Adhyaya 14

Verse 1

अगस्त्य उवाच । दृष्ट्वा भूदेवताः शंभुं किमाचख्युः षडानन । कानिकानि च लिंगानि तत्र तान्यपिचक्ष्व मे

ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਛਡਾਨਨ! ਜਦੋਂ ਭੂਦੇਵਤਾ—ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ—ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਕੀ ਬੋਲੇ? ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਕਿਹੜੇ ਕਿਹੜੇ ਲਿੰਗ ਸਨ—ਉਹ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।

Verse 2

ज्येष्ठस्थाने महापुण्ये देवदेवस्य वल्लभे । आश्चर्यं किमभूत्तत्र तदाचक्ष्व षडानन

ਜ੍ਯੇਸ਼ਠਸਥਾਨ ਦੇ ਮਹਾਂਪੁਣ੍ਯ ਧਾਮ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਕਿਹੜਾ ਅਚੰਭਾ ਹੋਇਆ? ਹੇ ਛਡਾਨਨ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਵਰਣਨ ਕਰ।

Verse 3

स्कंद उवाच । शृण्वगस्त्य यथा पृच्छि भवता तद्ब्रवीम्यहम् । मंदराद्रिं यदा देवो गतवान्ब्रह्मगौरवात्

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਅਗਸਤ੍ਯ, ਸੁਣੋ—ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਹੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਗੌਰਵ ਦੇ ਆਦਰ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਮੰਦਰਾਚਲ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਗਏ…

Verse 4

तदा निराश्रया विप्राः क्षेत्रसंन्यासिनोनघाः । उपाकृताश्चाविरतं महाक्षेत्रप्रतिग्रहात्

ਤਦੋਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਬ੍ਰਾਹਮਣ—ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸੰਨਿਆਸੀ—ਸੰਸਾਰੀ ਆਸਰੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸਨ; ਪਰ ਮਹਾਕਸ਼ੇਤਰ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਦਾਨ-ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹ ਨਾਲ ਉਹ ਨਿਰੰਤਰ ਪਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

Verse 5

खातंखातं च दंडाग्रैर्भूमिं कंदादिवृत्तयः । चक्रुः पुष्करिणीं रम्यां दंडखाताभिधां मुने

ਦੰਡਾਂ ਦੇ ਅਗਲੇ ਸਿਰਿਆਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵਾਰੰਵਾਰ ਖੋਦ ਕੇ, ਕੰਦ-ਮੂਲ ਆਦਿ ਉੱਤੇ ਜੀਊਣ ਵਾਲੇ ਉਹ ਤਪਸਵੀ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ‘ਦੰਡਖਾਤਾ’ ਨਾਮ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਪੁਸ਼ਕਰিণੀ ਬਣਾਉਣ ਲੱਗੇ।

Verse 6

तत्तीर्थं परितः स्थाप्य महालिंगान्यनेकशः । महेशाराधनपरास्तपश्चक्रुः प्रयत्नतः

ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸੇ ਅਨੇਕ ਮਹਾਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਕੇ, ਮਹੇਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਏ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 7

विभूतिधारिणो नित्यं नित्यरुद्राक्षधारिणः । लिंगपूजारता नित्यं शतरुद्रियजापिनः

ਉਹ ਸਦਾ ਵਿਭੂਤੀ (ਪਵਿੱਤਰ ਭਸਮ) ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ, ਸਦਾ ਰੁਦ੍ਰਾਖਸ਼ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨਦੇ; ਨਿੱਤ ਲਿੰਗ-ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦੇ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰੀਯ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦੇ।

Verse 8

ते श्रुत्वा देवदेवस्य पुनरागमनं मुने । तपःकृशा अतितरामासुरानंद मेदुराः

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੇ ਪੁਨਰਾਗਮਨ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ ਹੋਏ ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਧ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਭਰ ਪਏ ਹੋਣ।

Verse 9

द्विजाः पंचसहस्राणि चरतो विपुलं तपः । दंडखातान्महातीर्थादाजग्मुर्देवदर्शने

ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਦ੍ਵਿਜ ਰਿਸ਼ੀ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਦੰਡਖਾਤਾ ਨਾਮਕ ਮਹਾਤੀਰਥ ਤੋਂ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 10

तीर्थान्मंदाकिनी नाम्नो द्विजाः पाशुपतव्रताः । शिवैकाराधनपराः समेता अयुतोन्मिताः

ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਤੋਂ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਵਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦ੍ਵਿਜ ਭਗਤ ਆਏ; ਜੋ ਕੇਵਲ ਸ਼ਿਵ-ਆਰਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਨ, ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਜੋਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ।

Verse 11

हंसतीर्थात्परिप्राप्ता अयुतं त्रिशतोत्तरम् । शतदुर्वाससस्तीर्थादेकादश शताधिकम्

ਹੰਸਤੀਰਥ ਤੋਂ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਤਿੰਨ ਸੌ ਆ ਪਹੁੰਚੇ; ਅਤੇ ਸ਼ਤ-ਦੁਰਵਾਸਸ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਤੋਂ ਗਿਆਰਾਂ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਏ।

Verse 12

मत्स्योदर्याः परापेतुः सहस्राणि षडेव हि । कपालमोचनात्सप्त शतान्यभ्यागता द्विजाः

ਮਤਸ੍ਯੋਦਰੀ ਤੋਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਛੇ ਹਜ਼ਾਰ ਆਏ; ਅਤੇ ਕਪਾਲਮੋਚਨ ਤੋਂ ਸੱਤ ਸੌ ਦ੍ਵਿਜ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 13

ऋणमोचनतस्तीर्थात्सहस्रं द्विशताधिकम् । वैतरण्या अपि मुने द्विजानामयुतार्धकम्

਋ਣਮੋਚਨ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਤੋਂ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਦੋ ਸੌ ਆਏ; ਅਤੇ ਹੇ ਮੁਨੀ, ਵੈਤਰਨੀ ਤੋਂ ਵੀ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 14

ततः पृथूदकात्कुंडात्पृथुना परिखानितात् । अयासिषुर्द्विजानां च शतान्येव त्रयोदश

ਤਦੋਂ ਪૃਥੂਦਕ ਨਾਮਕ ਸਰੋਵਰ ਤੋਂ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਪૃਥੂ ਨੇ ਖਾਈਆਂ ਖੋਦ ਕੇ ਵਿਸਥਾਰਿਆ ਸੀ—ਤੇਰਾਂ ਸੌ ਦਵਿਜ, ਅਰਥਾਤ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 15

तथैवाप्सरसः कुंडान्मेनकाख्याच्छतद्वयम् । उर्वशीकुंडतः प्राप्ताः सहस्रं द्विशताधिकम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਨਕਾ ਨਾਮਕ ਅਪਸਰਾ-ਕੁੰਡ ਤੋਂ ਦੋ ਸੌ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਆਈਆਂ; ਅਤੇ ਉਰਵਸ਼ੀ-ਕੁੰਡ ਤੋਂ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਦੋ ਸੌ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ।

Verse 16

तथैरावतकुंडाच्च ब्राह्मणास्त्रिशतानि च । गंधर्वाप्सरसः सप्त शतानि द्विशतानि च

ਇਰਾਵਤ-ਕੁੰਡ ਤੋਂ ਵੀ ਤਿੰਨ ਸੌ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਏ; ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ—ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੱਤ ਸੌ ਅਤੇ ਦੋ ਸੌ—ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 17

वृषेशतीर्थादाजग्मुर्नवतिः सशतत्रया । यक्षिणीकुंडतः प्राप्ताः सहस्रं त्रिशतोत्तरम्

ਵ੍ਰਿਸ਼ੇਸ਼-ਤੀਰਥ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਸੌ ਨੱਬੇ ਆਏ; ਅਤੇ ਯਕ੍ਸ਼ਿਣੀ-ਕੁੰਡ ਤੋਂ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਤਿੰਨ ਸੌ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 18

लक्ष्मीतीर्थात्परं जग्मुः षोडशैव शतानि च । पिशाचमोचनात्सप्त सहस्राणि द्विजोत्तमाः

ਲਕਸ਼ਮੀ-ਤੀਰਥ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧੇ—ਗਿਣਤੀ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸੌ ਸੀ; ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਚਮੋਚਨ ਤੋਂ ਸੱਤ ਹਜ਼ਾਰ ਉੱਤਮ ਦਵਿਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।

Verse 19

पितृकुंडाच्छतंसाग्रं ध्रुवतीर्थाच्छतानि षट् । मानसाख्याच्च सरसो द्विशती सशतत्रया

ਪਿਤ੍ਰ-ਕੁੰਡ ਤੋਂ ਸੌ ਤੋਂ ਕੁਝ ਵੱਧ ਜਥੇ ਆਏ; ਧ੍ਰੁਵ-ਤੀਰਥ ਤੋਂ ਛੇ ਸੌ; ਅਤੇ ਮਾਨਸ ਨਾਮਕ ਸਰੋਵਰ ਤੋਂ ਦੋ ਸੌ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੌ—ਇਉਂ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਖਿੱਚੇ ਹੋਏ ਮਹਾਨ ਸਮੂਹ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 20

ब्राह्मणा वासुकिहृदात्सहस्राणि दशैव तु । तथैवाष्टशतं द्रष्टुं जानकीकुंडतो द्विजाः

ਵਾਸੁਕੀ-ਹ੍ਰਦ ਤੋਂ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਏ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਨਕੀ-ਕੁੰਡ ਤੋਂ ਅੱਠ ਸੌ ਦਵਿਜ ਆਏ—ਸਭ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ।

Verse 21

काशीनाथमनुप्राप्ताः परमानंददायिनम् । तथा गौतमकुंडाच्च शतानिनव चागताः

ਉਹ ਪਰਮਾਨੰਦ ਦੇ ਦਾਤਾ ਕਾਸ਼ੀਨਾਥ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ; ਅਤੇ ਗੌਤਮ-ਕੁੰਡ ਤੋਂ ਵੀ ਨੌ ਸੌ ਜਣੇ ਆਏ।

Verse 22

तीर्थाद्दुर्गतिसंहर्तुर्बाह्मणाः प्रतिपेदिरे । एकादशशतान्येव द्रष्टुं देवमुमापतिम्

ਦੁਰਗਤੀ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੀਰਥ ਤੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਚਲੇ—ਗਿਆਰਾਂ ਸੌ ਹੀ—ਦੇਵ ਉਮਾਪਤੀ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ।

Verse 23

असीसंभेदमारभ्य गंगातीरस्थिता द्विजाः । आसंगमेश्वरात्तत्र परिप्राप्ता घटोद्भव

ਅਸੀ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਟਿਕੇ ਦਵਿਜ ਉੱਥੇ ਆਸੰਗਮੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਆ ਪਹੁੰਚੇ—ਹੇ ਘਟੋਦਭਵ (ਅਗਸਤ੍ਯ)!

Verse 24

अष्टादशसहस्राणि तथा पंचशतान्यपि । ब्राह्मणाः पंचपंचाशद्गंगातीरात्समागताः

ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੰਜ ਸੌ ਵੀ—ਪਚਪੰਜ ਟੋਲੀਆਂ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤਟ ਤੋਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਆਏ।

Verse 25

सार्द्रदूर्वाक्षतकरैः सपुष्पफलपाणिभिः । सुगंधमाल्यहस्तैश्च ब्राह्मणैर्जयवादिभिः

ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਮੀ ਦੂರ್ವਾ ਘਾਹ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਅੱਖਤ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਥੇਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਮਾਲਾਵਾਂ ਫੜੇ—ਜੈ-ਜੈਕਾਰ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਧੁਨੀਆਂ ਉਚਾਰਦੇ ਆਏ।

Verse 26

स्तुतो मंगलसूक्तैश्च प्रणतश्च पुनःपुनः । तेभ्यो दत्ताभयः शंभुः पप्रच्छ कुशलं मुदा

ਮੰਗਲ ਸੂਕਤਾਂ ਨਾਲ ਸਤੁਤ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਮਸਕਾਰ ਪਾ ਕੇ, ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਭਯ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੈਰ-ਖ਼ਬਰ ਪੁੱਛੀ।

Verse 27

ततस्ते ब्राह्मणाः प्रोचुः प्रबद्धकरसंपुटाः । क्षेत्रे निवसतां नाथ सदानः कुशलोदयः

ਤਦ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਨਾਥ! ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸਦਾ ਹੀ ਕਲਿਆਣ ਦਾ ਉਦਯ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।”

Verse 28

विशेषतः कृतोऽस्माभिः साक्षान्नयनगोचरः । त्वं यत्स्वरूपं श्रुतयो न विदुः परमार्थतः

ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਹੋ—ਤੁਹਾਡਾ ਉਹ ਸੱਚਾ ਸਰੂਪ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੁਤੀਆਂ (ਵੇਦ) ਵੀ ਪਰਮਾਰਥ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀਆਂ।

Verse 29

सदैवाकुशलं तेषां ये त्वत्क्षेत्रपराङ्मुखाः । चतुर्दशापि वै लोकास्तेषां नित्यं पराङ्मुखाः

ਜੋ ਤੇਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਕਾਸ਼ੀ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਦਾ ਅਕੁਸ਼ਲਤਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਸੱਚਮੁੱਚ, ਚੌਦਾਂ ਲੋਕ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਨਿੱਤ ਹੀ ਪਰਾਏ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕੋਈ ਅਨੁਕੂਲ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ।

Verse 30

येषां हृदि सदैवास्ते काशीत्वाशीविषां गद । संसाराशीविषविषं न तेषां प्रभवेत्क्वचित्

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਕਾਸ਼ੀ-ਤੱਤ ਸਦਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ—ਸੱਪ ਦੇ ਵਿਸ਼ ਦੀ ਦਵਾ ਵਾਂਗ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਸੰਸਾਰ-ਰੂਪੀ ਸੱਪ-ਵਿਸ਼ ਕਦੇ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ।

Verse 31

गर्भरक्षामणिर्मंत्रः काशीवर्णद्वयात्मकः । यस्य कंठे सदा तिष्ठेत्तस्याकुशलता कुतः

ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਦੋ ਅੱਖਰਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਗਰਭ-ਰੱਖਿਆ ਮਣੀ ਵਰਗਾ ਮੰਤਰ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਠ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਦਾ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਕੁਸ਼ਲਤਾ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ?

Verse 32

सुधां पिबति यो नित्यं काशीवर्णद्वयात्मिकाम् । स नैर्जरीं दशां हित्वा सुधैव परिजायते

ਜੋ ਨਿੱਤ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਦੋ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਪੀਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਰਣਧਰਮ ਅਵਸਥਾ ਛੱਡ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਰੂਪ ਹੀ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਅਮਰ ਤੱਤ ਵਾਲਾ।

Verse 33

श्रुतं कर्णामृतं येन काशीत्यक्षरयुग्मकम् । न समाकणर्यत्येव स पुनर्गर्भजां कथाम्

ਜਿਸ ਨੇ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਦੋ ਅੱਖਰ—ਕੰਨਾਂ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ—ਸੁਣ ਲਿਆ, ਉਹ ਫਿਰ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪੈਣ ਦੀ ਕਥਾ, ਅਰਥਾਤ ਮੁੜ ਜਨਮ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ।

Verse 34

काशी रजोपि यन्मूर्ध्नि पतेदप्यनिलाहतम् । चंद्रशेखरतन्मूर्धा भवेच्चंद्रकलांकितः

ਜੇ ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਧੂੜ ਦਾ ਇਕ ਕਣ ਵੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਖਾ ਕੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਪੈ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਮੱਥਾ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਚੰਦ੍ਰਕਲਾ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ।

Verse 35

प्रसंगतोपि यन्नेत्रपथमानंदकाननम् । यातं तेत्र न जायंते नेक्षेरन्पितृकान नम्

ਜੇ ਸਿਰਫ਼ ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਆਨੰਦਕਾਨਨ—ਉਹ ਆਨੰਦਮਈ ਉਪਵਨ—ਨਜ਼ਰ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਫਿਰ ਉਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਜਿੱਥੇ ਜਨਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਨਾ ਹੀ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਵਨ (ਪਿਤ੍ਰਲੋਕ) ਨੂੰ ਮੁੜ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।

Verse 36

गच्छता तिष्ठता वापि स्वपता जाग्रताथवा । काशीत्येष महामंत्रो येन जप्तः सनिर्भयः

ਚੱਲਦਿਆਂ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਖੜ੍ਹਿਆਂ, ਸੁੱਤਿਆਂ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜਾਗਦਿਆਂ—ਜਿਸ ਨੇ ‘ਕਾਸ਼ੀ’ ਨਾਮਕ ਇਹ ਮਹਾਮੰਤਰ ਜਪਿਆ, ਉਹ ਨਿਰਭਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 37

येन बीजाक्षरयुगं काशीति हृदि धारितम् । अबीजानि भवंत्येव कर्मबीजानि तस्य वै

ਜਿਸ ਨੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ‘ਕਾਸ਼ੀ’ ਦੇ ਬੀਜ-ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਧਾਰ ਲਈ, ਉਸ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਬੀਜ ਵੀ ਬੀਜ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਅੰਕੁਰਣ-ਅਸਮਰਥ।

Verse 38

काशी काशीति काशीति जपतो यस्य संस्थितिः । अन्यत्रापि सतस्तस्य पुरो मुक्तिः प्रकाशते

ਜਿਸ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹੀ ‘ਕਾਸ਼ੀ, ਕਾਸ਼ੀ, ਕਾਸ਼ੀ’ ਦੇ ਜਪ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਵੱਸਦਾ ਹੋਵੇ।

Verse 39

क्षेममूर्तिरियं काशी क्षेममूर्तिर्भवान्भव । क्षेममूर्तिस्त्रिपथगा नान्यत्क्षेमत्रयं क्वचित्

ਇਹ ਕਾਸ਼ੀ ਖੇਮ (ਕਲਿਆਣ-ਸੁਰੱਖਿਆ) ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ; ਹੇ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ), ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਖੇਮ-ਮੂਰਤ ਹੋ। ਤ੍ਰਿਪਥਗਾ ਗੰਗਾ ਵੀ ਖੇਮ-ਮੂਰਤ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ‘ਤਿੰਨ-ਗੁਣਾ ਖੇਮ’ ਨਹੀਂ।

Verse 40

ब्राह्मणानामिति वचः क्षेत्रभक्तिविबृंहितम् । निशम्य गिरिजाकांतस्तुतोष नितरां हरः

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ—ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਪ੍ਰਤੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਸਨ—ਸੁਣ ਕੇ ਗਿਰਿਜਾ-ਕਾਂਤ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ।

Verse 41

प्रोवाच च प्रसन्नात्मा धन्या यूयं द्विजर्षभाः । येषामिहेदृशी भक्तिर्मम क्षेत्रेतिपावने

ਫਿਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਧੰਨ ਹੋ ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ! ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਇਸ ਅਤਿ ਪਾਵਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੀ ਐਸੀ ਭਕਤੀ ਹੈ।”

Verse 42

जाने सत्त्वमया जाताः क्षेत्रस्यास्य निषेवणात् । नीरजस्का वितमसः संसारार्णवपारगाः

“ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੇ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਸੱਤਵ-ਮਯ ਹੋ ਗਏ ਹੋ; ਰਜ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਤਮ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਤੁਸੀਂ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਰਲੇ ਕੰਢੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹੋ।”

Verse 43

वाराणस्यास्तु ये भक्तास्ते भक्ता मम निश्चितम् । जीवन्मुक्ता हि ते नूनं मोक्षलक्ष्म्या कटाक्षिताः

“ਪਰ ਜੋ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮੇਰੇ ਭਗਤ ਹਨ। ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਹ ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤ ਹਨ, ਮੋਖਸ਼-ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਅਨੁਗ੍ਰਹਿਤ।”

Verse 44

यैश्च काशीस्थितो जंतुरल्पकोपि विरोधितः । तैर्वै विश्वंभरा सर्वा मया सह विरोधिता

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਕਿਸੇ ਇਕ ਜੀਵ ਨੂੰ ਵੀ ਰਤਾ ਭਰ ਵਿਰੋਧਿਆ ਜਾਂ ਦੁਖਾਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਮੇਰੇ ਸਮੇਤ ਸਾਰੀ ਵਿਸ਼ਵੰਭਰਾ ਧਰਤੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ।

Verse 45

वाराणस्याः स्तुतिमपि यो निशम्यानुमोदते । अपि ब्रह्मांडमखिलं ध्रुवं तेनानुमोदितम्

ਜੋ ਕੋਈ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਵੀ ਸੁਣ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਸਮੂਹ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਤੇ ਸਥਿਰ ਕੀਤਾ।

Verse 46

निवसंति हि ये मर्त्या अस्मिन्नानंदकानने । ममांतःकरणे ते वै निवसेयुरकल्मषाः

ਜੋ ਮਰਤ ਲੋਕ ਇਸ ਆਨੰਦਕਾਨਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਸਪਾਪ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਅੰਤਰਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 47

निवसंति मम क्षेत्रे मम भक्तिं प्रकुर्वते । मम लिंगधरा ये तु तानेवोपदिशाम्यहम्

ਜੋ ਮੇਰੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਭਕਤੀ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਰੂਪ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਮੇਰਾ ਲਿੰਗ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਮੈਂ ਆਪ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 48

निवसंति मम क्षेत्रे मम भक्तिं न कुर्वते । मम लिंगधरा ये नो न तानुपदिशाम्यहम्

ਪਰ ਜੋ ਮੇਰੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਪਰ ਮੇਰੀ ਭਕਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮੇਰਾ ਲਿੰਗ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਣ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।

Verse 49

काशी निर्वाणनगरी येषां चित्ते प्रकाशते । ते मत्पुरः प्रकाशंते नैःश्रेयस्या श्रिया वृताः

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਕਾਸ਼ੀ—ਨਿਰਵਾਣ ਦੀ ਨਗਰੀ—ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਹੀ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੇਯਸ ਦੀ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਆਵ੍ਰਿਤ।

Verse 50

मोक्षलक्ष्मीरियं काशी न येभ्यः परिरोचते । स्वर्लक्ष्मीं कांक्षमाणेभ्यः पतितास्ते न संशयः

ਇਹ ਕਾਸ਼ੀ ਮੋਖਸ਼ ਦੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੀ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਰੁਚਿਕਰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ—ਜੋ ਸਵਰਗ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨੂੰ ਹੀ ਲੋਚਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪਤਿਤ ਹਨ।

Verse 51

काथीं संकाक्षमाणानां पुरुषार्थचतुष्टयम् । पुरः किंकरवत्तिष्ठेन्ममानुग्रहतो द्विजाः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਜੋ ਕਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਤੀਬਰ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼—ਚਾਰ ਪੁਰੁਸ਼ਾਰਥ—ਮੇਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਸੇਵਕਾਂ ਵਾਂਗ ਖੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 52

आनंदकानने ह्यत्र ज्वलद्दावानलोस्म्यहम् । कर्मबीजानि जंतूनां ज्वालये न प्ररोहये

ਇੱਥੇ, ਆਨੰਦ-ਕਾਨਨ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਦਹਕਦੀ ਦਾਵਾਨਲ ਵਾਂਗ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਕਰਮ-ਬੀਜ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਅੰਕੁਰਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੰਦਾ।

Verse 53

वस्तव्यं सततं काश्यां यष्टव्योहं प्रयत्नतः । जेतव्यौ कलिकालौ च रंतव्या मुक्तिरंगना

ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਵੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਪੂਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ—ਉੱਤਮ ਅਰਧਾਂਗਿਨੀ—ਵਿੱਚ ਰਮਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 54

प्राप्यापि काशीं दुर्बुद्धिर्यो न मां परिसेवते । तस्य हस्तगताप्याशु कैवल्यश्रीः प्रणश्यति

ਕਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਜੋ ਕੁਬੁੱਧੀ ਮਨੁੱਖ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ-ਭਜਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਦੀ ਕੈਵਲ੍ਯ-ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਸ਼੍ਰੀ, ਹੱਥ ਵਿਚ ਆਈ ਹੋਈ ਜਾਪੇ ਤਾਂ ਵੀ, ਛੇਤੀ ਹੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 55

धन्या मद्भक्तिलक्ष्माणो ब्राह्मणाः काशिवासिनः । यूयं यच्चेतसो वृत्तेर्न दूरेहं न काशिका

ਧੰਨ ਹਨ ਕਾਸ਼ੀ-ਵਾਸੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਭਕਤੀ ਦੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਹਨ। ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਮਨ ਦੀ ਜਿਹੀ ਵੀ ਚਾਲ ਹੈ, ਨਾ ਮੈਂ ਦੂਰ ਹਾਂ, ਨਾ ਹੀ ਕਾਸ਼ਿਕਾ ਦੂਰ ਹੈ।

Verse 56

दातव्यो वो वरः कोत्र व्रियतां मे यथारुचि । प्रेयांसो मे यतो यूयं क्षेत्रसंन्यासकारिणः

ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਵਰ ਦੇਵਾਂ? ਆਪਣੀ ਰੁਚੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਚੁਣ ਲਵੋ। ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਸੰਨਿਆਸ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਹੋ।

Verse 57

इति पीत्वा महेशानमुखक्षीराब्धिजां सुधाम् । परितृप्ता द्विजाः सर्वे वव्रुर्वरमनुत्तमम्

ਇਉਂ ਮਹੇਸ਼ਾਨ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ, ਖੀਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਸੁਧਾ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਕੇ, ਸਭੇ ਦ੍ਵਿਜ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅਨੁੱਤਮ ਵਰ ਮੰਗਿਆ।

Verse 58

ब्राह्मणा ऊचुः । उमापते महेशान सर्वज्ञ वर एष नः । काशी कदापि न त्याज्या भवता भवतापहृत्

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬੋਲੇ: ਹੇ ਉਮਾਪਤੇ, ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨ, ਹੇ ਸਰਵਜ੍ਞ! ਇਹੀ ਸਾਡਾ ਵਰ ਹੈ—ਹੇ ਭਵਤਾਪਹ੍ਰਿਤ, ਤੁਸੀਂ ਕਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾ ਤਿਆਗੋ।

Verse 59

वचनाद्ब्राह्मणानां तु शापो मा प्रभवत्विह । कदाचिदपि केषांचित्काश्यां मोक्षांतरायकः

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਤੋਂ ਉੱਠਿਆ ਸ਼ਾਪ ਇੱਥੇ ਕਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾ ਬਣੇ।

Verse 60

तव पादाबुंजद्वंद्वे निर्द्वंद्वा भक्तिरस्तु नः । आ कलेवरपातं च काशीवासोस्तु नोनिशम्

ਤੇਰੇ ਚਰਨ-ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਜੋੜੇ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਭਕਤੀ ਅਡੋਲ ਰਹੇ; ਅਤੇ ਦੇਹ ਡਿੱਗਣ ਤੱਕ (ਮੌਤ ਤੱਕ) ਰਾਤ-ਦਿਨ ਸਾਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰ ਕਾਸ਼ੀ-ਵਾਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ।

Verse 61

किमन्येन वरेणेश देय एष वरो हि नः । अवधेह्यंधकध्वंसिन्वरमन्यं वृणीमहे

ਹੇ ਵਰਦਾਤਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਹੋਰ ਕਿਸ ਵਰ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ? ਇਹੀ ਵਰ ਸਾਡੀ ਅਰਦਾਸ ਹੈ। ਹੇ ਅੰਧਕ-ਵਿਨਾਸ਼ਕ, ਇਸ ਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ੋ—ਅਸੀਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨਹੀਂ ਚੁਣਦੇ।

Verse 62

तव प्रतिनिधी कृत्यास्माभिस्त्वद्भक्तिभावितैः । प्रतिष्ठितेषु लिंगेषु सान्निध्यं भवतोऽस्त्विह

ਅਸੀਂ, ਤੇਰੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਿੰਗਾਂ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧੀ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਾਂਗੇ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਲਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਦਿਵ੍ਯ ਸਾਨਿਧ੍ਯਤਾ ਇੱਥੇ ਵੱਸੇ।

Verse 63

श्रुत्वेति तेषां वाक्यानि तथास्त्विति पिनाकिना । प्रोचेऽन्योपि वरो दत्तो ज्ञानं वश्च भविष्यति

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਪਿਨਾਕੀਨ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤਥਾਸਤੁ—ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।” ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਰ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ: ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਗਿਆਨ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇਗਾ।”

Verse 64

पुनः प्रोवाच देवेशो निशामयत भो द्विजाः । हितं वः कथयाम्यत्र तदनुष्ठीयतां ध्रुवम्

ਫਿਰ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸੁਣੋ, ਹੇ ਦਵਿਜੋ! ਇੱਥੇ ਜੋ ਸੱਚਾ ਹਿਤ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਉਸ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਨਾਲ ਆਚਰਨ ਕਰੋ।”

Verse 65

सेव्योत्तरवहा नित्यं लिंगमर्च्यं प्रयत्नतः । दमो दानं दया नित्यं कर्तव्यं मुक्तिकांक्षिभिः

“ਉੱਤਰਵਾਹਾ ਦੀ ਨਿੱਤ ਸੇਵਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕਰੋ। ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਆਕਾਂਖੀ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਦਮ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਦਇਆ ਸਦਾ ਕਰਨੀ ਯੋਗ ਹੈ।”

Verse 66

इदमेव रहस्यं च कथितं क्षेत्रवासिनाम् । मतिः परहिता कार्या वाच्यं नोद्वेगकृद्वचः

“ਇਹੀ ਗੁਪਤ ਉਪਦੇਸ਼ ਖੇਤਰ-ਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਬੁੱਧੀ ਪਰਹਿਤ ਵਿੱਚ ਲਗਾਓ, ਅਤੇ ਐਸੇ ਬਚਨ ਬੋਲੋ ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਉਦਵੇਗ ਨਾ ਦੇਣ।”

Verse 67

मनसापि न कर्तव्यमेनोत्र विजिगीषुणा । अत्रत्यमक्षयं यस्मात्सुकृतं सुकृतेतरम्

“ਜੋ ਸੱਚੀ ਜਿੱਤ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਥਾਂ ਕੀਤਾ ਸੁਕ੍ਰਿਤ ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਕ੍ਰਿਤ ਦੋਵੇਂ ਅਖੰਡ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।”

Verse 68

अन्यत्र यत्कृतं पापं तत्काश्यां परिणश्यति । वाराणस्यां कृतं पापमंतर्गेहे प्रणश्यति

“ਹੋਰ ਥਾਂ ਕੀਤਾ ਪਾਪ ਕਾਸ਼ੀ ਆਉਣ ਨਾਲ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਪਾਪ ‘ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ’ ਹੀ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਅਰਥਾਤ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਨਾਲ, ਕਠਿਨਾਈ ਨਾਲ।”

Verse 69

अंतर्गेहे कृतं पापं पैशाच्यनरकावहम् । पिशाचनरकप्राप्तिर्गच्छत्येव बहिर्यदि

ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪਰਿਸਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਪਾਪ ‘ਪੈਸ਼ਾਚ੍ਯ’ ਨਰਕ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀਮਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪਿਸ਼ਾਚ-ਨਰਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 70

न कल्पकोटिभिः काश्यां कृतं कर्म प्रमृज्यते । किंतु रुद्रपिशाचत्वं जायतेऽत्रायुतत्रयम्

ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਕਰਮ ਕਰੋੜਾਂ ਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਟਦਾ ਨਹੀਂ; ਉਲਟ, ਇਸੇ ਥਾਂ ਮਨੁੱਖ ਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਲਈ ‘ਰੁਦ੍ਰ-ਪਿਸ਼ਾਚ’ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 71

वाराणस्यां स्थितो यो वै पातकेषु रतः सदा । योनिं प्राप्यापि पैशाचीं वर्षाणामयुतत्रयम्

ਜੋ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਕੇ ਸਦਾ ਪਾਪਾਂ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੈਸ਼ਾਚੀ ਯੋਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ (ਉਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ) ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 72

पुनरत्रैव निवसञ्ज्ञानं प्राप्स्यत्यनुत्तमम् । तेन ज्ञानेथ संप्राप्ते मोक्षमाप्स्यत्यनुत्तमम्

ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਮੁੜ ਵੱਸਦਿਆਂ ਉਹ ਅਨੁੱਤਮ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ; ਅਤੇ ਉਹ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਤੇ ਅਨੁੱਤਮ ਮੋਖਸ਼ ਨੂੰ ਪਾ ਲਵੇਗਾ।

Verse 73

दुष्कृतानि विधायेह बहिः पंचत्वमागताः । तेषां गतिं प्रवक्ष्यामि शृणुत द्विजसत्तमाः

ਇੱਥੇ ਦੁਸ਼ਕਰਮ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀਮਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਮਰ ਕੇ ਜੋ ਪੰਚਤੱਤਵ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਸੁਣੋ, ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ।

Verse 74

यामाख्या मे गणाः संति घोरा विकृतमूर्त्तयः । मूषायां ते धमंत्यादौ क्षेत्रदुष्कृतकारिणः

ਮੇਰੇ ਯਾਮ ਨਾਮਕ ਗਣ ਹਨ—ਭਿਆਨਕ, ਵਿਕਾਰਿਤ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ। ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਭੱਠੀ ਵਿੱਚ ਫੂਕ ਕੇ ਸਾੜਦੇ ਹਨ।

Verse 75

नयंत्यनूपप्रायां च ततः प्राचीं दुरासदाम् । वर्षाकाले दुराचारान्पातयंति महाजले

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਲਦਲੀ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਪੂਰਬ ਦੀ ਅਪਹੁੰਚ ਧਰਤੀ ਵੱਲ। ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਦੁਰਾਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਹਾਂ ਜਲ-ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 76

जलौकाभिः सपक्षाभिर्दंदशूकैर्जलोद्भवैः । दुर्निवारैश्च मशकैर्दश्यंते ते दिवानिशम्

ਉਹ ਦਿਨ ਰਾਤ ਜਲੂਕਾਂ ਨਾਲ, ਪੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਜਲਜ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਮੱਛਰਾਂ ਨਾਲ ਡੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 77

ततो यामैर्हिमर्तौ ते नीयंतेऽद्रौ हिमालये । अशनावरणैर्हीनाः क्लेश्यंते ते दिवानिशम्

ਫਿਰ ਸਰਦੀ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਯਾਮ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਿਮਾਲੇ ਦੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅੰਨ ਤੇ ਆਸਰੇ ਤੋਂ ਵੰਝੇ, ਉਹ ਦਿਨ ਰਾਤ ਕਲੇਸ਼ ਸਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 78

मरुस्थले ततो ग्रीष्मे वारिवृक्षविवर्जिते । दिवाकरकरैस्तीव्रैस्ताप्यंते ते पिपासिताः

ਫਿਰ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਮਰੁਥਲ ਵਿੱਚ, ਤਿੱਖੀਆਂ ਸੂਰਜੀ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸੜਦੇ ਹਨ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਤੜਫ਼ਦੇ ਹਨ।

Verse 79

क्लेशितास्ते गणैरुग्रैर्यातनाभिः समंततः । इत्थं कालमसंख्यातमानीयंते ततस्त्विह

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਗ੍ਰ ਸੇਵਕ-ਗਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਨੇਕ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਕਲੇਸ਼ਿਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਅਸੰਖਿਆਤ ਕਾਲ ਤੱਕ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦੇ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਥੇ (ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ) ਲਿਆਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 80

निवेदयंति ते यामाः कालराजांतिके ततः । कालराजोपि तान्द्रष्ट्वा कर्मसंस्मार्य दुष्कृतम्

ਫਿਰ ਯਾਮ-ਦੂਤ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲਰਾਜ ਯਮ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਾਲਰਾਜ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਰਮ—ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਦੁਰਕ੍ਰਿਤ—ਸੰਸਮਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 81

विवस्त्रान्क्षुत्तृषार्तांश्च लग्नपृष्ठोदरत्वचः । अन्यै रुद्रपिशाचैश्च सहसंयोजयत्यपि

ਨੰਗੇ, ਭੁੱਖ ਤੇ ਤ੍ਰਿਹ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਪਿੱਠ ਤੇ ਪੇਟ ਨਾਲ ਚੰਬੜੀ ਹੋਈ ਚਮੜੀ ਵਾਲੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਹੋਰ ਰੁਦ੍ਰ-ਪਿਸਾਚਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਬਲਪੂਰਵਕ ਜੋੜ ਕੇ ਜੁੱਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 82

ततो रुद्रपिशाचास्ते भैरवानुचराः सदा । सहंते क्लममत्यर्थं क्षुत्तृष्णोग्रत्वसंभवम्

ਤਦ ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ-ਪਿਸਾਚ—ਸਦਾ ਭੈਰਵ ਦੇ ਅਨੁਚਰ—ਭੁੱਖ ਤੇ ਤ੍ਰਿਹ ਦੀ ਉਗ੍ਰਤਾ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਅਤਿਅਧਿਕ ਕਲਮ ਨੂੰ ਸਹਾਰਦੇ ਹਨ।

Verse 83

आहारं रुधिरोन्मिश्रं ते लभंते कदाचन । एवं त्र्ययुतसंख्याकं कालं तत्रातिदुःखिताः

ਕਦੇ ਕਦੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਕਤ-ਮਿਸ਼੍ਰਿਤ ਆਹਾਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਅਯੁਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ ਕਾਲ ਤੱਕ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਅਤਿਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 84

श्मशानस्तंभमभितो नीयंते कंठपाशिताः । पिपासिता अपि न तेंऽबुस्पर्शमपि चाप्नुयुः

ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਦੇ ਸਤੰਭ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਉਹ ਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫਾਹੇ ਪਾਏ ਘਸੀਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਤੜਪਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਲ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਤੱਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

Verse 85

अथ संक्षीणपापास्ते कालभैरवदर्शनात् । इहैव देहिनो भूत्वा मुच्यंते ते ममाज्ञया

ਫਿਰ ਕਾਲਭੈਰਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਹੀ ਦੇਹਧਾਰੀ ਹੋ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਉਹ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 86

तस्मान्न कामयेतात्र वाङ्मनःकर्मणाप्यघह म् । शुचौ पथि सदा स्थेयं महालाभमभीप्सुभिः

ਇਸ ਲਈ ਉੱਥੇ ਬਾਣੀ, ਮਨ ਜਾਂ ਕਰਮ ਨਾਲ ਵੀ ਪਾਪ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾ ਕਰੇ। ਜੋ ਮਹਾਨ ਲਾਭ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ।

Verse 87

नाविमुक्ते मृतः कश्चिन्नरकं याति किल्बिषी । ममानुग्रहमासाद्य गच्छत्येव परां गतिम्

ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੋਈ ਪਾਪੀ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।

Verse 88

अनाशनं यः कुरुते मद्भक्त इह सुव्रतः । न तस्य पुनरावृत्तिः कल्पकोटिशतैरपि

ਜੋ ਮੇਰਾ ਭਗਤ, ਸੁਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਲਈ ਫਿਰ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਨਹੀਂ, ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਕਰੋੜਾਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਨਹੀਂ।

Verse 89

अशाश्वतमिदं ज्ञात्वा मानुष्यं बहुकिल्विषम् । अविमुक्तं सदा सेव्यं संसारभयमोचकम्

ਇਸ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਅਸਥਿਰ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਜਾਣ ਕੇ, ਸਦਾ ਅਵਿਮੁਕਤ (ਕਾਸ਼ੀ) ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭੈ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ।

Verse 90

नान्यत्पश्यामि जंतूनां मुक्त्वा वाराणसीं पुरीम् । सर्वपापप्रशमनीं प्रायश्चित्तं कलौ युगे

ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਵਾਰਾਣਸੀ ਨਗਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ; ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਹੈ।

Verse 91

जन्मांतरसहस्रेषु यत्पापं समुपार्जितम् । अविमुक्तं प्रविष्टस्य तत्सर्वं व्रजति क्षयम्

ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪਾਪ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਉਹ ਸਭ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 92

जन्मांतरसहस्रेषु युंजन्योगी यदाप्नुयात् । तदिहैव परो मोक्षो मरणादधि गम्यते

ਜੋ ਪਰਮ ਮੋਖ਼ਸ਼ ਯੋਗੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਯਤਨ ਕਰ ਕੇ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਹੀ—ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਿੱਚ—ਮੌਤ ਰਾਹੀਂ ਭੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 93

तिर्यग्योनिगताः सत्त्वा ये विमुक्तकृतालयाः । कालेन निधनं प्राप्तास्तेपि यांति परां गतिम्

ਪਸ਼ੂ-ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਜੀਵ ਭੀ—ਜੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਿਮੁਕਤ (ਅਵਿਮੁਕਤ) ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਬਣਾਇਆ ਹੋਵੇ—ਸਮੇਂ ਆਉਣ ਤੇ ਮੌਤ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਵੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 94

अविमुक्तं न सेवंते ये मूढास्तमसावृताः । विण्मूत्ररेतसां मध्ये ते वसंति पुनः पुनः

ਜੋ ਮੂੜ੍ਹ, ਤਮਸ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ, ਅਵਿਮੁਕਤ ਦਾ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਮਲ, ਮੂਤਰ ਅਤੇ ਰੇਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 95

अविमुक्तं समासाद्य यो लिंगं स्थापयेत्सुधीः । कल्पकोटिशतैर्वापि नास्ति तस्य पुनर्भवः

ਜੋ ਸੁਧੀ ਅਵਿਮੁਕਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਸ਼ਿਵ-ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰੇ, ਉਸ ਲਈ ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਕਰੋੜਾਂ ਤੱਕ ਵੀ ਪੁਨਰਜਨਮ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

Verse 96

ग्रहनक्षत्रताराणां कालेन पतनं ध्रुवम् । अविमुक्ते मृतानां तु पतनं नैव विद्यते

ਗ੍ਰਹਾਂ, ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਪਤਨ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ; ਪਰ ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਪਤਨ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 97

ब्रह्महत्यां नरः कृत्वा पश्चात्संयतमानसः । प्राणांस्त्यजति यः काश्यां स मुक्तो नात्र संशयः

ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਪਿੱਛੋਂ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਕਰ ਕੇ ਜੋ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗੇ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 98

स्त्रियः पतिव्रता याश्च मम भक्तिसमाहिताः । अविमुक्ते मृता विप्रा यांति ताः परमां गतिम्

ਜੋ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਹਨ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਲੀਨ ਹਨ—ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ—ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਤੇ ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 99

अत्रोत्क्रमणकालेहं स्वयमेव द्विजोत्तमाः । दिशामि तारकं ब्रह्म देही स्याद्येन तन्मयः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਇੱਥੇ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਦੇ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਤਾਰਕ-ਬ੍ਰਹਮ—ਉਧਾਰਕ ਮੰਤ੍ਰ—ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੇਹਧਾਰੀ ਆਤਮਾ ਉਸ ਪਰਮ ਤੱਤ ਨਾਲ ਏਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 100

मन्मना मम भक्तश्च मयि सर्वार्पितक्रियः । यथा मोक्षमिहाप्नोति न तथान्यत्रकुत्रचित्

ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਭ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਮੈਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰੇ—ਉਹ ਇੱਥੇ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮੋਖਸ਼ ਐਸੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ।

Verse 110

महादानेन चान्यत्र यत्फलं लभ्यते नरैः । अविमुक्ते तु काकिण्यां दत्तायां तदवाप्यते

ਜੋ ਫਲ ਮਨੁੱਖ ਹੋਰ ਥਾਂ ਮਹਾਦਾਨ ਨਾਲ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਫਲ ਅਵਿਮੁਕਤ (ਕਾਸ਼ੀ) ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਇਕ ਕਾਕਿਣੀ ਜਿਹੀ ਛੋਟੀ ਦਾਨ-ਰਾਸ਼ੀ ਦੇਣ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 120

तेपि साक्षाद्विरूपाक्षं प्रत्यक्षीकृत्य वाडवाः । प्रहृष्टमनसोऽत्यंतं प्रययुः स्वस्वमाश्रयम्

ਉਹ ਵਾੜਵ ਵੀ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਵਿਰੂਪਾਖ਼ਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦੇਖ ਕੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 122

स्कंद उवाच । पठित्वा पाठयित्वा च रहस्याख्यानमुत्तमम् । श्रद्धालुः पातकैर्मुक्तः शिवलोके महीयते

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਉੱਤਮ ਗੁਪਤ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਪ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।