Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 82

Devanagari script

निन्ये न केवलं त्रेतां जाठराग्निमपि प्रभुः । वज्रिणो वचसा वह्निर्निजशक्तिसमन्वितम्

Transliteration

ninye na kevalaṃ tretāṃ jāṭharāgnimapi prabhuḥ | vajriṇo vacasā vahnirnijaśaktisamanvitam

Translation

ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਬਚਨ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਭੂ ਵਹਿਨੀ ਨੇ ਕੇਵਲ ਤ੍ਰੇਤਾ-ਅਗਨੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜਠਰਾਗਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਨਿਜ ਸ਼ਕਤੀ ਸਮੇਤ ਉਠਾ ਲਿਆ।

Word by Word

• निन्ये: led; carried away
• निन्ये: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नी (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/परोक्शभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation particle)

• केवलम्: only; merely
• केवलम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: केवल (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावेन प्रयोगः; क्रियाविशेषणम् (adverbial: 'only/merely')

• त्रेताम्: Tretā (age/period)
• त्रेताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रेता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन

• जाठर-अग्निम्: the gastric fire (digestive fire)
• जाठर-अग्निम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जाठर (प्रातिपदिक) + अग्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन; कर्मधारयः (जाठरः अग्निः)

• अपि: also; even
• अपि: Sambandha (Additive/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपि-कार (also/even)

• प्रभुः: the Lord; the master
• प्रभुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन

• वज्रिणः: of Vajrin (Indra)
• वज्रिणः: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वज्रिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन

• वचसा: by the word/command
• वचसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; तृतीया विभक्ति (Instrumental/करण), एकवचन

• वह्निः: Agni
• वह्निः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वह्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• निज-शक्ति-समन्वितम्: endowed with his own power
• निज-शक्ति-समन्वितम्: Karma (Qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निज (प्रातिपदिक) + शक्ति (प्रातिपदिक) + समन्वित (कृदन्त, √अन्वि)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त); तत्पुरुष-समासः (तृतीया-तत्पुरुषः: निजया शक्त्या समन्वितम्); विशेषणम् (जाठराग्निम्/अग्निम्)

Speaker

Skanda (narrating)

Visual Art Cues

Scene: At Indra’s word, Agni carries away not only the visible fire of the age/rite (tretā) but also the subtle digestive fire, depicted as a luminous ember drawn from within beings, returning to Agni’s own power.

Characters & Entities

• Indra (Vajrin)
• Vahni (Agni)
• Jāṭharāgni

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Life-sustaining forces like fire and digestion are ultimately governed by higher cosmic authority.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific site is mentioned in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.