Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 47

Devanagari script

क्षेत्रं प्रजापतेः पुण्यं सर्वेषामेव दुर्लभम् । लभ्यते पुण्यसंभारैर्नान्यथार्थस्य राशिभिः

Transliteration

kṣetraṃ prajāpateḥ puṇyaṃ sarveṣāmeva durlabham | labhyate puṇyasaṃbhārairnānyathārthasya rāśibhiḥ

Translation

ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਇਹ ਪੁੰਨ ਖੇਤਰ ਸਭ ਲਈ ਹੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ; ਇਹ ਕੇਵਲ ਪੁੰਨ ਦੇ ਸੰਚੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਧਨ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।

Word by Word

• क्षेत्रम्: the sacred region/field
• क्षेत्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• प्रजापतेः: of Prajāpati
• प्रजापतेः: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: प्रजापति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• पुण्यम्: holy
• पुण्यम्: Karta (Qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणं क्षेत्रस्य

• सर्वेषाम्: of all
• सर्वेषाम्: Sambandha (Genitive: among/of all)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्यय (emphatic particle)

• दुर्लभम्: hard to obtain
• दुर्लभम्: Karta (Qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: दुर्लभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणं क्षेत्रस्य

• लभ्यते: is obtained
• लभ्यते: Kriya (Action)
• Type: Verb
• Root: लभ् (धातु)
• Form: लट्-लकार (present), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive sense): ‘is obtained’

• पुण्य-संभारैः: by accumulations of merit
• पुण्य-संभारैः: Karana (Instrument/Means)
• Type: Noun
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक) + संभार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: पुण्यस्य संभाराः

• न: not
• न: Sambandha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation)

• अन्यथा: otherwise
• अन्यथा: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्यथा (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (adverb: ‘otherwise’)

• अर्थस्य: of wealth/means
• अर्थस्य: Sambandha (Genitive)
• Type: Noun
• Root: अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• राशिभिः: by heaps (of it)
• राशिभिः: Karana (Instrument/Means)
• Type: Noun
• Root: राशि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन

Speaker

Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Characters & Entities

• Prajāpati
• Kṣetra
• Puṇya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True access to sacred power is governed by puṇya (merit) and dharma, not by money or status.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The ‘Prajāpati’s holy kṣetra’ is traditionally associated with the Prayāga sacred region.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific ritual; it asserts the principle that puṇya is the qualification for tīrtha-attainment.