Adhyaya 45

Verse 1

स्कंद उवाच । अथ तद्योगिनीवृंदं दूराद्दृष्टिं प्रसार्य च । स्वनेत्रदैर्घ्यनिर्माणं प्रशशंस फलान्वितम्

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਦੇ ਉਸ ਸਮੂਹ ਨੇ ਦੂਰ ਤੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਫੈਲਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਨੇਤਰਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਧ ਜਾਣ ਦੇ ਫਲਦਾਇਕ ਸਿਧੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।

Verse 2

दिव्यप्रासादमालानां पताकाश्चलपल्लवाः । सादरं दूरमार्गस्थान्पांथानाह्वयतीरिव

ਦਿਵ੍ਯ ਮਹਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਲਹਿਰਾਉਂਦੀਆਂ ਪਤਾਕਾਂ—ਹਿਲਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ—ਮਾਨੋ ਆਦਰ ਨਾਲ ਦੂਰ ਰਾਹ ਦੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।

Verse 3

चंचत्प्रासादमाणिक्यैर्विजृंभितमरीचिभिः । सुनीलमपि च व्योमवीक्ष्यमाणं सुनिर्मलम्

ਚਮਕਦੇ ਪ੍ਰਾਸਾਦਾਂ ਦੇ ਮਾਣਿਕਾਂ ਤੋਂ ਫੈਲਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ, ਨਿਹਾਰਿਆ ਗਿਆ ਗੂੜ੍ਹਾ ਨੀਲਾ ਆਕਾਸ਼ ਵੀ ਅਤਿ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਦਿਸਦਾ ਸੀ।

Verse 4

देवत्वं माययाच्छाद्य वेषं कार्पटिकोचितम् । विधाय काशीमविशद्योगिनीचक्रमक्रमम्

ਮਾਯਾ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਦੇਵਤਾਪਣ ਢੱਕ ਕੇ ਅਤੇ ਭਿਖਾਰੀ-ਸਾਧੂਆਂ ਨੂੰ ਸੁਹਾਉਂਦੇ ਵੇਸ ਧਾਰ ਕੇ, ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਬਿਨਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚੇ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 5

काचिच्चयोगिनी भूता काचिज्जाता तपस्विनी । काचिद्बभूव सैरंध्री काचिन्मासोपवासिनी

ਇੱਕ ਯੋਗਿਨੀ ਹੀ ਬਣੀ ਰਹੀ; ਇੱਕ ਤਪੱਸਵਿਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਸੀ; ਇੱਕ ਸੈਰੰਧ੍ਰੀ (ਦਾਸੀ/ਸੇਵਿਕਾ) ਬਣੀ; ਅਤੇ ਇੱਕ ਨੇ ਮਹੀਨੇ ਭਰ ਦੇ ਉਪਵਾਸ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ ਦਾ ਵੇਸ ਧਾਰਿਆ।

Verse 6

मालाकारवधूः काचित्काचिन्नापितसुंदरी । सूतिकर्मविचारज्ञा ऽपरा भैषज्यकोविदा

ਇੱਕ ਮਾਲਾਕਾਰ ਦੀ ਵਧੂ ਬਣੀ; ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਨਾਈਣ ਬਣ ਕੇ ਆਈ; ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਵ-ਸੇਵਾ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰ ਸੀ; ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਔਖਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ।

Verse 7

वैश्या च काचिदभवत्क्रयविक्रयचंचुरा । व्यालग्राहिण्यभूत्काचिद्दासीधात्री च काचन

ਇੱਕ ਇਸਤ੍ਰੀ ਵੈਸ਼ਿਆ ਬਣੀ, ਖਰੀਦ-ਫਰੋਖ਼ਤ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ। ਦੂਜੀ ਭਿਆਨਕ ਜੰਤੂਆਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਵਾਲੀ ਹੋਈ; ਤੇ ਹੋਰ ਇੱਕ ਦਾਸੀ ਅਤੇ ਧਾਇ ਬਣ ਕੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਰਹੀ।

Verse 8

एका च नृत्यकुशला त्वन्या गानविशारदा । अपरा वेणुवादज्ञा परा वीणाधराभवत्

ਇੱਕ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਦੂਜੀ ਗਾਇਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਰਦ। ਇੱਕ ਬਾਂਸੁਰੀ ਵਜਾਉਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰ ਸੀ, ਤੇ ਹੋਰ ਇੱਕ ਵੀਣਾ ਧਾਰਣ ਕਰਕੇ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲੀ ਬਣੀ।

Verse 9

मृदंगवादनज्ञान्या काचित्ताल कलावती । काचित्कार्मणतत्त्वज्ञा काचिन्मौक्तिकगुंफिका

ਇੱਕ ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਵਜਾਉਣ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਜਾਣਦੀ ਸੀ, ਦੂਜੀ ਤਾਲ-ਲਯ ਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ। ਇੱਕ ਕਰਮਣ-ਤੱਤਵ (ਕ੍ਰਿਆ-ਵਿਧੀ) ਦੀ ਜਾਣਕਾਰ ਸੀ, ਤੇ ਹੋਰ ਇੱਕ ਮੋਤੀਆਂ ਪਰੋਣ ਵਾਲੀ ਸੀ।

Verse 10

गंधभागविधिज्ञान्या काचिदक्षकलालया । आलापोल्लासकुशला काचिच्चत्वरचारिणी

ਇੱਕ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਦੇ ਭਾਗ-ਮਾਪ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰ ਸੀ, ਦੂਜੀ ਪਾਸਿਆਂ (ਜੂਏ) ਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਕਰਦੀ। ਇੱਕ ਮਿੱਠੀ ਗੱਲਬਾਤ ਅਤੇ ਉਤਸਵ-ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਤੇ ਹੋਰ ਇੱਕ ਚੌਕਾਂ ਤੇ ਚੌਰਾਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦੀ ਰਹੀ।

Verse 11

वंशाधिरोहणे दक्षा रज्जुमार्गेण चेतरा । काचिद्वातुलचेष्टाऽभूत्पथि चीवरवेष्टना

ਇੱਕ ਬਾਂਸ ਦੇ ਖੰਭੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਦੱਖ ਸੀ, ਦੂਜੀ ਰੱਸੇ ਦੇ ਰਾਹੇ ਤੁਰਦੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਪਾਗਲਣ ਵਾਂਗ ਵਰਤਦੀ ਰਹੀ, ਤੇ ਹੋਰ ਇੱਕ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਚੀਥੜਿਆਂ ਨੂੰ ਲਪੇਟੇ ਫਿਰਦੀ ਸੀ।

Verse 12

अपत्यदाऽनपत्यानां परा तत्रपुरेऽवसत् । काचित्करांघ्रिरेखाणां लक्षणानि चिकेति च

ਉਸ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਇਕ ਹੋਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਸਦੀ ਸੀ ਜੋ ਨਿਸੰਤਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤਾਨ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ। ਅਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਪਰਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਦੱਸਦੀ ਸੀ।

Verse 13

चित्रलेखन नैपुण्यात्काचिज्जनमनोहरा । वशीकरणमंत्रज्ञा काचित्तत्र चचार ह

ਚਿੱਤਰਕਲਾ ਤੇ ਰੇਖਾਂਕਨ ਦੀ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਨਾਲ ਇਕ ਇਸਤਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀ ਸੀ। ਅਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਵਸ਼ੀਕਰਨ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰ ਹੋ ਕੇ ਉੱਥੇ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਵਿਚਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।

Verse 14

गुटिकासिद्धिदा काचित्काचिदंजनसिद्धिदा । धातुवादविदग्धान्या पादुकासिद्धिदा परा

ਇਕ ਗੁਟਿਕਾ-ਸਿੱਧੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਸੀ, ਇਕ ਅੰਜਨ-ਸਿੱਧੀ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਇਕ ਹੋਰ ਧਾਤੁਵਾਦ (ਰਸਾਇਣ-ਵਿਦਿਆ) ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਪਾਦੁਕਾ-ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਸੀ।

Verse 15

अग्निस्तंभ जलस्तंभ वाक्स्तंभं चाप्यशिक्षयत् । खेचरीत्वं ददौ काचिददृश्यत्वं परा ददौ

ਉਸ ਨੇ ਅੱਗ-ਸਤੰਭ, ਜਲ-ਸਤੰਭ ਅਤੇ ਵਾਕ੍-ਸਤੰਭ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਵੀ ਸਿਖਾਈ। ਇਕ ਨੇ ਖੇਚਰੀਤ੍ਵ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਨੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ।

Verse 16

काचिदाकर्पणीं सिद्धिं ददावुच्चाटनं परा । काचिन्निजांगसौंदर्य युवचित्तविमोहिनी

ਇਕ ਨੇ ਆਕਰਸ਼ਣ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਨੇ ਉੱਚਾਟਨ ਦਾ ਕਰਮ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀ ਸੀ।

Verse 17

चिंतितार्थप्रदा काचित्काचिज्ज्योतिः कलावती । इत्यादि वेषभाषाभिरनुकृत्य समंततः

ਕੁਝ ਯੋਗਿਨੀਆਂ “ਚਿੰਤਿਤ-ਅਰਥ ਪ੍ਰਦਾਤ੍ਰੀ” ਬਣ ਕੇ, ਕੁਝ “ਜ੍ਯੋਤੀ” ਰੂਪ, ਕੁਝ “ਕਲਾਵਤੀ” ਸੁੰਦਰ-ਕਲਾ-ਮਈ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈਆਂ। ਇਉਂ ਅਨੇਕਾਂ ਵੇਸ਼ਾਂ ਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦੀਆਂ, ਉਹ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ।

Verse 18

प्रत्यंगणं प्रतिगृहं प्राविशद्योगिनीगणः । इत्थमब्दंचरंत्यस्ता योगिन्योऽहर्निशं पुरि

ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹਰ ਅੰਗਣ, ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਪੂਰੇ ਇੱਕ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਭਟਕਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ।

Verse 19

न च्छिद्रं लेभिरे क्वापि नृपविघ्नचिकीर्षवः । ततः समेत्य ताः सर्वा योगिन्यो वंध्यवांछिताः । तस्थुः संमंत्र्य तत्रैव न गता मंदरं पुनः

ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਕੋਈ ਛੇਦ ਨਾ ਮਿਲਿਆ। ਤਦ ਸਭ ਯੋਗਿਨੀਆਂ—ਆਪਣੀ ਚਾਹ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਕੇ—ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਓਥੇ ਹੀ ਸਲਾਹ ਕਰ ਕੇ ਮੁੜ ਮੰਦਰ ਪਰਵਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਗਈਆਂ।

Verse 20

प्रभुकार्यमनिष्पाद्य सदः संभावनैधितः । कः पुरः शक्नुयात्स्थातुं स्वामिनो क्षतविग्रहः

ਸਵਾਮੀ ਦਾ ਕਾਰਜ ਨ ਪੂਰਾ ਕਰ ਸਕਿਆ, ਪਰ ਸਦਾ ਦੀ ਝੂਠੀ ਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਫੂਲਿਆ ਹੋਇਆ—ਕਿਹੜਾ ਸੇਵਕ, ਆਪਣੀ ਦੇਹ ਹੀ ਲੱਜਤ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ, ਮਾਲਕ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 21

अन्यच्च चिंतितं ताभिर्योगिनीभिरिदं मुने । प्रभुं विनापि जीवामो न तु काशीं विना पुनः

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਨੇ ਹੋਰ ਵੀ ਇਹ ਸੋਚਿਆ: “ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਅਸੀਂ ਜੀ ਸਕਦੀਆਂ ਹਾਂ, ਪਰ ਕਾਸ਼ੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਫਿਰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ।”

Verse 22

प्रभूरुष्टोपि सद्भृत्ये जीविकामात्रहारकः । काशीहरेत्कराद्भ्रष्टा पुरुषार्थचतुष्टयम्

ਜੇ ਮਾਲਕ ਚੰਗੇ ਸੇਵਕ ਉੱਤੇ ਰੁੱਸ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕੇਵਲ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਹੀ ਖੋਹਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਕਾਸ਼ੀ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਕਾਸ਼ੀ ਆਪ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਖ—ਚਾਰੋਂ ਪੁਰੁਸ਼ਾਰਥ ਛੀਨ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।

Verse 23

नाद्यापि काशीं संत्यज्य तदारभ्य महामुने । योगिन्योन्यत्र तिष्ठंति चरंत्योपि जगत्त्रयम्

ਅੱਜ ਤੱਕ ਵੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ, ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਕਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀਆਂ; ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਵੇਂ ਭਟਕਣ, ਪਰ ਹੋਰ ਥਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਹੀ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 24

प्राप्यापि श्रीमतीं काशीं यस्तितिक्षति दुर्मतिः । स एव प्रत्युत त्यक्तो धर्मकामार्थमुक्तिभिः

ਜੋ ਮੂਰਖ-ਮਨੁੱਖ ਮਹਿਮਾਵਾਨ ਕਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ‘ਸਹਿ’ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਆਦਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਧਰਮ, ਕਾਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਤਿਆਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 25

कः काशीं प्राप्य दुर्बुद्धिरपरत्र यियासति । मोक्षनिक्षेप कलशीं तुच्छश्रीकृतमानसः

ਕਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਕਿਹੜਾ ਦੁੱਬੁੱਧੀ ਪਰਾਏ ਥਾਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੇਗਾ? ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਤੁੱਛ ਚਮਕ-ਦਮਕ ਨਾਲ ਛੋਟਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ—ਜਦ ਕਿ ਕਾਸ਼ੀ ਤਾਂ ਮੋਖ ਦੇ ਨਿਧਾਨ ਦੀ ਕਲਸ਼ੀ, ਮੋਖ-ਨિક્ષੇਪ ਦੀ ਪਾਤ੍ਰੀ ਹੈ।

Verse 26

विमुखोपीश्वरोस्माकं काशीसेवनपुण्यतः । संमुखो भविता पुण्यं कृतकृत्याः स्म तद्वयम्

ਭਾਵੇਂ ਪ੍ਰਭੂ ਸਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਵਿਮੁਖ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਡੇ ਵੱਲ ਸੰਮੁਖ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਧੰਨ ਹਾਂ ਅਸੀਂ—ਉਸੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ, ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੇ।

Verse 27

दिनैः कतिपयैरेव सर्वज्ञोपि समेष्यति । विना काशीं न रमते यतोऽन्यत्र त्रिलोचनः

ਕੁਝ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਰਵਜ੍ਞ ਭੀ ਇਹ ਨਿਸਚੇ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਸ਼ੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਉਹ ਰਮਦਾ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ ਧਨੀ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਆਨੰਦ ਨਹੀਂ।

Verse 28

शंभोः शक्तिरियं काशी काचित्सर्वैरगोचरा । शंभुरेव हि जानीयादेतस्याः परमं सुखम्

ਇਹ ਕਾਸ਼ੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਦੇ ਲਈ ਅਗੋਚਰ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮ ਸੁਖ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਸ਼ੰਭੂ ਆਪ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।

Verse 29

इति निश्चित्य मनसि शंभोरानंदकानने । अतिष्ठद्योगिनीवृंदं कयाचिन्माययावृतम्

ਇਉਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸਚੇ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਆਨੰਦ-ਕਾਨਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਦਾ ਇਕ ਵ੍ਰਿੰਦ ਠਹਿਰ ਗਿਆ, ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 30

व्यास उवाच । इत्थं समाकर्ण्य मुनिः पुनः पप्रच्छ षण्मुखम् । कानि कानि च नामानि तासां तानि वदेश्वर

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ ਮੁਨੀ ਨੇ ਫਿਰ ਸ਼ਣਮੁਖ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ—“ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਕਿਹੜੇ ਕਿਹੜੇ ਹਨ? ਉਹ ਨਾਮ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਈਸ਼ਵਰ।”

Verse 31

भजनाद्योगिनीनां च काश्यां किं जायते फलम् । कस्मिन्पर्वणि ताः पूज्याः कथं पूज्याश्च तद्वद

“ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਦੀ ਭਜਨਾ-ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਉਹ ਕਿਹੜੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰਵ ਤੇ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਵੀ ਦੱਸੋ।”

Verse 32

श्रुत्वेतिप्रश्नमौमेयो योगिनीसंश्रयं ततः । प्रत्युवाच मुने वच्मि शृणोत्ववहितो भवान्

ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਮਾ-ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਤਦ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਮੁਨੀ, ਮੈਂ ਕਹਾਂਗਾ; ਤੁਸੀਂ ਪੂਰੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।”

Verse 33

स्कंद उवाच । नामधेयानि वक्ष्यामि योगिनीनां घटोद्भव । आकर्ण्य यानि पापानि क्षयंति भविनां क्षणात्

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਘਟੋਦਭਵ (ਵਿਆਸ), ਮੈਂ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਉਚਾਰਾਂਗਾ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਇਕ ਛਿਨ ਵਿੱਚ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।”

Verse 34

गजानना सिंहमुखी गृध्रास्या काकतुंडिका । उष्ट्रग्रीवा हयग्रीवा वाराही शरभानना

ਗਜਾਨਨਾ, ਸਿੰਹਮੁਖੀ, ਗ੍ਰਿਧ੍ਰਾਸਿਆ, ਕਾਕਤੁੰਡਿਕਾ; ਉਸ਼ਟ੍ਰਗ੍ਰੀਵਾ, ਹਯਗ੍ਰੀਵਾ, ਵਾਰਾਹੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਭਾਨਨਾ—ਇਹ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ।

Verse 35

उलूकिका शिवारावा मयूरी विकटानना । अष्टवक्त्रा कोटराक्षी कुब्जा विकटलोचना

ਉਲੂਕਿਕਾ, ਸ਼ਿਵਾਰਾਵਾ, ਮਯੂਰੀ, ਵਿਕਟਾਨਨਾ; ਅਸ਼ਟਵਕਤ੍ਰਾ, ਕੋਟਰਾਕਸ਼ੀ, ਕੁਬਜਾ ਅਤੇ ਵਿਕਟਲੋਚਨਾ—ਇਹ ਵੀ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ।

Verse 36

शुष्कोदरी ललज्जिह्वा श्वदंष्ट्रा वानरानना । ऋक्षाक्षी केकराक्षी च बृहत्तुंडा सुराप्रिया

ਸ਼ੁਸ਼ਕੋਦਰੀ, ਲਲੱਜਿਹਵਾ, ਸ਼੍ਵਦੰਸ਼ਟ੍ਰਾ, ਵਾਨਰਾਨਨਾ; ਰਿਕਸ਼ਾਕਸ਼ੀ, ਕੇਕਰਾਕਸ਼ੀ, ਬ੍ਰਿਹੱਤੁੰਡਾ ਅਤੇ ਸੁਰਾਪ੍ਰਿਆ—ਇਹ ਹੋਰ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ।

Verse 37

कपालहस्ता रक्ताक्षी शुकी श्येनी कपोतिका । पाशहस्ता दंडहस्ता प्रचंडा चंडविक्रमा

ਉਹ ਕਪਾਲ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ, ਲਾਲ ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੀ; ਸ਼ੁਕੀ, ਸ਼੍ਯੇਨੀ, ਕਪੋਤਿਕਾ; ਪਾਸ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ, ਦੰਡ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ; ਪ੍ਰਚੰਡਾ ਅਤੇ ਚੰਡ ਵਿਕ੍ਰਮਾ—ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਪਗ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 38

शिशुघ्नी पापहंत्री च काली रुधिरपायिनी । वसाधया गर्भभक्षा शवहस्तांत्रमालिनी

ਸ਼ਿਸੁਘ੍ਨੀ, ਪਾਪਹੰਤ੍ਰੀ; ਕਾਲੀ, ਰੁਧਿਰਪਾਇਨੀ; ਵਸਾਧਯਾ, ਗਰਭਭਕ੍ਸ਼ਾ; ਅਤੇ ਜੋ ਲਾਸ਼ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਾਰੇ, ਆੰਤਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 39

स्थूलकेशी बृहत्कुक्षिः सर्पास्या प्रेतवाहना । दंदशूककरा क्रौंची मृगशीर्षा वृषानना

ਸਥੂਲਕੇਸ਼ੀ, ਬ੍ਰਿਹਤ ਕੁੱਖੀ; ਸੱਪ-ਮੁਖੀ; ਪ੍ਰੇਤ-ਵਾਹਨਾ; ਸੱਪਾਂ ਵਰਗੇ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲੀ; ਕ੍ਰੌਂਚੀ; ਮ੍ਰਿਗ-ਸ਼ੀਰਸ਼ਾ; ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼-ਆਨਨਾ—ਬਲਦ-ਮੁਖੀ ਹੈ।

Verse 40

व्यात्तास्या धूमनिःश्वासा व्योमैकचरणोर्ध्वदृक् । तापनी शोषणीदृष्टिः कोटरी स्थूलनासिका

ਵਿਆੱਤਾਸ੍ਯਾ—ਵੱਡਾ ਮੂੰਹ ਖੋਲ੍ਹੀ ਹੋਈ; ਧੂਮਨਿਃਸ਼੍ਵਾਸਾ—ਧੂੰਏਂ ਵਰਗੀ ਸਾਹ ਵਾਲੀ; ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਕ ਪੈਰ ਨਾਲ ਚਲੇ ਤੇ ਉੱਪਰ ਤੱਕੇ; ਤਾਪਨੀ—ਦਹਕਾਉਣ ਵਾਲੀ; ਜਿਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸੁਕਾ ਦੇਵੇ; ਕੋਟਰੀ; ਅਤੇ ਸਥੂਲਨਾਸਿਕਾ—ਚੌੜੀ ਨੱਕ ਵਾਲੀ।

Verse 41

विद्युत्प्रभा बलाकास्या मार्जारी कटपूतना । अट्टाट्टहासा कामाक्षी मृगाक्षी मृगलोचना

ਵਿਦ੍ਯੁਤਪ੍ਰਭਾ—ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲੀ; ਬਲਾਕਾਸ੍ਯਾ; ਮਾਰ੍ਜਾਰੀ; ਕਟਪੂਤਨਾ; ਅੱਟਾਟ੍ਟਹਾਸਾ—ਉੱਚੇ ਅਟਹਾਸ ਵਾਲੀ; ਕਾਮਾਕ੍ਸ਼ੀ; ਮ੍ਰਿਗਾਕ੍ਸ਼ੀ; ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਗਲੋਚਨਾ—ਹਿਰਣੀ-ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 42

नामानीमानि यो मर्त्यश्चतुःषष्टिं दिनेदिने । जपेत्त्रिसंध्यं तस्येह दुष्टबाधा प्रशाम्यति

ਜੋ ਕੋਈ ਮਰਤਯ ਦਿਨੋਂਦਿਨ ਇਹ ਚੌਂਸਠ ਨਾਮ ਤਿੰਨ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਜਪੇ, ਉਸ ਦੇ ਇਸੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਟ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਬਾਧਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 43

न डाकिन्यो न शाकिन्यो न कूष्मांडा न राक्षसाः । तस्य पीडां प्रकुर्वंति नामानीमानि यः पठेत्

ਜੋ ਇਹੀ ਨਾਮ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਡਾਕਿਨੀਆਂ, ਨਾ ਸ਼ਾਕਿਨੀਆਂ, ਨਾ ਕੂਸ਼ਮਾਂਡੇ, ਨਾ ਰਾਖਸ਼ਸ ਕਦੇ ਪੀੜਾ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ।

Verse 44

शिशूनां शांतिकारीणि गर्भशांतिकराणि च । रणे राजकुले वापि विवादे जयदान्यपि

ਇਹ ਨਾਮ ਸ਼ਿਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀਕਾਰੀ ਹਨ ਅਤੇ ਗਰਭ ਦੀ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਕੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਰਣ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਕੁਲ ਵਿੱਚ ਭੀ, ਅਤੇ ਵਿਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਿੱਤ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ।

Verse 45

लभेदभीप्सितां सिद्धिं योगिनीपीठसेवकः । मंत्रांतराण्यपि जपंस्तत्पीठे सिद्धिभाग्भवेत्

ਜੋ ਯੋਗਿਨੀ-ਪੀਠ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਛਿਤ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ ਤਾਂ ਵੀ, ਉਸੇ ਪੀਠ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀ ਦਾ ਭਾਗੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 46

बलिपूजोपहारैश्च धूपदीपसमर्पणैः । क्षिप्रं प्रसन्ना योगिन्यः प्रयच्छेयुर्मनोरथान्

ਬਲੀ-ਅਰਪਣ, ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਉਪਹਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਧੂਪ ਤੇ ਦੀਪ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਯੋਗਿਨੀਆਂ शीਘ੍ਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 47

शरत्काले महापूजां तत्र कृत्वा विधानतः । हवींषि हुत्वा मंत्रज्ञो महतीं सिद्धिमाप्नुयात्

ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹਾਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਮੰਤਰ-ਵਿਦ੍ਯਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਕੇ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਹਵਨ ਦੀਆਂ ਆਹੂਤੀਆਂ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਿਕ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 48

आरभ्याश्वयुजःशुक्लां तिथिं प्रतिपदं शुभाम् । पूजयेन्नवमीयावन्नरश्चिंतितमाप्नुयात्

ਆਸ਼ਵਯੁਜ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨਵਮੀ ਤੱਕ ਨਿਰੰਤਰ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਚਾਹਿਆ ਹੋਇਆ ਫਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 49

कृष्णपक्षस्य भूतायामुपवासी नरोत्तमः । तत्र जागरणं कृत्वा महतीं सिद्धिमाप्नुयात्

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਭੂਤਾ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਪੁਰਖ ਉਪਵਾਸ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਜਾਗਰਣ ਕਰੇ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 50

प्रणवादिचतुर्थ्यन्तैर्नामभिर्भक्तिमान्नरः । प्रत्येकं हवनं कृत्वा शतमष्टोत्तरं निशि

ਭਕਤੀਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਣਵ (ਓਂਕਾਰ) ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋ ਕੇ ਚੌਥੇ ਨਾਮ/ਮੰਤਰ ਤੱਕ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਇਕ ਸੌ ਅੱਠ ਵਾਰ ਹਵਨ ਦੀਆਂ ਆਹੂਤੀਆਂ ਕਰੇ।

Verse 51

ससर्पिषा गुग्गुलुना लघुकोलि प्रमाणतः । यां यां सिद्धिमभीप्सेत तांतां प्राप्नोति मानवः

ਘੀ ਅਤੇ ਗੁੱਗਲ ਨੂੰ ਛੋਟੀ ਬੇਰ ਦੇ ਫਲ ਜਿਤਨੇ ਮਾਪ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਜੋ ਸਿੱਧੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਉਹੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 52

चैत्रकृष्णप्रतिपदि तत्र यात्रा प्रयत्नतः । क्षेत्रविघ्नशांत्यर्थं कर्तव्या पुण्यकृज्जनैः

ਚੈਤਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ ਨੂੰ, ਉਥੇ ਧਰਮੀ ਪੁਣ੍ਯਕਾਰੀ ਜਨ ਯਤਨ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ-ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਨ; ਖੇਤਰ (ਕਸ਼ੇਤਰ) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਘਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਇਹ ਕਰਤਵ੍ਯ ਹੈ।

Verse 53

यात्रा च सांवत्सरिकीं यो न कुर्यादवज्ञया । तस्य विघ्नं प्रयच्छंति योगिन्यः काशिवासिनः

ਜੋ ਕੋਈ ਅਵਗਿਆ ਕਰਕੇ ਸਾਲਾਨਾ ਯਾਤਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਕਾਸ਼ੀ-ਨਿਵਾਸੀ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਘਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 54

अग्रे कृत्वा स्थिताः सर्वास्ताः काश्यां मणिकर्णिकाम् । तन्नमस्कारमात्रेण नरो विघ्नैर्न बाध्यते

ਉਹ ਸਭ (ਯੋਗਿਨੀਆਂ) ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਨੂੰ ਅਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ; ਕੇਵਲ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਵਿਘਨਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।