वै । सेवितानि नृणां मुक्त्यै भवेयुर्भावितात्मनाम्

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਅਗਸਤ੍ਯ, ਤਪ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ, ਸੁਣੋ—ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸ਼ਿਵ-ਲਿੰਗ ਹਨ, ਉਹ ਭਾਵਿਤ ਅਤੇ ਸੰਯਮਿਤ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵੇ ਜਾਣ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਕਾਰਣ ਬਣਦੇ ਹਨ।

Verse 2

कृत्तिप्रावरणं यत्र कृतं देवेन लीलया । रुद्रावास इति ख्यातं तत्स्थानं सर्वसिद्धिदम्

ਜਿੱਥੇ ਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਚਮੜੇ ਦਾ ਪ੍ਰਾਵਰਣ (ਵਸਤ੍ਰ) ਬਣਾਇਆ, ਉਹ ਸਥਾਨ ‘ਰੁਦ੍ਰਾਵਾਸ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 3

स्थिते तत्रोमया सार्धं स्वेच्छया कृत्तिवाससि । आगत्य नंदी विज्ञप्तिं चक्रे प्रणतिपूर्वकम्

ਉਥੇ ਕ੍ਰਿੱਤਿਵਾਸ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਿਆਂ, ਨੰਦੀ ਆਇਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਆਦਰ-ਸਹਿਤ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 4

देवदेवेश विश्वेश प्रासादाः सुमनोहराः । सर्वरत्नमया रम्याः साष्टाषष्टिरभूदिह

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ! ਇੱਥੇ ਅਠਾਹਠ ਅਤਿ ਮਨੋਹਰ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਬਣੇ—ਸਾਰੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਰਚੇ, ਰਮਣੀਯ ਤੇ ਸੁਖਦਾਇਕ।

Verse 5

भूर्भुवःस्वस्तले यानि शुभान्यायतनानि हि । मुक्तिदान्यपि तानीह मयानीतानि सर्वतः

ਭੂ, ਭੁਵਹ ਅਤੇ ਸ੍ਵਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਆਯਤਨ ਹਨ—ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵੀ—ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਲਿਆ ਆਈ ਹਾਂ।

Verse 6

यतो यच्च समानीतं यत्र यच्च कृतास्पदम् । कथयिष्याम्यहं नाथ क्षणं तदवधार्यताम्

ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਕੀ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਕਿੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਆਸਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ—ਹੇ ਨਾਥ! ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਕ ਛਣ ਧਿਆਨ ਧਰੋ।

Verse 7

स्थाणुर्नाम महालिंगं देवदेवस्य मोक्षदम् । कुरुक्षेत्रादिहोद्भूतं कलाशेषोस्ति तत्र वै

‘ਸਥਾਣੁ’ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਲਿੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਇਕ ਕਲਾ-ਸ਼ੇਸ਼ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ।

Verse 8

तदग्रे सन्निहत्याख्या महापुष्करिणी शुभा । लोलार्क पश्चिमे भागे कुरुक्षेत्रस्थली तु सा

ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਸਨ੍ਨਿਹਤਿਆ ਨਾਮ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਮਹਾਪੁਸ਼ਕਰিণੀ (ਵੱਡਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ) ਹੈ। ਲੋਲਾਰਕ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਧਰਤੀ ਕਾਸ਼ੀ ਅੰਦਰ ‘ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ-ਸਥਲੀ’ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 9

तत्र स्नातं हुतं जप्तं तप्तं दत्तं शुभार्थिभिः । कुरुक्षेत्राद्भवेत्सत्यं कोटिकोटिगुणाधिकम्

ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ, ਹੋਮ ਕਰਨਾ, ਜਪ ਕਰਨਾ, ਤਪ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇਣਾ—ਸ਼ੁਭਤਾ ਦੇ ਇੱਛੁਕ ਭਕਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ—ਸੱਚਮੁੱਚ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਦੇ ਪੁੰਨ ਤੋਂ ਕਰੋੜਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 10

नैमिषाद्देवदेवोत्र ब्रह्मावर्तेन संयुतः । तत्रांशमात्रं संस्थाप्य काश्यामाविरभूद्विभो

ਨੈਮਿਸ਼ ਤੋਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਇੱਥੇ ਆਏ, ਬ੍ਰਹਮਾਵਰਤ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ। ਉੱਥੇ ਆਪਣੇ ਅੰਸ਼ ਮਾਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਵਿਭੂ, ਪ੍ਰਭੂ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 11

ढुंढिराजोत्तरेभागे सिद्धिदं साधकस्य वै । लिंगं वै देवदेवाख्यं तदग्रे कूप उत्तमः

ਢੁੰਢਿਰਾਜ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ‘ਦੇਵਦੇਵ’ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਕੂਆਂ ਹੈ।

Verse 12

ब्रह्मावर्त इति ख्यातः पुनरावृत्तिहृन्नृणाम् । तत्कूपाद्भिः कृतस्नानो देवदेवं समर्च्य च

ਇਹ ‘ਬ੍ਰਹਮਾਵਰਤ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪੁਨਰਜਨਮ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਸ ਕੂਏਂ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਦੇਵਦੇਵ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ…

Verse 13

तत्पुण्यं नैमिषारण्यात्कोटिकोटिगुणं स्मृतम् । गोकर्णायतनादत्र स्वयमाविरभून्महत्

ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣ੍ਯ ਦੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲੋਂ ਕਰੋੜਾਂ-ਕਰੋੜ ਗੁਣਾ ਵਧ ਕਰ ਕੇ ਸਮਰਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਗੋਕਰਣ ਦੇ ਆਯਤਨ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 14

लिंगं महाबलं नाम सांबादित्यसमीपतः । दर्शनात्स्पर्शनाद्यस्य क्षणादेनो महाबलम्

ਸਾਂਬਾਦਿਤ੍ਯ ਦੇ ਨੇੜੇ ‘ਮਹਾਬਲ’ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਬਲੀ ਲਿੰਗ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਜਾਂ ਸਪਰਸ਼ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਹੀ ਮਹਾਬਲੀ ਪਾਪ ਛਣ ਵਿੱਚ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 15

वाताहतस्तूलराशिरिव विद्राति दूरतः । कपालमोचनपुरो दृष्ट्वा लिंगं महाबलम्

ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਕਪਾਹ ਦਾ ਢੇਰ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ ਉੱਡ ਕੇ ਵਿਖਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਕਪਾਲਮੋਚਨ ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਬਲ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ (ਪਾਪ) ਦੂਰ ਭੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 16

महाबलमवाप्नोति निवार्णनगरं व्रजेत् । ऋणमोचनतः प्राच्यां प्रभासात्क्षेत्रसत्तमात्

ਮਨੁੱਖ ਮਹਾਬਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਵਾਰ੍ਣ ਨਾਮਕ ਨਗਰ ਨੂੰ ਜਾਵੇ। (ਇਸ ਦਾ ਪੁੰਨ) ਪੂਰਬ ਦੇ ਰਿਣਮੋਚਨ ਅਤੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪ੍ਰਭਾਸ ਤੋਂ ਭੀ ਉੱਤਮ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 17

शशिभूषणसंज्ञं तु लिंगमत्र प्रतिष्ठितम् । तल्लिंगसेवनान्मर्त्यः शाशिभूषणतां व्रजेत्

ਇੱਥੇ ‘ਸ਼ਸ਼ਿਭੂਸ਼ਣ’ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ। ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਮਰਤ੍ਯ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਸ਼ਿਭੂਸ਼ਣਤਾ—ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਗੌਰਵ—ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 18

प्रभासक्षेत्रयात्रायाः पुण्यं प्राप्नोति कोटिकृत् । उज्जयिन्या महाकालः स्वयमत्रागतो विभुः

ਇੱਥੇ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੀਆਂ ਅਣਗਿਣਤ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕਰੋੜ ਗੁਣਾ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉੱਜੈਨੀ ਤੋਂ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ ਮਹਾਕਾਲ ਆਪ ਹੀ ਇੱਥੇ ਪਧਾਰੇ ਹਨ।

Verse 19

यन्नामस्मरणादेव न भयं कलिकालतः । प्रणवाख्यान्महालिंगात्प्राच्यां कल्मषनाशनम्

ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਕੇਵਲ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੋਈ ਭੈ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਣਵ ਨਾਮਕ ਮਹਾਲਿੰਗ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 20

महाकालाभिधं लिंगं दर्शनान्मोक्षदं परम् । अयोगंधेश्वरं लिंगं पुष्करात्तीर्थसत्तमात्

ਮਹਾਕਾਲ ਨਾਮਕ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਹੀ ਪਰਮ ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਦਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਅਯੋਗੰਧੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਲਿੰਗ ਪੁਸ਼ਕਰ—ਸਰਵੋਤਮ ਤੀਰਥ—ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈ।

Verse 21

आविरासीदिह महत्पुष्करेण सहैव तु । मत्स्योदर्युत्तरेभागे दृष्ट्वा ऽयोगंधमीश्वरम्

ਇਹ ਇੱਥੇ ਮਹਾਨ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਮਤਸ੍ਯੋਦਰੀ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਅਯੋਗੰਧ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਭਕਤ ਧੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 22

स्नात्वाऽयोगंधकुंडे तु भवात्तारयते पितॄन् । महानादेश्वरं लिंगमट्टहासादिहागतम्

ਅਯੋਗੰਧ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰਿਕ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਮਹਾਨਾਦੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਲਿੰਗ ਅੱਟਹਾਸ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈ।

Verse 23

त्रिलोचनादुदीच्यां तु तद्दृष्टमुक्तये मतम् । महोत्कटेश्वरं लिंगं मरुत्कोटादिहागतम् । कामेश्वरोत्तरे भागे दृष्टं विमलसिद्धिदम्

ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਇਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਮੁਕਤੀ ਦਾਤਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਹੋਤਕਟੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਲਿੰਗ ਮਰੁਤਕੋਟ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਕਾਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਨਿਰਮਲ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 24

विश्वस्थानादिहायातं लिंगं वै विमलेश्वरम् । स्वर्लीनात्पश्चिमे भागे दृष्टं विमलसिद्धिदम्

ਵਿਸ਼ਵਸਥਾਨ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਲਿੰਗ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਵਿਮਲੇਸ਼ਵਰ ਹੈ। ਸਵਰਲੀਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੱਛਮੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਨਿਰਮਲ ਸਿੱਧੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 25

महाव्रतं महालिंगं महेंद्रादिह संस्थितम् । स्कंदेश्वर समीपे तु महाव्रतफलप्रदम्

ਇੱਥੇ ਮਹਾਵ੍ਰਤ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਤੋਂ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ। ਸਕੰਦੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇਹ ਮਹਾਵ੍ਰਤ ਦੇ ਫਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 26

वृंदारकर्षिवृंदानां स्तुवतां प्रथमे युगे । उत्पन्नं यन्महालिंगं भूमिं भित्त्वा सुदुर्भिदाम्

ਪਹਿਲੇ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਵ੍ਰਿੰਦਾਰਕ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਸਤੁਤੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਮਹਾਲਿੰਗ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਅਤਿ ਕਠਿਨ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 27

महादेवेति तैरुक्तं यन्मनोरथपूरणात । वाराणस्यां महादेवस्तदारभ्याभवच्च यत्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਨੋਰਥ-ਪੂਰਤੀ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਮਹਾਦੇਵ’ ਕਿਹਾ। ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 28

मुक्तिक्षेत्रं कृतं येन महालिंगेन काशिका । अविमुक्ते महादेवं यो द्रक्ष्यत्यत्रमानवः

ਉਸ ਮਹਾ-ਲਿੰਗ ਕਰਕੇ ਹੀ ਕਾਸ਼ਿਕਾ ਮੁਕਤੀ-ਖੇਤਰ ਬਣੀ ਹੈ। ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇਗਾ…

Verse 29

शंभुलोके गमस्तस्य यत्रतत्र मृतस्य हि । अविमुक्ते प्रयत्नेन तत्संसेव्यं मुमुक्षुभिः

ਜੋ ਕੋਈ ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਮਰੇ, ਉਸ ਦੀ ਗਤੀ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਲੋਕ ਵੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੁਕਤੀ-ਚਾਹਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਅਵਿਮੁਕਤ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 30

कल्पांतरेपि न त्यक्तं कदाप्यानंदकाननम् । येन लिंगस्वरूपेण महादेवेन सर्वथा

ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਵੀ ਆਨੰਦਕਾਨਨ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਹਾਦੇਵ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿੰਗ-ਸਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਉੱਥੇ ਸਦਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 31

तत्प्रसादोयमतुलः सर्वरत्नमयः शुभः । हिरण्यगर्भतीर्थाच्च प्रतीच्यां क्षेत्ररक्षकम्

ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਅਤੁੱਲ ਕਿਰਪਾ ਸ਼ੁਭ ਹੈ, ਸਭ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਮਯ ਹੈ; ਅਤੇ ਹਿਰਣ੍ਯਗਰਭ ਤੀਰਥ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਖੇਤਰ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ (ਵਿਰਾਜਦਾ ਹੈ)।

Verse 32

वाराणस्यामधिष्ठात्री देवता साभिलाषदा । महादेवेति संज्ञा वै सर्वलिंगस्वरूपिणी

ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੀ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤ੍ਰੀ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ‘ਮਹਾਦੇਵਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਉਹ ਸਭ ਲਿੰਗਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 33

वाराणस्यां महादेवो दृष्टो यैर्लिंगरूपधृक् । तेन त्रैलोक्यलिंगानि दृष्टानीह न संशयः

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਲਿੰਗ-ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲਿੰਗਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲਏ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 34

वाराणस्यां महादेवं समभ्यर्च्य सकृन्नरः । आभूतसंप्लवं यावच्छिवलोके वसेन्मुदा

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਸਮਭਾਵ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਮਹਾਪ੍ਰਲਯ ਤੱਕ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 35

पवित्रपर्वणि सदा श्रावणे मासि यत्नतः । लिंगे पवित्रमारोप्य महादेवे न गर्भभाक्

ਪਵਿਤ੍ਰਪರ್ವਣ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼੍ਰਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਯਤਨ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਉੱਤੇ ‘ਪਵਿਤ੍ਰ’ ਦੀ ਡੋਰੀ/ਮਾਲਾ ਚੜ੍ਹਾਓ; ਮਹਾਦੇਵ ਲਈ ਇਹ ਕਰਨ ਨਾਲ ਫਿਰ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ (ਜਨਮ-ਮਰਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ)।

Verse 36

पितामहेश्वरं लिंगं गयातीर्थादिहागतम् । फल्ग्रुप्रभृतिभिस्तीर्थैः सार्धकोट्यष्टसंमितैः

ਪਿਤਾਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਇਹ ਲਿੰਗ ਗਯਾ-ਤੀਰਥ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਲਗੂ ਆਦਿ ਤੀਰਥਾਂ ਸਮੇਤ—ਸਾਢੇ ਅੱਠ ਕਰੋੜ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ—ਸੰਗ ਲਿਆਇਆ ਹੈ।

Verse 37

धर्मेण यत्र वै तप्तं युगानामयुतं शतम् । साक्षीकृत्य महालिंगं श्रीमद्धर्मेश्वराभिधम्

ਜਿੱਥੇ ਧਰਮ ਨੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਅਯੁਤ-ਸ਼ਤ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਸਾਕਸ਼ੀ ਵਜੋਂ ਉਸ ਮਹਾਲਿੰਗ ਨੂੰ ਧਾਰਿਆ ਜੋ ‘ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਧਰਮੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 38

पितामहेश्वरं लिंगं तत्राभ्यर्च्य नरो मुदा । त्रिःसप्तकुलसंयुक्तो मुच्यते नात्र संशयः

ਉੱਥੇ ਪਿਤਾਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਲਿੰਗ ਦੀ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਤਿੰਨ-ਸੱਤ, ਅਰਥਾਤ ਇਕੀ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਸਮੇਤ ਮੁਕਤੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 39

प्रयागात्तीर्थराजाच्च शूलटंको महेश्वरः । तीर्थराजेन सहितः स्थित आगत्य वै स्वयम्

ਪ੍ਰਯਾਗ, ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਤੋਂ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ੂਲਟੰਕ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਪ ਹੀ ਆਏ ਅਤੇ ਉਸ ਤੀਰਥਰਾਜ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਨਿਵਾਸ ਕੀਤਾ।

Verse 40

निर्वाणमंडपाद्रम्यादवाच्यामतिनिर्मलः । प्रासादो मेरुणा यस्य स्पर्धते कांचनोज्वलः

ਰਮਣੀਯ ਨਿਰਵਾਣ-ਮੰਡਪ ਕਰਕੇ ਉੱਥੇ ਇਕ ਅਕਥ ਅਤਿ-ਨਿਰਮਲ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਖੜਾ ਹੈ—ਸੁਵਰਨ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਦਿਪਤ—ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।

Verse 41

देवेनैव वरो दत्तो यत्र पूर्वं युगांतरे । पूज्यो महेश्वरः काश्यां प्रथमं कलुषापहः

ਉਸ ਥਾਂ ਪੂਰਵ ਯੁਗਾਂਤਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਹੀ ਪੂਜਾ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਜੋ ਮਲਿਨਤਾ ਤੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 42

यः प्रयाग इह स्नातो नमस्यति महेश्वरम् । समभ्यर्च्य विधानेन महासंभारविस्तरैः

ਜੋ ਕੋਈ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹਾਨ ਸਮੱਗਰੀ ਤੇ ਵਿਸਤਾਰਤ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—

Verse 43

प्रयागस्नानजात्पुण्याच्छूलटंक विलोकनात् । स प्राप्नुयान्न संदेहः पुण्यं कोटिगुणोत्तरम्

ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਸ਼ੂਲਟੰਕ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ—ਬਿਨਾ ਸੰਦੇਹ—ਕੋਟਿਗੁਣਾ ਵਧਿਆ ਹੋਇਆ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 44

शंकुकर्णान्महाक्षेत्रान्महातेज इतीरितम् । लिंगमाविरभूदत्र महातेजोविवृद्धिदम्

ਸ਼ੰਕੁਕਰਣ ਨਾਮਕ ਮਹਾਕਸ਼ੇਤਰ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਮਹਾਤੇਜ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ—ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਿਕ ਤੇਜ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 45

महातेजोनिधिस्तस्य प्रासादोतीवनिर्मलः । ज्वालाजटिलिताकाशो माणिक्यैरेव निर्मितः

ਉਸ ਮਹਾਤੇਜ ਦਾ ਮੰਦਰ ਮਹਾਤੇਜ ਦਾ ਹੀ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ—ਅਤਿ ਨਿਰਮਲ—ਮਾਣਿਕਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਬਣਿਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਉਪਰਲਾ ਆਕਾਸ਼ ਜਿਵੇਂ ਜਵਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਝਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।

Verse 46

तल्लिंगदर्शनात्स्पर्शात्स्तवनाच्च समर्चनात् । प्राप्यते तत्परं धाम यत्र गत्वा न शोचते

ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ, ਸਪਰਸ਼, ਸਤੁਤੀ ਅਤੇ ਭਲੀ ਭਾਂਤਿ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਪਰਮ ਧਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਸ਼ੋਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

Verse 47

विनायकेश्वरात्पूर्वं महातेजः समर्चनात् । तेजोमयेन यानेन याति माहेश्वरं पदम्

ਵਿਨਾਯਕੇਸ਼ਵਰ ਕੋਲ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਾਤੇਜ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਤੇਜੋਮਯ ਵਾਹਨ ਰਾਹੀਂ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 48

रुद्रकोटिसमाख्यातात्तीर्थात्परमपावनात् । महायोगीश्वरं लिंगमाविश्चक्रे स्वयं परम्

ਅਤਿ ਪਾਵਨ ‘ਰੁਦ੍ਰ-ਕੋਟੀ’ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਤੋਂ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ‘ਮਹਾਯੋਗੀਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।

Verse 49

पार्वतीश्वर लिंगस्य समीपे सर्वसिद्धिकृत् । तल्लिंगदर्शनात्पुंसां कोटिलिंग फलं भवेत्

ਪਾਰਵਤੀਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਜੋ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਰੋੜ ਲਿੰਗਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 50

तत्प्रासादस्य परितो रुद्राणां कोटिसंमिताः । प्रासादारम्यसंस्थाना निर्मिता रुद्रमूर्तिभिः

ਉਸ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਹੀ ਰੂਪਾਂ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਮੰਦਰ-ਪਰਿਕਰ ਬਣਾਏ, ਜੋ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਕਰੋੜ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸਥਾਪਿਤ ਸਨ।

Verse 51

काश्यां रुद्रस्थली सा तु पठ्यते वेदवादिभिः । रुद्रस्थल्यां मृता ये वै कृमिकीटपतंगकाः

ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਥਾਨ ਵੇਦ-ਵਿਆਖਿਆਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ‘ਰੁਦ੍ਰਸਥਲੀ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੁਦ੍ਰਸਥਲੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੀੜੇ, ਮਕੌੜੇ ਅਤੇ ਪਤੰਗੇ ਮਰਦੇ ਹਨ…

Verse 52

पशुपक्षिमृगा मर्त्या म्लेच्छा वाप्यथ दीक्षिताः । तेषां तु रुद्रीभूतानां पुनरावृत्तिरत्र न

ਚਾਹੇ ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ, ਜੰਗਲੀ ਮ੍ਰਿਗ, ਮਨੁੱਖ, ਮਲੇਛ ਜਾਂ ਦীক্ষਿਤ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ—ਇੱਥੇ ਜੋ ਰੁਦ੍ਰ-ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੁੜ ਜਨਮ ਵੱਲ ਵਾਪਸੀ ਨਹੀਂ।

Verse 53

जन्मांतरसहस्रेषु यत्पापं समुपार्जितम् । रुद्रस्थलीं प्रविष्टस्य तत्सर्वं व्रजति क्षयम्

ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪਾਪ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਨ—ਰੁਦ੍ਰਸਥਲੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹ ਸਭ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 54

अकामो वा सकामो वा तिर्यग्योनिगतोपि वा । रुद्रस्थल्यां त्यजन्प्राणान्परं निर्वाणमाप्नुयात्

ਚਾਹੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਕਾਮ—ਭਾਵੇਂ ਤਿਰਯਕ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਹੋਵੇ—ਰੁਦ੍ਰਸਥਲੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਣ ਵਾਲਾ ਪਰਮ ਨਿਰਵਾਣ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 55

स्वयमेकांबरात्क्षेत्रात्कृत्तिवासा इहागतः । कृत्तिवाससि लिंगेत्र स्वयमेव व्यवस्थितः

ਕ੍ਰਿੱਤਿਵਾਸਾ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪ ਹੀ ਏਕਾਂਬਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਆਏ; ਅਤੇ ਕ੍ਰਿੱਤਿਵਾਸ ਦੇ ਇਸ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਹੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ।

Verse 56

अस्मिन्स्थाने स्वभक्तानां सांबः सर्षिगणो विभुः । स्वयं चोपदिशेद्ब्रह्म श्रुतौ श्रुतिभिरीडितम्

ਇਸ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸਰਵਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਸਾਂਬ ਸ਼ਿਵ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਗਣ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ ਭਕਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਤੱਤ ਜੋ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 57

क्षेत्रेत्र सिद्धिदे प्राप्तश्चंडीशो मरुजांगलात् । प्रचंडपापसंघातं खंडयेच्छतधेक्षणात्

ਇਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਰੁਜਾਂਗਲ ਤੋਂ ਚੰਡੀਸ਼ ਆਏ; ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਟੁੱਟ ਕੇ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 58

पाशपाणिगणाध्यक्ष समीपे यः प्रपश्यति । चंडीश्वरं महालिंगं स याति परमां गतिम्

ਜੋ ਪਾਸ-ਧਾਰੀ ਗਣ-ਅਧ್ಯಕ್ಷ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਚੰਡੀਸ਼ਵਰ ਮਹਾਲਿੰਗ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ—ਮੋਖ—ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 59

कालंजरान्नीलकंठस्तिष्ठेदत्र स्वयं विभुः । गणेशाद्दंतकूटाख्यात्समीपे भवनाशनः

ਇੱਥੇ ਕਾਲੰਜ਼ਰ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਸਰਵਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੀਲਕੰਠ ਆਪ ਹੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਗਣੇਸ਼ ‘ਦੰਤਕੂਟ’ ਦੇ ਨੇੜੇ ਭਵਨਾਸ਼ਨ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 60

नीलकंठेश्वरं लिंगं काश्यां यैः परिपूजितम् । नीलकंठास्त एव स्युस्तएव शशिभूषणाः

ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੀਲਕੰਠੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਦੀ ਵਿਧੀ-ਵਤ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਨੀਲਕੰਠ ਵਰਗੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਹ ਚੰਦ੍ਰ-ਭੂਸ਼ਣ ਪ੍ਰਭੂ ਸਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 61

काश्मीरादिह संप्राप्तं लिंगं विजयसंज्ञितम् । सदा विजयदं पुंसां प्राच्यां शालकटंकटात्

ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ‘ਵਿਜਯ’ ਨਾਮਕ ਲਿੰਗ ਸਦਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਸ਼ਾਲਕਟੰਕਟ ਨਾਮਕ ਨਿਸ਼ਾਨ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 62

रणे राजकुले द्यूते विवादे सर्वदैव हि । विजयो जायते पुंसां विजयेश समर्चनात्

ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ, ਜੂਏ ਦੇ ਖੇਡ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਵਿਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚ—ਹਰ ਵੇਲੇ—ਵਿਜਯੇਸ਼ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਅਰਚਨਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 63

ऊर्ध्वरेतास्त्रिदंडायाः संप्राप्तोत्र स्वयं विभुः । कूश्मांडकं गणाध्यक्षं पुरस्कृत्य व्यवस्थितः

ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪ ਤ੍ਰਿਦੰਡਾ ਤੋਂ ‘ਊਰਧ੍ਵਰੇਤਾ’ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਕੂਸ਼ਮਾਂਡਕ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਸਥਿਰ ਹੋ ਬੈਠੇ ਹਨ।

Verse 64

ऊर्ध्वां गतिमवाप्नोति वीक्षणादूर्ध्वरेतसः । ऊर्ध्वरेतसि ये भक्ता न हि तेषामधोगतिः

ਊਰਧ੍ਵਰੇਤਾ ਦੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਉੱਚੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਊਰਧ੍ਵਰੇਤਾ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕਦੇ ਵੀ ਅਧੋਗਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

Verse 65

मंडलेश्वरतः क्षेत्राल्लिंगं श्रीकंठसंज्ञितम् । विनायकान्मंडसंज्ञादुत्तरस्यां व्यवस्थितम्

ਮੰਡਲੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ‘ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ’ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਲਿੰਗ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ‘ਮੰਡ’ ਨਾਮਕ ਵਿਨਾਇਕ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।

Verse 66

श्रीकंठस्य च ये भक्ताः श्रीकंठा एव ते नराः । नेह श्रिया वियुज्यंते न परत्र कदाचन

ਜੋ ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਆਪ ਹੀ ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ ਸਮਾਨ ਧਨ੍ਯ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਾ ਇੱਥੇ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀ ਤੋਂ ਵਿੱਛੁੜਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕਦੇ।

Verse 67

छागलांडान्महातीर्थात्कपर्दीश्ववरसंज्ञितः । पिशाचमोचने तीर्थे स्वयमाविरभूद्विभुः

ਛਾਗਲਾਂਡ ਨਾਮਕ ਮਹਾਤੀਰਥ ਤੋਂ, ਪਿਸਾਚਮੋਚਨ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਰਵਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਅਤੇ ‘ਕਪਰਡੀਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 68

कपर्दीशं समभ्यर्च्य न नरो निरयं व्रजेत् । न पिशाचत्वमाप्नोति कृत्वात्राप्यघमुत्तमम्

ਇੱਥੇ ਕਪਰਦੀਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਨਰਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਅਤਿ ਭਾਰੀ ਪਾਪ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪਿਸ਼ਾਚ-ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 69

आम्रातकेश्वरात्क्षेत्राल्लिंगं सूक्ष्मेश संज्ञितम् । स्वयमभ्यागतं चात्र क्षेत्रे वै श्रेयसांपदे

ਆਮ੍ਰਾਤਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ‘ਸੂਕ੍ਸ਼ਮੇਸ਼’ ਨਾਮਕ ਲਿੰਗ ਇੱਥੇ ਆਪ ਹੀ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ—ਇਸ ਧਰਮ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕਲਿਆਣ-ਸੰਪਦਾ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ।

Verse 70

विकट द्विजसंज्ञस्य गणेशस्य समीपतः । दृष्ट्वा सूक्ष्मेश्वरं लिंगं गतिं सूक्ष्मामवाप्नुयात्

ਵਿਕਟ (ਦ੍ਵਿਜ) ਨਾਮਕ ਗਣੇਸ਼ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਜੋ ਕੋਈ ਸੂਕ੍ਸ਼ਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਲਿੰਗ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੂਕ੍ਸ਼ਮ ਤੇ ਉੱਚੀ ਗਤੀ—ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਆਤਮਿਕ ਮੰਜ਼ਿਲ—ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 71

संप्राप्तमिह देवेशं जयंतं मधुकेश्वरात् । लंबोदराद्गणपतेः पुरस्तात्तदवस्थितम्

ਇੱਥੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਜਯੰਤ (ਜਯੰਤੇਸ਼ਵਰ) ਮਧੁਕੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਆਏ; ਅਤੇ ਉਹ ਗਣਪਤੀ ਲੰਬੋਦਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 72

जयंतेश्वरमालोक्य स्नात्वा गंगाजले शुभे । प्राप्नुयाद्वांछितां सिद्धिं सर्वत्र विजयी भवेत्

ਜਯੰਤੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਗੰਗਾ-ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਇੱਛਿਤ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਜੇਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 73

प्रादुश्चकार देवेशः श्रीशैलात्त्रिपुरांतकः । श्रीशैलशिखरं दृष्ट्वा यत्फलं समुदीरितम्

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੈਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੈਲ ਦੀ ਚੋਟੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੈ—

Verse 74

त्रिपुरांतकमालोक्य तत्फलं हेलयाप्यते । विश्वेरात्पश्चिमे भागे त्रिपुरांतकमीश्वरम्

ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਉਹੀ ਫਲ ਸੁਖੇ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 75

स्कंद उवाच । श्रुत्वेति नंदिनो वाक्यं देवदेवेश्वरो हरः । श्रद्धा प्रसाद्य शैलादिमिदं प्रोवाच कुंभज

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਨੰਦਿਨ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ-ਈਸ਼ਵਰ ਹਰ ਨੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ੈਲਾਦਿ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਇਹ ਗੱਲ ਕੁੰਭਜ (ਅਗਸਤ੍ਯ) ਨੂੰ ਕਹੀ।

Verse 76

वक्रतुंड गणाध्यक्ष समीपे सोपतिष्ठते । तद्दर्शनादर्चनाच्च करस्थाः सर्वसिद्धयः

ਵਕ੍ਰਤੁੰਡ, ਗਣਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ, ਨੇੜੇ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਅਰਚਨ ਨਾਲ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਆ ਟਿਕਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 77

जालेश्वरात्त्रिशूली च स्वयमीशः समागतः । कूटदंताद्गणपतेः पुरस्तात्सर्वसिद्धिदः

ਜਾਲੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪ ਹੀ ਇੱਥੇ ਆਏ। ਗਣਪਤੀ ਕੂਟਦੰਤ ਦੇ ਅੱਗੇ ਉਹ ਸਥਿਤ ਹੈ—ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ।

Verse 78

रामेश्वरान्महाक्षेत्राज्जटीदेवः समागतः । एकदंतोत्तरे भागे सोर्चितः सर्वकामदः

ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਮਹਾ-ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਜਟੀਦੇਵ ਇੱਥੇ ਆਏ। ਏਕਦੰਤ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਯੋਗ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 79

संपूज्य परया भक्त्या न नरो गर्भमाविशेत् । सौम्यस्थानादिहायातो भगवान्कुक्कुटेश्वरः

ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸੰਪੂਰਨ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਮੁੜ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ (ਪੁਨਰਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ)। ਸੌਮ੍ਯਸਥਾਨ ਤੋਂ ਭਗਵਾਨ ਕੁੱਕੁਟੇਸ਼ਵਰ ਇੱਥੇ ਆਏ।

Verse 80

हरेश्वरो हरिश्चंद्रात्क्षेत्रादत्र समागतः । हरिश्चंद्रेश्वरपुरः पूजितो जयदः सदा

ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਹਰੇਸ਼ਵਰ ਇੱਥੇ ਆਏ। ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰેશਵਰ ਦੇ ਅੱਗੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਜੈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 81

इह शर्वः समायातः स्थानान्मध्यमकेश्वरात् । चतुर्वेदेश्वरं लिंगं पुरोधाय व्यवस्थितम्

ਇੱਥੇ ਸ਼ਰਵ (ਸ਼ਿਵ) ਮਧ੍ਯਮਕੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਆਏ। ਚਤੁਰਵੇਦੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ (ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ) ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 82

शर्वं लिंगं समभ्यर्च्य काश्यां परमसिद्धिकृत् । न जातु जंतुपदवीं प्राप्नुयात्क्वापि मानवः

ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਵ-ਲਿੰਗ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਦਾ ਕਰਤਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਤੇ ਭੀ ਜੀਵ-ਯੋਨੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ।

Verse 83

स्थलेश्वरान्महालिंगं प्रादुर्भूतं परंत्विह । यत्र यज्ञेश्वरं लिंगं सर्वलिंगफलप्रदम्

ਸਥਲੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਪਰਮ ਮਹਾਲਿੰਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਇੱਥੇ ਯਜ੍ਞੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 84

महालिंगं समभ्यर्च्य महाश्रद्धासमन्वितः । महतीं श्रियमाप्नोति लोकेत्र च परत्र च

ਜੋ ਮਹਾਨ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਮਹਾਲਿੰਗ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਵੀ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਡੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 85

इह लिंगं सहस्राक्षं सुवर्णाख्यात्समागतम् । यस्य संदर्शनात्पुंसां ज्ञानचक्षुः प्रजायते

ਇੱਥੇ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਵਰਣਾਖ੍ਯ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਆਇਆ। ਇਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ-ਨੇਤਰ ਜਾਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 86

शैलेश्वरादवाच्यां तु सहस्राक्षेश्वरं विभुम् । दृष्ट्वा जन्मसहस्राणां शतानां पातकं त्यजेत्

ਅਵਾਚ੍ਯਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ੈਲੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਵਿਭੂ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਅਨੇਕ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਲੱਖਾਂ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਾਪ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 87

हर्षिताद्धर्षितं चात्र प्रादुरासीत्तमोहरम् । लिंगंहर्षप्रदं पुंसां दर्शनात्स्पर्शनादपि

ਹਰਸ਼ਿਤ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਹਰਸ਼ਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਅੰਧਕਾਰ (ਅਗਿਆਨ) ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲਿੰਗ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਵੀ ਅਤੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਵੀ ਆਨੰਦ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 88

मंत्रेश्वर समीपे तु प्रासादो हर्षितेशितुः । तद्विलोकनतः पुंसां नित्यं हर्ष परंपरा

ਮੰਤ੍ਰੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹਰਸ਼ਿਤੇਸ਼ਿਤੁ ਦਾ ਮੰਦਰ-ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਖੜਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਨਵੀਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਆਨੰਦ ਦੀ ਅਟੁੱਟ ਪਰੰਪਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 89

इह स्वयं समायातो रुद्रो रुद्रमहालयात् । यस्य दर्शनतो यांति रुद्रलोके नराः स्फुटम्

ਇੱਥੇ ਰੁਦ੍ਰ ਆਪ ਹੀ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਧਾਮ ਤੋਂ ਆਏ ਹਨ। ਇਸ ਰੂਪ/ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 90

यैस्तु रुद्रेश्वरं लिंगं काश्यामत्र समर्चितम् । ते रुद्ररूपिणो मर्त्या विज्ञेया नात्र संशयः

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਰੁਦ੍ਰੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਮਰਤਭਾਵ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰੁਦ੍ਰ-ਸਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਾਣੇ ਜਾਣ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 91

त्रिपुरेश समीपे तु दृष्ट्वा रुद्रेश्वरं विभुम् । रुद्रास्त इव विज्ञेया जीवंतोपि मृता अपि

ਤ੍ਰਿਪੁਰੇਸ਼ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮਹਾਨ ਵਿਭੂ ਰੁਦ੍ਰੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਵਰਗਾ ਹੀ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਜੀਵਤ ਹੋਣ ਜਾਂ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ।

Verse 92

आगादिह महादेवो वृषेशो वृषभध्वजात् । बाणेश्वरस्य लिंगस्य समीपे वृषदः सदा

ਇੱਥੇ ਮਹਾਦੇਵ—ਵ੍ਰਿਸ਼ੇਸ਼—ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਧਵਜ ਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਧਾਮ ਤੋਂ ਆਏ ਹਨ। ਬਾਣੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਉਹ ਸਦਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ ਦਾ ਵਰਦਾਨ—ਅਡੋਲ ਬਲ ਤੇ ਆਸਰਾ—ਨਿੱਤ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ।

Verse 93

इहागतं तु केदारादीशानेश्वर संज्ञितम् । तद्द्रष्टव्यं प्रतीच्यां च लिंगं प्रह्लादकेशवात्

ਇਹ ਲਿੰਗ, ਜੋ ‘ਈਸ਼ਾਨੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਕੇਦਾਰ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਹਲਾਦ-ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਇਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 94

ईशानेशं समभ्यर्च्य स्नात्वोत्तरवहांभसि । वसेदीशाननगरे ईशानसदृशप्रभः

ਈਸ਼ਾਨੇਸ਼ ਦਾ ਯਥਾਵਿਧਿ ਅਰਚਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉੱਤਰਵਹਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਈਸ਼ਾਨ-ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਈਸ਼ਾਨ ਵਰਗੀ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

Verse 95

भैरवाद्भैरवी मूर्तिरत्रायाता मनोहरा । संहारभैरवो नाम द्रष्टव्यः स प्रयत्नतः

ਭੈਰਵ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਮਨੋਹਰ ਭੈਰਵੀ ਮੂਰਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਹ ‘ਸੰਹਾਰਭੈਰਵ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਯਤਨ ਨਾਲ ਖੋਜ ਕੇ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 96

पूजनात्सर्वसिद्ध्यै स प्राच्यां खर्वविनायकात् । संहारभैरवः काश्यां संहरेदघसंततिम्

ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਖਰਵ-ਵਿਨਾਇਕ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਸੰਹਾਰਭੈਰਵ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਲੜੀ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 97

उग्रः कनखलात्तीर्थादाविरासेह सिद्धिदः । तद्विलोकनतो नृणामुग्रं पापं प्रणश्यति

ਕਨਖਲ ਤੀਰਥ ਤੋਂ ਸਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਉਗ੍ਰ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 98

उग्रं लिंगं सदा सेव्यं प्राच्यामर्कविनायकात् । अत्युग्रा अपि नश्येयुरुपसर्गास्तदर्चनात्

ਅਰਕਵਿਨਾਯਕ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਉਗ੍ਰ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਦਾ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਨਾਲ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਉਪਦ੍ਰਵ ਤੇ ਵਿਪਤਾਵਾਂ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 99

वस्त्रापथान्महाक्षेत्राद्भवो नाम स्वयं विभुः । भीमचंडी समीपे तु प्रादुरासीदिह प्रभो

ਇਸ ਮਹਾਨ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰਾਪਥ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭੂ—ਸਵਯੰ ਪ੍ਰਕਟ ਅਤੇ ਸਰਵਸ਼ਕਤੀਮਾਨ—‘ਭਵ’ ਨਾਮ ਧਾਰ ਕੇ ਇੱਥੇ ਭੀਮਚੰਡੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 100

भवेश्वरं समभ्यर्च्य भवेनाविर्भवेन्नरः । प्रभुर्भवति सर्वेषां राज्ञामाज्ञाकृतामिह

ਭਵੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਭਵ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਟ। ਇੱਥੇ ਉਹ ਸਭ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਭੂ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 110

नैपालाच्च महाक्षेत्रादायात्पशुपतिस्त्विह । यत्र पाशुपतो योग उपदिष्टः पिनाकिना

ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਇੱਥੇ ਆਏ; ਇਹ ਉਹ ਸਥਾਨ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪਿਨਾਕ ਧਾਰੀ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਯੋਗ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

Verse 120

नकुलीशात्पुरोभागे दृष्टा भीमेश्वरं प्रभुम् । महाभीमानि पापानि प्रणश्यंति हि तत्क्षणात्

ਨਕੁਲੀਸ਼ ਦੇ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਭੂ ਭੀਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਹਾ ਭਿਆਨਕ ਪਾਪ ਵੀ ਉਸੇ ਖਣ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 130

हेमकूटाद्विरूपाक्षं लिंगमत्राविरास ह । महेश्वरादवाच्यां च दृष्टं संसारतारकम्

ਹੇਮਕੂਟ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਵਿਰੂਪਾਖ੍ਸ਼ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਇਹ ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਵਾਲਾ ਤਾਰਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 140

मत्स्योदर्यां हि ये स्नाता यत्रकुत्रापि मानवाः । कृतपिंडप्रदानास्ते न मातुरुदरेशयाः

ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਤਸ੍ਯੋਦਰੀ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਿੰਡ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁੜ ਮਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੇ।

Verse 150

शेषवासुकिमुख्यैश्च तत्प्रासादो महानिह । मणिमाणिक्यरत्नौघैर्निरमायि प्रयत्नतः

ਇੱਥੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਾਸਾਦ-ਮੰਦਰ ਸ਼ੇਸ਼, ਵਾਸੁਕੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੁਖ ਨਾਗਾਂ ਨੇ ਬੜੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ; ਮਣੀਆਂ, ਮਾਣਿਕ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਦੀ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 160

नैर्कत्यां दिशि तल्लिंगं निरृतेश्वरसंज्ञकम् । पौलस्त्यराघवात्पश्चात्पूजितं सर्वदुष्टहृत्

ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲਿੰਗ ਨਿਰ੍ਰਿਤੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵਿਖਿਆਤ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੁਲਸਤ੍ਯ-ਵੰਸ਼ਜ ਰਾਘਵ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਇਹ ਸਭ ਦੁਸ਼ਟਤਾ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 170

एतान्यायतनानीश आनिनाय महांति च । शेषयित्वांशमात्रं च तस्मिन्क्षेत्रे निजे निजे

ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਇਹ ਮਹਾਨ ਆਯਤਨ ਇੱਥੇ ਲਿਆਏ; ਪਰ ਹਰ ਇੱਕ ਦਾ ਇਕ ਅੰਸ਼ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ—ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਰਹਿਆ।

Verse 180

शिलादतनयोप्यैशीं मूर्द्धन्याज्ञां विधाय च । आहूय सर्वतो दुर्गाः प्रतिदुर्गं न्यवेशयत्

ਸ਼ਿਲਾਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ, ਇਹ ਸਰਵੋਚ ਆਗਿਆ ਮੱਥੇ-ਚੜ੍ਹੀ ਵਿਧੀ ਵਾਂਗ ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ, ਚੌਹੀਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ-ਦੇਵੀਆਂ ਦੁਰਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਲਈ ਹਰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 182

श्रुत्वाष्टषष्टिमेतां वै महायतन संश्रयाम् । न जातु प्रविशेन्मर्त्यो जनन्या जाठरीं दरीम्

ਇਸ ਅਠਾਹਠਵੇਂ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨੂੰ—ਮਹਾ-ਆਯਤਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ—ਸੁਣ ਕੇ, ਕੋਈ ਮਰਤਭੂਤ ਕਦੇ ਵੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਗਰਭ ਦੀ ਗੁਫਾ-ਦਰੀ, ਉਸ ਜਾਠਰੀ ਗੁਹਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨਾ ਕਰੇ।