Adhyaya 15

Verse 1

स्कंद उवाच । ज्येष्ठेश्वरस्य परितो यानि लिंगानि कुंभज । तानि पंचसहस्राणि मुनीनां सिद्धिदान्यलम्

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਕੁੰਭਜ (ਅਗਸਤ੍ਯ), ਜ੍ਯੇਸ਼ਠੇਸ਼੍ਵਰ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਜੋ ਲਿੰਗ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਹਨ—ਮੁਨੀਜਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ।

Verse 2

पराशरेश्वरं लिंगं ज्येष्ठेशादुत्तरे महत् । तस्य दर्शनमात्रेण निर्मलं ज्ञानमाप्यते

ਜ੍ਯੇਸ਼ਠੇਸ਼੍ਵਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪਰਾਸ਼ਰੇਸ਼੍ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਨ ਲਿੰਗ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਨਿਰਮਲ, ਸ਼ੁੱਧ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 3

तत्रैव सिद्धिदं लिंगं मांडव्येश्वरसंज्ञितम् । न तस्य दर्शनाज्जातु दुर्बुद्धिं प्राप्नुयान्नरः

ਉੱਥੇ ਹੀ ਮਾਂਡਵ੍ਯੇਸ਼੍ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿੱਧੀਦਾਇਕ ਲਿੰਗ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਵੀ ਕੁਬੁੱਧੀ ਜਾਂ ਵਿਪਰੀਤ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ।

Verse 4

लिंगं च शंकरेशाख्यं तत्रैव शुभदं सदा । भृगुनारायणस्तत्र भक्तानां सर्वसिद्धिदः

ਉੱਥੇ ਹੀ ਸ਼ੰਕਰੇਸ਼ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਹੈ ਜੋ ਸਦਾ ਸ਼ੁਭਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਭ੍ਰਿਗੁਨਾਰਾਇਣ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 5

जाबालीश्वर संज्ञं च लिंगं तत्रातिसिद्धिदम् । तस्य संदर्शनाज्जातु न जंतुर्दुर्गतिं व्रजेत्

ਉੱਥੇ ਜਾਬਾਲੀਸ਼੍ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਤਿ ਸਿੱਧੀਦਾਇਕ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਕੋਈ ਜੀਵ ਕਦੇ ਦੁৰ্গਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।

Verse 6

सुमंतु मुनिना श्रेष्ठस्तत्रादित्यः प्रतिष्ठितः । तस्य संदर्शनादेव कुष्ठव्याधिः प्रशाम्यति

ਉੱਥੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੁਨੀ ਸੁਮੰਤੂ ਨੇ ਆਦਿਤ੍ਯ (ਸੂਰਜਦੇਵ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਕੋਢ ਦੀ ਵਿਆਧਿ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਮਿਟਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।

Verse 7

भैरेवी भीषणा नाम तत्र भीषणरूपिणी । क्षेत्रस्य भीषणं सर्वं नाशयेद्भावतोर्चिता

ਉੱਥੇ ਭੈਰੇਵੀ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭੀਸ਼ਣਾ ਹੈ, ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੀ। ਭਾਵ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕਾਸ਼ੀ-ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਰ ਡਰ ਤੇ ਭੈ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 8

तत्रोपजंघने लिंगं कर्मबंधविमोक्षणम् । नृभिः संसेवितं भक्त्या षण्मासात्सिद्धिदं परम्

ਉੱਥੇ ਉਪਜੰਘਨ ਵਿੱਚ ਇਕ ਲਿੰਗ ਹੈ ਜੋ ਕਰਮ-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਜੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਪੂਜਾ ਕਰਨ, ਤਾਂ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 9

भारद्वाजेश्वरं लिंगं लिंगं माद्रीश्वरं वरम् । एकत्र संस्थिते द्वे तु द्रष्टव्ये सुकृतात्मना

ਭਾਰਦ੍ਵਾਜੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਮਾਦ੍ਰੀਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਇਕੋ ਥਾਂ ਸਥਿਤ ਹਨ; ਪੁੰਨ-ਸੰਪੰਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 10

अरुणि स्थापितं लिंगं तत्रैव कलशोद्भव । तस्य लिंगस्य सेवातः सर्वामृद्धिमवाप्नुयात्

ਹੇ ਕਲਸ਼ੋਦਭਵ (ਅਗਸਤ੍ਯ)! ਉੱਥੇ ਹੀ ਅਰੁਣੀ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਇਕ ਲਿੰਗ ਹੈ। ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਉਨੱਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 11

लिंगं वाजसनेयाख्यं तत्रास्त्यतिमनोहृरम् । तस्य संदर्शनात्पुंसां वाजपेयफलं भवेत्

ਉੱਥੇ ਵਾਜਸਨੇਯ ਨਾਮ ਦਾ ਅਤਿ ਮਨੋਹਰ ਲਿੰਗ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵਾਜਪੇਯ ਯਜ್ಞ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 12

कण्वेश्वरं शुभं लिंगं लिंगं कात्यायनेश्वरम् । वामदेवेश्वरं लिंगमौतथ्येश्वरमेव च

ਉੱਥੇ ਸ਼ੁਭ ਕਣਵੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ, ਕਾਤ੍ਯਾਯਨੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ, ਵਾਮਦੇਵੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਔਤਥ੍ਯੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਵੀ ਹਨ।

Verse 13

हारीतेश्वरसंज्ञं च लिंगं वै गालवेश्वरम् । कुंभेर्लिंगं महापुण्यं तथा वै कौसुमेश्वरम्

ਉੱਥੇ ਹਾਰੀਤੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਗਾਲਵੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਵੀ ਹੈ। ਕੁੰਭ ਦਾ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੌਸੁਮੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਭੀ ਹੈ।

Verse 14

अग्निवर्णेश्वरं चैव नैध्रुवेश्वरमेव च । वत्सेश्वरं महालिंगं पर्णादेश्वरमेव च

ਉੱਥੇ ਅਗ્નਿਵਰ੍ਣੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਨੈਧ੍ਰੁਵੇਸ਼ਵਰ ਵੀ ਹਨ। ਵਤ੍ਸੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਲਿੰਗ ਅਤੇ ਪਰਨਾਦੇਸ਼ਵਰ ਵੀ ਹੈ।

Verse 15

सक्तुप्रस्थेश्वरं लिंगं कणादेशं तथैव च । अन्यत्तत्र महालिंगं मांडूकाय निरूपितम्

ਉੱਥੇ ਸਕ੍ਤੁਪ੍ਰਸ੍ਥੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਕਣਾਦੇਸ਼ ਵੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਇਕ ਹੋਰ ਮਹਾਲਿੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਂਡੂਕ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

Verse 16

वाभ्रवेयेश्वरं लिंगं शिलावृत्तीश्वरं तथा । च्यवनेश्वर लिंगं च शालंकायनकेश्वरम्

ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਾਭ੍ਰਵੇਯੇਸ਼ਵਰ, ਸ਼ਿਲਾਵ੍ਰਿੱਤੀਸ਼ਵਰ, ਚ੍ਯਵਨੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਲੰਕਾਯਨਕੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਸ਼ਿਵ-ਲਿੰਗ ਵਿਦਮਾਨ ਹਨ।

Verse 17

कलिंदमेश्वरं लिंगं लिंगमक्रोधनेश्वरम् । लिंगं कपोतवृत्तीशं कंकेशं कुंतलेश्वरम

ਉੱਥੇ ਹੀ ਕਲਿੰਦਮੇਸ਼ਵਰ, ਅਕ੍ਰੋਧਨੇਸ਼ਵਰ, ਕਪੋਤਵ੍ਰਿੱਤੀਸ਼ਵਰ, ਕਂਕੇਸ਼ ਅਤੇ ਕੁੰਤਲੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਸ਼ਿਵ-ਲਿੰਗ ਵੀ ਹਨ।

Verse 18

कंठेश्वरं कहोलेशं लिंगं तुंबुरुपूजितम् । मतगेशं मरुत्तेशं मगधेयेश्वरं तथा

ਉੱਥੇ ਕੰਠੇਸ਼ਵਰ, ਕਹੋਲੇਸ਼, ਤੁੰਬੁਰੂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਲਿੰਗ, ਅਤੇ ਮਤਗੇਸ਼, ਮਰੁੱਤੇਸ਼ ਤੇ ਮਗਧੇਯੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਲਿੰਗ ਵੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹਨ।

Verse 19

जातूकर्णेश्वरं लिंगं जंबूकेश्वरमेव च । जारुधीशं जलेशं च जाल्मेशं जालकेश्वरम्

ਉੱਥੇ ਜਾਤੂਕರ್ಣੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਜੰਬੂਕੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਲਿੰਗ ਹਨ; ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਰੁਧੀਸ਼, ਜਲੇਸ਼, ਜਾਲਮੇਸ਼ ਅਤੇ ਜਾਲਕੇਸ਼ਵਰ ਵੀ ਹਨ।

Verse 20

एवमादीनि लिंगानि अयुतार्धानि कुंभज । स्मरणाद्दर्शनात्स्पर्शादर्चनान्नमनात्स्तुतेः

ਹੇ ਕੁੰਭਜ (ਅਗਸਤ੍ਯ), ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦਿ ਅਨੇਕਾਂ—ਅਣਗਿਣਤ—ਲਿੰਗ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ, ਦਰਸ਼ਨ, ਸਪਰਸ਼, ਅਰਚਨ, ਨਮਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸ্তুਤੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁਭ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 21

न जातु जायते जंतोः कलुषस्य समुद्भवः । एतेषां शुभलिंगानां ज्येष्ठस्थानेति पावने

ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਜੀਵ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਦੇ ਭੀ ਮਲਿਨਤਾ ਦਾ ਉਤਪੱਤਿ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਲਿੰਗ ਜ੍ਯੇਸ਼ਠਸਥਾਨ ਨਾਮਕ ਪਰਮ ਪਾਵਨ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ।

Verse 22

स्कंद उवाच । एकदा तत्र यद्वृत्तं ज्येष्ठस्थाने महामुने । तदहं ते प्रवक्ष्यामि शृणुष्वाघविनाशनम्

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੇ, ਜ੍ਯੇਸ਼ਠਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਇਕ ਵਾਰ ਵਾਪਰਿਆ, ਉਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਸੁਣ—ਇਹ ਕਥਾ ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ ਹੈ।

Verse 23

स्वैरं विहरतस्तत्र ज्येष्ठस्थाने महेशितुः । कौतुकेनैव चिक्रीड शिवा कंदुकलीलया

ਉੱਥੇ ਜ੍ਯੇਸ਼ਠਸਥਾਨ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਮਹੇਸ਼ਾ ਸੁਤੰਤਰ ਰੂਪ ਨਾਲ ਵਿਹਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਸ਼ਿਵਾ ਨੇ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ, ਕੇਵਲ ਕੌਤੁਕ ਵਸ਼, ਗੇਂਦ ਦੀ ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 24

उदंच न्न्यंचदंगानां लाघवं परितन्वती । निःश्वासामोदमुदित भ्रमराकुलितेक्षणा

ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਫਿਰ ਹੇਠਾਂ ਲਿਆਉਂਦੀ, ਉਹ ਲਾਘਵ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿਖਾਉਂਦੀ ਰਹੀ; ਆਪਣੇ ਨਿਃਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਭੌਰੇ ਮੰਡਲਾਉਂਦੇ ਰਹੇ।

Verse 25

भ्रश्यद्ध म्मिल्लसन्माल्य स्थपुटीकृत भूमिका । स्विद्यत्कपोलपत्राली स्रवदंबुकणोज्ज्वला

ਉਸ ਦੀ ਜੂੜੀ ਅਤੇ ਮਾਲਾ ਖਿਸਕ ਰਹੀ ਸੀ; ਠੱਪੇ ਮਾਰਦੇ ਕਦਮਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਖੱਡ ਪੈ ਰਹੀ ਸੀ। ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਅਲੰਕਾਰ ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ, ਟਪਕਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਨਾਲ ਦਿਪਦਿਪਾ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 26

स्फुटच्चोलांशुकपथनिर्यदंगप्रभावृता । उल्लसत्कंदुकास्फालातिशोणितकरांबुजा

ਉਸ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਦੇ ਛਿਦਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾ ਚਮਕ ਉਠੀ; ਗੇਂਦ ਦੇ ਤੀਖੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਕਮਲ-ਸਮ ਹੱਥ ਗੂੜ੍ਹੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਨਾਲ ਦਮਕਣ ਲੱਗੇ।

Verse 27

कंदुकानुग सदृष्टि नर्तित भ्रूचलतांचला । मृडानी किल खेलंती ददृशे जगदंबिका

ਗੇਂਦ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਿਗਾਹ ਦੌੜਦੀ, ਭੌਂਹਾਂ ਨੱਚਦੀਆਂ ਅਤੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦੇ ਪੱਲੇ ਲਹਿਰਾਂਦੇ—ਮ੍ਰਿਡਾਣੀ, ਜਗਦੰਬਿਕਾ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਖੇਡਦੀ ਹੋਈ ਦਿਸੀ।

Verse 28

अंतरिक्षचराभ्यां च दितिजाभ्यां मनोहरा । कटाक्षिताभ्यामिव वै समुपस्थितमृत्युना

ਮੱਧ-ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਫਿਰਦੇ ਦਿਤੀ-ਵੰਸ਼ੀ ਦੋ ਮਨੋਹਰ ਦੈਤ ਨੇੜੇ ਆਏ; ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਇਕ ਨਜ਼ਰ ਪੈਂਦਿਆਂ ਹੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੌਤ ਆਪ ਹੀ ਆ ਖੜੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ।

Verse 29

विदलोत्पल संज्ञाभ्यां दृप्ताभ्यां वरतो विधेः । तृणीकृतत्रिजगती पुरुषाभ्यां स्वदोर्बलात्

ਉਹ ਦੋ ਅਹੰਕਾਰੀ—ਵਿਦਲ ਅਤੇ ਉਤਪਲ ਨਾਮ ਵਾਲੇ—ਵਿਧਾਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਵਰ ਪਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ; ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬਾਂਹਾਂ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨੇ ਵਾਂਗ ਤੱਛ ਸਮਝਦੇ ਸਨ।

Verse 30

देवीं परिजिहीर्षू तौ विषमेषु प्रपीडितौ । दिवोवतेरतुः क्षिप्रं मायां स्वीकृत्य शांबरीम्

ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਹਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਆਪਣੇ ਭਿਆਨਕ ਮਨਸੂਬਿਆਂ ਵਿਚ ਫਸੇ ਹੋਏ, ਤੁਰੰਤ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਉਤਰ ਆਏ ਅਤੇ ਸ਼ੰਬਰ ਦੀ ਛਲ-ਮਾਇਆ ਧਾਰ ਲਈ।

Verse 31

धृत्वा पारषदीं मूर्तिमायातावंबिकांतिकम् । तावत्यंतं सुदुर्वृत्तावतिचंचलमानसा

ਪਾਰਸ਼ਦਾਂ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹ ਅੰਬਿਕਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ—ਉਹ ਦੋ ਅਤਿ ਦੁਸ਼ਟ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚੰਚਲ ਤੇ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਸਨ।

Verse 32

सर्वज्ञेन परिज्ञातौ चांचल्याल्लोचनोद्भवात् । कटाक्षिताथ देवेन दुर्गादुर्गारिघातिनी

ਸਰਵਜ੍ਞ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ—ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉੱਠੀ ਚੰਚਲਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ; ਤਦ ਦੁਰਗਾ, ਧਰਮ-ਦੁਰਗ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀ ਸੰਹਾਰਣੀ, ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਕਟਾਖ਼ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪਾਈ।

Verse 33

विज्ञाय नेत्रसंज्ञां तु सर्वज्ञार्ध शरीरिणी । तेनैव कंदुकेनाथ युगपन्निजघान तौ

ਅੱਖਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਸੰਕੇਤ ਸਮਝ ਕੇ, ਸਰਵਜ੍ਞ ਦੇ ਅਰਧ-ਸ਼ਰੀਰ ਰੂਪ ਦੇਵੀ ਨੇ, ਉਸੇ ਕੰਦੂਕੇ ਨਾਲ, ਇਕੋ ਵੇਲੇ ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ।

Verse 34

महाबलौ महादेव्या कंदुकेन समाहतौ । परिभ्रम्य परिभ्रम्य तौ दुष्टौ विनिपेततुः

ਮਹਾਦੇਵੀ ਦੇ ਕੰਦੂਕੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਹਾਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਦੋ ਅਤਿ ਬਲਵਾਨ ਦੁਸ਼ਟ ਘੁੰਮਦੇ-ਘੁੰਮਦੇ ਚੱਕਰ ਖਾਂਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।

Verse 35

वृंतादिव फले पक्वे तालादनिललोलिते । दंभोलिना परिहते शृंगेइव महागिरेः

ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਿੱਗੇ ਜਿਵੇਂ ਤਾਲ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਉੱਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਡੋਲਦੇ ਪੱਕੇ ਫਲ ਡੰਡੀ ਤੋਂ ਟੁੱਟ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ; ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਮਹਾਂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਢਹਿ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।

Verse 36

तौ निपात्य महादैत्यावकार्यकरणोद्यतौ । ततः परिणतिं यातो लिंगरूपेण कंदुकः

ਉਹ ਦੋ ਮਹਾਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਅਧਰਮ ਕਰਮ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਤਪਰ ਸਨ, ਡਾਹ ਕੇ ਕੰਦੁਕਾ ਨੇ ਅਦਭੁਤ ਪਰਿਵਰਤਨ ਧਾਰਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਲਿੰਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 37

कंदुकेश्वरसंज्ञं च तल्लिंगमभवत्तदा । ज्येष्ठेश्वर समीपे तु सर्वदुष्टनिवारणम्

ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਲਿੰਗ ‘ਕੰਦੁਕੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ; ਜ੍ਯੇਸ਼ਠੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ, ਇਹ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਦੁਸ਼ਟਤਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 38

कंदुकेश समुत्पत्तिं यः श्रोष्यति मुदान्वितः । पूजयिष्यति यो भक्तस्तस्य दुःखभयं कुतः

ਜੋ ਕੋਈ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਕੰਦੁਕੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਾਕਟ੍ਯ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਭਗਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਭੈ ਕਿਵੇਂ ਛੂਹ ਸਕਦੇ ਹਨ?

Verse 39

कंदुकेश्वर भक्तानां मानवानां निरेनसाम् । योगक्षेमं सदा कुर्याद्भवानी भयनाशिनी

ਕੰਦੁਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਭਗਤ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਭਵਾਨੀ—ਭੈ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ—ਸਦਾ ਯੋਗ ਅਤੇ ਖੇਮ, ਅਰਥਾਤ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 40

मृडानी तस्य लिंगस्य पूजां कुर्यात्सदैव हि । तत्रैव देव्या सान्निध्यं पार्वत्या भक्तसिद्धिदम्

ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮ੍ਰਿਡਾਣੀ (ਪਾਰਵਤੀ) ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਦਾ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਓਥੇ ਹੀ ਦੇਵੀ ਪਾਰਵਤੀ ਦਾ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 41

कंदुकेशं महालिंगं काश्यां यैर्न समर्चितम् । कथं तेषां भवनीशौ स्यातां सर्वेप्सितप्रदौ

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮਹਾਲਿੰਗ ਕੰਦੁਕੇਸ਼ ਦਾ ਯਥਾਵਿਧਿ ਅਰਚਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਭਵਾਨੀ ਤੇ ਈਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ?

Verse 42

द्रष्टव्यं च प्रयत्नेन तल्लिंगं कंदुकेश्वरम् । सर्वोपसर्गसंघातविघातकरणं परम्

ਉਸ ਲਿੰਗ ਕੰਦੁਕੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਯਤਨ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਉਪਦ੍ਰਵਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨੂੰ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਸਮਰੱਥ ਹੈ।

Verse 43

कंदुकेश्वर नामापि श्रुत्वा वृजिनसंततिः । क्षिप्रं क्षयमवाप्नोति तमः प्राप्योष्णगुं यथा

ਕੇਵਲ ‘ਕੰਦੁਕੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਲੜੀ ਛੇਤੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤਾਪ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪਾਉਂਦਿਆਂ ਹਨੇਰਾ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 44

स्कंद उवाच । संशृणुष्व महाभाग ज्येष्ठेश्वर समीपतः । यद्वृत्तांतमभूद्विप्र परमाश्चर्यकृद्ध्रुवम्

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਜ੍ਯੇਸ਼੍ਠੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜੋ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਆਸ਼ਚਰਜਕ ਘਟਨਾ ਹੋਈ, ਉਹ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।

Verse 45

दंडखाते महातीर्थे देवर्षिपितृतृप्तिदे । तप्यमानेषु विप्रेषु निष्कामं परमं तपः

ਦੰਡਖਾਤ ਨਾਮਕ ਮਹਾਤੀਰਥ ਵਿੱਚ—ਜੋ ਦੇਵਾਂ, ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਨ, ਤਦ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਪਰਮ ਤਪ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 46

दैत्यो दुंदुभिनिर्ह्रादो दुष्टः प्रह्लादमातुलः । देवाः कथं सुजेयाः स्युरित्युपायमचिंतयत्

ਦੈਤ੍ਯ ਦੁੰਦੁਭਿਨਿਰ੍ਹ੍ਰਾਦ, ਜੋ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਦਾ ਮਾਮਾ ਅਤੇ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਸੀ, ਇਹ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ—“ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੁਖੇ ਹੀ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾਵੇ?”

Verse 47

किं बलाश्च किमाहाराः किमाधारा हि देवताः । विचार्य बहुशो दैत्यस्तत्त्वं विज्ञाय निश्चितम्

“ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਕੀ ਹੈ? ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਹਾਰ ਕੀ ਹੈ? ਦੇਵਤਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਆਸਰੇ ਟਿਕੇ ਹਨ?”—ਇਉਂ ਦੈਤ੍ਯ ਨੇ ਬਾਰੰਬਾਰ ਵਿਚਾਰਿਆ ਅਤੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ।

Verse 48

अवश्यमग्रजन्मानो हेतवोत्र विचारतः । ब्राह्मणान्हंतुमसकृत्कृतवानुद्यमं ततः

ਇਉਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇੱਥੇ ਅਗ੍ਰਜਨਮਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੀ ਮੁੱਖ ਕਾਰਣ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਬਾਰੰਬਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੇ ਯਤਨ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 49

यतः क्रतुभुजो देवाः क्रतवो वेदसंभवाः । ते वेदा ब्राह्मणाधीनास्ततो देवबलं द्विजाः

ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਵਤਾ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਭੋਗੀ ਹਨ, ਯਜਨ ਵੇਦਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਵੇਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਆਧੀਨ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਟਿਕੀ ਹੈ।

Verse 50

निश्चितं ब्राह्मणाधाराः सर्वे वेदाः सवासवाः । गीर्वाणा ब्राह्मणबला नात्र कार्या विचारणा

ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ: ਸਾਰੇ ਵੇਦ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਗਣ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ। ਗੀਰਵਾਣ—ਆਕਾਸ਼ੀ ਦੇਵ—ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਬਲ ਨਾਲ ਹੀ ਬਲਵਾਨ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

Verse 51

ब्राह्मणा यदि नष्टाः स्युर्वेदा नष्टास्ततः स्वयम् । आम्नायेषु प्रणष्टेषु विनष्टाः शततंतवः

ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਵੇਦ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਆਮਨਾਯ—ਪਵਿੱਤਰ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਪ੍ਰਸਾਰ—ਲੁਪਤ ਹੋ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਸੌ ਗੁਣਾ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵੀ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 52

यज्ञेषु नाशं गच्छत्सु हृताहारास्ततः सुराः । निर्बलाः सुखजेयाः स्युर्जितेषु त्रिदशेष्वथ

ਜਦੋਂ ਯਜ્ઞ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਆਹਾਰ ਛਿਨ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਦੇਵ ਨਿਰਬਲ ਹੋ ਕੇ ਸੁਖੇ ਹੀ ਜਿੱਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ ਜਿੱਤ ਲਏ ਜਾਣ, ਤਦੋਂ ਲੋਕ-ਵਿਵਸਥਾ ਉਲਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 53

अहमेव भविष्यामि मान्यस्त्रिजगतीपतिः । आहरिष्यामि देवानामक्षयाः सर्वसंपदः

“ਮੈਂ ਹੀ ਇਕੱਲਾ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਾਨਯੋਗ ਅਧਿਪਤੀ ਬਣਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਖੁੱਟ ਧਨ-ਸੰਪਦਾ ਅਤੇ ਸਭ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀਆਂ ਛੀਨ ਲਵਾਂਗਾ।”

Verse 54

निर्वेक्ष्यामि सुखान्येव राज्ये निहतकंटके । इति निश्चित्य दुर्बुद्धिः पुनश्चिंतितवान्मुने

“ਕੰਟਕਾਂ (ਰੁਕਾਵਟਾਂ) ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਨਿਹੱਥੇ ਕੀਤੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਸੁਖ ਹੀ ਸੁਖ ਭੋਗਾਂਗਾ।” ਇਉਂ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰ ਕੇ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ-ਬੁੱਧੀ ਨੇ ਫਿਰ ਸੋਚਿਆ।

Verse 55

द्विजाः क्व संति भूयांसो ब्रह्मतेजोतिबृंहिताः । श्रुत्यध्ययन संपन्नास्तपोबल समन्विताः

“ਉਹ ਅਨੇਕ ਦ੍ਵਿਜ ਕਿੱਥੇ ਹਨ—ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ-ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਬਲ ਹਨ, ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਤਪੋਬਲ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਹਨ?”

Verse 56

भूयसां ब्राह्मणानां तु स्थानं वाराणसी भवेत् । तानादावुपसंहृत्य यामि तीर्थांतरं ततः

ਵਾਰਾਣਸੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਖਤਮ ਕਰਾਂਗਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੈਂ ਹੋਰ ਤੀਰਥ ਅਸਥਾਨਾਂ ਵੱਲ ਵਧਾਂਗਾ।

Verse 57

यत्रयत्र हि तीर्थेषु यत्रयत्राश्रमेषु च । संति सर्वेऽग्रजन्मानस्ते मयाद्याः समंततः

ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਆਸ਼ਰਮ ਹਨ - ਉੱਥੇ ਦ੍ਵਿਜ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਮੈਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਮਾਰਨਾ ਪਵੇਗਾ।

Verse 58

इति दुंदुभिनिर्ह्रादो मतिं कृत्वा कुलोचिताम् । प्राप्यापि काशीं दुर्वृत्तो मायावी न्यवधीद्द्विजान्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੁੰਦੁਭਿਨਿਰਹ੍ਰਾਦ ਨੇ ਆਪਣੇ (ਰਾਖਸ਼) ਵੰਸ਼ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਸੰਕਲਪ ਲਿਆ, ਕਾਸ਼ੀ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ, ਛਲੀਏ ਨੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ) ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 60

यथा कोपि न वेत्त्येव तथाच्छन्नोऽभवत्पुनः । वने वनेचरो भूत्वा यादोरूपी जलाशये

ਤਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਉਸਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਨਾ ਜਾਣ ਸਕੇ, ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਲੁਕ ਗਿਆ - ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਣਵਾਸੀ ਬਣ ਕੇ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਲ-ਜੀਵ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 61

अदृश्यरूपी मायावी देवानामप्यगोचरः । दिवाध्यानपरस्तिष्ठेन्मुनिवन्मुनिमध्यगः

ਅਦਿੱਖ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਉਹ ਮਾਇਆਵੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਸੀ, ਉਹ ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ - ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਮੁਨੀ ਵਾਂਗ।

Verse 62

प्रवेशमुटजानां च निर्गमं च विलोकयन् । यामिन्यां व्याघ्ररूपेण ब्राह्मणान्भक्षयेद्बहून्

ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਕੁਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਤੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਨੂੰ ਤੱਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ; ਰਾਤ ਨੂੰ ਵਿਆਘ੍ਰ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹ ਅਨੇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

Verse 63

निःशब्दमेव नयति नत्यजेदपि कीकसम् । इत्थं निपातिता विप्रास्तेन दुष्टेन भूरिशः

ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਸ਼ਬਦ ਲੈ ਜਾਂਦਾ, ਲਾਸ਼ ਤੱਕ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਛੱਡਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਨੇ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ।

Verse 64

एकदा शिवरात्रौ तु भक्तस्त्वेको निजोटजे । सपर्यां देवदेवस्य कृत्वा ध्यानस्थितोभवत्

ਇੱਕ ਵਾਰ ਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ ਨੂੰ, ਇੱਕ ਭਗਤ ਆਪਣੀ ਕੁਟੀ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਾ ਸੀ; ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 65

स च दुंदुभिनिर्ह्राद दैत्येंद्रो बलदर्पितः । व्याघ्र रूपं समास्थाय तमादातुं मतिं दधे

ਉਹ ਦੁੰਦੁਭਿਨਿਰ੍ਹ੍ਰਾਦ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਇੰਦਰ, ਬਲ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਮਸਤ, ਵਿਆਘ੍ਰ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸ ਭਗਤ ਨੂੰ ਪਕੜਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਬੈਠਾ।

Verse 66

तं भक्तं ध्यानमापन्नं दृढचित्तं शिवेक्षणे । कृतास्त्रमंत्रविन्यासं तं क्रांतुमशकन्न सः

ਪਰ ਉਹ ਭਗਤ—ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਸ਼ਿਵ-ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਚਿੱਤ, ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਰੱਖਿਆ-ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਿਨਿਆਸ ਨਾਲ ਸੰਰੱਖਿਤ—ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਜਿੱਤਿਆ ਨਾ ਜਾ ਸਕਿਆ।

Verse 67

अथ सर्वगतः शंभुर्ज्ञात्वा तस्याशयं हरः । दैत्यस्य दुष्टरूपस्य वधाय विदधे धियम्

ਤਦ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਸ਼ੰਭੂ—ਹਰ—ਉਸ ਦੈਤ ਦੇ ਮਨੋਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ-ਰੂਪ ਦੈਤ ਦੇ ਵਧ ਲਈ ਬੁੱਧੀ ਰਚੀ।

Verse 68

यावदादित्सति व्याघ्रस्तावदाविरभूद्धरः । जगद्रक्षामणिस्त्र्यक्षो भक्तरक्षण दक्षधीः

ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਬਾਘ ਵਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗਾ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਧਰ-ਧਾਰੀ ਸ਼ਿਵ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ—ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ, ਜਗਤ-ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਮਣੀ, ਭਗਤ-ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ-ਧੀ।

Verse 69

रुद्रमायांतमालोक्य तद्भक्तार्चित लिंगतः । दैत्यस्तेनैव रूपेण ववृधे भूधरोपमः

ਭਗਤ-ਪੂਜਿਤ ਲਿੰਗ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੈਤ ਉਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫੂਲ ਗਿਆ—ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਵਿਸ਼ਾਲ—ਵੈਰ-ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ।

Verse 70

सावज्ञमथसर्वज्ञं यावत्पश्यति दानवः । तावदायांतमादाय कक्षायंत्रे न्यपीडयत्

ਫਿਰ ਦਾਨਵ ਨੇ ਸਰਵਜ੍ਞ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਤਿਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਤੱਕਿਆ; ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੇ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਕਮਰ-ਬੰਧ ਵਾਂਗ ਕੱਸ ਕੇ ਪੀੜ ਦਿੱਤਾ।

Verse 71

पंचास्यस्त्वथ पंचास्यं मुष्ट्या मूर्धन्यताडयत् । स च तेनैव रूपेण कक्षानिष्पेषणेन च

ਤਦ ਪੰਜ-ਮੁਖੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਪੰਜ-ਮੁਖੀ ਵੈਰੀ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਮੁੱਕੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਰੂਪ ਨਾਲ, ਉਸ ਕਮਰ-ਕਸੇ ਦਬਾਅ ਨਾਲ ਵੀ, ਦੈਤ ਦੇ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਉਲਟ ਦਿੱਤਾ।

Verse 72

अत्यार्तमरटद्व्याघ्रो रोदसी परिपूरयन् । तेन नादेन सहसा सं प्रवेपितमानसाः

ਵਿਆਘਰ ਅਤਿ ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਗੱਜਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਧੁਨੀ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਭਰ ਦਿੱਤੀ; ਉਸ ਅਚਾਨਕ ਨਾਦ ਨਾਲ ਸਭ ਦੇ ਮਨ ਤੁਰੰਤ ਕੰਬ ਉਠੇ।

Verse 73

तपोधनाः समाजग्मुर्निशि शब्दानुसारतः । तत्रेश्वरं समालोक्य कक्षीकृत मृगेश्वरम्

ਤਪ-ਧਨ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਸ ਧੁਨੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ; ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਮ੍ਰਿਗੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਬਗਲ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਸੀ।

Verse 74

तुष्टुवुः प्रणता सर्वे शर्वं जयजयाक्षरैः । परित्राता जगत्त्रातः प्रत्यूहाद्दारुणादितः

ਸਾਰੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ‘ਜੈ ਜੈ’ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਰਵ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹੀ ਰੱਖਿਆਕਰਤਾ, ਜਗਤ ਦਾ ਤ੍ਰਾਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਵਿਘਨਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 75

अनुग्रहं कुरुध्वेश तिष्ठात्रैव जगद्गुरो । अनेनैव हि रूपेण व्याघ्रेश इति नामतः

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ; ਹੇ ਜਗਤ-ਗੁਰੂ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹੋ—ਇਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਅਤੇ ਨਾਮ ‘ਵਿਆਘ੍ਰੇਸ਼’ (ਵਿਆਘਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ) ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੋ।

Verse 76

कुरु रक्षां महादेव ज्येष्ठस्थानस्य सर्वदा । अन्येभ्योप्युपसर्गेभ्यो रक्ष नस्तीर्थवासिनः

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਇਸ ਜੇਠੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਸਦਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ; ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ, ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ, ਹੋਰ ਸਭ ਉਪਦ੍ਰਵਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਬਚਾਓ।

Verse 77

इति श्रुत्वा वचस्तेषां देवश्चंद्रविभूषणः । तथेत्युक्त्वा पुनः प्राह शृणुध्वं द्विजपुंगवाः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਚੰਦ੍ਰ-ਭੂਸ਼ਿਤ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤਥਾਸਤੁ।” ਫਿਰ ਮੁੜ ਬੋਲੇ: “ਸੁਣੋ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ!”

Verse 78

यो मामनेन रूपेण द्रक्ष्यति श्रद्धयात्र वै । तस्योपसर्गसंघातं घातयिष्याम्यसंशयम्

ਜੋ ਕੋਈ ਇੱਥੇ ਇਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਵੇਖੇਗਾ, ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਸ ਉੱਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਆਫ਼ਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ।

Verse 79

एतल्लिंगं समभ्यर्च्य यो याति पथि मानवः । चौरव्याघ्रादिसंभूत भयं तस्य कुतो भवेत्

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਅਰਚਨਾ ਕਰ ਕੇ ਰਾਹੀਂ ਤੁਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਚੋਰਾਂ, ਬਾਘਾਂ ਆਦਿ ਤੋਂ ਉੱਠਣ ਵਾਲਾ ਡਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 80

मच्चरित्रमिदं श्रुत्वा स्मृत्वा लिंगमिदं हृदि । संग्रामे प्रविशन्मर्त्यो जयमाप्नोति नान्यथा

ਮੇਰੀ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਇਸ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸਿਮਰ ਕੇ, ਜੋ ਮਰਤਯੁ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਨਹੀਂ।

Verse 81

इत्युक्त्वा देवदेवशस्तस्मिंल्लिंगे लयं ययौ । सविस्मयास्ततो विप्राः प्रातर्याता यथागतम्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਉਸੇ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ। ਤਦ ਵਿਸਮਿਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਵੇਰੇ ਹੋਣ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸਨ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 82

स्कन्द उवाच । तदा प्रभृति कुंभोत्थ लिंगं व्याघ्रेश्वराभिधम् । ज्येष्ठेशादुत्तरेभागे दृष्टं स्पृष्टं भयापहम्

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਹੇ ਕੁੰਭ-ਜਨਮ ਅਗਸਤ੍ਯ, ਉਹ ਲਿੰਗ ‘ਵਿਆਘ੍ਰੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਜ੍ਯੇਸ਼ਠੇਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਰ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਜਾਂ ਸਪਰਸ਼ ਹੀ ਭਯ ਨੂੰ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 83

व्याघ्रेश्वरस्य ये भक्तास्तेभ्यो बिभ्यति किंकराः । यामा अपि महाक्रूरा जयजीवेति वादिनः

ਵਿਆਘ੍ਰੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਜੋ ਭਗਤ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਯਮ ਦੇ ਕਿੰਕਰ ਵੀ ਕੰਬਦੇ ਹਨ। ਮੌਤ ਦੇ ਅਤਿ ਕਠੋਰ ਦੂਤ ਵੀ ‘ਜੈ ਹੋ! ਜੀਵੋ!’ ਕਹਿ ਉੱਠਦੇ ਹਨ।

Verse 84

पराशरेश्वरादीनां लिंगानामिह संभवम् । श्रुत्वा नरो न लिप्येत महापातककर्दमैः

ਪਰਾਸ਼ਰੇਸ਼ਵਰ ਆਦਿ ਲਿੰਗਾਂ ਦਾ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਾਕਟ੍ਯ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਮਹਾਪਾਪਾਂ ਦੇ ਕੀਚੜ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 85

कंदुकेश समुत्पत्तिं व्याघ्रे शाविर्भवं तथा । समाकर्ण्य नरो जातु नोपसर्गैः प्रदूयते

ਕੰਡੁਕੇਸ਼ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਵਿਆਘ੍ਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਕਟ੍ਯ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਵੀ ਉਪਦ੍ਰਵਾਂ ਨਾਲ ਦੂਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 86

उटजेश्वर लिंगं तु व्याघ्रेशात्पश्चिमे स्थितम् । भक्तरक्षार्थमुद्भूतं स्यात्समभ्यर्च्य निर्भयः

ਉਟਜੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਲਿੰਗ ਵਿਆਘ੍ਰੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਦੀ ਸਮ੍ਯਕ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨਿਰਭਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।