Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 39

Devanagari script

यथा तेनाखिलं ह्येतत्पार्वतीपतिसात्कृतम । इदं चराचरं सर्वं दृश्यादृश्यमरूपिणा

Transliteration

yathā tenākhilaṃ hyetatpārvatīpatisātkṛtama | idaṃ carācaraṃ sarvaṃ dṛśyādṛśyamarūpiṇā

Translation

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਰਵਤੀਪਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਇਸ ਸਭ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਅਰੂਪ ਨੇ ਚਰ-ਅਚਰ ਸਾਰਾ, ਦਿੱਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਦਿੱਖਣ ਵਾਲਾ—ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਮੂਹ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਸਮੇਟ ਲਿਆ ਹੈ।

Word by Word

• यथा: as; just as
• यथा: Kriya-Visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; उपमान/प्रकारवाचकः (comparative/manner adverb)

• तेन: by him/with that
• तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुं/नपुंसकलिङ्गे, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचनम्

• अखिलम्: entire; all
• अखिलम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अखिल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; विशेषणम्

• हि: indeed
• हि: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; निपातः

• एतत्: this
• एतत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्

• पार्वतीपति: the husband of Pārvatī (Śiva)
• पार्वतीपति: Karana (Instrument/Agent in passive/करण)
• Type: Noun
• Root: पार्वती (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा/तृतीया-सम्बन्धे (समासाङ्ग); समासः—तत्पुरुषः (पार्वत्याः पतिः)

• सात्कृतम्: made subject to; brought under control
• सात्कृतम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सात् (अव्यय/उपपद) + कृ (धातु) → सात्कृत (कृदन्त)
• Form: कृदन्तः (क्त-प्रत्ययान्तः, passive sense); नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; कर्मणि प्रयोगे ‘कृतम्’ = ‘made/subjected’

• इदम्: this
• इदम्: Karma/Topic (Object/विषय)
• Type: Noun
• Root: इदं (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्

• चराचरम्: the moving and the unmoving (all beings)
• चराचरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चर (प्रातिपदिक) + अचर (प्रातिपदिक)
• Form: समासः—द्वन्द्वः (चर+अचर); नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्

• सर्वम्: all
• सर्वम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; विशेषणम्

• दृश्यादृश्यम्: visible and invisible
• दृश्यादृश्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दृश्य (कृदन्त/प्रातिपदिक) + अदृश्य (प्रातिपदिक)
• Form: समासः—द्वन्द्वः (दृश्य+अदृश्य); नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; विशेषणम्

• अरूपिणा: by the formless one
• अरूपिणा: Karana (Instrument/Agent/करण)
• Type: Noun
• Root: अ (नञ्) + रूपिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया (3rd), एकवचनम्; ‘रूपिन्’ इति इन्-प्रत्ययान्त; करणत्वे प्रयोगः

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (cosmic-kṣetra framing)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: dvija (brāhmaṇa)

Visual Art Cues

Scene: Cosmic panorama: Śiva as an arūpa presence enveloping galaxies, gods, humans, animals, plants, and subtle beings; a faint outline of Śiva and Pārvatī as the sovereign couple, with the universe appearing as a garment or aura around Him.

Characters & Entities

• Śiva
• Pārvatī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The universe—visible and invisible—is pervaded and owned by the Formless Lord; nothing lies outside Śiva’s sovereignty.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse sits within Kāśī Khaṇḍa’s praise-context, presenting Kāśī as the ideal place to realize this all-pervading lordship.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a cosmological affirmation intended for contemplation and faith.