Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 100

Devanagari script

ब्रह्मदो ब्रह्मलोकेज्यो ब्रह्मदः सर्वदो मतः । उपायेनापि यो ब्रह्म दापयेत्सोपि तत्समः

Transliteration

brahmado brahmalokejyo brahmadaḥ sarvado mataḥ | upāyenāpi yo brahma dāpayetsopi tatsamaḥ

Translation

ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਦਾਤਾ ਸਭ ਦਾਨਾਂ ਦਾ ਦਾਤਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਕਿਸੇ ਉਪਾਏ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮ-ਦਾਨ ਕਰਵਾਏ, ਉਹ ਭੀ ਉਸ ਦਾਤਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ।

Word by Word

• ब्रह्मदः: giver of Brahman/knowledge (or Veda)
• ब्रह्मदः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् + द (प्रातिपदिक; दा-धातोः कृत ‘द’=दाता)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (ब्रह्मणः/ब्रह्मविद्यायाः दः)

• ब्रह्मलोकेज्यः: worthy of worship in Brahmaloka
• ब्रह्मलोकेज्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: ब्रह्मलोक + इज्य (प्रातिपदिक; यज्-धातोः कृत ‘इज्य’=पूज्य)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (ब्रह्मलोके इज्यः/पूज्यः)

• ब्रह्मदः: giver of Brahman/knowledge
• ब्रह्मदः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् + द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सर्वदः: giver of everything
• सर्वदः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व + द (प्रातिपदिक; दा-धातोः कृत ‘द’)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (सर्वस्य दः)

• मतः: considered; regarded
• मतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मन् (धातु) + क्त (कृदन्त ‘मत’)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भूतकृदन्त (past passive participle), अर्थः ‘इति मन्यते/सम्मतः’

• उपायेन: by a means; by a method
• उपायेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: उपाय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• अपि: even / also
• अपि: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अप्यर्थक-अव्यय (particle)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धबोधक-यत्-प्रत्यय (relative pronoun)

• ब्रह्म: Brahman; sacred knowledge
• ब्रह्म: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• दापयेत्: should cause (someone) to give
• दापयेत्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु) (णिच् causative)
• Form: विधिलिङ्, प्रथमपुरुष, एकवचन; णिच्-प्रयोगः (causative: ‘to cause to give’)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अप्यर्थक-अव्यय (particle)

• तत्समः: equal to him/that
• तत्समः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तत् + सम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (तस्य समः)

Speaker

Skanda (contextual, Kāśīkhaṇḍa dialogue style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Vārāṇasī)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: In a Kāśī maṭha or ghāṭ-side pāṭhaśālā, a guru teaches from palm-leaf manuscripts; a patron offers support; another person arranges the donation, symbolizing ‘causing Brahman to be given’; above, a subtle Brahmaloka imagery with lotus and four-faced Brahmā.

Characters & Entities

• Brahmā
• Brahmaloka

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sharing sacred knowledge is the highest charity; enabling it—even indirectly—shares the same merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The teaching occurs in the Kāśīkhaṇḍa’s Avimukta/Kāśī context, where liberation-oriented dharma is emphasized.

What ritualistic prescription is mentioned?

Brahma-dāna—donation/propagation of Vedic or spiritual teaching; also praising those who facilitate such gifting.