Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 60

Devanagari script

गच्छन्गायन्स्वपंस्तिष्ठञ्च्छयानोऽदन्पिबन्नपि । परितस्त्र्यक्षमैक्षिष्ट नान्यं भावं चिकेति सः

Transliteration

gacchangāyansvapaṃstiṣṭhañcchayāno'danpibannapi | paritastryakṣamaikṣiṣṭa nānyaṃ bhāvaṃ ciketi saḥ

Translation

ਚੱਲਦਿਆਂ, ਗਾਂਦਿਆਂ, ਸੁੱਤਿਆਂ, ਖੜ੍ਹਿਆਂ, ਲੇਟਿਆਂ, ਖਾਂਦਿਆਂ ਜਾਂ ਪੀਂਦਿਆਂ ਵੀ—ਹਰ ਪਾਸੇ ਉਹ ਤਿੰਨ-ਨੇਤ੍ਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਭਾਵ ਨੂੰ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ।

Word by Word

• गच्छन्: going
• गच्छन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: वर्तमान-कृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nom.), एकवचनम्

• गायन्: singing
• गायन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: गै (धातु)
• Form: वर्तमान-कृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचनम्

• स्वपन्: sleeping
• स्वपन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: स्वप् (धातु)
• Form: वर्तमान-कृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचनम्

• तिष्ठन्: standing
• तिष्ठन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: वर्तमान-कृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचनम्

• शयानः: lying down
• शयानः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: शी (धातु)
• Form: वर्तमान-कृदन्त (शानच्), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचनम्

• अदन्: eating
• अदन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: अद् (धातु)
• Form: वर्तमान-कृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचनम्

• पिबन्: drinking
• पिबन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: पा (धातु)
• Form: वर्तमान-कृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचनम्

• अपि: even/also
• अपि: Particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अप्यर्थ-अव्यय (also/even)

• परितः: all around
• परितः: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: परितः (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb: all around)

• त्र्यक्षम्: Tryakṣa (three-eyed Shiva)
• त्र्यक्षम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्र्यक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचनम्

• ऐक्षिष्ट: he looked/saw
• ऐक्षिष्ट: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ईक्ष् (धातु)
• Form: लुङ् (Aorist), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation particle)

• अन्यम्: anything else
• अन्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचनम्

• भावम्: state/thing/idea
• भावम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: भाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचनम्

• चिकेति: noticed/understood
• चिकेति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: चित् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचनम्

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda speaking to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrimage-inquirer (unspecified)

Visual Art Cues

Scene: A montage-like scene: the same devotee walking along ghāṭas, singing, sleeping, standing in temple queue, eating—yet in each vignette Śiva’s three-eyed presence appears around him, indicating unbroken perception.

Characters & Entities

• Tryakṣa (Śiva)
• Kāśī (context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotion becomes unbroken when every ordinary action is suffused with awareness of Śiva.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī’s spiritual atmosphere is implied as enabling constant Tryakṣa-darśana.

What ritualistic prescription is mentioned?

A practical vow of smaraṇa: maintaining remembrance of Śiva through all daily postures and actions.